Frantsa

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Frantsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619</id>
    <revision>
      <id>1137259</id>
      <parentid>1132204</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LametinoWiki</username>
        <id>20372</id>
      </contributor>
      <origin>1137259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12920" sha1="5112tgsrbeeakf4uyznn9hhnernhrrd" xml:space="preserve">{{Infobox Pays
|nom_local1=République française
|nom_malgache=Repoblika frantsay
|langue1=fr
|de=de%20
|image_drapeau=Flag of France (1958–1976).svg
|lien_drapeau=Sainan'i Frantsa
|image_blason = Armoiries république française.svg
|lien_blason=Faneva an'i Frantsa
|image_carte=EU location FRA.png
|image_carte_2=Outre-mer en sans Terre Adelie.png
|devise=[[Liberté, Égalité, Fraternité]]
|langues=[[fiteny Frantsay|frantsay]]
|capitale=[[Paris]]
|coordonnées_capitale={{coord|48|52|N|2|19.59|E}}
|lien_villes=Tananan'i Frantsa
|titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra
|plus_grande_ville=Paris
|type_gouvernement=[[Repoblika]]
|titres_dirigeants=[[Filoha ny Repoblika frantsay|filoha]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[Praiministra frantsay|Praiministra]]
|noms_dirigeants=[[Emmanuel Macron]] &lt;br&gt;[[Sébastian Lecornu]]
|superficie_rang=41
|superficie_totale={{formatnum:675417}}&lt;ref&gt;{{formatnum:543965}} any France metirôpôlitany. manana 42=32 000 {{km2}} koa ny firenena frantsay any Terre Adelie tamin'ny 1959.&lt;/ref&gt;
|pourcentage_eau=0,26%
|population_rang=21
|population_rang_ref=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Isa-mponina eo amin'ny CIA world factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |accessdate=2009-04-25 |archivedate=2011-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html }}&lt;/ref&gt;
|population_totale={{formatnum:65073482}}&lt;ref name=&quot;InseePopulation&quot;&gt;Isa hoan'ny repoblika frantsay [http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=IP1220&amp;reg_id=0#inter1 INSEE], misy {{formatnum:62448977}} any [[Frantsa metirôpôlitany]].&lt;/ref&gt;
|population_année=Janoary
|densité=96,3&lt;ref&gt;isam-ponina/km² any frantsa metirôpôlitany : 114,86&lt;/ref&gt;
|pays frontaliers=[[Belzika]], [[Luksamboro]], [[Alemaina]], [[Soisa]], [[Italia]], [[Mônakô]], Espaina, Andôra
|type_formation=''[[Traité de Verdun]]''
|date_formation=843 
|gentilé=Frantsay
|IDH_année=2006
|IDH={{mihakatra}} 0,955
|IDH_catégorie=ambony be
|IDH_rang=faha 11
|monnaie=[[Euro]] sy [[Franc CFP]]&lt;ref&gt;Franc Frantsay taloha ny taona 2002.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[[Franc Pacifìka|Franc CFP]] Mbola miasa any amin'ny zanatany frantsay any Ôseania :&lt;br /&gt;
{{formatnum:1000}}&amp;nbsp;&lt;tt&gt;XPF&lt;/tt&gt; = 8,38&amp;nbsp;&lt;tt&gt;EUR&lt;/tt&gt; exactement, soit 1&amp;nbsp;&lt;tt&gt;EUR&lt;/tt&gt; ≈ 119,3317&amp;nbsp;&lt;tt&gt;XPF&lt;/tt&gt; environ (source officielle IEOM)&lt;/ref&gt;
|code_monnaie=EUR
|fuseau_horaire=+1 ([[Ora tsotra|CET]]) ; 
hora fahavaratra : [[UTC]]+2 ([[CEST]])
|hymne_national=''[[La Marseillaise]]''
|domaine_internet=[[.fr]]&lt;ref&gt;[[.gp]], [[.mq]], [[.gf]], [[.re]], [[.pm]], [[.yt]], [[.tf]], [[.wf]], [[.pf]] et [[.nc]] hoan'ny zanatany &lt;/ref&gt;, [[.eu]]&lt;ref&gt; Ampiasain'ny firenena eorôpeanina rehetra koa io domaine io.&lt;/ref&gt;
|indicatif_téléphonique=33
}}

I '''Frantsa''' na ny '''Repoblika Frantsay''' dia firenena any [[Eorôpa Andrefana]], mpikambana ao amin' ny [[Vondrona Eorôpeana]]. Manana fizaran-tany ampitan-dranomasina maromaro i Frantsa, ny ngeza indrindra amin' izy ireo dia i [[Goiana Frantsay]]. Atao hoe '''''France''''' na '''''République Française''''' izy amin'ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]]. I [[Paris]] renivohiny dia anisan'ny be mpitsidika indrindra eto an-tany, 45 tapitrisa ny isan'ny mpitsidika mandeha any isan-taona. Manam-belarana mirefy 675&amp;nbsp;417 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i Frantsa&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2019/02/17/134786/&lt;/ref&gt; raha heverina koa ny velaran'ny zanataniny. Miisa 65,1 tapitrisa ny mponina ao aminy tamin' ny 1 Janoary 2009&lt;ref&gt;{{fr}} http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=IP1220&amp;reg_id=0#inter1&lt;/ref&gt;.

Ny [[fiteny frantsay]] no tenim-pirenen' i Frantsa&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2025/02/09/173588/&lt;/ref&gt;. Miisa dimy ambin' ny fitopolo ny fiteny hafa ampiasaina any Frantsa raha isaina ny fiteny ampiasain' ny mponina vahiny&lt;ref&gt;http://www.culture.gouv.fr/culture/dglf/lang-reg/rapport_cerquiglini/langues-france.html#ancre84582&lt;/ref&gt;. Any Frantsa no be mpiteny frantsay indrindra ao aorian' i [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô|Repoblika Demokratikan' i Kôngô]].

Ny [[katôlisisma]] no fivavahana be mpanaraka any Frantsa, 51% hatramin' ny 64&amp;nbsp;% amin' ny [[Frantsay (vahoaka)|Frantsay]] no vita [[Batisa|batemy]]. Milaza ho [[Agnôstisisma|agnôstika]] kosa ny 32% amin' ny Frantsay&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=http://www.harrisinteractive.com/news/datatables/FinancialTimes |accessdate=2009-10-17 |archivedate=2009-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802094844/http://www.harrisinteractive.com/news/datatables/FinancialTimes }}&lt;/ref&gt;.

Ny endriky ny toekarenan' i Frantsa dia [[Kapitalisma|kapitalista]], nefa betsaka ihany ny orinasa tantanan' ny firenena taorian' ny [[Ady Lehibe Faharoa]], mba hamerina ny herin' ny toekareny. Tamin' ny taona 1980 kosa dia nisy fanavaozana be dia be natao mba hivarotana ny orinasam-panjakana amin' ny tsy miankina. Tamin' ny taona 2008 dia i Frantsa no firenena matanjaka fahadimy eo an-tany, eo aorian' i [[Etazonia]] sy i [[Japana]] sy i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] ary i [[Alemaina]]. 

== Tantara ==
{{article détaillé|Tantaran'i Frantsa}}

=== Fiavin'ilay anarana hoe ''Frantsa''===

Ny anarana hoe ''Frantsa'' dia [[fanagasiana]] avy amin' ny [[teny frantsay]] hoe ''France'' izay avy amin' ny teny [[latina]] hoe ''Francia''. Tamin' ny voalohany dia natao hoe ''Francia'' ny faritta avaratra any [[Eorôpa]] misy [[Vahoaka jermanika|mponina jermanika]] mitondra anarana hoe ''[[Franka (vahoaka)|Franka]]''. Fizaran-tany latina tamin' ny taonjato faha-3 i Francia, avy amin' ny [[Fiteny franka|teny franka]] hoe ''franko(n)'' izy io; io anarana io dia anaran' i Flandre Belzianina ankehitriny.

== Jeôgrafia ==

=== Sisin-tany ===
[[Sary:France cities.png|vignette|Ny tanàn-dehibe ao Frantsa]]
Ny tanim-pirenena frantsay any [[Eorôpa]] dia voafaritry ny [[Ranomasimbe Atlantika]] any andrefana, voafaritry Ranomasina Manche (ranomasina manasaraka azy amin' ny [[Angletera]]) sy ny [[Ranomasina Avaratra]] any avaratra, voafaritr' i Belzika, i [[Luxembourg]], i [[Alemaina]], i [[Soisa]] sy i [[Italia]] any atsinanana, ary ny [[Ranomasina Mediteranea]], i [[Andôra]], [[Mônakô]] sy [[Espaina]] any atsimo. 

Ny tany frantsay any amin' ny [[Kontinenta|kôntinanta]] dimy hafa dia voafaritr' i [[Brezily]] sy [[Sorinama]] any amin' i [[Goiana Frantsay|Guyane Française]], voafaritr' i [[Kanada]] any [[Saint-Pierre et Miquelon|Saint-Pierre sy Miquelon]] ary voafaritry ny [[Nederlandy|Fanjakan' i Nederlandy]] any amin' ny [[Nosy Saint Martin]], voafaritry ny ranomasina koa ny tany frantsay: ao amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] ny nosy [[Pôlinezia Frantsay|Pôlinezia]], any amin' ny [[Ranomasimbe Indianina]] i [[Mayotte]] sy i [[La Réunion]], any amin' ny [[Ranomasina Karaiba]] i [[Guadeloupe]] sy i [[Martinique]] sy ny Nosy Saint Martin ary ny Nosy Saint Barthelemy.

Any amin'ny ilany andrefan'i Eorôpa no misy ny tanin' i Frantsa metrôpôlitana. Manana (zana)tany koa i Frantsa any ivelan' i Eorôpa: any [[Amerika Avaratra]], any [[Antilia]], any [[Amerika Atsimo]], any [[Afrika]] ([[Ranomasimbe Indianina]]) any avaratra sy any atsimon' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] sy any [[Antarktika]]. 2&amp;nbsp;970 km ny halavan' ny sisin-taniny amin' ny firenena valo any Eorôpa: amin' i [[Espaina]] (650 km), amin' i [[Beljika]] (620 km), amin' i [[Soisa]] (572 km), amin' i [[Italia]] (515 km), amin' i [[Alemaina]] (450 km), amin' i [[Luxembourg]] (73 km), amin' i [[Andora]] (57 km) ary amin' i [[Mônakô]] (4,5 km). Any Amerika Atsimo dia mizara sisin-tany amin' i [[Brezily]] (720 km) sy amin' i [[Sorinama]] (520 km) i [[Guyane Française]]. Misy sisin-tany manana halavana 10,2 km (tsy tena hita maso) eo amin' ny nosy Saint Martin manasaraka ny tanin' ny Repoblika Frantsay sy ny tanin' ny [[Nederlandy|Fanjakanan' i Hôlandy]]. Farany, ny Tany Adelia (ao amin' ny TAAF), lazain' i Frantsa fa azy, dia tany be ao amin' ny [[Ranomasimbe Antarktika]] lazain' i Aostralia fa azy.

I Fantsa dia manana velarana 543&amp;nbsp;965 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (655&amp;nbsp;688 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; miaraka amin' ny zanatany), mivelatra 1&amp;nbsp;000 km i Frantsa amin' ny teza avaratra-atsimo sy amin' ny teza atsinanana-andrefana. Izy no firenena ngeza indrindra ao aorian' i [[Rosia]] sy i [[Okraina]]; ary izy no firenena ngeza indrindra ao amin' ny [[Vondrona Eorôpeana]]. Ny halavan' ny morontsirany dia miirefy 3&amp;nbsp;427 km (raha tsy isaina ny morontsirak' i [[Kôrsa]] izaymahatratra &amp;nbsp; 000 km).

== Mponina ==

=== Isan' ny mponina ===
[[Sary:Densité départements-France.svg|271x271px|ankavanana|thumb|Ny [[hakitroky ny mponina]] isaky ny departemanta frantsay]]
Miisa 65&amp;nbsp;073&amp;nbsp;482 ny olona monina any Frantsa tamin' ny 1 Janoary 2009&lt;ref&gt;[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=IP1220&amp;reg_id=0#inter1 INSEE - ''Bilan démographique 2008'']&lt;/ref&gt;. 62&amp;nbsp;448&amp;nbsp;977 no miaina any amin' ny metrôpôly. Misy fanisam-bahoaka atao isan-taona tamin' ny taona 1801 hatramin' izao, fa tamin' ny fanombohan' ny taona 2004 dia atao lalandava ny fanisam-bahoaka.[[Sary:France demographie.png|200px|ankavanana|thumb|Ny isan' ny mponin' i Frantsa]]
Anisan' ny ambony indrindra any Eorôpa ny fitombon' ny mponina any Frantsa, ambony noho ny salanisa eorôpeanina ny isan' ny teraka any Frantsa (830 900 ny teraka ary 531 200 ny maty), ary miakatra elanelan' isan' ny mpifindra monina miditra amin' ny mpifindra monina mivoaka (olona 100&amp;nbsp;000), noho izany dia niakatra 0,61 % ny isan' ny mponina any Frantsa.

=== Fahasalamana ===

== Kolontsaina ==

=== Fiteny ===
{{lahatsoratra antsipirihany|fiteny frantsay}}

Ny [[Fiteny frantsay|fiteny frantsay]] izay fehezin' ny [[Akademia Frantsay]] no be mpiteny indrindra any Frantsa, ary &quot;fitenin' ny Repoblika&quot; hatry ny lalàm-panorenan' ny 25 Jiona 1992 izany&lt;ref&gt;[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000723466&amp;dateTexte=&amp;categorieLien=id LOI constitutionnelle n° 92-554 du 25 juin 1992 ajoutant à la Constitution un titre : &quot;Des Communautés européennes et de l'Union européenne&quot; (1)]&lt;/ref&gt;. I Frantsa no firenena miteny frantsay faharoa lehibe indrindra aorian' ny [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]&lt;ref&gt;[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.populationdata.net/index2.php?option=pays%26pid=176%26nom=republique_democratique_du_congo&amp;title=R%C3%A9publique%20d%C3%A9mocratique%20du%20Congo Repoblika Demokratikan'i Kongo]&lt;/ref&gt;, fa voalohany amin' ny  isan' ny mpiteny. Firenena ao amin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenen' ny Frankôfônia|Frankôfônia]] i Frantsa.

Ankoatry ny fiteny frantsay izay [[Fiteny ôfisialy|ôfisialy]] dia [[fiteny]] miisa 75 no ampiasaina any Frantsa, miaraka amin' ny fiteny manokana hafa isam-paritra, ny fiteny nentin' ny mponina vahiny mpifindra monina ary ny fiteny any amin' ny DOM-TOM, araka ny tatitry ny mpahay fiteny [[Bernard Cerquiglini]]&lt;ref&gt;[http://www.culture.gouv.fr/culture/dglf/lang-reg/rapport_cerquiglini/langues-france.html#ancre84582 ''Les langues de la France'']&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* '''Firenena ao Eorôpa'''
** [[Albania]] - [[Alemaina]] -  [[Andôra]] -  [[Aotrisy]] - [[Belzika]] - [[Bielôrosia]] - [[Bolgaria]] - [[Bôsnia-Herzegôvina]] - [[Danemarka]] - [[Espaina]] - [[Estônia]] - [[Fanjakana Mitambatra]] - [[Finlandy]] - [[Frantsa]] - [[Grisia]] (na [[Gresy]]) - [[Hôngria]] (na [[Hongaria]]) - [[Irlanda]] - [[Islandy]] - [[Italia]] - [[Jeôrjia]] - [[Repoblikan' i Kipra|Kipra]] (na [[Repoblikan' i Kipra|Sipra]]) - [[Krôasia]] (na - [[Krôatia]]) - [[Letônia]] - [[Liktenstaina]] - [[Litoania]] - [[Loksemborga]] - [[Masedônia Avaratra]] (na [[Makedônia Avaratra]])- [[Malta]] - [[Môldavia]] - [[Môntenegrô]] - [[Nederlandy]] - [[Nôrvezy]] - [[Okraina]] - [[Pôlônia]] - [[Pôrtogaly]] - [[Tsekia]] - [[Romania]] - [[Rosia]] - [[San-Marîno]] - [[Serbia]] - [[Slôvakia]] - [[Slôvenia]] - [[Soeda]] - [[Soisa]] - [[Tsekia]] - [[Vatikàna|Vatikàna.]]

* '''Kôntinenta eto an-tany'''
** [[Afrika]]
** [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]])
** [[Azia]]
** [[Eorôpa]]
** [[Ôseania]]
** [[Antarktika]]

== Rohy Ivelany ==

* [http://www.elysee.fr/ang/index.shtm Tanonkala ny elysée] {{Wayback|url=http://www.elysee.fr/ang/index.shtm |date=20050310083618 }}
* [http://www.premier-ministre.gouv.fr/en/ Tanonkala ny praiministra sy ny governemanta] {{Wayback|url=http://www.premier-ministre.gouv.fr/en/ |date=20060615024507 }}
* [http://www.dicovia.com/dico/francais-malgache/lettre-B/0-59 Rakibolana Frantsay-Malagasy] {{Wayback|url=http://www.dicovia.com/dico/francais-malgache/lettre-B/0-59 |date=20120518040714 }}
* [http://www.vifarom.de Virtuelle Fachbibliothek Romanischer Kulturkreis - Vifarom]
* [http://meteo.15.growiktionary.org Weather forecast for France]

{{ref}}

[[Sokajy:Frantsa|*]]
[[Sokajy:Firenena]]
[[Sokajy:Firenenan'i Vondrona Eoropeanina]]</text>
      <sha1>5112tgsrbeeakf4uyznn9hhnernhrrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Famadihana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2546</id>
    <revision>
      <id>1137293</id>
      <parentid>1099268</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Noum401</username>
        <id>36528</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fanampim-panazavana kely mahakasika ny famadihana</comment>
      <origin>1137293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4874" sha1="669mqxkl8b6ta1hg6brh5pjb5t6msl9" xml:space="preserve">[[File:Famadihana reburial razana ancestor Madagascar.jpg|thumb|Famadihana|409x409px]]

====== Ny '''[[famadihana]]''' dia famoahana indray avy ao am-pasana ny havana efa maty, izany hoe ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], mba ho fahatsiarovana sy ho mari-panajana azy ireo ary ho fangataham-pitahiana aminy. Amin' izany dia entina am-pasan-drazana ny taolambalon' izay maty tany an-tany lavitra izay nalevina tamin' ny fasana vonjimaika ([[fasana anirotra]] na aniritra), na raha efa nakevina am-pasan-drazana izy dia famonosan-[[Lambamena|dambamena]] no atao ka tanterahina izany isaky ny dimy na fito na folo taona. '''Famonosan-damba''' no anarana iantsoana ny famadihana amin' ilay tranga faharoa. Ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ao amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] sasany ihany no manana izany fomba izany. Anisan' ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] iray mampiavaka ny Malagasy ny famadihana na famonosan-damba. Anehoana ny [[finoana]] ny fifandraisana mbola misy eo amin' ny velona sy ny maty, izany hoe anehoana ny fanajàna sy fanomezana hasina ny razana. Tsy vitan' ny hoe hahatsiarovana izy io, fa indrindra ahazoana miverina mikasika ireo efa maty. Fotoana ahazoan' ny fianakaviana mifankahita koa izy io. ======

== Ny fomba atao mandritra ny famadihana ==

=== Fomba fikarakarana ny razana ===
Betsaka ny fomba atao mandritra io famadihana io:

* famerenana indray ny famonosana ny maty, izany hoe averina fonosina [[lambamena]] izy ireo;
* fampidirana anaty [[fasana]] ny faty nalevina anirotra (ny zazakely ohatra, satria raha zaza no maty dia tsy sokafana ny fasana fa alevina anirotra, izany hoe eo akaikin' ny fasana).

=== Fanatanterahana ny lanonana ===
Mampiavaka ny famadihana ny fisian' ny ny mozika, ny [[sakafo]], ny [[kao-drazana]] ary ny fihaingoana.

==== Ny mozika ====
Matetika dia manakarama [[Mozika tsofina|mpitsoka mozika]] mihitsy ny tompon-draharaha mba hampandihizana ny olona. Ary misy aza ireo maka mpanao [[hiragasy]] mandritra izany fotoana izany

==== Ny sakafo ====
Asaina ny mpiray tanàna sy ny manodidina rehetra amin' ny sakafo. Any amin' ny toerana sasany dia antsoina mihitsy hoe &quot;[[vary be menaka]]&quot; na &quot;vary be saosy&quot; izy io: mamono [[omby]] na [[kisoa]] iray na maromaro mihitsy ny tompon-draharaha hamokisana ny olona, ary atao izay hampatavy ny sakafo, mba hahatsiarovan' ny olona ny tsirony

==== Ny kao-drazana ====
Ny [[kao-drazana]] dia vola omen' ny olona nasaina ho an' ny tompom-pety.

==== Ny fihaingona ====
Fahiny ihany koa dia ny fotoanan' ny famadihana no fotoana ahitana ny fihaingona isankarazany (izany hoe manao [[akanjo]] vaovao daholo ny rehetra ka mampidera izay)

== Fotoana anaovana ny famadihana ==

=== Ny tompon' ny fanapahan-kevitra ===
Tsy tena misy daty voatokana hanaovana famadihana fa arakaraka ny hevitry ny raiamandreny ao amin' ny [[fianakaviana]]. Matetika dia ny iray amin' ny raiamandreny no milaza hoe: &quot;Nanonofy an-dranona (olona efa maty) aho halina, ka niteny izy hoe ''Mangatsiaka'' ''izahay''&quot;

=== Ny daty anaovana ny famadihana ===
Volana [[Jolay]] ka hatramin' ny [[Septambra]] no fotoana fanaovana famadihana. Ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] dia manomboka amin' ny vanim-potoana [[fararano]] no fanaovana famadihana, andaniam-bola aman-karena mihitsy mantsy ny famadihana ka dia nosafidian' ny Malagasy hanaovana izany ny vanim-potoana fiakaran' ny voka-bary (fararano, [[main-tany]]). Mila [[Fanandroana malagasy|andro tsara]] ny famadihana ka nosafidina ny main-tany izay tsy misy orana, maina rahateo ny andro amin' io vanim-potoana fararano io.

== Kiana ==
=== Fomba fijerin' ny Kristiana ===

==== Fomba fijerin' ny Prôtestanta ====
Ny fivavahana kristianina sasany, indrindra ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestanta]] dia milaza ny famadihana ho fomba  mifanipaka amin' ny fanompoana an' [[Andriamanitra ao amin' ny kristianisma|Andriamanitra]]. Heverin' izy ireo ho anisan' ny [[fanompoan-tsampy]] ny famadihana noho izy ataony hoe [[fivavahana amin' ny razana]]. Ny karazana mpivavaka sasany toy ny [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|mpiandry]] dia tsy mahazo mandray anjara amin' ny famadihana mihitsy. 

==== Fomba fijerin' ny Katôlika ====
Etsy andaniny anefa ny fivavahana [[Katolisisma|katôlika]] dia tsapa ho mandefitra kokoa ity fomba iray ity.

== Tanjona ==

=== Ny tanjon'ny fanaovana famadihana dia ny mba hampiray ny velona rehetra, ny mpiray fihaviana sy ny fianakaviana iray manontolo. ===
Mandritra io famadihana io no hifankahitan'ny mpianakavy rehetra, ka eo no hanaovana ny fifankafantarana raha samy avy any lavitra.

== Jereo koa ==

* [[Fivavahana amin' ny razana]]
* [[Fivavahan-drazana malagasy]]
* [[Razana]]
* [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)]]
* [[Fanahin' ny vatana]]
[[Sokajy:Fomba malagasy]]
[[Sokajy:Fety]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>669mqxkl8b6ta1hg6brh5pjb5t6msl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rova Manjakamiadana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2550</id>
    <revision>
      <id>1137188</id>
      <parentid>1136432</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1137188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9161" sha1="nq53pv1eiki3aei79uod8xv1j1c882t" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== Ny lapa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>nq53pv1eiki3aei79uod8xv1j1c882t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137190</id>
      <parentid>1137188</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1137190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9789" sha1="nqo2g6xxxwc7xw9mtg1j64gcy5u8dws" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo:
1-Andrianjaka 1610-1630
2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650
-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670
4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675
5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727
6-Andriamponimerina 1727-1747
7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767
8-Andriambalohery 1767-1774
9-Andriamboatsimarofy 1774-1796
10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina
11-Radama I 1810-1828
12-Ranavalona I 1828-1861
13-Radama II 1861-1863
14-Rasoherina I 1863-1868
15-Ranavalona II 1868-1883
16-Ranavalona III 1883-1896.

== Ny lapa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>nqo2g6xxxwc7xw9mtg1j64gcy5u8dws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137191</id>
      <parentid>1137190</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9790" sha1="d2nmlffrwk83ejw2dlq8lk62ilg2veu" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo:

1-Andrianjaka 1610-1630
2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650
-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670
4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675
5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727
6-Andriamponimerina 1727-1747
7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767
8-Andriambalohery 1767-1774
9-Andriamboatsimarofy 1774-1796
10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina
11-Radama I 1810-1828
12-Ranavalona I 1828-1861
13-Radama II 1861-1863
14-Rasoherina I 1863-1868
15-Ranavalona II 1868-1883
16-Ranavalona III 1883-1896.

== Ny lapa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>d2nmlffrwk83ejw2dlq8lk62ilg2veu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137192</id>
      <parentid>1137191</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9807" sha1="p90jbmga73hspvwd9wj4kzb48ekryi0" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo:

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.

== Ny lapa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>p90jbmga73hspvwd9wj4kzb48ekryi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137195</id>
      <parentid>1137192</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1137195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10693" sha1="o4riyfpxt0wneymyf7813xqde34tu4j" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo:

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


Ny niandohan’ny rova

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

== Ny lapa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>o4riyfpxt0wneymyf7813xqde34tu4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137196</id>
      <parentid>1137195</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10716" sha1="gulu43djfjmk6tv3ujmy3hrkrhov5k3" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

== Ny lapa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>gulu43djfjmk6tv3ujmy3hrkrhov5k3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137197</id>
      <parentid>1137196</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy ny lahatsoratra</comment>
      <origin>1137197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10922" sha1="q0e8q82ydrs4yx381jqyrqw44t9bn64" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

Fahamaizana sy fanarenana miadana

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>q0e8q82ydrs4yx381jqyrqw44t9bn64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137198</id>
      <parentid>1137197</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12112" sha1="73sm6ob57usac5kc7ttnvzzq6bsq1zq" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.

== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>73sm6ob57usac5kc7ttnvzzq6bsq1zq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137199</id>
      <parentid>1137198</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1137199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12113" sha1="c7v3kjuq24kck7psi4mvdpv89upsqco" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.


== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>c7v3kjuq24kck7psi4mvdpv89upsqco</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137200</id>
      <parentid>1137199</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13833" sha1="8fy16sf2ruw1a9obcms3w40av97zopi" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.

Fanorenana ny Colisée sy ny adihevitra

Tamin’ny volana Janoary 2019, nanambara ny fananganana amphithéâtre iray amin’ny endrika romana vita amin’ny beton eo amin’ny toerana misy ny Rova Manjakamiadana i Andry Rajoelina. Ny tetikasa, izay vatsian’ny fanjakana malagasy vola ary tanterahin’ny orinasa frantsay Colas, dia naorina teo ambonin’ny sisan’ny dobo masina fahiny an’ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Mahazaka olona 400 izy io, ary araka ny filazan’ny fitondram-panjakana dia natao handraisana seho ara-kolontsaina sy fampisehoana momba ny tantaran’ny firenena.

Niteraka adihevitra be ny fananganana azy. Fikambanana maro miaro ny lova ara-kolontsaina ary koa vondrona mifandray amin’ny andriana merina taloha no nametraka fitoriana maromaro teo anivon’ny Filankevi-panjakana, nangataka ny hanafoanana ny fahazoan-dalana hanorina sy ny didy namorona ny filankevi-pahaizana siantifika izay nankato ny tetikasa. Ireo mpanohitra dia milaza fa tsy mifanaraka amin’ny vanim-potoana sy ny endrika nentim-paharazana ny rafitra, ka mety hanimba ny fahafahan’ny Rova sy ny tanàna ambony Antananarivo ho voasoratra ho vakoka iraisam-pirenena; misy ihany koa ny ahiahy ara-jeolojika, indrindra ny mety hisian’ny fihotsahan’ny tany. Nisy sonia an-tserasera nihoatra ny 12 000 natao hanoherana ny fananganana azy, saingy tsy nahomby izany. Ilay colisée, antsoina hoe Kianja Masoandro, dia notokanana tamin’ny taona 2020, niaraka tamin’ny famaranana ny asa fanarenana ny toerana.

Tamin’ny 19 Febroary 2026, taorian’ny hetsi-bahoaka goavana tamin’ny 2025 sy ny fialan’i Andry Rajoelina teo amin’ny fitondrana, dia nandidy ny handravana ny colisée ny fanjakana malagasy.


== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>8fy16sf2ruw1a9obcms3w40av97zopi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137201</id>
      <parentid>1137200</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13842" sha1="5bqcy5adz0lwehzbqmd44axqfx0t29o" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.

'''•Fanorenana ny Colisée sy ny adihevitra'''

Tamin’ny volana Janoary 2019, nanambara ny fananganana amphithéâtre iray amin’ny endrika romana vita amin’ny beton eo amin’ny toerana misy ny Rova Manjakamiadana i Andry Rajoelina. Ny tetikasa, izay vatsian’ny fanjakana malagasy vola ary tanterahin’ny orinasa frantsay Colas, dia naorina teo ambonin’ny sisan’ny dobo masina fahiny an’ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Mahazaka olona 400 izy io, ary araka ny filazan’ny fitondram-panjakana dia natao handraisana seho ara-kolontsaina sy fampisehoana momba ny tantaran’ny firenena.

Niteraka adihevitra be ny fananganana azy. Fikambanana maro miaro ny lova ara-kolontsaina ary koa vondrona mifandray amin’ny andriana merina taloha no nametraka fitoriana maromaro teo anivon’ny Filankevi-panjakana, nangataka ny hanafoanana ny fahazoan-dalana hanorina sy ny didy namorona ny filankevi-pahaizana siantifika izay nankato ny tetikasa. Ireo mpanohitra dia milaza fa tsy mifanaraka amin’ny vanim-potoana sy ny endrika nentim-paharazana ny rafitra, ka mety hanimba ny fahafahan’ny Rova sy ny tanàna ambony Antananarivo ho voasoratra ho vakoka iraisam-pirenena; misy ihany koa ny ahiahy ara-jeolojika, indrindra ny mety hisian’ny fihotsahan’ny tany. Nisy sonia an-tserasera nihoatra ny 12 000 natao hanoherana ny fananganana azy, saingy tsy nahomby izany. Ilay colisée, antsoina hoe Kianja Masoandro, dia notokanana tamin’ny taona 2020, niaraka tamin’ny famaranana ny asa fanarenana ny toerana.

Tamin’ny 19 Febroary 2026, taorian’ny hetsi-bahoaka goavana tamin’ny 2025 sy ny fialan’i Andry Rajoelina teo amin’ny fitondrana, dia nandidy ny handravana ny colisée ny fanjakana malagasy.


== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>5bqcy5adz0lwehzbqmd44axqfx0t29o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137202</id>
      <parentid>1137201</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* TANTARA */ Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1137202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15901" sha1="78d9r8m4kii1aboqjfv3ihfucqcb51y" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.

'''•Fanorenana ny Colisée sy ny adihevitra'''

Tamin’ny volana Janoary 2019, nanambara ny fananganana amphithéâtre iray amin’ny endrika romana vita amin’ny beton eo amin’ny toerana misy ny Rova Manjakamiadana i Andry Rajoelina. Ny tetikasa, izay vatsian’ny fanjakana malagasy vola ary tanterahin’ny orinasa frantsay Colas, dia naorina teo ambonin’ny sisan’ny dobo masina fahiny an’ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Mahazaka olona 400 izy io, ary araka ny filazan’ny fitondram-panjakana dia natao handraisana seho ara-kolontsaina sy fampisehoana momba ny tantaran’ny firenena.

Niteraka adihevitra be ny fananganana azy. Fikambanana maro miaro ny lova ara-kolontsaina ary koa vondrona mifandray amin’ny andriana merina taloha no nametraka fitoriana maromaro teo anivon’ny Filankevi-panjakana, nangataka ny hanafoanana ny fahazoan-dalana hanorina sy ny didy namorona ny filankevi-pahaizana siantifika izay nankato ny tetikasa. Ireo mpanohitra dia milaza fa tsy mifanaraka amin’ny vanim-potoana sy ny endrika nentim-paharazana ny rafitra, ka mety hanimba ny fahafahan’ny Rova sy ny tanàna ambony Antananarivo ho voasoratra ho vakoka iraisam-pirenena; misy ihany koa ny ahiahy ara-jeolojika, indrindra ny mety hisian’ny fihotsahan’ny tany. Nisy sonia an-tserasera nihoatra ny 12 000 natao hanoherana ny fananganana azy, saingy tsy nahomby izany. Ilay colisée, antsoina hoe Kianja Masoandro, dia notokanana tamin’ny taona 2020, niaraka tamin’ny famaranana ny asa fanarenana ny toerana.

Tamin’ny 19 Febroary 2026, taorian’ny hetsi-bahoaka goavana tamin’ny 2025 sy ny fialan’i Andry Rajoelina teo amin’ny fitondrana, dia nandidy ny handravana ny colisée ny fanjakana malagasy.


== Ny trano ao amin’ilay fitambarana ==

Ny trano dia naorina araka ny fangatahan’ny mpanjakavavy Ranavalona Voalohany, tamin’ny drafitra nataon’ilay injeniera frantsay Jean Laborde. Ity farany dia olona tafahitsoka teto Madagasikara taorian’ny naharavan’ny sambo nitainginy teny amin’ny morontsiraka atsinanana, ary lasa konsily frantsay teto Madagasikara tatỳ aoriana. Ny lapa voalohany dia naorina tamin’ny hazo, izay heverina ho fitaovana mendrika amin’ny fomba malagasy, na dia hazo sarobidy ihany aza no nampiasaina tamin’ny gorodona. Ny vato kosa, izay heverina ho fady, dia natokana ho an’ny fototra sy ny fasana ihany.
Roapolo taona tatỳ aoriana, dia natsangana indray tamin’ny vato ilay lapa teo ambany fitarihan’ilay misionera sy mpanao mari-trano skosiana James Cameron. Izy no nanampy tempoly protestanta tao amin’ny fitambarana mpanjaka, taorian’ny niovam-pinoana ho kristianina nataon’ny mpanjakavavy Rasoherina sy ny praiminisitra Rainilaiarivony.
Nohamafisina tamin’ny fanampiana trano hafa ilay fitambarana (anisan’izany ny Lapan’ny Volafotsy), ary ny fidirana ao aminy dia voamariky ny vavahady lehibe mitovitovy amin’ny arc de triomphe, izay misy voromahery eo amboniny, famantarana ny fanjakana merina. Ankoatra izany, ireo trano naorin’i Andrianampoinimerina dia voatahiry tsara ary mampahatsiahy ny rova nentim-paharazana tany am-boalohany.
Nanjary toeram-pandevenana ny mpanjakan’i Imerina, ary tatỳ aoriana ny mpanjakan’i Madagasikara manontolo, ilay toerana. Ny endrika ara-maritrano amin’ny ankapobeny dia miavaka ary sarotra sokajiana, saingy ahitana fiantraikany italiana tsotra.
Rehefa nisy ny fanjanahan-tany frantsay tamin’ny taona 1896, dia nofoanana ny fanjakana. Very ny andraikiny ara-politika ny lapa, nefa notehirizin’ny governora Gallieni, izay nanangona tao ireo lova sy zava-masina mifandraika amin’ny fanjakana. Izy kosa dia nipetraka tao amin’ny masoivoho frantsay taloha tao Antananarivo, izay lasa Lapan’ny Fanjakana Ambohitsorohitra tatỳ aoriana.

== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>78d9r8m4kii1aboqjfv3ihfucqcb51y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137203</id>
      <parentid>1137202</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15905" sha1="6sg2n3456qewuuavlpws1cxqid25aq9" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.

'''•Fanorenana ny Colisée sy ny adihevitra'''

Tamin’ny volana Janoary 2019, nanambara ny fananganana amphithéâtre iray amin’ny endrika romana vita amin’ny beton eo amin’ny toerana misy ny Rova Manjakamiadana i Andry Rajoelina. Ny tetikasa, izay vatsian’ny fanjakana malagasy vola ary tanterahin’ny orinasa frantsay Colas, dia naorina teo ambonin’ny sisan’ny dobo masina fahiny an’ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Mahazaka olona 400 izy io, ary araka ny filazan’ny fitondram-panjakana dia natao handraisana seho ara-kolontsaina sy fampisehoana momba ny tantaran’ny firenena.

Niteraka adihevitra be ny fananganana azy. Fikambanana maro miaro ny lova ara-kolontsaina ary koa vondrona mifandray amin’ny andriana merina taloha no nametraka fitoriana maromaro teo anivon’ny Filankevi-panjakana, nangataka ny hanafoanana ny fahazoan-dalana hanorina sy ny didy namorona ny filankevi-pahaizana siantifika izay nankato ny tetikasa. Ireo mpanohitra dia milaza fa tsy mifanaraka amin’ny vanim-potoana sy ny endrika nentim-paharazana ny rafitra, ka mety hanimba ny fahafahan’ny Rova sy ny tanàna ambony Antananarivo ho voasoratra ho vakoka iraisam-pirenena; misy ihany koa ny ahiahy ara-jeolojika, indrindra ny mety hisian’ny fihotsahan’ny tany. Nisy sonia an-tserasera nihoatra ny 12 000 natao hanoherana ny fananganana azy, saingy tsy nahomby izany. Ilay colisée, antsoina hoe Kianja Masoandro, dia notokanana tamin’ny taona 2020, niaraka tamin’ny famaranana ny asa fanarenana ny toerana.

Tamin’ny 19 Febroary 2026, taorian’ny hetsi-bahoaka goavana tamin’ny 2025 sy ny fialan’i Andry Rajoelina teo amin’ny fitondrana, dia nandidy ny handravana ny colisée ny fanjakana malagasy.


== Ny trano ao amin’ilay fitambarana ==

Ny trano dia naorina araka ny fangatahan’ny mpanjakavavy Ranavalona Voalohany, tamin’ny drafitra nataon’ilay injeniera frantsay Jean Laborde. Ity farany dia olona tafahitsoka teto Madagasikara taorian’ny naharavan’ny sambo nitainginy teny amin’ny morontsiraka atsinanana, ary lasa konsily frantsay teto Madagasikara tatỳ aoriana. Ny lapa voalohany dia naorina tamin’ny hazo, izay heverina ho fitaovana mendrika amin’ny fomba malagasy, na dia hazo sarobidy ihany aza no nampiasaina tamin’ny gorodona. Ny vato kosa, izay heverina ho fady, dia natokana ho an’ny fototra sy ny fasana ihany.

Roapolo taona tatỳ aoriana, dia natsangana indray tamin’ny vato ilay lapa teo ambany fitarihan’ilay misionera sy mpanao mari-trano skosiana James Cameron. Izy no nanampy tempoly protestanta tao amin’ny fitambarana mpanjaka, taorian’ny niovam-pinoana ho kristianina nataon’ny mpanjakavavy Rasoherina sy ny praiminisitra Rainilaiarivony.

Nohamafisina tamin’ny fanampiana trano hafa ilay fitambarana (anisan’izany ny Lapan’ny Volafotsy), ary ny fidirana ao aminy dia voamariky ny vavahady lehibe mitovitovy amin’ny arc de triomphe, izay misy voromahery eo amboniny, famantarana ny fanjakana merina. Ankoatra izany, ireo trano naorin’i Andrianampoinimerina dia voatahiry tsara ary mampahatsiahy ny rova nentim-paharazana tany am-boalohany.

Nanjary toeram-pandevenana ny mpanjakan’i Imerina, ary tatỳ aoriana ny mpanjakan’i Madagasikara manontolo, ilay toerana. Ny endrika ara-maritrano amin’ny ankapobeny dia miavaka ary sarotra sokajiana, saingy ahitana fiantraikany italiana tsotra.

Rehefa nisy ny fanjanahan-tany frantsay tamin’ny taona 1896, dia nofoanana ny fanjakana. Very ny andraikiny ara-politika ny lapa, nefa notehirizin’ny governora Gallieni, izay nanangona tao ireo lova sy zava-masina mifandraika amin’ny fanjakana. Izy kosa dia nipetraka tao amin’ny masoivoho frantsay taloha tao Antananarivo, izay lasa Lapan’ny Fanjakana Ambohitsorohitra tatỳ aoriana.

== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.

== Loharano ==
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>6sg2n3456qewuuavlpws1cxqid25aq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137204</id>
      <parentid>1137203</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fanamarihana sy loharano */</comment>
      <origin>1137204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16884" sha1="j0ayfoumt46r6op4dgjwu1wxh4yzm78" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.

'''•Fanorenana ny Colisée sy ny adihevitra'''

Tamin’ny volana Janoary 2019, nanambara ny fananganana amphithéâtre iray amin’ny endrika romana vita amin’ny beton eo amin’ny toerana misy ny Rova Manjakamiadana i Andry Rajoelina. Ny tetikasa, izay vatsian’ny fanjakana malagasy vola ary tanterahin’ny orinasa frantsay Colas, dia naorina teo ambonin’ny sisan’ny dobo masina fahiny an’ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Mahazaka olona 400 izy io, ary araka ny filazan’ny fitondram-panjakana dia natao handraisana seho ara-kolontsaina sy fampisehoana momba ny tantaran’ny firenena.

Niteraka adihevitra be ny fananganana azy. Fikambanana maro miaro ny lova ara-kolontsaina ary koa vondrona mifandray amin’ny andriana merina taloha no nametraka fitoriana maromaro teo anivon’ny Filankevi-panjakana, nangataka ny hanafoanana ny fahazoan-dalana hanorina sy ny didy namorona ny filankevi-pahaizana siantifika izay nankato ny tetikasa. Ireo mpanohitra dia milaza fa tsy mifanaraka amin’ny vanim-potoana sy ny endrika nentim-paharazana ny rafitra, ka mety hanimba ny fahafahan’ny Rova sy ny tanàna ambony Antananarivo ho voasoratra ho vakoka iraisam-pirenena; misy ihany koa ny ahiahy ara-jeolojika, indrindra ny mety hisian’ny fihotsahan’ny tany. Nisy sonia an-tserasera nihoatra ny 12 000 natao hanoherana ny fananganana azy, saingy tsy nahomby izany. Ilay colisée, antsoina hoe Kianja Masoandro, dia notokanana tamin’ny taona 2020, niaraka tamin’ny famaranana ny asa fanarenana ny toerana.

Tamin’ny 19 Febroary 2026, taorian’ny hetsi-bahoaka goavana tamin’ny 2025 sy ny fialan’i Andry Rajoelina teo amin’ny fitondrana, dia nandidy ny handravana ny colisée ny fanjakana malagasy.


== Ny trano ao amin’ilay fitambarana ==

Ny trano dia naorina araka ny fangatahan’ny mpanjakavavy Ranavalona Voalohany, tamin’ny drafitra nataon’ilay injeniera frantsay Jean Laborde. Ity farany dia olona tafahitsoka teto Madagasikara taorian’ny naharavan’ny sambo nitainginy teny amin’ny morontsiraka atsinanana, ary lasa konsily frantsay teto Madagasikara tatỳ aoriana. Ny lapa voalohany dia naorina tamin’ny hazo, izay heverina ho fitaovana mendrika amin’ny fomba malagasy, na dia hazo sarobidy ihany aza no nampiasaina tamin’ny gorodona. Ny vato kosa, izay heverina ho fady, dia natokana ho an’ny fototra sy ny fasana ihany.

Roapolo taona tatỳ aoriana, dia natsangana indray tamin’ny vato ilay lapa teo ambany fitarihan’ilay misionera sy mpanao mari-trano skosiana James Cameron. Izy no nanampy tempoly protestanta tao amin’ny fitambarana mpanjaka, taorian’ny niovam-pinoana ho kristianina nataon’ny mpanjakavavy Rasoherina sy ny praiminisitra Rainilaiarivony.

Nohamafisina tamin’ny fanampiana trano hafa ilay fitambarana (anisan’izany ny Lapan’ny Volafotsy), ary ny fidirana ao aminy dia voamariky ny vavahady lehibe mitovitovy amin’ny arc de triomphe, izay misy voromahery eo amboniny, famantarana ny fanjakana merina. Ankoatra izany, ireo trano naorin’i Andrianampoinimerina dia voatahiry tsara ary mampahatsiahy ny rova nentim-paharazana tany am-boalohany.

Nanjary toeram-pandevenana ny mpanjakan’i Imerina, ary tatỳ aoriana ny mpanjakan’i Madagasikara manontolo, ilay toerana. Ny endrika ara-maritrano amin’ny ankapobeny dia miavaka ary sarotra sokajiana, saingy ahitana fiantraikany italiana tsotra.

Rehefa nisy ny fanjanahan-tany frantsay tamin’ny taona 1896, dia nofoanana ny fanjakana. Very ny andraikiny ara-politika ny lapa, nefa notehirizin’ny governora Gallieni, izay nanangona tao ireo lova sy zava-masina mifandraika amin’ny fanjakana. Izy kosa dia nipetraka tao amin’ny masoivoho frantsay taloha tao Antananarivo, izay lasa Lapan’ny Fanjakana Ambohitsorohitra tatỳ aoriana.

== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.


== Fanamarihana sy loharano ==

Fanamarihana
Ny teny hoe « Rova » dia matetika soratana amin’ny litera lehibe rehefa ampiasaina manokana ilazana ny « Rovan’Antananarivo ».

Loharano
Madagascar-Tribune.com, « Rovan’Antananarivo: ho sokafana ho an’ny besinimaro tsy ho ela », ao amin’ny Madagascar-Tribune.com, 8 Jolay 2023 (nojerena ny 8 Jolay 2023)
« Any amin’ny tampon-tanànan’Antananarivo, ny Coliseum mampiady hevitra », ao amin’ny Le Monde, 25 Mey 2020
« Madagasikara: ny colisée ao amin’ny lapan’ny Mpanjakavavy ao anatin’ny adihevitra mafana, natolotra ny Filankevi-panjakana », ao amin’ny RFI, 24 Jona 2020
« Madagasikara: notokanana tao Antananarivo ny colisée mampiady hevitra », ao amin’ny France Info, 5 Novambra 2020
« Madagasikara: nodidian’ny fitsarana ny handravana ny colisée, trano mampiady hevitra ao Antananarivo », ao amin’ny RFI, 19 Febroary 2026
Tantaran’ny Manjakamiadana ao amin’ny archivesnationales.gov.mg (tahiry)
(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>j0ayfoumt46r6op4dgjwu1wxh4yzm78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137205</id>
      <parentid>1137204</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16903" sha1="2k3y0gv8utrnwgepoczaaii39dpv3sl" xml:space="preserve">{{coord|18.92361111|S|47.532222222222224|E|source:mgwiki_type:city|display=title}}
[[Sary:Reconstructed Rova Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Rova Manjakamiadana]]
Ny Rova Man'''jakamiadana''' na Rov'''an' Antananarivo''', matetika antsoina hoe '''Rova''', dia fitambarana lapa sy trano ary toerana samihafa voadidina manda. Ao afovoan'ny faritra avo ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Ny ampahany maro amin'ity rova ity dia naorin'ny mpahay maritrano nafaran'ny mpanjaka isan-karazany avy any amin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] (''United Kingdom'') sy avy any [[Frantsa]] tamin'ny taonjato faha-19.

Ny endriky ny Rovan' Antananarivo dia dimilafy amin' ny ankapobeny. Manerinerina eo ampovoan' ny renivohitr' i Madagasikara eny an-tampon' ny havoanan' [[Analamanga (havoana)|Analamanga]]. Ny ao anatiny dia ahitana lapa maro, ka anisan' izany ny Lapa Manjakamiadana.

Taorian’ny fahamaizan’ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy tao Manjakamiadana, dia nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ho an’ny besinimaro indray ny Rovan’Antananarivo ny 19 Jona 2023.

Vita tanteraka tamin’ny faran’ny taona 2025 ny asa fanarenana. Toy ny voromahery phoenix, ny Lapan’ny Mpanjaka Vavy, izay antsoina ankehitriny hoe Rovan’i Madagasikara, dia nitsangana indray avy amin’ny lavenony. Hatramin’ny nisokafany indray, dia nohavaozina tanteraka ny toerana, nampifangaro ny rafitra vato sy ny fitaovana maoderina. Mijoro amim-pireharehana eny ambonin’ny havoanan’ny « Tanànan’ny Arivo » ny Rova. Toerana tsy azo odian-tsy hita ao an-drenivohitra ho an’izay rehetra te hahafantatra ny lova ara-panjakan’i Madagasikara.

== TANTARA ==

'''''•Ireo mpanjaka nifanfdimby tao amin'ny Rovan'Antananarivo''''':

•Andrianjaka 1610-1630

2-Andriantsitakatrandriana 1630-1650

3-Andriatsimitoviaminandriandehibe 1650-1670

4-Razakatsitakatrandriana 1670-1675

5-Andriamasinavalona 1675-1710
-Andrianjakanavalomandimby 1710-1727

6-Andriamponimerina 1727-1747

7-Andrianavalobemihisatra 1747-1767

8-Andriambalohery 1767-1774

9-Andriamboatsimarofy 1774-1796

10-Andrianampoinimerina 1787-1810, Mpanjak'Ambohimanga sy Imerina

11-Radama I 1810-1828

12-Ranavalona I 1828-1861

13-Radama II 1861-1863

14-Rasoherina I 1863-1868

15-Ranavalona II 1868-1883

16-Ranavalona III 1883-1896.


•'''Ny niandohan’ny rova'''

Miorina eo an-tampon’ny iray amin’ireo havoana avo indrindra ao an-tanàna izy, ka hita lavitra kilometatra maro. Hatramin’ny taonjato faha-17, nandritra ny fanjakan’ireo mpanjaka voalohany tao Imerina, dia nivoatra indrindra teo amin’ny faritra atsimon’ny rova ny toerana. Besakana, fonenan’ny Mpanjaka Andrianjaka, no teboka fiandohan’ity lalana ara-tantara sy ara-maritrano ity izay hitondra antsika hatrany amin’i Ranavalona III.

Toeran’ny tafika merina lehibe ity rova ity, ary izany no nahatonga ny anaran’ny tanàna hoe Antananarivo, “Tanànan’ny Arivo” (miaramila). Nandritra ny fanjakan’i Andrianampoinimerina (1787–1810), ilay nampiray an’i Imerina, sy Radama I (1810–1828), izay nandresy ny ampahany betsaka tamin’ny nosy Madagasikara, no nanombohana ny fanamboarana lehibe voalohany ho fonenan’ny mpanjaka.

'''•Fahamaizana sy fanarenana miadana'''

hanova

Nijanona tampoka tamin’ny taona 2009 ny asa noho ny krizy politika notarihin’i Andry Rajoelina, izay ben’ny tanànan’Antananarivo tamin’izany fotoana izany.

Aorian’ny fahaleovantena dia tsy nahazo intsony ny andraikitra ara-politika taloha ny rova, fa lasa ampahany amin’ny lova nasionalin’i Madagasikara. Nivadika ho tranombakoka izy, ary tratran’ny hain-trano niniana natao tamin’ny 6 Novambra 1995: rava tao anaty afo ny fanangonana zavakanto, ny atitany ary ny tafo, raha toa ka simba mafy koa ny firafitry ny trano — indrindra ireo andry sy fototra vita amin’ny hazo sarobidy avy any amin’ny morontsiraka Atsinanana — ka lasa marefo be.

Ny fasana mpanjaka tao amin’ny tempoly protestanta ihany no afaka nohavaozina tamin’ny taona 1996-1997, noho ny tsy fahampian’ny volam-panjakana.

Drafitra fanarenana lehibe iray no natomboka tamin’ny 2006, notarihin’ny orinasa Colas Madagascar (sampan’ny orinasa frantsay Colas), ary ny dingana roa voalohany tamin’ny fanarenana dia:

Ho an’ny dingana voalohany: ny fanamafisana ny fototra sy ny rindrina ivelany (tamin’ny fanoloana ireo andry hazo taloha ho beton mitam-piadiana) dia vita tamin’ny Desambra 2009.

Ho an’ny dingana faharoa: ny fanoloana ny vato amin’ny rindrina ivelany sy ny fametrahana ny tafo rakotra ardoazy manga avy any Angers.

'''•Fanorenana ny Colisée sy ny adihevitra'''

Tamin’ny volana Janoary 2019, nanambara ny fananganana amphithéâtre iray amin’ny endrika romana vita amin’ny beton eo amin’ny toerana misy ny Rova Manjakamiadana i Andry Rajoelina. Ny tetikasa, izay vatsian’ny fanjakana malagasy vola ary tanterahin’ny orinasa frantsay Colas, dia naorina teo ambonin’ny sisan’ny dobo masina fahiny an’ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Mahazaka olona 400 izy io, ary araka ny filazan’ny fitondram-panjakana dia natao handraisana seho ara-kolontsaina sy fampisehoana momba ny tantaran’ny firenena.

Niteraka adihevitra be ny fananganana azy. Fikambanana maro miaro ny lova ara-kolontsaina ary koa vondrona mifandray amin’ny andriana merina taloha no nametraka fitoriana maromaro teo anivon’ny Filankevi-panjakana, nangataka ny hanafoanana ny fahazoan-dalana hanorina sy ny didy namorona ny filankevi-pahaizana siantifika izay nankato ny tetikasa. Ireo mpanohitra dia milaza fa tsy mifanaraka amin’ny vanim-potoana sy ny endrika nentim-paharazana ny rafitra, ka mety hanimba ny fahafahan’ny Rova sy ny tanàna ambony Antananarivo ho voasoratra ho vakoka iraisam-pirenena; misy ihany koa ny ahiahy ara-jeolojika, indrindra ny mety hisian’ny fihotsahan’ny tany. Nisy sonia an-tserasera nihoatra ny 12 000 natao hanoherana ny fananganana azy, saingy tsy nahomby izany. Ilay colisée, antsoina hoe Kianja Masoandro, dia notokanana tamin’ny taona 2020, niaraka tamin’ny famaranana ny asa fanarenana ny toerana.

Tamin’ny 19 Febroary 2026, taorian’ny hetsi-bahoaka goavana tamin’ny 2025 sy ny fialan’i Andry Rajoelina teo amin’ny fitondrana, dia nandidy ny handravana ny colisée ny fanjakana malagasy.


== Ny trano ao amin’ilay fitambarana ==

Ny trano dia naorina araka ny fangatahan’ny mpanjakavavy Ranavalona Voalohany, tamin’ny drafitra nataon’ilay injeniera frantsay Jean Laborde. Ity farany dia olona tafahitsoka teto Madagasikara taorian’ny naharavan’ny sambo nitainginy teny amin’ny morontsiraka atsinanana, ary lasa konsily frantsay teto Madagasikara tatỳ aoriana. Ny lapa voalohany dia naorina tamin’ny hazo, izay heverina ho fitaovana mendrika amin’ny fomba malagasy, na dia hazo sarobidy ihany aza no nampiasaina tamin’ny gorodona. Ny vato kosa, izay heverina ho fady, dia natokana ho an’ny fototra sy ny fasana ihany.

Roapolo taona tatỳ aoriana, dia natsangana indray tamin’ny vato ilay lapa teo ambany fitarihan’ilay misionera sy mpanao mari-trano skosiana James Cameron. Izy no nanampy tempoly protestanta tao amin’ny fitambarana mpanjaka, taorian’ny niovam-pinoana ho kristianina nataon’ny mpanjakavavy Rasoherina sy ny praiminisitra Rainilaiarivony.

Nohamafisina tamin’ny fanampiana trano hafa ilay fitambarana (anisan’izany ny Lapan’ny Volafotsy), ary ny fidirana ao aminy dia voamariky ny vavahady lehibe mitovitovy amin’ny arc de triomphe, izay misy voromahery eo amboniny, famantarana ny fanjakana merina. Ankoatra izany, ireo trano naorin’i Andrianampoinimerina dia voatahiry tsara ary mampahatsiahy ny rova nentim-paharazana tany am-boalohany.

Nanjary toeram-pandevenana ny mpanjakan’i Imerina, ary tatỳ aoriana ny mpanjakan’i Madagasikara manontolo, ilay toerana. Ny endrika ara-maritrano amin’ny ankapobeny dia miavaka ary sarotra sokajiana, saingy ahitana fiantraikany italiana tsotra.

Rehefa nisy ny fanjanahan-tany frantsay tamin’ny taona 1896, dia nofoanana ny fanjakana. Very ny andraikiny ara-politika ny lapa, nefa notehirizin’ny governora Gallieni, izay nanangona tao ireo lova sy zava-masina mifandraika amin’ny fanjakana. Izy kosa dia nipetraka tao amin’ny masoivoho frantsay taloha tao Antananarivo, izay lasa Lapan’ny Fanjakana Ambohitsorohitra tatỳ aoriana.

== pa ==

[[Sary:Manjakamiadana - Rova of Antananarivo - Queen's Palace.jpg|200px|Ny rova Manjakamiadana tamin'ny taonjato faha 19|ankavanana|thumb]]

=== Lapa Ntaolo ===
Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran' izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon' ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin' ny andro fahagola rehetra talohan' [[Andrianampoinimerina]] ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan' ireo mponina any [[Indônezia]], tanindrazana voalohany niavian' ny [[firenena]] Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny [[Fandroana]] na ny [[Famadihana]] ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin' ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon' andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron' Andrianampoinimerina sahabo tamin' ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona II]] dia tao no nitahirizana an' i Manjakatsiroa izay [[Sampy (malagasy)|sampim-mpanjakana]] nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin' izao dia mbola hita eo anolohan' ny trano ny tsangambaton' Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron' Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr' i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron' [[Andrianjaka]], ary araka ny [[Lovantsofina|lovan-tsofina]] dia tao no nanaovana ny soron' i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' [[Andriamasinavalona]] rehefa afaka soamantsara tamin' ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

=== Lapa môderina ===
Ny voalohany amin' ireo lapa azo lazaina hoe môderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin' ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan' ny mpanjaka an' i [[Rasalimo]] izay vadi-pôlitika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin' ny taona 1845 anefa dia noravan' i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an' ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon-d[[Radama II|Rakotondradama]] (Radama II) zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely môderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan' ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan-dRadama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola hankalazana ny fahaterahan' i Rakotondradama ihany koa tamin' ny taona 1829 no nampanorenan-dRanavalona an' i Tsarahafatra teo amin' ny faritra atsinananan' ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin' ny baomban' ny mpanani-bohitra Frantsay tamin' ny 30 Septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany]] dia niniana tsy naorin' ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an' ny fitambaran' ny Rova! Mbola [[Ranavalona I]] ihany no nampanorina azy tamin' ny taona 1839 teo amin' ny toerana nisy an' i Felatanambola, trano hafa naorin' [[Andrianampoinimerina]]. I [[Jean Laborde]] izay mpanompon' ny [[andriana]] mahalala kokoa ny teknika môderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toy ny Tranovola dia lapa hazo i Manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin' izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan' ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan' ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny haavony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin' ny [[alimo]]. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin' ny tafo. Ny fanamboarana an' i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an' i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny haavony ary 1 m ny savaivon' ny vodiny) hatrany amin' ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan' ainan' ny vatandahy miisa 5 arivo. Tamin' ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin' ny andron-d[[Radama II]] mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto [[Antananarivo]]. Hatramin' ny andron-d[[Ranavalona I|Ranavalona]] reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihana ny fankalazana lehibe rehetra momba ny [[Fanjakana Merina]] ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin' izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron' i [[Rasoherina]] eo atsimon' i Mahitsielafanjaka tamin' ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron' i William Pool eo atsimon' i Besakana tamin' ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa [[Kristianisma eto Madagasikara|kristiana]] i [[Ranavalona II]]. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin' ny 8 Avrily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin' ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin' ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin' ny biriky [[Ranavalona III]], izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe &quot;Masoandro&quot;. Noho ny fanafihan' ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan' ireo lapa manodidina an' i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan' i Soanierana izay nopotehin' ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an' io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan' andriana teo Andohalo izay tsy nananan' ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran' izay masina sy saro-bidy ho an' ny [[Merina]] ary vavolombelon' ny tantara aza.


== Fanamarihana sy loharano ==

'''Fanamarihana'''

Ny teny hoe « Rova » dia matetika soratana amin’ny litera lehibe rehefa ampiasaina manokana ilazana ny « Rovan’Antananarivo ».

'''Loharano'''

Madagascar-Tribune.com, « Rovan’Antananarivo: ho sokafana ho an’ny besinimaro tsy ho ela », ao amin’ny Madagascar-Tribune.com, 8 Jolay 2023 (nojerena ny 8 Jolay 2023)

« Any amin’ny tampon-tanànan’Antananarivo, ny Coliseum mampiady hevitra », ao amin’ny Le Monde, 25 Mey 2020

« Madagasikara: ny colisée ao amin’ny lapan’ny Mpanjakavavy ao anatin’ny adihevitra mafana, natolotra ny Filankevi-panjakana », ao amin’ny RFI, 24 Jona 2020

« Madagasikara: notokanana tao Antananarivo ny colisée mampiady hevitra », ao amin’ny France Info, 5 Novambra 2020

« Madagasikara: nodidian’ny fitsarana ny handravana ny colisée, trano mampiady hevitra ao Antananarivo », ao amin’ny RFI, 19 Febroary 2026
Tantaran’ny Manjakamiadana ao amin’ny archivesnationales.gov.mg (tahiry)

(Loharano nahazoana alalana http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }} )

== Jereo koa ==

* [[Rova (malagasy)]]

== Rohy hafa ==

# Antenaina hapetraka ho votoatin' ity lahatsoratra ity : http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM {{Wayback|url=http://users.cwnet.com/zaikabe/KI/ROVA.HTM |date=20070108020046 }}

[[sokajy:lapa]]
[[sokajy:kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Rova]]</text>
      <sha1>2k3y0gv8utrnwgepoczaaii39dpv3sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bahamasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11018</id>
    <revision>
      <id>1137226</id>
      <parentid>1084609</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="26vil8l9gl3086c3rn3ph6b67ctnkv3" xml:space="preserve">{{Coord|25|04|41|N|77|20|19|W|}}
[[Sary:Flag of the Bahamas.svg|vignette|271x271px|Sainan' i Bahamasy]]
Ny '''Bahamasy''' na '''Commonwealth of the Bahamas''' dia firenena ao amin' ny [[faritra karaiba]], anisan' ny nosy [[Antilia]], ao amin' ny [[Ranomasina Karaîba|Ranomasina Karaiba]], any ivelan' i Karaiba no misy azy. I Bahamasy dia [[tamba-nosy]] any atsimo-atsinanan' i Florida ary any avaratr' i [[Kioba]]. Ny renivohiny dia i [[Nassau, Bahamasy|Nassau]] (ao amin' ny nosin' i New Providence no misy azy). Ny anaran' ny vahoaka ao dia Bahameana na Bahamiana.
[[Sary:LocationBahamas.svg|vignette|Toerana misy an' i Bahamasy]]
[[Sary:CIA map of the Bahamas.png|vignette|Sarin-tanin' i Bahamasy]]
Tangoro-nosy midadasika ny tanin' ity firenena ity, izay ahitana nosy miisa 700 any ho any, ka ny 40 amin' izany ihany no onenan' olona. Tsy dia avo ny vohon-tany any: ny tendro farany avo dia manana haambo 60 m monja.

Ao New Providence, izay nosy lehibe indrindra any, no onenan' ny antsasaky ny mponin' i Bahamasy. Ny [[fizahàn-tany]] izay mandroso tokoa no sehatr' asa lohalaharana ao amin' io firenena io. Ny sehatr' asa ara-bola koa dia mitana anjatra toerana lehibe satria anjatony maro ny banky miorina ao amin' ilay firenena.

Zanatany britanika taloha i Bahamasy izay nahazo ny fahaleovan-tenany tamin' ny taona 1973, sady mpikambana ao amin' ny [[Commonwealth ny firenena mahaleotena|Commonwelth]].

== Jereo koa ==

* '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hôndorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] -  [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]]

* '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]]

[[Sokajy:Firenena]]
[[Sokajy:Bahamasy]]</text>
      <sha1>26vil8l9gl3086c3rn3ph6b67ctnkv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nassau, Bahamasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183650</id>
    <revision>
      <id>1137229</id>
      <parentid>767290</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="7o4kez13jvzyfljv9cam0eidq41txzo" xml:space="preserve">{{Coord|25|04|41|N|77|20|19|W|}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nassau, Bahamasy
|firenena=[[Bahamasy]]
|isam-ponina=296.522
|velarantany=210
|haavo = 10
|ben'ny tanàna=
|sary=Nassau - panoramio (4).jpg
|saina = Coat of Arms of Nassau, New Providence.jpg
}}

I '''Nassau, Bahamasy''' dia tanàna renivohitr'i [[Bahamasy]].

== Jereo koa ==
* [[Bahamasy]]

{{commonscat|Nassau, Bahamas}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahamasy]]
[[sokajy:Bahamasy]]</text>
      <sha1>7o4kez13jvzyfljv9cam0eidq41txzo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137230</id>
      <parentid>1137229</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="2s12j5eiv7dsyjvhhj723sdtlqkg5pp" xml:space="preserve">{{Coord|25|04|41|N|77|20|19|W|}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nassau, Bahamasy
|firenena={{Bahamasy}}
|isam-ponina=296.522
|velarantany=210
|haavo = 10
|ben'ny tanàna=
|sary=Nassau - panoramio (4).jpg
|saina = Coat of Arms of Nassau, New Providence.jpg
}}

I '''Nassau, Bahamasy''' dia tanàna renivohitr'i [[Bahamasy]].

== Jereo koa ==
* [[Bahamasy]]

{{commonscat|Nassau, Bahamas}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahamasy]]
[[sokajy:Bahamasy]]</text>
      <sha1>2s12j5eiv7dsyjvhhj723sdtlqkg5pp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137233</id>
      <parentid>1137230</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="rlmn9ced4zpv6ikudm4iawivkix9fbu" xml:space="preserve">{{Coord|25|04|41|N|77|20|19|W|}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nassau, Bahamasy
|firenena={{Bahamasy}}
|isam-ponina=296.522
|velarantany=210
|haavo = 10
|ben'ny tanàna=
|sary=Nassau - panoramio (4).jpg
|saina = Coat of Arms of Nassau, New Providence.jpg
}}

I '''Nassau, Bahamasy''' dia tanàna renivohitr'i [[Bahamasy]].

== Rafitry ny Tanàna ==
Ny tanànan'i Nassau dia ahitana ny [[Nosy New Providence]] sy ireo nosy sakana maromaro, indrindra fa any amin'ny morontsiraka avaratra sy avaratra atsinanana, anisan'izany ny Nosy Paradise. Ny foiben'ny tanàna manan-tantara dia any avaratra atsinanana, mifanandrify amin'ny Nosy Paradise.

== Jereo koa ==
* [[Bahamasy]]

{{commonscat|Nassau, Bahamas}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahamasy]]
[[sokajy:Bahamasy]]</text>
      <sha1>rlmn9ced4zpv6ikudm4iawivkix9fbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137239</id>
      <parentid>1137233</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="tedleiyrn69p984kwuvehn1y3jv78pt" xml:space="preserve">{{Coord|25|04|41|N|77|20|19|W|}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nassau, Bahamasy
|firenena={{Bahamasy}}
|isam-ponina=296.522
|velarantany=210
|haavo = 10
|ben'ny tanàna=
|sary=Nassau - panoramio (4).jpg
|saina = Coat of Arms of Nassau, New Providence.jpg
}}
[[File:Providence.JPG|thumb|left|Nosy Providence]]
I '''Nassau, Bahamasy''' dia tanàna renivohitr'i [[Bahamasy]].

== Rafitry ny Tanàna ==
Ny tanànan'i Nassau dia ahitana ny [[Nosy New Providence]] sy ireo nosy sakana maromaro, indrindra fa any amin'ny morontsiraka avaratra sy avaratra atsinanana, anisan'izany ny Nosy Paradise. Ny foiben'ny tanàna manan-tantara dia any avaratra atsinanana, mifanandrify amin'ny Nosy Paradise.

== Jereo koa ==
* [[Bahamasy]]

{{commonscat|Nassau, Bahamas}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahamasy]]
[[sokajy:Bahamasy]]</text>
      <sha1>tedleiyrn69p984kwuvehn1y3jv78pt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137240</id>
      <parentid>1137239</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="2th8vfr17sywlms7yhareai3fgp5qqs" xml:space="preserve">{{Coord|25|04|41|N|77|20|19|W|}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nassau, Bahamasy
|firenena={{Bahamasy}}
|isam-ponina=296.522
|velarantany=210
|haavo = 10
|ben'ny tanàna=
|sary=Nassau - panoramio (4).jpg
|saina = Coat of Arms of Nassau, New Providence.jpg
}}
[[File:Providence.JPG|thumb|left|Nosy New Providence]]
I '''Nassau, Bahamasy''' dia tanàna renivohitr'i [[Bahamasy]].

== Rafitry ny Tanàna ==
Ny tanànan'i Nassau dia ahitana ny [[Nosy New Providence]] sy ireo nosy sakana maromaro, indrindra fa any amin'ny morontsiraka avaratra sy avaratra atsinanana, anisan'izany ny Nosy Paradise. Ny foiben'ny tanàna manan-tantara dia any avaratra atsinanana, mifanandrify amin'ny Nosy Paradise.

== Jereo koa ==
* [[Bahamasy]]

{{commonscat|Nassau, Bahamas}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahamasy]]
[[sokajy:Bahamasy]]</text>
      <sha1>2th8vfr17sywlms7yhareai3fgp5qqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fidel Castro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189409</id>
    <revision>
      <id>1137273</id>
      <parentid>1090756</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="34bw2261o8qmat8jz2dgciz8d81ryxa" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Fidel Castro - MATS Terminal Washington 1959.jpg
|anarana=Fidel Castro
|teraka=13 Aogositra 1926
|maty= 25 november 2016 (age 90)
|firenena=[[Kioba]]
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
* [[miaramila]]
|taona niasàna=
}}
'''Fidel Castro'''  &lt;small&gt;([[File:Speaker Icon.svg|13px|]] [[:Media:Es-Fidel Castro.ogg|audio]])&lt;/small&gt; dia mpanao politika kiobàna,  miaramila mizaka ny zom-pirenen'i [[Kioba]] teraka ny 13 Aogositra 1926 - 25 november 2016.
==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Mirta Diaz-Balart. Ny zanany dia Alina Fernández. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Juanita Castro, Ramón Castro Ruz, [[Raúl Castro]]. 
== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]

===Rohy ivelany===
* Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/09k0f] {{Wayback|url=https://www.freebase.com/m/09k0f |date=20150114010619 }}

[[Sokajy:Filoham-pirenen'i Kiobà]]
[[sokajy:mpanao politika kiobàna]]
[[sokajy:miaramila]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1926]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2016]]</text>
      <sha1>34bw2261o8qmat8jz2dgciz8d81ryxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225094</id>
    <revision>
      <id>1137219</id>
      <parentid>767756</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="472" sha1="ocf86voyxffstywg6w3y0lovf7l10oq" xml:space="preserve">'''Sony''' (ソニー株式会社, ''Sonī Kabushikigaisha'') dia orinasa japoney lehibe izay manana ny foibeny ao amin’ny fivondronan’i Minato, ao [[Tokyo]], [[Japana]]. Miasa amin’ny vala toa ny [[haikoriamboanaratra]], ny fanamboarana finday, ny [[kajimirindra]], ny lalao videô, ny mozika, ny horonantsary ary ny [[haino aman-jery]] amin’ny ankapobeny. 

{{vangovango}}

[[sokajy:Orinasa voalisitra ao amin'ny Tokyo Stock Exchange]]
[[sokajy:Orinasa japoney]]</text>
      <sha1>ocf86voyxffstywg6w3y0lovf7l10oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137221</id>
      <parentid>1137219</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="611" sha1="dedso2tbr9h5m0d8eukgkfbctdarsdr" xml:space="preserve">[[File:Sony logo.svg|thumb|]]
[[File:Sony headquaters 1.jpg|thumb|Sony headquaters]]
'''Sony''' (ソニー株式会社, ''Sonī Kabushikigaisha'') dia orinasa japoney lehibe izay manana ny foibeny ao amin’ny fivondronan’i Minato, ao [[Tokyo]], [[Japana]]. Miasa amin’ny vala toa ny [[haikoriamboanaratra]], ny fanamboarana finday, ny [[kajimirindra]], ny lalao videô, ny mozika, ny horonantsary ary ny [[haino aman-jery]] amin’ny ankapobeny. 

==Jereo koa ==
{{commonscat}}

[[sokajy:Orinasa voalisitra ao amin'ny Tokyo Stock Exchange]]
[[sokajy:Orinasa japoney]]
[[Sokajy:Orinasa japoney elektronika]]</text>
      <sha1>dedso2tbr9h5m0d8eukgkfbctdarsdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raúl Castro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229471</id>
    <revision>
      <id>1137274</id>
      <parentid>1023999</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="8a0qzu8wnjrnjln2sjgvbbqibtym4yn" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Raúl Castro
|teraka=3 Jiona 1931
|maty= 
|firenena=
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Raúl Castro''' dia mpanao politika teraka ny [[3]] [[Jona]] [[1931]]
==Ny fiainany manokana==
I Ángel Castro y Argiz no rainy. Ny vadiny dia Vilma Espín. Manan-janaka roa izy dia i Mariela Castro ary Alejandro Castro Espín. Ny rahalahiny sy ny rahavaviny dia Juanita Castro, Ramón Castro Ruz, [[Fidel Castro]]. 
== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpanao politika]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1931]]</text>
      <sha1>8a0qzu8wnjrnjln2sjgvbbqibtym4yn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137275</id>
      <parentid>1137274</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="swjbp4bu4pfmz4ridyvf36cglf6tdww" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Raúl Castro
|teraka=3 Jiona 1931
|maty= 
|firenena= {{Kioba}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Raúl Castro''' dia mpanao politika teraka ny [[3]] [[Jona]] [[1931]]
==Ny fiainany manokana==
I Ángel Castro y Argiz no rainy. Ny vadiny dia Vilma Espín. Manan-janaka roa izy dia i Mariela Castro ary Alejandro Castro Espín. Ny rahalahiny sy ny rahavaviny dia Juanita Castro, Ramón Castro Ruz, [[Fidel Castro]]. 
== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpanao politika kiobàna]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1931]]</text>
      <sha1>swjbp4bu4pfmz4ridyvf36cglf6tdww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260620</id>
    <revision>
      <id>1137234</id>
      <parentid>959957</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="43oaea3vxgdv61anspey5i8b4i8uq1p" xml:space="preserve">{{coord|39.888530|4.265830}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Maó
|velarantany   =
|faritany      = [[Balearic Islands]]
|isam-ponina   = 29125
|firenena      = {{Espaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =
}}

'''Maó''' dia tanàna ao amin'ny faritr'i [[Nosy Baleares]] ao amin'ny [[Espaina]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 29125 mponina tamin'ny taona 2017.&lt;ref name='geocities'&gt;[http://download.geonames.org/export/ Espaina] ao amin'i geonames.org, novangiana ny 13/12/2018 &lt;/ref&gt;

=== Toe-tany ===


== Jereo koa ==
* [[Espaina]]
** [[Balearic Islands]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Espaina]]
[[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Balearic Islands]]</text>
      <sha1>43oaea3vxgdv61anspey5i8b4i8uq1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137235</id>
      <parentid>1137234</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1137235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="pnx7o7crtvabfvswp3jmp8jjashdt8z" xml:space="preserve">{{coord|39.888530|4.265830}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Maó
|velarantany   =
|faritany      = [[Balearic Islands]]
|isam-ponina   = 29125
|firenena      = {{Espaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =
}}

'''Maó''' dia tanàna ao amin'ny faritr'i [[Nosy Baleares]] ao amin'ny [[Espaina]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 29125 mponina tamin'ny taona 2017.&lt;ref name='geocities'&gt;[http://download.geonames.org/export/ Espaina] ao amin'i geonames.org, novangiana ny 13/12/2018 &lt;/ref&gt;

=== Toe-tany ===


== Jereo koa ==
* [[Espaina]]
** [[Nosy Baleares]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Espaina]]
[[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Balearic Islands]]</text>
      <sha1>pnx7o7crtvabfvswp3jmp8jjashdt8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137237</id>
      <parentid>1137235</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="6eycdqxnebaix80itvkmhi5rxudxog1" xml:space="preserve">{{coord|39.888530|4.265830}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Maó
|velarantany   =
|faritany      = [[Balearic Islands]]
|isam-ponina   = 29125
|firenena      = {{Espaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =
}}

'''Maó''' dia tanàna ao amin'ny faritr'i [[Nosy Baleares]] ao amin'ny [[Espaina]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 29125 mponina tamin'ny taona 2017.&lt;ref name='geocities'&gt;[http://download.geonames.org/export/ Espaina] ao amin'i geonames.org, novangiana ny 13/12/2018 &lt;/ref&gt;

=== Toe-tany ===


== Jereo koa ==
* [[Espaina]]
** [[Nosy Baleares]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Espaina]]
[[sokajy:Tanàna ao Nosy Baleares]]</text>
      <sha1>6eycdqxnebaix80itvkmhi5rxudxog1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibiza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260656</id>
    <revision>
      <id>1137238</id>
      <parentid>1100378</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="6pkvxruav0s33kqmysug2kvpebffr7r" xml:space="preserve">{{coord|38.908830|1.432960}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Ibiza
|velarantany   = 572
|faritany      = [[Nosy Baleares]]
|isam-ponina   = 	160.644 
|firenena      = {{Espaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Baleares-rotulado.png
|saina = Ibiza flag.svg
}}
[[File:Municipios de Ibiza.svg|thumb|left|Municipios de Ibiza]]
'''Ibiza''' dia nosy [[Espaina|espaniola]] ao amin'ny [[Nosy Baleares]].

Ny kaominina lehibe indrindra dia [[Ibiza (tanàna)]] renivohitra misy mponina 50,000, [[Santa Eulària des Riu]] (36,000 mponina), [[Sant Josep de sa Talaia]] (26,000 mponina) ary [[Sant Antoni de Portmany]] (manodidina ny 25,000).

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 	160.644  mponina.

== Jereo koa ==
* [[Espaina]]
** [[Nosy Baleares]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Espaina]]
[[sokajy:Tanàna ao Nosy Baleares]]
[[Sokajy:Nosy espaniola]]
[[ Sokajy:Nosy ny Ranomasina Mediteranea]]</text>
      <sha1>6pkvxruav0s33kqmysug2kvpebffr7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kily</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278397</id>
    <redirect title="Tamarindus indica" />
    <revision>
      <id>1137260</id>
      <parentid>1042406</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>802</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Tamarindus indica]]</comment>
      <origin>1137260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Tamarindus indica]]</text>
      <sha1>i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madiro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278398</id>
    <redirect title="Tamarindus indica" />
    <revision>
      <id>1137261</id>
      <parentid>1042407</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>802</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Tamarindus indica]]</comment>
      <origin>1137261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Tamarindus indica]]</text>
      <sha1>i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamarindus indica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278846</id>
    <revision>
      <id>1137185</id>
      <parentid>1115919</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Madilo]] ho [[Tamarindus indica]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1115919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="126j29jbfzoo0d3r6ivuzw4nte61uzj" xml:space="preserve">[[Sary:Tamarindus_indica_pods.JPG|thumb|Kily na madilo na madiro]]

Ny '''madilo''' na '''kily''' na '''madiro''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]],'' sy ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Caesalpinioideae]],'' misy voany azo hanina, zanatany aty [[Afrika]] trôpikaly. Atao hoe '''''Tamarindus indica''''' ny anarany ara-tsiansa. Io no hany karazana ao amin' ny ao amin' ny vondron-karazana '''''Tamarindus'''''.

Ny kily na madiro dia karazan-kazo maniry amin' ny faritra trôpikaly maina aty [[Afrika Atsinanana]]. Efa hatry ny elabe no nambolena azy tany [[Azia Atsimo]] ka avy any no niparitahany amin' ny faritra trôpikaly rehetra. Nisy vitsivitsy nampidirina tany [[Amerika Afovoany]] tamin' ny taonjato faha-16 ka miparitaka ao [[Meksika]] sy ao [[Hôndorasy]] ary [[Goatemala]] io hazo io amin' izao fotoana izao. Eto [[Madagasikara]], indrindra ao amin' ny faritra nentim-paharazana misy ny [[Sakalava]], dia heverina ho hazo masina ny kily na madiro, izay atao hoe &quot;mpanjakan' ny hazo&quot;.
[[Sary:YosriBuahAsamJawa.jpg|vignette|190x190px|Voamadilo]]
Hazo mety mahatratra 10 m hatramin' ny 20 m ny kily. Fohifohy ny vatany. Miadam-paniry izy sady velona maharitra ela. Maharitra ny raviny izay miisa hatramin' ny 24 isaky ny tahon-dravina. Manopy mavo ny voniny izay maniry midina amin' ny volana Mey ka mamoaka voa makirana amin' ny volana Ôktôbra.


{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>126j29jbfzoo0d3r6ivuzw4nte61uzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137187</id>
      <parentid>1137185</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1137187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1537" sha1="rj4d9koeszz0uhqmy1bcmvn4n5ydrxn" xml:space="preserve">[[Sary:Tamarindus_indica_pods.JPG|thumb|Kily na madilo na madiro|434x434px]]

Ny '''''Tamarindus indica''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]],'' sy ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Caesalpinioideae]]''. Io no hany karazana ao amin' ny ao amin' ny vondron-karazana '''''Tamarindus'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''dilo''', '''diro''', '''kile''', '''kililo''', '''kily''', '''lilo''', '''madilo''', '''madiro''', '''monte''', '''monty''', '''voamadilo''', '''voamatony''', ary '''voamatory'''.

Ny kily na madiro dia karazan-kazo maniry amin' ny faritra trôpikaly maina aty [[Afrika Atsinanana]]. Efa hatry ny elabe no nambolena azy tany [[Azia Atsimo]] ka avy any no niparitahany amin' ny faritra trôpikaly rehetra. Nisy vitsivitsy nampidirina tany [[Amerika Afovoany]] tamin' ny taonjato faha-16 ka miparitaka ao [[Meksika]] sy ao [[Hôndorasy]] ary [[Goatemala]] io hazo io amin' izao fotoana izao.[[Sary:YosriBuahAsamJawa.jpg|vignette|253x253px|Voamadilo|ankavia]]Hazo mety mahatratra 10 m hatramin' ny 20 m ny kily. Fohifohy ny vatany. Miadam-paniry izy sady velona maharitra ela. Maharitra ny raviny izay miisa hatramin' ny 24 isaky ny tahon-dravina. Manopy mavo ny voniny izay maniry midina amin' ny volana Mey ka mamoaka voa makirana amin' ny volana Ôktôbra.

Eto [[Madagasikara]], indrindra ao amin' ny faritra nentim-paharazana misy ny [[Sakalava]], dia heverina ho hazo masina ny kily na madiro, izay atao hoe &quot;mpanjakan' ny hazo&quot;.{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>rj4d9koeszz0uhqmy1bcmvn4n5ydrxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Voamadilo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281410</id>
    <redirect title="Tamarindus indica" />
    <revision>
      <id>1137262</id>
      <parentid>1042314</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>802</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Tamarindus indica]]</comment>
      <origin>1137262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Tamarindus indica]]</text>
      <sha1>i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanelina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282016</id>
    <revision>
      <id>1137180</id>
      <parentid>1117512</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="561" sha1="i88iy8wirf9mjxs6g64024xsrmtydux" xml:space="preserve">[[Sary:Cinnamomum_verum_spices.jpg|thumb|Hodi-kazo maina, vovoka hodi-kazo ary voninkazo amin'ny hazo kely ''Cinnamomum verum''|297x297px]]

Ny '''kanelina''' dia [[zava-manitra]] azo avy amin'ny hoditry ny karazan-javamaniry maromaro ao amin'ny vondron-karazana ''[[Cinnamomum]]''. Ny kanelina dia ampiasaina amin'ny ankapobeny hahazoana hanitra sy fanatsarana tsiro sy fofon-tsakafo amin'ny sakafo isan-karazany, mamy, voamadinika atao [[sakafo]] maraina, sakafo misakafo, [[Dite (zavamaniry)|dite]], ary sakafo nentim-paharazana.

{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>i88iy8wirf9mjxs6g64024xsrmtydux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carrossel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286676</id>
    <revision>
      <id>1137222</id>
      <parentid>1073320</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="oh8j41vsu6waf3rli5zlb86n4vpyu24" xml:space="preserve">[[Sary:Carrossel logo SBT.png|vignette]]
'''''Carrossel''''' dia telenovela breziliana noforonin'i Íris Abravanel ho an'i [[Sistema Brasileiro de Televisão|SBT]] ary nivoaka tamin'ny 21 mey 2012.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/colunas/keilajimenez/964272-tv-tera-guerra-teen-as-20h30.shtml|title=TV terá guerra teen às 20h30|accessdate=30 October 2011|work=[[Folha de S.Paulo]]}}&lt;/ref&gt;
Ny dikan-teny tany am-boalohany dia misy fizarana 209.

== Tantara == 
Mahazo ny fanajan'ny mpianany i Helena Fernandes, mpampianatra any amin'ny sekoly ambaratonga fototra, izay avy amin'ny fiaviana samihafa ary manana ny olany manokana. 
Ankoatra ny fianarana, tsy maintsy maneho ny heviny ihany koa ny mpampianatra sy ny mpianany.

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==
* {{Pt-br}} {{Official website|https://web.archive.org/web/20141204212702/http://www.sbt.com.br/carrossel/}}
* {{IMDb title|2215338}}{{vangovango|Televiziona tantara mitohy}}

[[Sokajy:Televiziona tantara mitohy]]
[[Sokajy:Televiziona braziliana]]</text>
      <sha1>oh8j41vsu6waf3rli5zlb86n4vpyu24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137223</id>
      <parentid>1137222</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1038" sha1="aunebv5vqhd1y7yuuidf8y3bbqnctth" xml:space="preserve">[[Sary:Carrossel logo SBT.png|vignette]]
'''''Carrossel''''' dia telenovela breziliana noforonin'i Íris Abravanel ho an'i [[Sistema Brasileiro de Televisão|SBT]] ary nivoaka tamin'ny 21 mey 2012.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/colunas/keilajimenez/964272-tv-tera-guerra-teen-as-20h30.shtml|title=TV terá guerra teen às 20h30|accessdate=30 October 2011|work=[[Folha de S.Paulo]]}}&lt;/ref&gt;
Ny dikan-teny tany am-boalohany dia misy fizarana 209.

== Tantara == 
Mahazo ny fanajan'ny mpianany i Helena Fernandes, mpampianatra any amin'ny sekoly ambaratonga fototra, izay avy amin'ny fiaviana samihafa ary manana ny olany manokana. 
Ankoatra ny fianarana, tsy maintsy maneho ny heviny ihany koa ny mpampianatra sy ny mpianany.

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==
* {{Pt-br}} {{Official website|https://web.archive.org/web/20141204212702/http://www.sbt.com.br/carrossel/}}
* {{IMDb title|2215338}}{{vangovango|Televiziona tantara mitohy}}

[[Sokajy:Televiziona tantara mitohy]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]</text>
      <sha1>aunebv5vqhd1y7yuuidf8y3bbqnctth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miguel Díaz-Canel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289774</id>
    <revision>
      <id>1137276</id>
      <parentid>1090754</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="ofo0dq4d55esihyp66fji45z1ukgvdg" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Miguel Díaz-Canel
|teraka=20 Aprily 1969
|maty= 
|firenena=[[Kioba]]
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez''', fantatra kokoa amin'ny hoe ''Hijo de la Puta''', dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Kiobà]] teraka ny 20 Aprily 1960 tao [[Falcón]], Placetas 

Efa filohan'ny Repoblikan'i Kiobà izy nanomboka ny 10 Oktobra 2019 ary efa sekretera voalohan'ny [[Antoko Komonista ao Kiobà]] (PCC) ihany koa nanomboka ny 19 Aprily 2021.
Nanjary nalaza tamin'ny fanafoanana ny [[kômonisma]] tao Kiobà izy, nampiditra ny [[Dôlara]] amerikana ho vola ary nampahatezitra ny vahoaka.


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Filoham-pirenen'i Kiobà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969]]</text>
      <sha1>ofo0dq4d55esihyp66fji45z1ukgvdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137277</id>
      <parentid>1137276</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="abnyfyi0wguc973po22g3112tek4mx1" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Miguel Díaz-Canel
|teraka=20 Aprily 1969
|maty= 
|firenena=[[Kioba]]
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez''', fantatra kokoa amin'ny hoe '' Hijo de la Puta'', dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Kiobà]] teraka ny 20 Aprily 1960 tao [[Falcón]], Placetas 

Efa filohan'ny Repoblikan'i Kiobà izy nanomboka ny 10 Oktobra 2019 ary efa sekretera voalohan'ny [[Antoko Komonista ao Kiobà]] (PCC) ihany koa nanomboka ny 19 Aprily 2021.
Nanjary nalaza tamin'ny fanafoanana ny [[kômonisma]] tao Kiobà izy, nampiditra ny [[Dôlara]] amerikana ho vola ary nampahatezitra ny vahoaka.


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Filoham-pirenen'i Kiobà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969]]</text>
      <sha1>abnyfyi0wguc973po22g3112tek4mx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137278</id>
      <parentid>1137277</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="h0amskei5zsn4r47tqrddkqgdgt103b" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Miguel Díaz-Canel
|teraka=20 Aprily 1969
|maty= 
|firenena=[[Kioba]]
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez''', fantatra kokoa amin'ny hoe '' Hijo de la Puta'', dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Kiobà]] teraka ny 20 Aprily 1960 tao [[Falcón]], Placetas 

Efa filohan'ny Repoblikan'i Kiobà izy nanomboka ny 10 Oktobra 2019 ary efa sekretera voalohan'ny [[Antoko Komonista ao Kiobà]] (PCC) ihany koa nanomboka ny 19 Aprily 2021.
Nanjary nalaza tamin'ny fanafoanana ny [[kômonisma]] tao Kiobà izy, nampiditra ny [[Dôlara]] amerikana ho vola ary nampahatezitra ny vahoaka.


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Filoham-pirenen'i Kiobà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969]]
[[Sokajy:Mpitondra jadona kiobàna]]</text>
      <sha1>h0amskei5zsn4r47tqrddkqgdgt103b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137281</id>
      <parentid>1137278</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="844" sha1="7er6y18nehcaekihaq2kzzybttbiu36" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Miguel Díaz-Canel
|teraka=20 Aprily 1969
|maty= 
|firenena=[[Kioba]]
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez''', fantatra kokoa amin'ny hoe '' Hijo de la Puta'', dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Kiobà]] teraka ny 20 Aprily 1960 tao [[Falcón]], Placetas 

Efa filohan'ny Repoblikan'i Kiobà izy nanomboka ny 10 Oktobra 2019 ary efa sekretera voalohan'ny [[Antoko Komonista ao Kiobà]] (PCC) ihany koa nanomboka ny 19 Aprily 2021.
Nanjary nalaza tamin'ny fanafoanana ny [[kômonisma]] tao Kiobà izy, nampiditra ny [[Dôlara]] amerikana ho vola ary nampahatezitra ny vahoaka.


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Filoham-pirenen'i Kiobà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969]]
[[Sokajy:Mpitondra jadona kiobàna]]
[[Sokajy:Mpanao politika kominista]]</text>
      <sha1>7er6y18nehcaekihaq2kzzybttbiu36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apocynaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290540</id>
    <revision>
      <id>1137256</id>
      <parentid>1137020</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14900" sha1="hvakuygmlpy8566qlyxy364bvhlsvbl" xml:space="preserve">[[Sary:Madagascar periwinkle bdl2.jpg|vignette|344x344px|Anisan' ny karazana ao amin' ny fianakaviana ''Apocynaceae''  ny [[Tonga (zavamaniry)|vonenina]] na [[Tonga (zavamaniry)|tonga]] na [[Tonga (zavamaniry)|trongatsy]] (''Catharanthus roseus'')]]
Ny '''''Apocynaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[eodikôtiledôna]], ao amin' ny filaharana ''[[Gentianales]]'', izay ahitana karazana 5&amp;nbsp;000 eo ho eo sy vondron-karazana 350, mivondrona ho zana-pianakaviana dimy. Izy ireo, amin' ny ankapobeny, dia [[vahy]] na zavamaniry [[ahitra]], ary misy [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] na [[kirihitra]] vitsivitsy, misy rononon-kazo ([[lateksa]]), misy raviny maharitra. Saika hita amin' ny faritra rehetra eto ambonon' ny tany ity fianakaviana ity, nefa maniry any amin' ny faritra mafana ny ankamaroan' ny karazana ao aminy. Misy karazana maniry any amin' ny faritra antonony.

Ireto ny vondron-karazana lehibe: ''[[Asclepias]]'' (misy karazana 230), ''[[Tabernaemontana]]'' (misy karazana 230), ''[[Cynanchum]]'' (misy karazana 200), ''[[Ceropegia]]'' (misy karazana 150), ''[[Hoya]]'' (misy karazana 150), ''[[Matelea]]'' (misy karazana 130), ''[[Rauvolfia]]'' (misy karazana 110), ''[[Gonolobus]]'' (misy karazana 100), ''[[Secamone]]'' (misy karazana 100), ''[[Mandevilla]]'' (misy karazana 100). Ny vondrona ''[[Cerbera]]'' (izay misy karazana 6) no ahitana ny [[Tangena (zavamaniry)|tangena]] (''[[Tangena (zavamaniry)|Cerbera manghas]]'' na ''[[Tanghinia venenifera]]''). Ny vondrona ''[[Catharanthus]]'' (misy karazana 8, ny fito tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]]) no ahitana ny [[Tonga (zavamaniry)|vonenina]] na [[Tonga (zavamaniry)|tonga]] (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'').
[[Sary:Cerbera manghas-3-JNTBGRI-kerala-India.jpg|vignette|Anisan' ny fianakaviana ''Apocynaceae'' ny [[Tangena (zavamaniry)|tangena]] (''[[Tangena (zavamaniry)|Cerbera manghas]]'')|310x310px]]
Matetika ny zavamaniry ao amin' ity fianakaviana ity dia misy poizina, noho ny fisian' ny glikôsida kardiôtônika sy ny alkalôida isan-karazany aoaminy, indrindra amin' ny voany sy ny rononony. Amin' ny ''Apocynaceae'' rehetra dia karazana maromaro no ampiasaina mba hahazoana [[fingotra]]. Mamokatra zavamaniry fanao haingo sy zavamaniry fanao fanafody ity fianakaviana ity amin' izao fotoana izao. Ampiasain' ny vahoaka [[Sana (vahoaka)|Sana]] hanapoizina ny zana-tsipìkany ny [[lateksa]] avy amin' ny karazana sasany ao amin' ny vondrona ''Pachypodium''.

== Zana-pianakaviana sy vondron-karazana ==

=== Zana-pianakaviana ===
Araka ny ''GRIN'' &lt;small&gt;(23&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Nôvambra 2015)&lt;/small&gt;:

* ''Apocynoideae'' Burnett, 1835
* ''Asclepiadoideae'' Burnett, 1835 - izay ahitana ny fianakaviana taloha ''Asclepiadaceae''
* ''Periplocoideae'' Endl., 1838
* ''Rauvolfioideae'' Kostel., 1834
* ''Secamonoideae'' Endl., 1838

=== Vondron-karazana ===
Araka ny ''[[GRIN]]'' &lt;small&gt;(23&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Nôvambre 2015)&lt;/small&gt;:

* ''[[Absolmsia]]'' Kuntze
* ''[[Acokanthera]]'' G. Don
* ''[[Adelostemma]]'' Hook. f.
* ''[[Adenium]]'' Roem. &amp; Schult.
* ''[[Aganonerion]]'' Pierre ex Spire
* ''[[Aganosma]]'' (Blume) G. Don
* ''[[Aidomene]]'' Stopp
* ''[[Alafia]]'' Thouars
* ''[[Allamanda]]'' L.
* ''[[Allomarkgrafia]]'' Woodson
* ''[[Allotoonia]]'' J. F. Morales &amp; J. K. Williams
* ''[[Allowoodsonia]]'' Markgr.
* ''[[Alstonia]]'' R. Br.
* ''[[Alyxia]]'' Banks ex R. Br.
* ''[[Amalocalyx]]'' Pierre
* ''[[Ambelania]]'' Aubl.
* ''[[Amblyopetalum]]'' (Griseb.) Malme
* ''[[Amblystigma]]'' Benth.
* ''[[Amphineurion]]'' (A. DC.) Pichon
* ''[[Amsonia]]'' Walter
* ''[[Anatropanthus]]'' Schltr.
* ''[[Ancylobothrys]]'' Pierre
* ''[[Anechites]]'' Griseb.
* ''[[Angadenia]]'' Miers
* ''[[Anisopus]]'' N. E. Br.
* ''[[Anisotoma]]'' Fenzl
* ''[[Anodendron]]'' A. DC.
* ''[[Anomalluma]]'' Plowes
* ''[[Anomotassa]]'' K. Schum.
* ''[[Apocynum]]'' L.
* ''[[Araujia]]'' Brot.
* ''[[Artia]]'' Guillaumin
* ''[[Asclepias]]'' L.
* ''[[Asketanthera]]'' Woodson
* ''[[Aspidoglossum]]'' E. Mey.
* ''[[Aspidonepsis]]'' Nicholas &amp; Goyder
* ''[[Aspidosperma]]'' Mart. &amp; Zucc.
* ''[[Astephanus]]'' R. Br.
* ''[[Asterostemma]]'' Decne.
* ''[[Atherandra]]'' Decne.
* ''[[Australluma]]'' Plowes
* ''[[Baharuia]]'' D. J. Middleton
* ''[[Bahiella]]'' J. F. Morales
* ''[[Baissea]]'' A. DC.
* ''[[Barjonia]]'' Decne.
* ''[[Baroniella]]'' Costantin &amp; Gallaud
* ''[[Baseonema]]'' Schltr. &amp; Rendle
* ''[[Batesanthus]]'' N. E. Br.
* ''[[Baynesia]]'' Bruyns
* ''[[Beaumontia]]'' Wall.
* ''[[Belostemma]]'' Wall. ex Wight
* ''[[Biondia]]'' Schltr.
* ''[[Blepharodon]]'' Decne.
* ''[[Blyttia]]'' Arn.
* ''[[Bousigonia]]'' Pierre
* ''[[Brachystelma]]'' R. Br.
* ''[[Buckollia]]'' Venter &amp; R. L. Verh.
* ''[[Callichilia]]'' Stapf
* ''[[Calocrater]]'' K. Schum.
* ''[[Calotropis]]'' R. Br.
* ''[[Calyptranthera]]'' Klack.
* ''[[Cameraria]]'' L.
* ''[[Campestigma]]'' Pierre ex Costantin
* ''[[Camptocarpus]]'' Decne.
* ''[[Caralluma]]'' R. Br.
* ''[[Carissa]]'' L.
* ''[[Carruthersia]]'' Seem.
* ''[[Carvalhoa]]'' K. Schum.
* ''[[Catharanthus]]'' G. Don
* ''[[Cathetostemma]]'' Blume
* ''[[Cerbera]]'' L.
* ''[[Cerberiopsis]]'' Vieill. ex Pancher &amp; Sebert
* ''[[Ceropegia]]'' L.
* ''[[Chamaeclitandra]]'' (Stapf) Pichon
* ''[[Chilocarpus]]'' Blume
* ''[[Chonemorpha]]'' G. Don
* ''[[Cibirhiza]]'' Bruyns
* ''[[Cionura]]'' Griseb.
* ''[[Cleghornia]]'' Wight
* ''[[Clemensiella]]'' Schltr.
* ''[[Clitandra]]'' Benth.
* ''[[Condylocarpon]]'' Desf.
* ''[[Conomitra]]'' Fenzl
* ''[[Cordylogyne]]'' E. Mey.
* ''[[Corollonema]]'' Schltr.
* ''[[Cosmostigma]]'' Wight
* ''[[Couma]]'' Aubl.
* ''[[Craspidospermum]]'' Bojer ex A. DC.
* ''[[Crioceras]]'' Pierre
* ''[[Cryptolepis]]'' R. Br.
* ''[[Cryptostegia]]'' R. Br.
* ''[[Cyathostelma]]'' E. Fourn.
* ''[[Cycladenia]]'' Benth.
* ''[[Cyclocotyla]]'' Stapf
* ''[[Cylindropsis]]'' Pierre
* ''[[Cynanchum]]'' L.
* ''Dalzielia'' Turrill
* ''Decalepis'' Wight &amp; Arn.
* ''Decanema'' Decne.
* ''Decanemopsis'' Costantin &amp; Gallaud
* ''Dewevrella'' De Wild.
* ''Dicarpophora'' Speg.
* ''Dictyanthus'' Decne.
* ''Dictyophleba'' Pierre
* ''Diplolepis'' R. Br.
* ''Diplorhynchus'' Welw. ex Ficalho &amp; Hiern
* ''Diplostigma'' K. Schum.
* ''Dischidanthus'' Tsiang
* ''Dischidia'' R. Br.
* ''Ditassa'' R. Br.
* ''Dolichopetalum'' Tsiang
* ''Dregea'' E. Mey.
* ''Drepanostemma'' Jum. &amp; H. Perrier
* ''Duvalia'' Haw.
* ''Duvaliandra'' M. G. Gilbert
* ''Dyera'' Hook. f.
* ''Echidnopsis'' Hook. f.
* ''Echites'' P. Browne
* ''Ectadium'' E. Mey.
* ''Ecua'' D. J. Middleton
* ''Edithcolea'' N. E. Br.
* ''Elytropus'' Müll. Arg.
* ''Emicocarpus'' K. Schum. &amp; Schltr.
* ''Emplectanthus'' N. E. Br.
* ''Epigynum'' Wight
* ''Epistemma'' D. V. Field &amp; J. B. Hall
* ''Eucorymbia'' Stapf
* ''Eustegia'' R. Br.
* ''Fanninia'' Harv.
* ''Farquharia'' Stapf
* ''Fernaldia'' Woodson
* ''Finlaysonia'' Wall.
* ''Fischeria'' DC.
* ''Fockea'' Endl.
* ''Forsteronia'' G. Mey.
* ''Frerea'' Dalzell
* ''Funastrum'' E. Fourn.
* ''Funtumia'' Stapf
* ''Galactophora'' Woodson
* ''Geissospermum'' Allemão
* ''Genianthus'' Hook. f.
* ''Glossonema'' Decne.
* ''Glossostelma'' Schltr.
* ''Gomphocarpus'' R. Br.
* ''Gongronema'' (Endl.) Decne.
* ''Gonioma'' E. Mey.
* ''Goniostemma'' Wight
* ''[[Gonolobus]]'' Michx.
* ''Goydera'' Liede
* ''Graphistemma'' (Champ. ex Benth.) Benth. &amp; Hook. f.
* ''Grisebachiella'' Lorentz
* ''Gunnessia'' P. I. Forst.
* ''Gymnanthera'' R. Br.
* ''Gymnema'' R. Br.
* ''Hancornia'' Gomes
* ''Hanghomia'' Gagnep. &amp; Thénint
* ''Haplophyton'' A. DC.
* ''Harmandiella'' Costantin
* ''Hemidesmus'' R. Br.
* ''Hemipogon'' Decne.
* ''Heterostemma'' Wight &amp; Arn.
* ''Heynella'' Backer
* ''Himatanthus'' Willd.
* ''Holarrhena'' R. Br.
* ''Holostemma'' R. Br.
* ''Hoodia'' Sweet ex Decne.
* ''[[Hoya]]'' R. Br.
* ''Huernia'' R. Br.
* ''Hunteria'' Roxb.
* ''Hylaea'' J. F. Morales
* ''Hypolobus'' E. Fourn.
* ''Ichnocarpus'' R. Br.
* ''Ischnolepis'' Jum. &amp; H. Perrier
* ''Ischnostemma'' King &amp; Gamble
* ''Isonema'' R. Br.
* ''Ixodonerium'' Pit.
* ''Jacaima'' Rendle
* ''Jasminanthes'' Blume
* ''Jobinia'' E. Fourn.
* ''Kamettia'' Kostel.
* ''Kanahia'' R. Br.
* ''Kibatalia'' G. Don
* ''Kopsia'' Blume
* ''Lacmellea'' H. Karst.
* ''Lagarinthus'' E. Mey.
* ''[[Landolphia]]'' P. Beauv.
* ''Larryleachia'' Plowes
* ''Laubertia'' A. DC.
* ''Lavrania'' Plowes
* ''Laxoplumeria'' Markgr.
* ''Lepinia'' Decne.
* ''Lepiniopsis'' Valeton
* ''[[Leptadenia]]'' R. Br.
* ''Leuconotis'' Jack
* ''Lhotzkyella'' Rauschert
* ''Lygisma'' Hook. f.
* ''Maclaudia'' Venter &amp; R. L. Verh.
* ''Macoubea'' Aubl.
* ''Macroditassa'' Malme
* ''Macropharynx'' Rusby
* ''Macroscepis'' Kunth
* ''Macrosiphonia'' Müll. Arg.
* ''Madangia'' P. I. Forst. &amp; al.
* ''[[Mahafalia]]'' Jum. &amp; H. Perrier
* ''Mahawoa'' Schltr.
* ''Malouetia'' A. DC.
* ''[[Mandevilla]]'' Lindl.
* ''Manothrix'' Miers
* ''Margaretta'' Oliv.
* ''Marsdenia'' R. Br.
* ''Mascarenhasia'' A. DC.
* ''[[Matelea]]'' Aubl.
* ''Melinia'' Decne.
* ''Melodinus'' J. R. Forst. &amp; G. Forst.
* ''Merrillanthus'' Chun &amp; Tsiang
* ''Mesechites'' Müll. Arg.
* ''Metalepis'' Griseb.
* ''Metaplexis'' R. Br.
* ''Metastelma'' R. Br.
* ''Metoxypetalum'' Morillo
* ''Micholitzia'' N. E. Br.
* ''Microloma'' R. Br.
* ''Microplumeria'' Baill.
* ''Minaria'' T. U. P. Konno &amp; Rapini
* ''Miraglossum'' Kupicha
* ''Mitostigma'' Decne.
* ''Molongum'' Pichon
* ''Mondia'' Skeels
* ''Morrenia'' Lindl.
* ''Mortoniella'' Woodson
* ''Motandra'' A. DC.
* ''Mucoa'' Zarucchi
* ''Myriopteron'' Griff.
* ''Nautonia'' Decne.
* ''Neobracea'' Britton
* ''Neocouma'' Pierre
* ''Neoschumannia'' Schltr.
* ''Nephradenia'' Decne.
* ''[[Nerium]]'' L.
* ''Notechidnopsis'' Lavranos &amp; Bleck
* ''Ochrosia'' Juss.
* ''Odontadenia'' Benth.
* ''Odontanthera'' Wight
* ''Odontostelma'' Rendle
* ''Omphalogonus'' Baill.
* ''Oncinema'' Arn.
* ''Oncinotis'' Benth.
* ''Ophionella'' Bruyns
* ''Orbea'' Haw.
* ''Orbeanthus'' L. C. Leach
* ''Oreosparte'' Schltr.
* ''Orthanthera'' Wight
* ''Orthopichonia'' H. Huber
* ''Orthosia'' Decne.
* ''Oxypetalum'' R. Br.
* ''Oxystelma'' R. Br.
* ''Pachycarpus'' E. Mey.
* ''Pachypodium'' Lindl.
* ''Pacouria'' Aubl.
* ''Papuastelma'' Bullock
* ''Papuechites'' Markgr.
* ''Parahancornia'' Ducke
* ''Parameria'' Benth.
* ''Parapodium'' E. Mey.
* ''Parepigynum'' Tsiang &amp; P. T. Li
* ''Parquetina'' Baill.
* ''Parsonsia'' R. Br.
* ''Pectinaria'' Haw.
* ''Peltastes'' Woodson
* ''Pentabothra'' Hook. f.
* ''Pentacyphus'' Schltr.
* ''Pentalinon'' Voigt
* ''Pentarrhinum'' E. Mey.
* ''Pentasacme'' Wall. ex Wight
* ''Pentastelma'' Tsiang &amp; P. T. Li
* ''Pentatropis'' R. Br. ex Wight &amp; Arn.
* ''Pentopetia'' Decne.
* ''Peplonia'' Decne.
* ''Pergularia'' L.
* ''Periglossum'' Decne.
* ''Periploca'' L.
* ''Pervillaea'' Decne.
* ''Petalostelma'' E. Fourn.
* ''Petchia'' Livera
* ''Pherotrichis'' Decne.
* ''Philibertia'' Kunth
* ''Phyllanthera'' Blume
* ''Piaranthus'' R. Br.
* ''Picralima'' Pierre
* ''Pinochia'' M. E. Endress &amp; B. F. Hansen
* ''Plectaneia'' Thouars
* ''Pleiocarpa'' Benth.
* ''Pleioceras'' Baill.
* ''Pleurostelma'' Baill.
* ''[[Plumeria]]'' L.
* ''Podostelma'' K. Schum.
* ''Pottsia'' Hook. &amp; Arn.
* ''Prestonia'' R. Br.
* ''Pseudolithos'' P. R. O. Bally
* ''Pteralyxia'' K. Schum.
* ''Pycnobotrya'' Benth.
* ''Pycnorhachis'' Benth.
* ''Quaqua'' N. E. Br.
* ''Quiotania'' Zarucchi
* ''Raphionacme'' Harv.
* ''Raphistemma'' Wall.
* ''[[Rauvolfia]]'' L.
* ''Rhabdadenia'' Müll. Arg.
* ''Rhazya'' Decne.
* ''Rhigospira'' Miers
* ''Rhyncharrhena'' F. Muell.
* ''Rhynchostigma'' Benth.
* ''Rhyssolobium'' E. Mey.
* ''Rhyssostelma'' Decne.
* ''Rhytidocaulon'' P. R. O. Bally
* ''Richtersveldia'' Meve &amp; Liede
* ''Riocreuxia'' Decne.
* ''Rojasia'' Malme
* ''[[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' (Pichon) Pichon
* ''Sacleuxia'' Baill.
* ''Sarcolobus'' R. Br.
* ''Sarcorrhiza'' Bullock
* ''Schistogyne'' Hook. &amp; Arn.
* ''Schistonema'' Schltr.
* ''Schizoglossum'' E. Mey.
* ''Schizostephanus'' Hochst. ex K. Schum.
* ''Schizozygia'' Baill.
* ''Schlechterella'' K. Schum.
* ''Schubertia'' Mart.
* ''[[Secamone]]'' R. Br.
* ''Secamonopsis'' Jum.
* ''Secondatia'' A. DC.
* ''Seshagiria'' Ansari &amp; Hemadri
* ''Seutera'' Rchb.
* ''Sichuania'' M. G. Gilbert &amp; P. T. Li
* ''Sindechites'' Oliv.
* ''Sisyranthus'' E. Mey.
* ''Skytanthus'' Meyen
* ''Socotrella'' Bruyns &amp; A. G. Mill.
* ''Solenostemma'' Hayne
* ''Sphaerocodon'' Benth.
* ''Spirolobium'' Baill.
* ''Spongiosperma'' Zarucchi
* ''Stapelia'' L.
* ''Stapelianthus'' Choux ex A. C. White &amp; B. Sloane
* ''Stapeliopsis'' Pillans
* ''Stathmostelma'' K. Schum.
* ''Stelmagonum'' Baill.
* ''Stenomeria'' Turcz.
* ''Stenostelma'' Schltr.
* ''Stephanostegia'' Baill.
* ''Stephanostema'' K. Schum.
* ''Stephanotis'' Thouars
* ''Stigmatorhynchus'' Schltr.
* ''Stipecoma'' Müll. Arg.
* ''Stomatostemma'' N. E. Br.
* ''Strempeliopsis'' Benth.
* ''Streptocaulon'' Wight &amp; Arn.
* ''Strobopetalum'' N. E. Br.
* ''Strophanthus'' DC.
* ''[[Tabernaemontana]]'' L.
* ''Tabernanthe'' Baill.
* ''Tacazzea'' Decne.
* ''Tassadia'' Decne.
* ''Tavaresia'' Welw. ex N. E. Br.
* ''Telectadium'' Baill.
* ''Telosiphonia'' (Woodson) Henrickson
* ''Telosma'' Coville
* ''Temnadenia'' Miers
* ''Thenardia'' Kunth
* ''Thevetia'' L.
* ''Thozetia'' F. Muell. ex Benth.
* ''Tintinnabularia'' Woodson
* ''Tonduzia'' Pittier
* ''Toxocarpus'' Wight &amp; Arn.
* ''Trachelospermum'' Lem.
* ''Trachycalymma'' (K. Schum.) Bullock
* ''Treutlera'' Hook. f.
* ''Trichosacme'' Zucc.
* ''Trichosandra'' Decne.
* ''Tridentea'' Haw.
* ''Tromotriche'' Haw.
* ''Tweedia'' Hook. &amp; Arn.
* ''Tylophora'' R. Br.
* ''[[Urceola]]'' Roxb.
* ''Vahadenia'' Stapf
* ''Vailia'' Rusby
* ''Vallariopsis'' Woodson
* ''Vallaris'' Burm. f.
* ''Vallesia'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Vietnamia'' P. T. Li
* ''Vinca'' L.
* ''Vincetoxicum'' Wolf
* ''Voacanga'' Thouars
* ''Wattakaka'' Hassk.
* ''White-Sloanea'' Chiov.
* ''Widgrenia'' Malme
* ''Willughbeia'' Roxb.
* ''Woodia'' Schltr.
* ''Wrightia'' R. Br.
* ''Xysmalobium'' R. Br.
* ''Zygostelma'' Benth.

=== Vondron-karazana misy eto Madagasikara ===

* ''[[Adenium]]''
* ''[[Alafia]]''
* ''[[Allamanda]]''
* ''[[Alstonia]]''
* ''[[Alyxia]]''
* ''[[Ancylobothrys]]''
* ''[[Baroniella]]''
* ''[[Calotropis]]''
* ''[[Calyptranthera]]''
* ''[[Camptocarpus]]''
* ''[[Carissa]]''
* ''[[Catharanthus]]''
* ''[[Cerbera]]''
* ''[[Ceropegia]]''
* ''[[Craspidospermum]]''
* ''[[Cryptolepis]]''
* ''[[Cryptostegia]]''
* ''[[Cynanchum]]''
* ''Decanema''
* ''Decanemopsis''
* ''Drepanostemma''
* ''Gomphocarpus''
* ''Gymnema''
* ''Holarrhena''
* ''Ischnolepis''
* ''Landolphia''
* ''[[Leptadenia]]''
* ''[[Mahafalia]]''
* ''Marsdenia''
* ''Mascarenhasia''
* ''Melodinus''
* ''Mondia''
* ''Nerium''
* ''Ochrosia''
* ''Pachypodium''
* ''Pentopetia''
* ''Pergularia''
* ''Pervillaea''
* ''Plectaneia''
* ''Pleurostelma''
* ''[[Plumeria]]''
* ''[[Rauvolfia]]''
* ''Saba''
* ''Schizozygia''
* ''Secamone''
* ''Secamonopsis''
* ''Stapelianthus''
* ''Stephanostegia''
* ''Stephanotis''
* ''Strophanthus''
* ''Tabernaemontana''
* ''Telectadium''
* ''Thevetia''
* ''Tylophora''
* ''Voacanga''

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>hvakuygmlpy8566qlyxy364bvhlsvbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salvia hispanica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291242</id>
    <revision>
      <id>1137170</id>
      <parentid>1116609</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Tsipelina</comment>
      <origin>1137170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="fjy43oflq7ybc1ctqlnxip1gbgp5hun" xml:space="preserve">[[Sary:Salvia_hispanica_kz2.jpg|thumb|250px|''Salvia hispanica'']]

Ny '''''Salvia hispanica''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]''. Izy io dia teratany any afovoany sy atsimo amin' i [[Meksika]] sy any [[Goatemala]]. Heverina ho anisan' ny [[voamaina]] izy io, ambolena hahazoana voany azo hanina, ary matetika ampiasaina ho sakafo any amin' ny firenena maro any amin' ny faritra andrefana amin' i [[Amerika Atsimo]], andrefana amin' i Meksika, ary atsimo-andrefana amin' i [[Etazonia]].

== Jereo koa ==

* ''[[Salvia]]''
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'']]</text>
      <sha1>fjy43oflq7ybc1ctqlnxip1gbgp5hun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andry Andraina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293455</id>
    <revision>
      <id>1137236</id>
      <parentid>1107114</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26900-76</username>
        <id>39482</id>
      </contributor>
      <comment>Momba ny ady</comment>
      <origin>1137236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2699" sha1="aa9w2x8mpsz70vch43eg9xt1zm3gwze" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Andry ANDRAINA|teraka=3 janoary 1922|toerana=Amparafaravola Ambatondrazaka|maty=27 febroary 2006|firenena=Madagasikara|asa=Dokotera|asa hafa=Mpanoratra|tranokala=https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd|image=File:Andry Andraina.jpg}}

[[Sary:Andry Andraina.jpg|vignette|Andry Andraina]]

== I-NY FIAINANY ==


[[Andry Andraina|Andry ANDRAINA]] no solon'anarana noentin'i Dokotera RAZAFIMAHEFA. Teraka tamin'ny 3 janoary 1922 tao [[Amparafaravola]] [[Ambatondrazaka|AMBATONDRAZAKA]]. Zanak'i RANAIVO sy RAZANAKOLONA. Maty ny 27 febroary 2006 izy, ary nalevina eny ampasan-drazany eny [[Ambohitrimanjaka|Ambohotrimanjaka]] Antananarivo.

=== Ny fianarany ===
•Nianatra tao amin'ny sekolim-panjakana  tao Amparafaravola izy

•1938-1939: tafiditra nianatra tao amin'ny Ecole Ragionale [[Toamasina]]

•1940-1941: niverina tao [[Ambatondrazaka]]

•1941-1942: nianatra tao amin'ny Ecole Le Myre de Viliers, nanomana ny fidirana tao amin'ny Ecole de Medecine.

1942-1947: nianatra tao amin'ny Ecole de Madicine hatramin'ny nanombohany hiasa ho [[dokotera]] ara-panjakana.

1957: nahazo ny Bakalorea sady nanohy ny fianarana ho médicine

•1951: nianatra tany [[Paris]], ary nahazo Doctorat en Médicine

•1964-1967: nanao fiofanana sy fandalinana mahakasika ny fandidiana tany [[Strasbourg]].[https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd]

===  Ny asany ===
Niandraikitra ny sampan-draharaha momba ny fitsaboana ankapobeny tany [[Mitsamiouli]] (Comores), avy eo tany [[Ilaka Centre|Ilaka centre]] (Fianarantsoa), ary tany [[Sainte Marie]]. Niandraikitra ny sampana momba ny fandidiana tao [[Farafangana]], [[Manakara]] ary tao Befelatanana ihany koa izy.&lt;ref&gt;https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd&lt;/ref&gt;

== II-NY FIAINANY NY KANTO ==

Mbola kely izy dia efa liana tamin'ny famakiana lahatsoratra sy ny [[boky]] teny malagasy. Vao folo taona monja dia efa nahavoavaky manontolo ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy|Baiboly]] sy ny antontan-[[gazety]] (Ny mpandinika) nisy ny laharana maro nivoaka tao anatin'ny roa na telo taona, ary voatambatra ho boky hita tao an-trano ny tamin'izany vanim-potoana izany. Nanomboka nanoratra rehefa tsy amperin'asa intsony, satria afaka tsy afaka nanoratra izy nandritran'ny fotoana nianarany.

==== Boky nosoratany ====
-10 novambra 1975: I Vola (nahazo ny loka tamin'ny [[Akademia Malagasy]] tamin'ny 1976).

- Novambra 1976:  Mitaraina ny tany (tantara foronina)&lt;ref&gt;https://www.moov.mg/article/80862-lecture-tefy-traduit-mitaraina-ny-tany&lt;/ref&gt;


== LOHARANO ==

# https://www.moov.mg/article/80862-lecture-tefy-traduit-mitaraina-ny-tany
# https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd</text>
      <sha1>aa9w2x8mpsz70vch43eg9xt1zm3gwze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Governemanta kolombiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>294029</id>
    <revision>
      <id>1137287</id>
      <parentid>1107091</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>[[Sokajy:Politika ao Kolombia]]</comment>
      <origin>1137287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="jve87365o7c51cftypgxhqe17vi9hhj" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Governemanta]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Politika ao Kolombia]]</text>
      <sha1>jve87365o7c51cftypgxhqe17vi9hhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanao politika kolombiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>294030</id>
    <revision>
      <id>1137286</id>
      <parentid>1107092</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="ntnqdpihjzevec1hznrb6h4l5v6mkia" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Mpanao kolombiana]]
[[Sokajy:Mpanao politika]]
[[Sokajy:Politika ao Kolombia]]</text>
      <sha1>ntnqdpihjzevec1hznrb6h4l5v6mkia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juan Manuel Santos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294041</id>
    <revision>
      <id>1137264</id>
      <parentid>1109066</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1506" sha1="iqwqy08r05d3os8ktpirncvuy0y42i2" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg
|anarana=Juan Manuel Santos
|teraka= 10 Aogositra 1951
|toerana= [[Bogotá]]
|maty=
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[Filohan]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|thumb|left|Juan Manuel Santos]]
'''Juan Manuel Santos'''  (teraka ny  10 Aogositra 1951 tao Bogotá) dia mpanao politika Kolombiana ao amin'ny ''Partido Social de Unidad Nacional'', (na ''Partido de la U'') raha fintinina, izay niarahany nanorina. Filohan’i {{Kolombia}} izy nanomboka ny 7 aogositra 2010 ka hatramin’ny 6 aogositra 2018. Talohan’izay dia nitana birao maro i Santos; nanomboka tamin'ny 2006, izy no minisitry ny Fiarovana. Nahazo ny [[loka Nobel]] ho an'ny fandriampahalemana izy tamin'ny taona 2016 noho ny ezaka nataony tamin'ny fizotry ny fandriampahalemana ao Kolombia.

Antoko: ''Partido Social de Unidad Nacional''

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-40)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|   [[Alvaro Uribe Vélez]]&lt;br/&gt;2002-2010  ||[[Juan Manuel Santos]]&lt;br/&gt; 2010-2018 ||[[Iván Duque]]&lt;br/&gt;2018-
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


{{commonscat|Juan Manuel Santos}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1951]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]
[[Sokajy:Loka Nobel]]
[[Sokajy:Minisitry ny Fiarovana]]</text>
      <sha1>iqwqy08r05d3os8ktpirncvuy0y42i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrés Pastrana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294042</id>
    <revision>
      <id>1137270</id>
      <parentid>1107206</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="j4s5851bfukys8emb2464h5tbrbf2uc" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana='Andrés Pastran
|teraka= 17 Aogositra 1954
|maty=
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[Filohan]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Andrés Pastrana (2009).jpg|thumb|left|Andrés Pastrana (2009)]]
'''Andrés Pastrana Arango''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Kolombia}} teraka ny 17 Aogositra 1954 tao [[Bogotá]] Izy no filohan'i Kolombia nanomboka tamin'ny 1998 ka hatramin'ny 2002. Efa filohan'ny ''Christian Democratic International'' izy hatramin'ny taona 2015.

==Fiainana==
Andrés Pastrana Arango dia teraka tamin'ny 1954, zanaky ny filoha teo aloha Misael Pastrana Borrero, izay nitondra ny firenena teo anelanelan'ny 1970 sy 1974. Nianatra lalàna tao amin'ny Oniversiten'i Rosario ao [[Bogotá]] izy ary nahavita fianarana ambony momba ny lalàna iraisam-pirenena tao amin'ny Oniversite Harvard any Boston.

Antoko: ''Partido Conservador Colombiano''

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-39)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Luis Alberto Moreno]]&lt;br/&gt; -1998 || [[Andrés Pastrana]]&lt;br/&gt;1998-2002 || [[Alvaro Uribe Vélez]]&lt;br/&gt;2002-2010 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

[[en:Andrés Pastana]]
[[es:Andrés Pastana]]
[[fr:Andrés Pastana]]
{{commonscat|Andrés Pestana}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1954]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]</text>
      <sha1>j4s5851bfukys8emb2464h5tbrbf2uc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137271</id>
      <parentid>1137270</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="im4d3bjuvspylluvr8esxh2adew7f6k" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana='Andrés Pastran
|teraka= 17 Aogositra 1954
|maty=
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[Filohan]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Andrés Pastrana (2009).jpg|thumb|left|Andrés Pastrana (2009)]]
'''Andrés Pastrana Arango''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Kolombia}} teraka ny 17 Aogositra 1954 tao [[Bogotá]] Izy no filohan'i Kolombia nanomboka tamin'ny 1998 ka hatramin'ny 2002. Efa filohan'ny ''Christian Democratic International'' izy hatramin'ny taona 2015.

==Fiainana==
Andrés Pastrana Arango dia teraka tamin'ny 1954, zanaky ny filoha teo aloha Misael Pastrana Borrero, izay nitondra ny firenena teo anelanelan'ny 1970 sy 1974. Nianatra lalàna tao amin'ny Oniversiten'i Rosario ao [[Bogotá]] izy ary nahavita fianarana ambony momba ny lalàna iraisam-pirenena tao amin'ny Oniversite Harvard any Boston.

Antoko: ''Partido Conservador Colombiano''

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-39)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Luis Alberto Moreno]]&lt;br/&gt; -1998 || [[Andrés Pastrana]]&lt;br/&gt;1998-2002 || [[Alvaro Uribe Vélez]]&lt;br/&gt;2002-2010 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

[[en:Andrés Pastrana]]
[[es:Andrés Pastrana]]
[[fr:Andrés Pastrana]]
{{commonscat|Andrés Pestana}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1954]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]</text>
      <sha1>im4d3bjuvspylluvr8esxh2adew7f6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles II (Angletera)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294072</id>
    <revision>
      <id>1137244</id>
      <parentid>1135314</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="g63q3s86jsa3aj3raezdlg185gdrtia" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= King Charles II by John Michael Wright or studio.jpg
|anarana=Charles II (Angletera)
|teraka=29 Mey 1630
|maty=6 Febroary 1685)
|firenena={{Angletera}}&lt;br/&gt; {{Ekosy}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
[[File:William Dobson - Charles II, 1630 - 1685. King of Scots 1649 - 1685. King of England and Ireland 1660 - 1685 (When Prince of Wales, with a page) - Google Art Project.jpg|thumb|left|Charles II]]
'''Charles II''' (*29 Mey 1630 - 6 Febroary 1685) [c] dia Mpanjakan' {{Ekosy}} nanomboka tamin'ny 1649 ka hatramin'ny 1651 ary Mpanjakan' {{Angletera}}, {{Ekosy}} ary [[Irlandy]] nanomboka tamin'ny Famerenana amin'ny laoniny ny fanjakany tamin'ny 1660 ka hatramin'ny nahafatesany tamin'ny 1685.

== Mpanjakan' Angletera ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of England.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Angletera]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Charles I|Charles I]]&lt;br/&gt;1625–1649||    [[Charles II (Angletera)|Charles II]]&lt;br/&gt; 1660-1685 ||  [[James II (Angletera)|James II &amp; VII]]&lt;br/&gt;1685–1688  sy &lt;br/&gt;[[William III an'i Angletera|William III]]&lt;br/&gt; - 1689-1694      
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


{{commonscat|Charles II of England}}

[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1630]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1685]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Fanjakana Mitambatra]]
[[Sokajy:Mpanjakan' Ekosy]]</text>
      <sha1>g63q3s86jsa3aj3raezdlg185gdrtia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/5 Mey</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298548</id>
    <revision>
      <id>1137288</id>
      <parentid>1133745</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1137288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="s003ijsmjcl9x20zfxo7g10rpjsb617" xml:space="preserve">'''Androany [[5 Mey|5 mey]]''':

* '''[[2014]]''' - Olona sivily maherin'ny telonjato no matin' ny jihadista [[Boko Haram]] tao [[Gamboru Ngala]] tao [[Nizerià|Nizeria]].</text>
      <sha1>s003ijsmjcl9x20zfxo7g10rpjsb617</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137289</id>
      <parentid>1137288</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1137289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="2z7ijy494af8a7o0temszb0goasni00" xml:space="preserve">'''Androany [[5 Mey|5 mey]]''':

* '''[[1789]]''' - Nivory tao [[Versailles]] ny Etats-Généraux hiresaka ny olana ara-bola, nitondra ho amin'ny [[Revolisiona frantsay|revolisiona frantsay]]. 

* '''[[2014]]''' - Olona sivily maherin'ny telonjato no matin' ny jihadista [[Boko Haram]] tao [[Gamboru Ngala]] tao [[Nizerià|Nizeria]].</text>
      <sha1>2z7ijy494af8a7o0temszb0goasni00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137290</id>
      <parentid>1137289</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1137290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="qivxtj9qdr6lmv1wppuikwa2xc5mhz3" xml:space="preserve">'''Androany [[5 Mey|5 mey]]''':

* '''[[1789]]''' - Nivory tao [[Versailles]] ny Etats-Généraux hiresaka ny olana ara-bola, nitondra ho amin'ny [[Revolisiona frantsay|revolisiona frantsay]]. 

* '''[[1936]]''' - Tafiditra tao [[Addis-Abeba|Addis-Abeba]] tsy nisy fanoherana ny tafika italiana. 

* '''[[1961]]''' - Tetikasa Mercury: Nanao sidina an-habakabaka ambanin'ny orbitaly tao anaty Freedom 7 i [[Alan Shepard]] [[Etazonia|Etazoniana]] mpanamory [[sambondanitra]], nametraka azy ho olombelona faharoa nandeha tany an'habakabaka.

* '''[[2014]]''' - Olona sivily maherin'ny telonjato no matin' ny jihadista [[Boko Haram]] tao [[Gamboru Ngala]] tao [[Nizerià|Nizeria]].</text>
      <sha1>qivxtj9qdr6lmv1wppuikwa2xc5mhz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/6 Mey</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298549</id>
    <revision>
      <id>1137291</id>
      <parentid>1133746</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1137291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="ig3f5ecpxam0y6o55wt59e23wtltyrn" xml:space="preserve">'''Androany [[6 Mey|6 mey]]''':

* '''[[1994]]''' - Nitokanan'ny Mpanjakavavy [[britanika]] [[Elizabeth II|Elisabeth II]] sy ny Filoha [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] [[François Mitterrand]] ny lozoka (tonelina) ambanin'ny [[Ranomasina|ranomasin]]'i La [[Manche]].</text>
      <sha1>ig3f5ecpxam0y6o55wt59e23wtltyrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137292</id>
      <parentid>1137291</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1137292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="dr5ojk2uux3auuclags18a3i4ae9vpu" xml:space="preserve">'''Androany [[6 Mey|6 mey]]''':

* '''[[1527]]''' - Norobain'ny connétable Charles de Bourbon sy ny miaramilany, miasa ho an'i [[Charles Quint]] i [[Rôma]].

* '''[[1994]]''' - Nitokanan'ny Mpanjakavavy [[britanika]] [[Elizabeth II|Elisabeth II]] sy ny Filoha [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] [[François Mitterrand]] ny lozoka (tonelina) ambanin'ny [[Ranomasina|ranomasin]]'i La [[Manche]].</text>
      <sha1>dr5ojk2uux3auuclags18a3i4ae9vpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Centro Democrático (Kolombia)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299262</id>
    <revision>
      <id>1137263</id>
      <parentid>1136051</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="1s0oa2gkbggtfo45cetp07cj9w6tfdc" xml:space="preserve">'''Centro Democrático (Kolombia)''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Centro Democrático'') dia antoko {{Kolombia}}na mpandala ny nentin-drazana. ny foibe.


== Tantara ==

Niorina tamin'ny 2013 ny antoko ary mahita ny tenany ho hery hanohizana ny politikan'ny filoha teo aloha [[Álvaro Uribe Vélez]].
[[File:Miguel Uribe.jpg|thumb|Miguel Uribe]]
Tamin'ny Jona 2025, i [[Miguel Uribe]], izay te hirotsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny 2026, dia novonoin'ireo mahery fihetsika avy amin'ny elatra havia. Roa volana taty aoriana dia maty noho ny tifitra variraraka izy.

== Jereo koa ==
[[es:Centro Democrático (Colombia)]]
[[en:Democratic Centre (Colombia)]]
[[fr:Centre démocratique (Colombie)]]
[[Sokajy:Antoko politika kolombiana]]
[[de:Centro Democrático (Kolumbien)]]</text>
      <sha1>1s0oa2gkbggtfo45cetp07cj9w6tfdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137283</id>
      <parentid>1137263</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="hplnr8zzwo3hkrq10z2ltwz2a3pfgh1" xml:space="preserve">'''Centro Democrático (Kolombia)''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Centro Democrático'') dia antoko {{Kolombia}}na mpandala ny nentin-drazana. ny foibe.


== Tantara ==

Niorina tamin'ny 2013 ny antoko ary mahita ny tenany ho hery hanohizana ny politikan'ny filoha teo aloha [[Álvaro Uribe Vélez]].
[[File:Miguel Uribe.jpg|thumb|Miguel Uribe]]
Tamin'ny Jona 2025, i [[Miguel Uribe]], izay te hirotsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny 2026, dia novonoin'ireo mahery fihetsika avy amin'ny elatra havia. Roa volana taty aoriana dia maty noho ny tifitra variraraka izy.

== Jereo koa ==
[[es:Centro Democrático (Colombia)]]
[[en:Democratic Centre (Colombia)]]
[[fr:Centre démocratique (Colombie)]]
[[Sokajy:Antoko politika kolombiana]]
[[de:Centro Democrático (Kolumbien)]]
[[Sokajy:Centro Democrático (Kolombia)]]</text>
      <sha1>hplnr8zzwo3hkrq10z2ltwz2a3pfgh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Antoko politika kolombiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299263</id>
    <revision>
      <id>1137284</id>
      <parentid>1136049</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="92o2j2kanagj7c2ztbiklyehrgdwwtp" xml:space="preserve">[[Sokajy:Antoko politika]]
[[Sokajy:Antoko kolombiana]]
[[Sokajy:Politika ao Kolombia]]</text>
      <sha1>92o2j2kanagj7c2ztbiklyehrgdwwtp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lapan'Andafiavaratra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299423</id>
    <revision>
      <id>1137162</id>
      <parentid>1137102</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1787" sha1="don1yhsma6mwiq3kf7cbh74wh5b0g4w" xml:space="preserve">Ny Lapan'Andafiavaratra na mozea dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara&lt;hiero&gt;
NY TANTARAN'NY LAPA 
&lt;/hiero&gt;Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”</text>
      <sha1>don1yhsma6mwiq3kf7cbh74wh5b0g4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137163</id>
      <parentid>1137162</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <origin>1137163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="1pe7zaujwin3iqnqm3jn7ehb8qptls2" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny Lapan'Andafiavaratra''' na mozea dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara&lt;hiero&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA == 
&lt;/hiero&gt;Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”</text>
      <sha1>1pe7zaujwin3iqnqm3jn7ehb8qptls2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137164</id>
      <parentid>1137163</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* LAPAN'ANDAFIAVARATRA */</comment>
      <origin>1137164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1830" sha1="0ewold2eh4rsgfyb1az6l5f2436s3f8" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny Lapan'Andafiavaratra''' na mozea dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara&lt;hiero&gt;
== NY TANTARAN'NY LAPA == 
&lt;/hiero&gt;Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”</text>
      <sha1>0ewold2eh4rsgfyb1az6l5f2436s3f8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137165</id>
      <parentid>1137164</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* LAPAN'ANDAFIAVARATRA */</comment>
      <origin>1137165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1822" sha1="n3xx9lt2feefayteu5fiv9m7mylvtjh" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny Lapan'Andafiavaratra''' na mozea dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara&lt;hiero&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”</text>
      <sha1>n3xx9lt2feefayteu5fiv9m7mylvtjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137166</id>
      <parentid>1137165</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA */</comment>
      <origin>1137166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="h4n54qkx7b9cuxlcnndlr6p8atsvtnv" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny Lapan'Andafiavaratra''' na mozea dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara&lt;hiero&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”
== NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.</text>
      <sha1>h4n54qkx7b9cuxlcnndlr6p8atsvtnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137167</id>
      <parentid>1137166</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA */</comment>
      <origin>1137167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="iknv66ff56jz5pdq4izdyt11pd9l4f2" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny Lapan'Andafiavaratra''' na mozea dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara&lt;hiero&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.</text>
      <sha1>iknv66ff56jz5pdq4izdyt11pd9l4f2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137168</id>
      <parentid>1137167</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* LAPAN'ANDAFIAVARATRA */</comment>
      <origin>1137168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="fb6yyz7weves50r0o0fzqf2le9l59ty" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny Lapan'Andafiavaratra''' na ny tranom-bakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara&lt;hiero&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.</text>
      <sha1>fb6yyz7weves50r0o0fzqf2le9l59ty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137169</id>
      <parentid>1137168</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="nkf0iav0py9db2wty3ed8djryz1lk2n" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny [[Lapan'Andafiavaratra]]''' na ny [[Tranombakoka|tranom-bakoka]] dia dia [[Tsangambato (kolontsaina malagasy)|tsangambato]] manan-tantara ao amin'ny [[boriborintany]] faharoa ao [[Antananarivo|Antananarivo Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;&lt;hiero&gt;&lt;/nowiki&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra dia fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.</text>
      <sha1>nkf0iav0py9db2wty3ed8djryz1lk2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137173</id>
      <parentid>1137169</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2380" sha1="tua3xxgm7j3qvk0r1j4qk17sd7ki2o2" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny [[Lapan'Andafiavaratra]]''' na ny [[Tranombakoka|tranom-bakoka]] dia dia [[Tsangambato (kolontsaina malagasy)|tsangambato]] manan-tantara ao amin'ny [[boriborintany]] faharoa ao [[Antananarivo|Antananarivo Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;&lt;hiero&gt;&lt;/nowiki&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’[[Analamanga]], izay toerana avo indrindra ao [[Renivohitra|an-drenivohitra]] [[Antananarivo]], ary akaikin’ny [[Lapa|lapan’ny]] [[mpanjaka]], ny [[Lapan’Andafiavaratra]] dia fonenan’ny [[Praiminisitra Rainilaiarivony]], izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy [[tilikambo]] efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i [[Rainilaiarivony]], izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, [[Ranavalona I]] dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.</text>
      <sha1>tua3xxgm7j3qvk0r1j4qk17sd7ki2o2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137174</id>
      <parentid>1137173</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="t54yssbqmm8ortz7gqnlnz3vlhpjcgw" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny [[Lapan'Andafiavaratra]]''' na ny [[Tranombakoka|tranom-bakoka]] dia dia [[Tsangambato (kolontsaina malagasy)|tsangambato]] manan-tantara ao amin'ny [[boriborintany]] faharoa ao [[Antananarivo|Antananarivo Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;&lt;hiero&gt;&lt;/nowiki&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’[[Analamanga]], izay toerana avo indrindra ao [[Renivohitra|an-drenivohitra]] [[Antananarivo]], ary akaikin’ny [[Lapa|lapan’ny]] [[mpanjaka]], ny [[Lapan’Andafiavaratra]] dia fonenan’ny [[Praiminisitra Rainilaiarivony]], izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy [[tilikambo]] efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i [[Rainilaiarivony]], izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, [[Ranavalona I]] dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho [[tranombakoka]] ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan’Antananarivo]] rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny [[firenena]].”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.</text>
      <sha1>t54yssbqmm8ortz7gqnlnz3vlhpjcgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137178</id>
      <parentid>1137174</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA */</comment>
      <origin>1137178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="niz8xs9vuxlqaijg91jva3osv63ptxn" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny [[Lapan'Andafiavaratra]]''' na ny [[Tranombakoka|tranom-bakoka]] dia dia [[Tsangambato (kolontsaina malagasy)|tsangambato]] manan-tantara ao amin'ny [[boriborintany]] faharoa ao [[Antananarivo|Antananarivo Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;&lt;hiero&gt;&lt;/nowiki&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’[[Analamanga]], izay toerana avo indrindra ao [[Renivohitra|an-drenivohitra]] [[Antananarivo]], ary akaikin’ny [[Lapa|lapan’ny]] [[mpanjaka]], ny [[Lapan’Andafiavaratra]] dia fonenan’ny [[Praiminisitra Rainilaiarivony]], izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy [[tilikambo]] efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i [[Rainilaiarivony]], izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, [[Ranavalona I]] dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho [[tranombakoka]] ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan’Antananarivo]] rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny [[firenena]].”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.

== LOHARANO NANOVOZAN-KEVITRA ==

1-https://fr.wikipedia.org/wiki/Palais_d%27Andafiavaratra
2-https://newsmada10.rssing.com/chan-53079480/article5802.html
3-https://www.tripadvisor.fr/Attraction_Review-g293809-d10337363-Reviews-Andafiavaratra_Palace-Antananarivo_Antananarivo_Province.html</text>
      <sha1>niz8xs9vuxlqaijg91jva3osv63ptxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137179</id>
      <parentid>1137178</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>/* LOHARANO NANOVOZAN-KEVITRA */</comment>
      <origin>1137179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="fodrh6dsy5z7em7n4a8yqokvni7qkvo" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny [[Lapan'Andafiavaratra]]''' na ny [[Tranombakoka|tranom-bakoka]] dia dia [[Tsangambato (kolontsaina malagasy)|tsangambato]] manan-tantara ao amin'ny [[boriborintany]] faharoa ao [[Antananarivo|Antananarivo Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;&lt;hiero&gt;&lt;/nowiki&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’[[Analamanga]], izay toerana avo indrindra ao [[Renivohitra|an-drenivohitra]] [[Antananarivo]], ary akaikin’ny [[Lapa|lapan’ny]] [[mpanjaka]], ny [[Lapan’Andafiavaratra]] dia fonenan’ny [[Praiminisitra Rainilaiarivony]], izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy [[tilikambo]] efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i [[Rainilaiarivony]], izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, [[Ranavalona I]] dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho [[tranombakoka]] ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan’Antananarivo]] rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny [[firenena]].”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.

== LOHARANO NANOVOZAN-KEVITRA ==

1-https://fr.wikipedia.org/wiki/Palais_d%27Andafiavaratra

2-https://newsmada10.rssing.com/chan-53079480/article5802.html

3-https://www.tripadvisor.fr/Attraction_Review-g293809-d10337363-Reviews-Andafiavaratra_Palace-Antananarivo_Antananarivo_Province.html</text>
      <sha1>fodrh6dsy5z7em7n4a8yqokvni7qkvo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137227</id>
      <parentid>1137179</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Créé en traduisant la section « Histoire du palais » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]] »</comment>
      <origin>1137227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="cz3qba3ygklg4dbwtpqa6o36ybisbwd" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny [[Lapan'Andafiavaratra]]''' na ny [[Tranombakoka|tranom-bakoka]] dia dia [[Tsangambato (kolontsaina malagasy)|tsangambato]] manan-tantara ao amin'ny [[boriborintany]] faharoa ao [[Antananarivo|Antananarivo Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;&lt;hiero&gt;&lt;/nowiki&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’[[Analamanga]], izay toerana avo indrindra ao [[Renivohitra|an-drenivohitra]] [[Antananarivo]], ary akaikin’ny [[Lapa|lapan’ny]] [[mpanjaka]], ny [[Lapan’Andafiavaratra]] dia fonenan’ny [[Praiminisitra Rainilaiarivony]], izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy [[tilikambo]] efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i [[Rainilaiarivony]], izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, [[Ranavalona I]] dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho [[tranombakoka]] ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan’Antananarivo]] rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny [[firenena]].”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.

== LOHARANO NANOVOZAN-KEVITRA ==

1-https://fr.wikipedia.org/wiki/Palais_d%27Andafiavaratra

2-https://newsmada10.rssing.com/chan-53079480/article5802.html

3-https://www.tripadvisor.fr/Attraction_Review-g293809-d10337363-Reviews-Andafiavaratra_Palace-Antananarivo_Antananarivo_Province.html

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.</text>
      <sha1>cz3qba3ygklg4dbwtpqa6o36ybisbwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137228</id>
      <parentid>1137227</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Créé en traduisant la section « Histoire du palais » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]] »</comment>
      <origin>1137228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5010" sha1="4f2nbitbd1z2odmeqmhhy67znzjgik5" xml:space="preserve">== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==
'''Ny [[Lapan'Andafiavaratra]]''' na ny [[Tranombakoka|tranom-bakoka]] dia dia [[Tsangambato (kolontsaina malagasy)|tsangambato]] manan-tantara ao amin'ny [[boriborintany]] faharoa ao [[Antananarivo|Antananarivo Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;&lt;hiero&gt;&lt;/nowiki&gt;

== NY TANTARAN'NY LAPA ==
Miorina eo amin’ny havoanan’[[Analamanga]], izay toerana avo indrindra ao [[Renivohitra|an-drenivohitra]] [[Antananarivo]], ary akaikin’ny [[Lapa|lapan’ny]] [[mpanjaka]], ny [[Lapan’Andafiavaratra]] dia fonenan’ny [[Praiminisitra Rainilaiarivony]], izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy [[tilikambo]] efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i [[Rainilaiarivony]], izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, [[Ranavalona I]] dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== NY TRANOMBAKOKA AO AMIN'NY LAPA ==

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho [[tranombakoka]] ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan’Antananarivo]] rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny [[firenena]].”
== FILAZANA NY TOETRY NY BOKY MARO SAMIHAFA ==
Didier Nativel (teny mialoha nosoratan’i Françoise Raison-Jourde, teny famaranana nosoratan’i Faranirina Rajaonah), Tranon’andriana, fonenan’ny olo-manan-kaja eto Madagasikara. Ny fanehoana ny fahombiazana ara-tsosialy ao anatin’ny habaka an-tanàn-dehibe ao Antananarivo tamin’ny taonjato faha-19, Paris, Karthala, 2005, pejy 377.

== LOHARANO NANOVOZAN-KEVITRA ==

1-https://fr.wikipedia.org/wiki/Palais_d%27Andafiavaratra

2-https://newsmada10.rssing.com/chan-53079480/article5802.html

3-https://www.tripadvisor.fr/Attraction_Review-g293809-d10337363-Reviews-Andafiavaratra_Palace-Antananarivo_Antananarivo_Province.html

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.

Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.</text>
      <sha1>4f2nbitbd1z2odmeqmhhy67znzjgik5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137231</id>
      <parentid>1137228</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]]&quot;</comment>
      <origin>1137231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="nhot74pl6pbel4jk5m13dp9qa9haf0j" xml:space="preserve">
{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.

[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>nhot74pl6pbel4jk5m13dp9qa9haf0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137232</id>
      <parentid>1137231</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Créé en traduisant la section « Histoire du palais » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]] »</comment>
      <origin>1137232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5479" sha1="hiihjyy0vy2w7o5vuw7x7putmpp2h7o" xml:space="preserve">
{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.

[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==</text>
      <sha1>hiihjyy0vy2w7o5vuw7x7putmpp2h7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137241</id>
      <parentid>1137232</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Créé en traduisant la section « Le musée du Palais » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]] »</comment>
      <origin>1137241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7970" sha1="4iq8m70vmya387zw6wovahig55u8p7z" xml:space="preserve">
{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.

[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==

== Ny tranombakoka ao amin'ny Lapa ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==</text>
      <sha1>4iq8m70vmya387zw6wovahig55u8p7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137242</id>
      <parentid>1137241</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Créé en traduisant la section « Références » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]] »</comment>
      <origin>1137242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10655" sha1="92bayi45g1oy2phtwewzy8w6spsuzcd" xml:space="preserve">
{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.

[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==

== Ny tranombakoka ao amin'ny Lapa ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

== Loharano ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

# M.K.R, &quot;Rova Manjakamiadana : 15 ans après&quot;, La gazette de la Grande Ile, Antanananarivo, 8 novembre 2010. (Consulté le 18 mars 2023).
# &quot;Le palais d'Andafiavaratra à restaurer&quot;, sur Orange.mg, 17 octobre 2013.</text>
      <sha1>92bayi45g1oy2phtwewzy8w6spsuzcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137243</id>
      <parentid>1137242</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Créé en traduisant la section « Bibliographie » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]] »</comment>
      <origin>1137243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10967" sha1="gbpw1nl95bkxsxz877hyolcr3ihgp77" xml:space="preserve">
{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.

[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==

== Ny tranombakoka ao amin'ny Lapa ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

== Loharano ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

# M.K.R, &quot;Rova Manjakamiadana : 15 ans après&quot;, La gazette de la Grande Ile, Antanananarivo, 8 novembre 2010. (Consulté le 18 mars 2023).
# &quot;Le palais d'Andafiavaratra à restaurer&quot;, sur Orange.mg, 17 octobre 2013.

== Toetry ny tany ==

* {{Cite book |last=Didier Nativel |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar. L'inscription de la réussite sociale dans l'espace urbain de Antananarivo au {{s-|XIX}} |location=[[Paris]] |publisher=[[Éditions  Karthala|Karthala]] |pages=377 p |id=Nativel2005}}</text>
      <sha1>gbpw1nl95bkxsxz877hyolcr3ihgp77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137246</id>
      <parentid>1137243</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1137246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10389" sha1="mi9c96m3rvsceifuny1cnl7tm372ctv" xml:space="preserve">
Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.

[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]

== Tantaran'ny Lapan'Andafiavaratra  ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Tranombakoka amin'izao fotoana izao no ampiasaina amin'ny tranobe, izay mampiseho ireo zavatra miisa 1.466 izay heverina fa manan-danja ara-tantara ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara izay voavonjy tao amin'ny Rova-n'Antananarivo rehefa nisy afo tamin'ny 1995 izay nandrava ampahany azy [1] .

Tamin'ny taona 2013, nanambara ny fikasany hamerina amin'ny laoniny ny lavarangana misy ny dome-n'ny tranombakoka ny Minisiteran'ny Kolontsaina, satria « Ny fiarovana sy ny fiarovana ity lova azo tsapain-tanana sy tsy azo tsapain-tanana ity dia laharam-pahamehana nasionaly » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17/10/2013 |title=Le palais d’Andafiavaratra à restaurer |url=https://web.archive.org/web/20140812105935/http://www.orange.mg/actualite/palais-dandafiavaratra-restaurer |access-date=18.3.2023 |website=orange.mg}}&lt;/ref&gt; .

== LOHARANO ==

== Ny tranombakoka ao amin'ny Lapa ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

== Loharano ==


{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

# M.K.R, &quot;Rova Manjakamiadana : 15 ans après&quot;, La gazette de la Grande Ile, Antanananarivo, 8 novembre 2010. (Consulté le 18 mars 2023).
# &quot;Le palais d'Andafiavaratra à restaurer&quot;, sur Orange.mg, 17 octobre 2013.

== Toetry ny tany ==

* {{Cite book |last=Didier Nativel |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar. L'inscription de la réussite sociale dans l'espace urbain de Antananarivo au {{s-|XIX}} |location=[[Paris]] |publisher=[[Éditions  Karthala|Karthala]] |pages=377 p |id=Nativel2005}}</text>
      <sha1>mi9c96m3rvsceifuny1cnl7tm372ctv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137249</id>
      <parentid>1137246</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <origin>1137249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="kg3x52ynocuj0okd5mglbjbimx9vnx4" xml:space="preserve">[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]

== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==

{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=Palais d'Andafiavaratra 01.jpg|légende=Palais d'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Musée|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagascar|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Haute-Ville d'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

# M.K.R, &quot;Rova Manjakamiadana : 15 ans après&quot;, La gazette de la Grande Ile, Antanananarivo, 8 novembre 2010. (Consulté le 18 mars 2023).
# &quot;Le palais d'Andafiavaratra à restaurer&quot;, sur Orange.mg, 17 octobre 2013.

== Toetry ny tany ==

* {{Cite book |last=Didier Nativel |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar. L'inscription de la réussite sociale dans l'espace urbain de Antananarivo au {{s-|XIX}} |location=[[Paris]] |publisher=[[Éditions  Karthala|Karthala]] |pages=377 p |id=Nativel2005}}</text>
      <sha1>kg3x52ynocuj0okd5mglbjbimx9vnx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137250</id>
      <parentid>1137249</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <origin>1137250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="tuh5hrkezma3obbcsa0ix9azzd7zbax" xml:space="preserve">[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]

== LAPAN'ANDAFIAVARATRA ==

{{Infobox Monument|nom=|nom local=|surnom=|image=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Lapan%27Andafiavaratra.jpg&amp;oldid=1198885109#filehistory|légende=Lapan'Andafiavaratra.|type=|destination initiale=Résidence du premier ministre|destination actuelle=Tranombakoka|style=|architecte=|titre architecte=|ingénieur=|fondation={{date|1873}}|reconstruction=|destruction=|matériau=|commanditaire=[[Rainilaiarivony]]|pays=Madagasikara|commune=9 Lalana Printsy Ratsimamanga, [[Antananarivo]] 101|quartier=|région historique=Renivohitr'Antananarivo|latitude=-18.920817|longitude=47.533003|zoom=15|bus={{Correspondance|réseau=Antananarivo|1=134}}}}
Ny Lapan'Andafiavaratra na tranombakoka dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.[[Sary:Musee_d'Andafiavaratra_interior.jpg|ankavia|vignette]]
Miorina eo amin’ny havoanan’Analamanga, izay toerana avo indrindra ao an-drenivohitra Antananarivo, ary akaikin’ny lapan’ny mpanjaka, ny Lapan’Andafiavaratra. Fonenan’ny Praiminisitra Rainilaiarivony, izay nitondra ny fanjakan’i Madagasikara tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-19.


Ny lapa vita amin’ny vato misy tilikambo efatra dia novolavolain’ilay mpanao mari-trano britanika William Pool tamin’ny taona 1872 ho an’i Rainilaiarivony, izay nonina tao nanomboka tamin’ny 1864 ka hatramin’ny 1895. Talohan’izany, Ranavalona I dia efa nanamboatra trano hazo mitovitovy amin’izany ho an’ny vadiny sy Praiminisitra Rainiharo. Taorian’ny 1895, nandritra ny fanjanahantany frantsay, dia nampiasaina ho tobin-tafika ilay lapa nandritra ny fotoana fohy. Tamin’ny 1960, taorian’ny nahazoan’i Madagasikara fahaleovantena, dia nampiasaina ho fitsarana, sekolin-javakanto, lapam-panjakana ary indray ho fonenan’ny Praiminisitra izy. Nohavaozina ilay lapa taorian’ny hain-trano tamin’ny 11 septambra 1976.

== Tranombakoka ao amin'ny lapa ==
Ny tranombakoka ao amin’ny Lapa

Amin’izao fotoana izao, ampiasaina ho tranombakoka ilay trano, izay mampiseho ireo zavatra 1 466 heverina ho manan-danja ara-tantara ho an’ny Fanjakan’i Madagasikara, izay voavonjy avy tao amin’ny Rovan’Antananarivo rehefa may ampahany tamin’ny 1995.

Tamin’ny taona 2013, nanambara ny Ministeran’ny Kolontsaina fa mikasa hanavao ny valan-drihana ao amin’ny dôme an’ilay tranombakoka izy, satria “ny fiarovana sy ny fikajiana ity lova ara-materialy sy ara-panahy ity dia laharam-pahamehana ho an’ny firenena.” 

== LOHARANO ==

# M.K.R, &quot;Rova Manjakamiadana : 15 ans après&quot;, La gazette de la Grande Ile, Antanananarivo, 8 novembre 2010. (Consulté le 18 mars 2023).
# &quot;Le palais d'Andafiavaratra à restaurer&quot;, sur Orange.mg, 17 octobre 2013.

== Toetry ny tany ==

* {{Cite book |last=Didier Nativel |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar. L'inscription de la réussite sociale dans l'espace urbain de Antananarivo au {{s-|XIX}} |location=[[Paris]] |publisher=[[Éditions  Karthala|Karthala]] |pages=377 p |id=Nativel2005}}</text>
      <sha1>tuh5hrkezma3obbcsa0ix9azzd7zbax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zavamaniry fanao fanafody</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299433</id>
    <revision>
      <id>1137183</id>
      <parentid>1137153</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1137183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4153" sha1="atuc5lhqz359uvpf958vq3v8fb9666e" xml:space="preserve">[[Sary:Aloe macroclada 18775708.jpg|vignette|373x373px|''[[Aloe macroclada]]'']]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody''' dia karazan-javamaniry izay misy akora voajanahary amin' ny taovany rehetra na ny sasany ([[Ravina (zavamaniry)|ravina]], [[faka]], [[Hodi-javamaniry|hoditra]], [[Voninkazo|vony]], [[vihim-boa]], sns) izay ampiasaina hisorohana, hanamaivanana na hitsaboana ny olana ara-pahasalamana, na mivantana na aorian' ny fikarakarana (fitanehana, fampandalovana anaty rano mafana, andomana anaty rano mangatsiaka na ranoka hafa, sns.). Ny teny hoe &quot;[[zavamaniry]]&quot; ampiasaina eto dia manondro indrindra ny zavamananaina ao amin' ny fanjakana ''[[Plantae]]'', nefa mety hahafaoka ireo izay ao amin' ny ''[[Fungi]]'' (holatra) na ny ''[[Ahidrano|Algae]]'' (ahidrano). 
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|ankavia|vignette|278x278px|''[[Salvia coccinea]]'' (afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy)]]
Eo amin' ny sehatry ny [[siansa]], ny zavamaniry fanao fanafody dia tafiditra ao anatin' ny [[farmakôgnôzia]] sy ny [[fitôterapia]] ary ny [[etnôbôtanika]] izay mandinika ny toetra ara-pitsaboana ananan' ny akora voajanahary.

Loharano stratejika eo amin' ny fifandraisan' ny fomban-drazana sy ny siansa ny zavamaniry fanao fanafody. Mitaky fomba fiasa iraisan-taranja izay manambatra ny fahalalana nentim-paharazana sy ny fomba fiasa siantifika ny fanomezana lanjany azy ireo, mba hiantohana ny fahombiazany sy ny fampiasana azy maharitra. Miorina amin' ny fisian' ny haro biôlôjika ([[alkalôida]], [[flavônôida]], [[glikôsida]], [[pôlifenôla]], [[terpena]], menaka manitra, sns.) izay afaka miasa amin' ny vatan' olombelona ny fampiasana azy ireo.

sommité fleurie (salicaire), fleur (violette), pétale (coquelicot), fruit (fenouil), graine (lin), tégument de graine (ispaghul), exsudation de la plante (gomme arabique, myrrhe), thalle des algues (goémon). Différentes parties d’une même plante peuvent avoir des utilisations différentes (aubier et inflorescence de tilleul).

Mahalana ny fampiasana zavamaniry manontolo (''Pilosella officinarum''). Matetika, ampahany iray na maromaro amin' ilay zavamaniry no ampiasaina, sady samy manana ny fampiharana azy samihafa: [[Taranja (taova)|taranjany]] (''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' ''--'' sakamalao), vodiny (''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' -- tongologasy), [[Faka|fakany]] (''[[Burasaia madagascariensis]]'' -- amborasaha), tahony (''[[Landolphia myrtifolia]]'' ''--''  belapoa), hodiny (''[[Camphora officinarum]]'' -- ravintsara), tsimoka (''[[Pinus kesiya]]'' -- hazokasika), raviny (''[[Salvia coccinea]]'' ''--'' sangasanga), voniny (''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'' -- jirofo), felam-bony (''[[Papaver rhoeas]]'' -- kôkilikô), voany (''[[Tamarindus indica]]'' -- kily), vihim-boany (''[[Moringa oleifera]]'' -- ananambo, ''[[Linum usitatissimum]]'' -- rongonimbazaha), sns.

== Ohatra amin' ny zavamaniry fanao fanafody ==
[[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|''[[Centella asiatica]]'']]
Indreto misy ohatra vitsy amin' ny zavamaniry fanao fanafody sasany:

* ''[[Aloe macroclada]]'' ''--'' kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina.
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, katrafay, katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, &lt;u&gt;talapetraka&lt;/u&gt;, viliantsahonantanety.
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' na ''[[Camphora officinarum]]'' -- kamifaoro, ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, mandravasarotra, molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena 
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Raokandro]]
* [[Tambavy]]</text>
      <sha1>atuc5lhqz359uvpf958vq3v8fb9666e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137184</id>
      <parentid>1137183</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1137184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="qz01vvidq9vg7sh8xgme6mx0aztmbpe" xml:space="preserve">[[Sary:Aloe macroclada 18775708.jpg|vignette|373x373px|''[[Aloe macroclada]]'']]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody''' dia karazan-javamaniry izay misy akora voajanahary amin' ny taovany rehetra na ny sasany ([[Ravina (zavamaniry)|ravina]], [[faka]], [[Hodi-javamaniry|hoditra]], [[Voninkazo|vony]], [[vihim-boa]], sns) izay ampiasaina hisorohana, hanamaivanana na hitsaboana ny olana ara-pahasalamana, na mivantana na aorian' ny fikarakarana (fitanehana, fampandalovana anaty rano mafana, andomana anaty rano mangatsiaka na ranoka hafa, sns.). Ny teny hoe &quot;[[zavamaniry]]&quot; ampiasaina eto dia manondro indrindra ny zavamananaina ao amin' ny fanjakana ''[[Plantae]]'', nefa mety hahafaoka ireo izay ao amin' ny ''[[Fungi]]'' (holatra) na ny ''[[Ahidrano|Algae]]'' (ahidrano). 
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|ankavia|vignette|278x278px|''[[Salvia coccinea]]'' (afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy)]]
Eo amin' ny sehatry ny [[siansa]], ny zavamaniry fanao fanafody dia tafiditra ao anatin' ny [[farmakôgnôzia]] sy ny [[fitôterapia]] ary ny [[etnôbôtanika]] izay mandinika ny toetra ara-pitsaboana ananan' ny akora voajanahary.

Loharano stratejika eo amin' ny fifandraisan' ny fomban-drazana sy ny siansa ny zavamaniry fanao fanafody. Mitaky fomba fiasa iraisan-taranja izay manambatra ny fahalalana nentim-paharazana sy ny fomba fiasa siantifika ny fanomezana lanjany azy ireo, mba hiantohana ny fahombiazany sy ny fampiasana azy maharitra.

Miorina amin' ny fisian' ny haro biôlôjika -- [[alkalôida]], [[komarinina]], [[flavônôida]], [[glikôsida]] (na [[heterôsida]]), menaka manitra, [[miosilazy]], [[pôlifenôla]] (anisany ny [[flavônôida]] sy ny [[asidra fenôlika]]), [[pôlisakarida]], [[sapôninina]], [[taninina]], [[terpena]] sy [[terpenôida]] (na [[izôprenôida]]) -- izay afaka miasa amin' ny vatan' olombelona ny fampiasana azy ireo.

Mahalana ny fampiasana zavamaniry manontolo (''Pilosella officinarum''). Matetika, ampahany iray na maromaro amin' ilay zavamaniry no ampiasaina, sady samy manana ny fampiharana azy samihafa: [[Taranja (taova)|taranjany]] (''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' ''--'' sakamalao), vodiny (''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' -- tongologasy), [[Faka|fakany]] (''[[Burasaia madagascariensis]]'' -- amborasaha), tahony (''[[Landolphia myrtifolia]]'' ''--''  belapoa), hodiny (''[[Camphora officinarum]]'' -- ravintsara), tsimoka (''[[Pinus kesiya]]'' -- hazokasika), raviny (''[[Salvia coccinea]]'' ''--'' sangasanga), voniny (''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'' -- jirofo), felam-bony (''[[Papaver rhoeas]]'' -- kôkilikô), voany (''[[Tamarindus indica]]'' -- kily), vihim-boany (''[[Moringa oleifera]]'' -- ananambo, ''[[Linum usitatissimum]]'' -- rongonimbazaha), sns.

== Ohatra amin' ny zavamaniry fanao fanafody ==
[[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|''[[Centella asiatica]]'']]
Indreto misy ohatra vitsy amin' ny zavamaniry fanao fanafody sasany:

* ''[[Aloe macroclada]]'' ''--'' kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina.
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, katrafay, katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, &lt;u&gt;talapetraka&lt;/u&gt;, viliantsahonantanety.
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' na ''[[Camphora officinarum]]'' -- kamifaoro, ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, mandravasarotra, molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena 
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Raokandro]]
* [[Tambavy]]</text>
      <sha1>qz01vvidq9vg7sh8xgme6mx0aztmbpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137257</id>
      <parentid>1137184</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="jn3ulzyjrjl3icqpfc670sre5qnk2gn" xml:space="preserve">[[Sary:Aloe macroclada 18775708.jpg|vignette|373x373px|''[[Aloe macroclada]]'']]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody''' dia karazan-javamaniry izay misy akora voajanahary amin' ny taovany rehetra na ny sasany ([[Ravina (zavamaniry)|ravina]], [[faka]], [[Hodi-javamaniry|hoditra]], [[Voninkazo|vony]], [[vihim-boa]], sns) izay ampiasaina hisorohana, hanamaivanana na hitsaboana ny olana ara-pahasalamana, na mivantana na aorian' ny fikarakarana (fitanehana, fampandalovana anaty rano mafana, andomana anaty rano mangatsiaka na ranoka hafa, sns.). Ny teny hoe &quot;[[zavamaniry]]&quot; ampiasaina eto dia manondro indrindra ny zavamananaina ao amin' ny fanjakana ''[[Plantae]]'', nefa mety hahafaoka ireo izay ao amin' ny ''[[Fungi]]'' (holatra) na ny ''[[Ahidrano|Algae]]'' (ahidrano). 
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|ankavia|vignette|278x278px|''[[Salvia coccinea]]'' (afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy)]]
Eo amin' ny sehatry ny [[siansa]], ny zavamaniry fanao fanafody dia tafiditra ao anatin' ny [[farmakôgnôzia]] sy ny [[fitôterapia]] ary ny [[etnôbôtanika]] izay mandinika ny toetra ara-pitsaboana ananan' ny akora voajanahary.

Loharano stratejika eo amin' ny fifandraisan' ny fomban-drazana sy ny siansa ny zavamaniry fanao fanafody. Mitaky fomba fiasa iraisan-taranja izay manambatra ny fahalalana nentim-paharazana sy ny fomba fiasa siantifika ny fanomezana lanjany azy ireo, mba hiantohana ny fahombiazany sy ny fampiasana azy maharitra.

Miorina amin' ny fisian' ny haro biôlôjika -- [[alkalôida]], [[komarinina]], [[flavônôida]], [[glikôsida]] (na [[heterôsida]]), menaka manitra, [[miosilazy]], [[pôlifenôla]] (anisany ny [[flavônôida]] sy ny [[asidra fenôlika]]), [[pôlisakarida]], [[sapôninina]], [[taninina]], [[terpena]] sy [[terpenôida]] (na [[izôprenôida]]) -- izay afaka miasa amin' ny vatan' olombelona ny fampiasana azy ireo.

Mahalana ny fampiasana zavamaniry manontolo (''Pilosella officinarum''). Matetika, ampahany iray na maromaro amin' ilay zavamaniry no ampiasaina, sady samy manana ny fampiharana azy samihafa: [[Taranja (taova)|taranjany]] (''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' ''--'' sakamalao), vodiny (''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' -- tongologasy), [[Faka|fakany]] (''[[Burasaia madagascariensis]]'' -- amborasaha), tahony (''[[Landolphia myrtifolia]]'' ''--''  belapoa), hodiny (''[[Camphora officinarum]]'' -- ravintsara), tsimoka (''[[Pinus kesiya]]'' -- hazokasika), raviny (''[[Salvia coccinea]]'' ''--'' sangasanga), voniny (''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'' -- jirofo), felam-bony (''[[Papaver rhoeas]]'' -- kôkilikô), voany (''[[Tamarindus indica]]'' -- kily), vihim-boany (''[[Moringa oleifera]]'' -- ananambo, ''[[Linum usitatissimum]]'' -- rongonimbazaha), sns.

== Ohatra amin' ny zavamaniry fanao fanafody ==
[[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|''[[Centella asiatica]]'']]
Indreto misy ohatra vitsy amin' ny zavamaniry fanao fanafody sasany:

* ''[[Aloe macroclada]]'' ''--'' kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina.
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, katrafay, katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, &lt;u&gt;talapetraka&lt;/u&gt;, viliantsahonantanety.
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' na ''[[Camphora officinarum]]'' -- kamifaoro, ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, mandravasarotra, molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena 
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Raokandro]]
* [[Tambavy]]
* ''[[Allium]], [[Aloe]], [[Burasaia]], [[Camphora]], [[Catharanthus]], [[Cedrelopsis]], [[Centella]], [[Cinnamomum]], [[Cinnamosma]], [[Harungana]], [[Landolphia]], [[Linum]], [[Moringa]], [[Papaver]], [[Pinus]], [[Salvia]], [[Syzygium]], [[Zingiber]]''</text>
      <sha1>jn3ulzyjrjl3icqpfc670sre5qnk2gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hypericaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299435</id>
    <revision>
      <id>1137155</id>
      <timestamp>2026-05-03T12:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fianakavian-javamaniry ao amin' ny filaharana Malpighiales</comment>
      <origin>1137155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1635" sha1="qgxaix74qu60wrex2d1gh4abm3tg09m" xml:space="preserve">[[Sary:Hypericum quadrangulum0.jpg|vignette|361x361px|''Hypericum quadrangulum'']]
Ny '''''Hypericaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Malpighiales]]. Tafiditra tao amin' ny ''[[Clusiaceae]]'' ny karazana ao aminy taloha, fa ny [[fanasokajiana APG II]] (2003) sy [[Fanasokajiana APG III|APG III]] (2009) ary [[Fanasokajiana APG IV|APG IV]] (2016) dia manaiky an' io fianakaviana io, izay ahitana karazana 560 eo ho eo mizara amin' ny antoko 6 hatramin' ny 9. Hazobotry na zavamaniry ahitra izy ireo, izay manana ravina tsotra mifanohitra sy tsy misy felan-tangozany, manana sisiny feno. Hita amin' ny kôntinanta rehetra ity fianakaviana ity.

== Lisitry ny antoko ==
[[Sary:Harungana madagascariensis 1DS-II 2987.jpg|vignette|''[[Harungana madagascariensis]]'']]
Inty ny lisitry ny antoko araka ny ''[[Plants of the World Online]]''.

* ''Cratoxylum'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Eliea'' &lt;small&gt;Cambess.&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana]]'' &lt;small&gt;Lamarck&lt;/small&gt;
* ''Hypericum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Psorospermum'' &lt;small&gt;Spach&lt;/small&gt;
* ''Vismia'' &lt;small&gt;Vand.&lt;/small&gt;

Inty ny lisitry ny antoko araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' &lt;small&gt;(8 mai 2021)&lt;/small&gt;:

* ''Cratoxylum'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Eliea'' &lt;small&gt;Cambess.&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana]]'' &lt;small&gt;Lamarck&lt;/small&gt;
* ''Hypericum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Lianthus'' &lt;small&gt;N. Robson&lt;/small&gt;
* ''Psorospermum'' &lt;small&gt;Spach&lt;/small&gt;
* ''Santomasia'' &lt;small&gt;N. Robson&lt;/small&gt;
* ''Thornea'' &lt;small&gt;Breedlove &amp; E.M. McClint.&lt;/small&gt;
* ''Triadenum'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Vismia'' Vand.

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>qgxaix74qu60wrex2d1gh4abm3tg09m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harungana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299436</id>
    <revision>
      <id>1137156</id>
      <timestamp>2026-05-03T12:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Hypericaceae</comment>
      <origin>1137156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="0kyn45cqmls3yni39ml5sj417k3hqqf" xml:space="preserve">[[Sary:Harungana madagascariensis Bioko 2013.jpg|vignette|349x349px|''[[Harungana madagascariensis]]'']]
Ny '''''Harungana''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Hypericaceae]]'' izay teratany any Afrika trôpikaly, anisan' izany i [[Madagasikara]] sy [[Maorisy]]. Ahitana karazana 3 ka hatramin' ny izy io arakaraka ny mpanoratra.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''[[Harungana madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Lam. ex Poir.&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana montana]]'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;
* ''Harungana rubescens'' &lt;small&gt;(Oliv.) Byng &amp; Christenh&lt;/small&gt;

Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(1 août 2017)&lt;/small&gt; :

* ''Harungana lebruniana'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Lam. ex Poir.&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana montana]]'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;
* ''Harungana robynsii'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>0kyn45cqmls3yni39ml5sj417k3hqqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salvia coccinea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299437</id>
    <revision>
      <id>1137157</id>
      <timestamp>2026-05-03T12:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae</comment>
      <origin>1137157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="dxx6p8u93wevqvyt0uqtlsedi91x9g8" xml:space="preserve">[[Sary:Salvia coccinea 259451924.jpg|vignette|''Salvia coccinea'']]
Ny '''''Salvia coccinea''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izay miparitaka any [[Etazonia]] atsimo-atsinanana, any [[Meksika]], any [[Amerika Afovoany]], any [[Karaîba|Karaiba]], ary any amin' ny faritra avaratr' i [[Amerika Atsimo]] ([[Kôlômbia]] sy [[Però|Peroa]] ary [[Brezila]]). Nisy fotoana niheverana azy io ho nipoitra avy any Brezila, saingy ny isan' ny krômôzôma diplôida ankehitriny dia manondro an' i Meksika ho toerana niaviany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe  '''afolava''', '''sangasanga''', na '''sangasanganandevolahy'''.

== Fampiasana ==
[[Sary:Salvia coccinea 259451937.jpg|vignette|''Salvia coccinea'']]
Ampiasana amin' ny aretin' ny [[fandevonan-kanina]] maivana sy ny aretina sasany mahazo ny [[taovam-pisefoana]] ary indraindray ny [[tazo]] ny ''Salvia coccinea'', noho izy io lazaina fa mampihena ny mamaivay sy ny mamono [[Mikrônezia|mikrôba]]. Mbola tsy ampy anefa ny tahirin-kevitra ara-tsiansa momba ny fanandramana fa mijanona ho sehatry ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] izany.

Ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana malagasy dia fanafody famonoana [[otrikaretina]] sady ampitsaharana ny [[fihondratsondratana]], atao indrindra ho an' ny ankizy [[Kohaka|mikohaka]] ny tambavy azo avy amin' ny fitanehana ny ''Salvia coccinea''. Fanampin' izany dia omena hanasitranana ny kohaka sy ny aretina isan-karazany mahazo ny zaza ny ranon' ilay zavamaniry, ary natao hanamboarana ody mosavy, araka ny finoana nentim-paharazana.

== Jereo koa ==

* ''[[Salvia]]''</text>
      <sha1>dxx6p8u93wevqvyt0uqtlsedi91x9g8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137158</id>
      <parentid>1137157</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nandamina sary</comment>
      <origin>1137158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1690" sha1="6uq1gh513a9zf6yxyaewvlt6uyshqsb" xml:space="preserve">[[Sary:Salvia coccinea 259451924.jpg|vignette|''Salvia coccinea'']]
Ny '''''Salvia coccinea''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izay miparitaka any [[Etazonia]] atsimo-atsinanana, any [[Meksika]], any [[Amerika Afovoany]], any [[Karaîba|Karaiba]], ary any amin' ny faritra avaratr' i [[Amerika Atsimo]] ([[Kôlômbia]] sy [[Però|Peroa]] ary [[Brezila]]). Nisy fotoana niheverana azy io ho nipoitra avy any Brezila, saingy ny isan' ny krômôzôma diplôida ankehitriny dia manondro an' i Meksika ho toerana niaviany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe  '''afolava''', '''sangasanga''', na '''sangasanganandevolahy'''.

== Fampiasana ==
[[Sary:Salvia coccinea 259451937.jpg|vignette|''Salvia coccinea''|ankavia]]
Ampiasana amin' ny aretin' ny [[fandevonan-kanina]] maivana sy ny aretina sasany mahazo ny [[taovam-pisefoana]] ary indraindray ny [[tazo]] ny ''Salvia coccinea'', noho izy io lazaina fa mampihena ny mamaivay sy ny mamono [[Mikrônezia|mikrôba]]. Mbola tsy ampy anefa ny tahirin-kevitra ara-tsiansa momba ny fanandramana fa mijanona ho sehatry ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] izany.

Ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana malagasy dia fanafody famonoana [[otrikaretina]] sady ampitsaharana ny [[fihondratsondratana]], atao indrindra ho an' ny ankizy [[Kohaka|mikohaka]] ny tambavy azo avy amin' ny fitanehana ny ''Salvia coccinea''. Fanampin' izany dia omena hanasitranana ny kohaka sy ny aretina isan-karazany mahazo ny zaza ny ranon' ilay zavamaniry, ary natao hanamboarana ody mosavy, araka ny finoana nentim-paharazana.

== Jereo koa ==

* ''[[Salvia]]''</text>
      <sha1>6uq1gh513a9zf6yxyaewvlt6uyshqsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salvia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299438</id>
    <revision>
      <id>1137159</id>
      <timestamp>2026-05-03T13:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae</comment>
      <origin>1137159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="nffzgizzwlcbtpa5gyf8yvseiz1mgba" xml:space="preserve">Ny '''''Salvia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Liliaceae|Lamiaceae]]''. Misy karazana 900 mahery izy io, izay ahitana ahitra sy hazobotry. Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] tany [[Eorôpa]] dia noheverina ho zavamaniry fanafody manasitrana ny aretina rehetra ny ''Salvia''. Maro ny karazana ao aminy izay ampiasaina amin' ny fitsaboana. Ny roa amin' izy ireo dia nampiasaina manokana, ny ''Salvia sclarea'' sy ny ''Salvia officinalis'', izay anamboarana tambavy.

== Karazana voafantina ==
Indreto ny karazana voafantina:

* ''Salvia aegyptiaca'' L.
* ''Salvia aethiopis'' L.
* ''Salvia africana'' L.
* ''Salvia albocaerulea'' Linden
* ''Salvia algeriensis'' Desf.
* ''Salvia amarissima'' Ortega
* ''Salvia amplexicaulis'' Lam.
* ''Salvia apiana'' Jeps.
* ''Salvia argentea'' L.
* ''Salvia aurea'' L.
* ''Salvia austriaca'' Jacq.
* ''Salvia axillaris'' Moc. &amp; Sessé ex Benth.
* ''Salvia azurea'' Lam.
* ''Salvia bertolonii'' Vis.
* ''Salvia biflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia bowleyana'' Dunn
* ''Salvia broussonetii'' Benth.
* ''Salvia buchananii'' Hedge
* ''Salvia bulleyana'' Diels
* ''Salvia campanulata'' Wall. ex Benth.
* ''Salvia canariensis'' L.
* ''Salvia candelabrum'' Boiss.
* ''Salvia carduacea'' Benth.
* ''Salvia chionantha'' Boiss.
* ''Salvia clevelandii'' (A. Gray) Greene
* ''[[Salvia coccinea]]'' Buc'hoz ex Etl.
* ''Salvia columbariae'' Benth.
* ''Salvia darcyi'' J.Compton
* ''Salvia deserta'' Schangin
* ''Salvia dichroa'' Hook. f.
* ''Salvia discolor'' Kunth
* ''Salvia divinorum'' Epling &amp; Játiva
* ''Salvia dolicantha'' E. Peter
* ''Salvia dombeyi'' Epling
* ''Salvia dominica'' L.
* ''Salvia dorrii'' (Kellogg) Abrams
* ''Salvia dumetorum'' Andrz. ex Besser
* ''Salvia earlei'' Wooton &amp; Standl.
* ''Salvia eigii'' Zohary
* ''Salvia elegans'' Vahl
* ''Salvia farinacea'' Benth.
* ''Salvia florida'' Benth.
* ''Salvia forskahlii'' L.
* ''Salvia fruticosa'' Mill.
* ''Salvia funerea'' M. E. Jones
* ''Salvia gesneriflora'' Lindl.
* ''Salvia glutinosa'' L.
* ''Salvia grandiflora'' Etl.
* ''Salvia greggii'' A. Gray
* ''Salvia guaranitica'' A. St.-Hil. ex Benth.
* ''Salvia hempsteadiana'' S. F. Blake
* ''Salvia henryi'' A. Gray
* ''Salvia hians'' Royle ex Benth.
* ''Salvia hierosolymitana'' Boiss.
* ''Salvia hispanica'' L.
* ''Salvia horminum''
* ''Salvia indica'' L.
* ''Salvia judaica'' Boiss.
* ''Salvia jurisicii'' Kosanin
* ''Salvia lanigera'' Poir.
* ''Salvia lavandulifolia'' Vahl
* ''Salvia leonuroides'' Gloxin
* ''Salvia leucantha'' Cav.
* ''Salvia leucophylla''
* ''Salvia limbata'' C. A. Mey.
* ''Salvia lindenii'' Benth.
* ''Salvia lupulina'' Fernald
* ''Salvia lyrata'' L.
* ''Salvia mellifera'' Greene
* ''Salvia mexicana'' L.
* ''Salvia microphylla'' Kunth
* ''Salvia microstegia'' Boiss. &amp; Balansa
* ''Salvia miltiorrhiza'' Bunge
* ''Salvia miniata'' Fernald
* ''Salvia mocinoi'' Benth.
* ''Salvia moorcroftiana'' Benth.
* ''Salvia napifolia'' Jacq.
* ''Salvia nemorosa'' L.
* ''Salvia occidentalis'' Sw.
* ''Salvia officinalis'' L.
* ''Salvia oppositiflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia pachyphylla'' Epling
* ''Salvia palaestina'' Benth.
* ''Salvia patens'' Cav.
* ''Salvia pentstemonoides'' Kunth &amp; C. D. Bouché
* ''Salvia phlomoides'' Asso
* ''Salvia pinnata'' L.
* ''Salvia plebeia'' R. Br.
* ''Salvia polystachya'' M. Martens &amp; Galeotti
* ''Salvia pomifera'' L.
* ''Salvia popenoei'' S. F. Blake
* ''Salvia potus'' Epling
* ''Salvia pratensis'' L.
* ''Salvia przewalskii'' Maxim.
* ''Salvia reflexa'' Hornem.
* ''Salvia regeliana'' Trautv.
* ''Salvia regla'' Cav.
* ''Salvia rhombifolia'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia ringens'' Sm.
* ''Salvia roborowskii'' Maxim.
* ''Salvia roemeriana'' Scheele
* ''Salvia rosmarinus'' Spenn
* ''Salvia sagittata'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia samuelssonii'' Rech. f.
* ''Salvia sclarea'' L., la sauge sclarée
* ''Salvia sinaloensis'' Fernald
* ''Salvia sonomensis''
* ''Salvia spinosa'' L.
* ''Salvia splendens'' Sellow ex Schult.
* ''Salvia squalens'' Kunth
* ''Salvia stenophylla'' Burch. ex Benth.
* ''Salvia ×superba'' Stapf
* ''Salvia sylvestris'' L.
* ''Salvia syriaca'' L.
* ''Salvia tesquicola'' Klokov &amp; Pobed.
* ''Salvia texana'' (Scheele) Torr.
* ''Salvia tiliifolia'' Vahl
* ''Salvia transsylvanica'' Schur
* ''Salvia tubiflora'' Sm.
* ''Salvia urica'' Epling
* ''Salvia verbenaca'' L.
* ''Salvia verticillata'' L.
* ''Salvia virgata'' Jacq.
* ''Salvia viridis'' L.
* ''Salvia whitehousei'' Alziar

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Salvia coccinea]]'' ''--''  afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy

* ''Salvia cryptoclada'' ''--''  kanda, tsiparapandy
* ''Salvia goudotii'' -- kanda
* ''Salvia leucodermis'' -- ahibano, kanda, kandafotsy, kizanozano, laingomenanala, panda, tsiparanda, tsiparapandy
* ''Salvia officinalis''
* ''Salvia parvifolia'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia perrieri'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia porphyrocalyx'' -- kanda, kandamainty, tsiparapandy
* ''Salvia sessilifolia'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia splendens'' -- lelanamboanoana

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'']]</text>
      <sha1>nffzgizzwlcbtpa5gyf8yvseiz1mgba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137160</id>
      <parentid>1137159</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1137160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5543" sha1="5tr6pvnws89jx18i5uatbgvf91jfbmx" xml:space="preserve">[[Sary:Wiesensalbei 1.jpg|vignette|''Salvia pratensis'']]
Ny '''''Salvia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Liliaceae|Lamiaceae]]''. Misy karazana 900 mahery izy io, izay ahitana ahitra sy hazobotry. Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] tany [[Eorôpa]] dia noheverina ho zavamaniry fanafody manasitrana ny aretina rehetra ny ''Salvia''. Maro ny karazana ao aminy izay ampiasaina amin' ny fitsaboana. Ny roa amin' izy ireo dia nampiasaina manokana, ny ''Salvia sclarea'' sy ny ''Salvia officinalis'', izay anamboarana tambavy.

== Karazana voafantina ==
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|vignette|276x276px|''[[Salvia coccinea]]'']]
[[Sary:Salvia officinalis0.jpg|vignette|210x210px|''[[Salvia officinalis]]'']]
[[Sary:Salvia splendens1.jpg|vignette|211x211px|''Salvia splendens'']]
Indreto ny karazana voafantina:

* ''Salvia aegyptiaca'' L.
* ''Salvia aethiopis'' L.
* ''Salvia africana'' L.
* ''Salvia albocaerulea'' Linden
* ''Salvia algeriensis'' Desf.
* ''Salvia amarissima'' Ortega
* ''Salvia amplexicaulis'' Lam.
* ''Salvia apiana'' Jeps.
* ''Salvia argentea'' L.
* ''Salvia aurea'' L.
* ''Salvia austriaca'' Jacq.
* ''Salvia axillaris'' Moc. &amp; Sessé ex Benth.
* ''Salvia azurea'' Lam.
* ''Salvia bertolonii'' Vis.
* ''Salvia biflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia bowleyana'' Dunn
* ''Salvia broussonetii'' Benth.
* ''Salvia buchananii'' Hedge
* ''Salvia bulleyana'' Diels
* ''Salvia campanulata'' Wall. ex Benth.
* ''Salvia canariensis'' L.
* ''Salvia candelabrum'' Boiss.
* ''Salvia carduacea'' Benth.
* ''Salvia chionantha'' Boiss.
* ''Salvia clevelandii'' (A. Gray) Greene
* ''[[Salvia coccinea]]'' Buc'hoz ex Etl.
* ''Salvia columbariae'' Benth.
* ''Salvia darcyi'' J.Compton
* ''Salvia deserta'' Schangin
* ''Salvia dichroa'' Hook. f.
* ''Salvia discolor'' Kunth
* ''Salvia divinorum'' Epling &amp; Játiva
* ''Salvia dolicantha'' E. Peter
* ''Salvia dombeyi'' Epling
* ''Salvia dominica'' L.
* ''Salvia dorrii'' (Kellogg) Abrams
* ''Salvia dumetorum'' Andrz. ex Besser
* ''Salvia earlei'' Wooton &amp; Standl.
* ''Salvia eigii'' Zohary
* ''Salvia elegans'' Vahl
* ''Salvia farinacea'' Benth.
* ''Salvia florida'' Benth.
* ''Salvia forskahlii'' L.
* ''Salvia fruticosa'' Mill.
* ''Salvia funerea'' M. E. Jones
* ''Salvia gesneriflora'' Lindl.
* ''Salvia glutinosa'' L.
* ''Salvia grandiflora'' Etl.
* ''Salvia greggii'' A. Gray
* ''Salvia guaranitica'' A. St.-Hil. ex Benth.
* ''Salvia hempsteadiana'' S. F. Blake
* ''Salvia henryi'' A. Gray
* ''Salvia hians'' Royle ex Benth.
* ''Salvia hierosolymitana'' Boiss.
* ''Salvia hispanica'' L.
* ''Salvia horminum''
* ''Salvia indica'' L.
* ''Salvia judaica'' Boiss.
* ''Salvia jurisicii'' Kosanin
* ''Salvia lanigera'' Poir.
* ''Salvia lavandulifolia'' Vahl
* ''Salvia leonuroides'' Gloxin
* ''Salvia leucantha'' Cav.
* ''Salvia leucophylla''
* ''Salvia limbata'' C. A. Mey.
* ''Salvia lindenii'' Benth.
* ''Salvia lupulina'' Fernald
* ''Salvia lyrata'' L.
* ''Salvia mellifera'' Greene
* ''Salvia mexicana'' L.
* ''Salvia microphylla'' Kunth
* ''Salvia microstegia'' Boiss. &amp; Balansa
* ''Salvia miltiorrhiza'' Bunge
* ''Salvia miniata'' Fernald
* ''Salvia mocinoi'' Benth.
* ''Salvia moorcroftiana'' Benth.
* ''Salvia napifolia'' Jacq.
* ''Salvia nemorosa'' L.
* ''Salvia occidentalis'' Sw.
* ''Salvia officinalis'' L.
* ''Salvia oppositiflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia pachyphylla'' Epling
* ''Salvia palaestina'' Benth.
* ''Salvia patens'' Cav.
* ''Salvia pentstemonoides'' Kunth &amp; C. D. Bouché
* ''Salvia phlomoides'' Asso
* ''Salvia pinnata'' L.
* ''Salvia plebeia'' R. Br.
* ''Salvia polystachya'' M. Martens &amp; Galeotti
* ''Salvia pomifera'' L.
* ''Salvia popenoei'' S. F. Blake
* ''Salvia potus'' Epling
* ''Salvia pratensis'' L.
* ''Salvia przewalskii'' Maxim.
* ''Salvia reflexa'' Hornem.
* ''Salvia regeliana'' Trautv.
* ''Salvia regla'' Cav.
* ''Salvia rhombifolia'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia ringens'' Sm.
* ''Salvia roborowskii'' Maxim.
* ''Salvia roemeriana'' Scheele
* ''Salvia rosmarinus'' Spenn
* ''Salvia sagittata'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia samuelssonii'' Rech. f.
* ''Salvia sclarea'' L., la sauge sclarée
* ''Salvia sinaloensis'' Fernald
* ''Salvia sonomensis''
* ''Salvia spinosa'' L.
* ''Salvia splendens'' Sellow ex Schult.
* ''Salvia squalens'' Kunth
* ''Salvia stenophylla'' Burch. ex Benth.
* ''Salvia ×superba'' Stapf
* ''Salvia sylvestris'' L.
* ''Salvia syriaca'' L.
* ''Salvia tesquicola'' Klokov &amp; Pobed.
* ''Salvia texana'' (Scheele) Torr.
* ''Salvia tiliifolia'' Vahl
* ''Salvia transsylvanica'' Schur
* ''Salvia tubiflora'' Sm.
* ''Salvia urica'' Epling
* ''Salvia verbenaca'' L.
* ''Salvia verticillata'' L.
* ''Salvia virgata'' Jacq.
* ''Salvia viridis'' L.
* ''Salvia whitehousei'' Alziar

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Salvia palifolia.jpg|vignette|268x268px|''[[Salvia palifolia]]'']]
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Salvia coccinea]]'' ''--''  afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy

* ''Salvia cryptoclada'' ''--''  kanda, tsiparapandy
* ''Salvia goudotii'' -- kanda
* ''Salvia leucodermis'' -- ahibano, kanda, kandafotsy, kizanozano, laingomenanala, panda, tsiparanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia officinalis]]''
* ''[[Salvia parvifolia]]'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia perrieri'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia porphyrocalyx'' -- kanda, kandamainty, tsiparapandy
* ''Salvia sessilifolia'' -- kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia splendens]]'' -- lelanamboanoana

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'']]</text>
      <sha1>5tr6pvnws89jx18i5uatbgvf91jfbmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137161</id>
      <parentid>1137160</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Karazana misy eto Madagasikara */</comment>
      <origin>1137161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="d36tp1odexg3qcenkva82lircwb8400" xml:space="preserve">[[Sary:Wiesensalbei 1.jpg|vignette|''Salvia pratensis'']]
Ny '''''Salvia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Liliaceae|Lamiaceae]]''. Misy karazana 900 mahery izy io, izay ahitana ahitra sy hazobotry. Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] tany [[Eorôpa]] dia noheverina ho zavamaniry fanafody manasitrana ny aretina rehetra ny ''Salvia''. Maro ny karazana ao aminy izay ampiasaina amin' ny fitsaboana. Ny roa amin' izy ireo dia nampiasaina manokana, ny ''Salvia sclarea'' sy ny ''Salvia officinalis'', izay anamboarana tambavy.

== Karazana voafantina ==
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|vignette|276x276px|''[[Salvia coccinea]]'']]
[[Sary:Salvia officinalis0.jpg|vignette|210x210px|''[[Salvia officinalis]]'']]
[[Sary:Salvia splendens1.jpg|vignette|211x211px|''Salvia splendens'']]
Indreto ny karazana voafantina:

* ''Salvia aegyptiaca'' L.
* ''Salvia aethiopis'' L.
* ''Salvia africana'' L.
* ''Salvia albocaerulea'' Linden
* ''Salvia algeriensis'' Desf.
* ''Salvia amarissima'' Ortega
* ''Salvia amplexicaulis'' Lam.
* ''Salvia apiana'' Jeps.
* ''Salvia argentea'' L.
* ''Salvia aurea'' L.
* ''Salvia austriaca'' Jacq.
* ''Salvia axillaris'' Moc. &amp; Sessé ex Benth.
* ''Salvia azurea'' Lam.
* ''Salvia bertolonii'' Vis.
* ''Salvia biflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia bowleyana'' Dunn
* ''Salvia broussonetii'' Benth.
* ''Salvia buchananii'' Hedge
* ''Salvia bulleyana'' Diels
* ''Salvia campanulata'' Wall. ex Benth.
* ''Salvia canariensis'' L.
* ''Salvia candelabrum'' Boiss.
* ''Salvia carduacea'' Benth.
* ''Salvia chionantha'' Boiss.
* ''Salvia clevelandii'' (A. Gray) Greene
* ''[[Salvia coccinea]]'' Buc'hoz ex Etl.
* ''Salvia columbariae'' Benth.
* ''Salvia darcyi'' J.Compton
* ''Salvia deserta'' Schangin
* ''Salvia dichroa'' Hook. f.
* ''Salvia discolor'' Kunth
* ''Salvia divinorum'' Epling &amp; Játiva
* ''Salvia dolicantha'' E. Peter
* ''Salvia dombeyi'' Epling
* ''Salvia dominica'' L.
* ''Salvia dorrii'' (Kellogg) Abrams
* ''Salvia dumetorum'' Andrz. ex Besser
* ''Salvia earlei'' Wooton &amp; Standl.
* ''Salvia eigii'' Zohary
* ''Salvia elegans'' Vahl
* ''Salvia farinacea'' Benth.
* ''Salvia florida'' Benth.
* ''Salvia forskahlii'' L.
* ''Salvia fruticosa'' Mill.
* ''Salvia funerea'' M. E. Jones
* ''Salvia gesneriflora'' Lindl.
* ''Salvia glutinosa'' L.
* ''Salvia grandiflora'' Etl.
* ''Salvia greggii'' A. Gray
* ''Salvia guaranitica'' A. St.-Hil. ex Benth.
* ''Salvia hempsteadiana'' S. F. Blake
* ''Salvia henryi'' A. Gray
* ''Salvia hians'' Royle ex Benth.
* ''Salvia hierosolymitana'' Boiss.
* ''Salvia hispanica'' L.
* ''Salvia horminum''
* ''Salvia indica'' L.
* ''Salvia judaica'' Boiss.
* ''Salvia jurisicii'' Kosanin
* ''Salvia lanigera'' Poir.
* ''Salvia lavandulifolia'' Vahl
* ''Salvia leonuroides'' Gloxin
* ''Salvia leucantha'' Cav.
* ''Salvia leucophylla''
* ''Salvia limbata'' C. A. Mey.
* ''Salvia lindenii'' Benth.
* ''Salvia lupulina'' Fernald
* ''Salvia lyrata'' L.
* ''Salvia mellifera'' Greene
* ''Salvia mexicana'' L.
* ''Salvia microphylla'' Kunth
* ''Salvia microstegia'' Boiss. &amp; Balansa
* ''Salvia miltiorrhiza'' Bunge
* ''Salvia miniata'' Fernald
* ''Salvia mocinoi'' Benth.
* ''Salvia moorcroftiana'' Benth.
* ''Salvia napifolia'' Jacq.
* ''Salvia nemorosa'' L.
* ''Salvia occidentalis'' Sw.
* ''Salvia officinalis'' L.
* ''Salvia oppositiflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia pachyphylla'' Epling
* ''Salvia palaestina'' Benth.
* ''Salvia patens'' Cav.
* ''Salvia pentstemonoides'' Kunth &amp; C. D. Bouché
* ''Salvia phlomoides'' Asso
* ''Salvia pinnata'' L.
* ''Salvia plebeia'' R. Br.
* ''Salvia polystachya'' M. Martens &amp; Galeotti
* ''Salvia pomifera'' L.
* ''Salvia popenoei'' S. F. Blake
* ''Salvia potus'' Epling
* ''Salvia pratensis'' L.
* ''Salvia przewalskii'' Maxim.
* ''Salvia reflexa'' Hornem.
* ''Salvia regeliana'' Trautv.
* ''Salvia regla'' Cav.
* ''Salvia rhombifolia'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia ringens'' Sm.
* ''Salvia roborowskii'' Maxim.
* ''Salvia roemeriana'' Scheele
* ''Salvia rosmarinus'' Spenn
* ''Salvia sagittata'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia samuelssonii'' Rech. f.
* ''Salvia sclarea'' L., la sauge sclarée
* ''Salvia sinaloensis'' Fernald
* ''Salvia sonomensis''
* ''Salvia spinosa'' L.
* ''Salvia splendens'' Sellow ex Schult.
* ''Salvia squalens'' Kunth
* ''Salvia stenophylla'' Burch. ex Benth.
* ''Salvia ×superba'' Stapf
* ''Salvia sylvestris'' L.
* ''Salvia syriaca'' L.
* ''Salvia tesquicola'' Klokov &amp; Pobed.
* ''Salvia texana'' (Scheele) Torr.
* ''Salvia tiliifolia'' Vahl
* ''Salvia transsylvanica'' Schur
* ''Salvia tubiflora'' Sm.
* ''Salvia urica'' Epling
* ''Salvia verbenaca'' L.
* ''Salvia verticillata'' L.
* ''Salvia virgata'' Jacq.
* ''Salvia viridis'' L.
* ''Salvia whitehousei'' Alziar

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Salvia palifolia.jpg|vignette|268x268px|''[[Salvia palifolia]]'']]
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Antsiona hoe &quot;kanda&quot; ny ankamaroan' izy ireo.

* ''[[Salvia coccinea]]'' ''--''  afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy

* ''Salvia cryptoclada'' ''--''  kanda, tsiparapandy
* ''Salvia goudotii'' -- kanda
* ''Salvia leucodermis'' -- ahibano, kanda, kandafotsy, kizanozano, laingomenanala, panda, tsiparanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia officinalis]]''
* ''[[Salvia parvifolia]]'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia perrieri'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia porphyrocalyx'' -- kanda, kandamainty, tsiparapandy
* ''Salvia sessilifolia'' -- kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia splendens]]'' -- lelanamboanoana

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'']]</text>
      <sha1>d36tp1odexg3qcenkva82lircwb8400</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137172</id>
      <parentid>1137161</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5593" sha1="62za0jkyxbg0ocij1mqhfwf7smrn2xb" xml:space="preserve">[[Sary:Wiesensalbei 1.jpg|vignette|''Salvia pratensis'']]
Ny '''''Salvia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Liliaceae|Lamiaceae]]''. Misy karazana 900 mahery izy io, izay ahitana ahitra sy hazobotry. Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] tany [[Eorôpa]] dia noheverina ho zavamaniry fanafody manasitrana ny aretina rehetra ny ''Salvia''. Maro ny karazana ao aminy izay ampiasaina amin' ny fitsaboana. Ny roa amin' izy ireo dia nampiasaina manokana, ny ''Salvia sclarea'' sy ny ''Salvia officinalis'', izay anamboarana tambavy.

== Karazana voafantina ==
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|vignette|276x276px|''[[Salvia coccinea]]'']]
[[Sary:Salvia officinalis0.jpg|vignette|210x210px|''[[Salvia officinalis]]'']]
[[Sary:Salvia splendens1.jpg|vignette|211x211px|''Salvia splendens'']]
Indreto ny karazana voafantina:

* ''Salvia aegyptiaca'' L.
* ''Salvia aethiopis'' L.
* ''Salvia africana'' L.
* ''Salvia albocaerulea'' Linden
* ''Salvia algeriensis'' Desf.
* ''Salvia amarissima'' Ortega
* ''Salvia amplexicaulis'' Lam.
* ''Salvia apiana'' Jeps.
* ''Salvia argentea'' L.
* ''Salvia aurea'' L.
* ''Salvia austriaca'' Jacq.
* ''Salvia axillaris'' Moc. &amp; Sessé ex Benth.
* ''Salvia azurea'' Lam.
* ''Salvia bertolonii'' Vis.
* ''Salvia biflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia bowleyana'' Dunn
* ''Salvia broussonetii'' Benth.
* ''Salvia buchananii'' Hedge
* ''Salvia bulleyana'' Diels
* ''Salvia campanulata'' Wall. ex Benth.
* ''Salvia canariensis'' L.
* ''Salvia candelabrum'' Boiss.
* ''Salvia carduacea'' Benth.
* ''Salvia chionantha'' Boiss.
* ''Salvia clevelandii'' (A. Gray) Greene
* ''[[Salvia coccinea]]'' Buc'hoz ex Etl.
* ''Salvia columbariae'' Benth.
* ''Salvia darcyi'' J.Compton
* ''Salvia deserta'' Schangin
* ''Salvia dichroa'' Hook. f.
* ''Salvia discolor'' Kunth
* ''Salvia divinorum'' Epling &amp; Játiva
* ''Salvia dolicantha'' E. Peter
* ''Salvia dombeyi'' Epling
* ''Salvia dominica'' L.
* ''Salvia dorrii'' (Kellogg) Abrams
* ''Salvia dumetorum'' Andrz. ex Besser
* ''Salvia earlei'' Wooton &amp; Standl.
* ''Salvia eigii'' Zohary
* ''Salvia elegans'' Vahl
* ''Salvia farinacea'' Benth.
* ''Salvia florida'' Benth.
* ''Salvia forskahlii'' L.
* ''Salvia fruticosa'' Mill.
* ''Salvia funerea'' M. E. Jones
* ''Salvia gesneriflora'' Lindl.
* ''Salvia glutinosa'' L.
* ''Salvia grandiflora'' Etl.
* ''Salvia greggii'' A. Gray
* ''Salvia guaranitica'' A. St.-Hil. ex Benth.
* ''Salvia hempsteadiana'' S. F. Blake
* ''Salvia henryi'' A. Gray
* ''Salvia hians'' Royle ex Benth.
* ''Salvia hierosolymitana'' Boiss.
* ''[[Salvia hispanica]]'' L.
* ''Salvia horminum''
* ''Salvia indica'' L.
* ''Salvia judaica'' Boiss.
* ''Salvia jurisicii'' Kosanin
* ''Salvia lanigera'' Poir.
* ''Salvia lavandulifolia'' Vahl
* ''Salvia leonuroides'' Gloxin
* ''Salvia leucantha'' Cav.
* ''Salvia leucophylla''
* ''Salvia limbata'' C. A. Mey.
* ''Salvia lindenii'' Benth.
* ''Salvia lupulina'' Fernald
* ''Salvia lyrata'' L.
* ''Salvia mellifera'' Greene
* ''Salvia mexicana'' L.
* ''Salvia microphylla'' Kunth
* ''Salvia microstegia'' Boiss. &amp; Balansa
* ''Salvia miltiorrhiza'' Bunge
* ''Salvia miniata'' Fernald
* ''Salvia mocinoi'' Benth.
* ''Salvia moorcroftiana'' Benth.
* ''Salvia napifolia'' Jacq.
* ''Salvia nemorosa'' L.
* ''Salvia occidentalis'' Sw.
* ''Salvia officinalis'' L.
* ''Salvia oppositiflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia pachyphylla'' Epling
* ''Salvia palaestina'' Benth.
* ''Salvia patens'' Cav.
* ''Salvia pentstemonoides'' Kunth &amp; C. D. Bouché
* ''Salvia phlomoides'' Asso
* ''Salvia pinnata'' L.
* ''Salvia plebeia'' R. Br.
* ''Salvia polystachya'' M. Martens &amp; Galeotti
* ''Salvia pomifera'' L.
* ''Salvia popenoei'' S. F. Blake
* ''Salvia potus'' Epling
* ''Salvia pratensis'' L.
* ''Salvia przewalskii'' Maxim.
* ''Salvia reflexa'' Hornem.
* ''Salvia regeliana'' Trautv.
* ''Salvia regla'' Cav.
* ''Salvia rhombifolia'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia ringens'' Sm.
* ''Salvia roborowskii'' Maxim.
* ''Salvia roemeriana'' Scheele
* ''Salvia rosmarinus'' Spenn
* ''Salvia sagittata'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia samuelssonii'' Rech. f.
* ''Salvia sclarea'' L., la sauge sclarée
* ''Salvia sinaloensis'' Fernald
* ''Salvia sonomensis''
* ''Salvia spinosa'' L.
* ''Salvia splendens'' Sellow ex Schult.
* ''Salvia squalens'' Kunth
* ''Salvia stenophylla'' Burch. ex Benth.
* ''Salvia ×superba'' Stapf
* ''Salvia sylvestris'' L.
* ''Salvia syriaca'' L.
* ''Salvia tesquicola'' Klokov &amp; Pobed.
* ''Salvia texana'' (Scheele) Torr.
* ''Salvia tiliifolia'' Vahl
* ''Salvia transsylvanica'' Schur
* ''Salvia tubiflora'' Sm.
* ''Salvia urica'' Epling
* ''Salvia verbenaca'' L.
* ''Salvia verticillata'' L.
* ''Salvia virgata'' Jacq.
* ''Salvia viridis'' L.
* ''Salvia whitehousei'' Alziar

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Salvia palifolia.jpg|vignette|268x268px|''[[Salvia palifolia]]'']]
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Antsiona hoe &quot;kanda&quot; ny ankamaroan' izy ireo.

* ''[[Salvia coccinea]]'' ''--''  afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy

* ''Salvia cryptoclada'' ''--''  kanda, tsiparapandy
* ''Salvia goudotii'' -- kanda
* ''Salvia leucodermis'' -- ahibano, kanda, kandafotsy, kizanozano, laingomenanala, panda, tsiparanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia officinalis]]''
* ''[[Salvia parvifolia]]'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia perrieri'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia porphyrocalyx'' -- kanda, kandamainty, tsiparapandy
* ''Salvia sessilifolia'' -- kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia splendens]]'' -- lelanamboanoana

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'']]</text>
      <sha1>62za0jkyxbg0ocij1mqhfwf7smrn2xb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137175</id>
      <parentid>1137172</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5594" sha1="q1lcxetdqdfi1y7cvxeymvnxj90zijn" xml:space="preserve">[[Sary:Wiesensalbei 1.jpg|vignette|''Salvia pratensis'']]
Ny '''''Salvia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Liliaceae|Lamiaceae]]''. Misy karazana 900 mahery izy io, izay ahitana ahitra sy hazobotry. Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] tany [[Eorôpa]] dia noheverina ho zavamaniry fanafody manasitrana ny aretina rehetra ny ''Salvia''. Maro ny karazana ao aminy izay ampiasaina amin' ny fitsaboana. Ny roa amin' izy ireo dia nampiasaina manokana, ny ''[[Salvia sclarea]]'' sy ny ''[[Salvia officinalis]]'', izay anamboarana tambavy.

== Karazana voafantina ==
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|vignette|276x276px|''[[Salvia coccinea]]'']]
[[Sary:Salvia officinalis0.jpg|vignette|210x210px|''[[Salvia officinalis]]'']]
[[Sary:Salvia splendens1.jpg|vignette|211x211px|''Salvia splendens'']]
Indreto ny karazana voafantina:

* ''Salvia aegyptiaca'' L.
* ''Salvia aethiopis'' L.
* ''Salvia africana'' L.
* ''Salvia albocaerulea'' Linden
* ''Salvia algeriensis'' Desf.
* ''Salvia amarissima'' Ortega
* ''Salvia amplexicaulis'' Lam.
* ''Salvia apiana'' Jeps.
* ''Salvia argentea'' L.
* ''Salvia aurea'' L.
* ''Salvia austriaca'' Jacq.
* ''Salvia axillaris'' Moc. &amp; Sessé ex Benth.
* ''Salvia azurea'' Lam.
* ''Salvia bertolonii'' Vis.
* ''Salvia biflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia bowleyana'' Dunn
* ''Salvia broussonetii'' Benth.
* ''Salvia buchananii'' Hedge
* ''Salvia bulleyana'' Diels
* ''Salvia campanulata'' Wall. ex Benth.
* ''Salvia canariensis'' L.
* ''Salvia candelabrum'' Boiss.
* ''Salvia carduacea'' Benth.
* ''Salvia chionantha'' Boiss.
* ''Salvia clevelandii'' (A. Gray) Greene
* ''[[Salvia coccinea]]'' Buc'hoz ex Etl.
* ''Salvia columbariae'' Benth.
* ''Salvia darcyi'' J.Compton
* ''Salvia deserta'' Schangin
* ''Salvia dichroa'' Hook. f.
* ''Salvia discolor'' Kunth
* ''Salvia divinorum'' Epling &amp; Játiva
* ''Salvia dolicantha'' E. Peter
* ''Salvia dombeyi'' Epling
* ''Salvia dominica'' L.
* ''Salvia dorrii'' (Kellogg) Abrams
* ''Salvia dumetorum'' Andrz. ex Besser
* ''Salvia earlei'' Wooton &amp; Standl.
* ''Salvia eigii'' Zohary
* ''Salvia elegans'' Vahl
* ''Salvia farinacea'' Benth.
* ''Salvia florida'' Benth.
* ''Salvia forskahlii'' L.
* ''Salvia fruticosa'' Mill.
* ''Salvia funerea'' M. E. Jones
* ''Salvia gesneriflora'' Lindl.
* ''Salvia glutinosa'' L.
* ''Salvia grandiflora'' Etl.
* ''Salvia greggii'' A. Gray
* ''Salvia guaranitica'' A. St.-Hil. ex Benth.
* ''Salvia hempsteadiana'' S. F. Blake
* ''Salvia henryi'' A. Gray
* ''Salvia hians'' Royle ex Benth.
* ''Salvia hierosolymitana'' Boiss.
* ''[[Salvia hispanica]]'' L.
* ''Salvia horminum''
* ''Salvia indica'' L.
* ''Salvia judaica'' Boiss.
* ''Salvia jurisicii'' Kosanin
* ''Salvia lanigera'' Poir.
* ''Salvia lavandulifolia'' Vahl
* ''Salvia leonuroides'' Gloxin
* ''Salvia leucantha'' Cav.
* ''Salvia leucophylla''
* ''Salvia limbata'' C. A. Mey.
* ''Salvia lindenii'' Benth.
* ''Salvia lupulina'' Fernald
* ''Salvia lyrata'' L.
* ''Salvia mellifera'' Greene
* ''Salvia mexicana'' L.
* ''Salvia microphylla'' Kunth
* ''Salvia microstegia'' Boiss. &amp; Balansa
* ''Salvia miltiorrhiza'' Bunge
* ''Salvia miniata'' Fernald
* ''Salvia mocinoi'' Benth.
* ''Salvia moorcroftiana'' Benth.
* ''Salvia napifolia'' Jacq.
* ''Salvia nemorosa'' L.
* ''Salvia occidentalis'' Sw.
* ''[[Salvia officinalis]]'' L.
* ''Salvia oppositiflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia pachyphylla'' Epling
* ''Salvia palaestina'' Benth.
* ''Salvia patens'' Cav.
* ''Salvia pentstemonoides'' Kunth &amp; C. D. Bouché
* ''Salvia phlomoides'' Asso
* ''Salvia pinnata'' L.
* ''Salvia plebeia'' R. Br.
* ''Salvia polystachya'' M. Martens &amp; Galeotti
* ''Salvia pomifera'' L.
* ''Salvia popenoei'' S. F. Blake
* ''Salvia potus'' Epling
* ''Salvia pratensis'' L.
* ''Salvia przewalskii'' Maxim.
* ''Salvia reflexa'' Hornem.
* ''Salvia regeliana'' Trautv.
* ''Salvia regla'' Cav.
* ''Salvia rhombifolia'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia ringens'' Sm.
* ''Salvia roborowskii'' Maxim.
* ''Salvia roemeriana'' Scheele
* ''Salvia rosmarinus'' Spenn
* ''Salvia sagittata'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia samuelssonii'' Rech. f.
* ''[[Salvia sclarea]]'' L.
* ''Salvia sinaloensis'' Fernald
* ''Salvia sonomensis''
* ''Salvia spinosa'' L.
* ''[[Salvia splendens]]'' Sellow ex Schult.
* ''Salvia squalens'' Kunth
* ''Salvia stenophylla'' Burch. ex Benth.
* ''Salvia ×superba'' Stapf
* ''Salvia sylvestris'' L.
* ''Salvia syriaca'' L.
* ''Salvia tesquicola'' Klokov &amp; Pobed.
* ''Salvia texana'' (Scheele) Torr.
* ''Salvia tiliifolia'' Vahl
* ''Salvia transsylvanica'' Schur
* ''Salvia tubiflora'' Sm.
* ''Salvia urica'' Epling
* ''Salvia verbenaca'' L.
* ''Salvia verticillata'' L.
* ''Salvia virgata'' Jacq.
* ''Salvia viridis'' L.
* ''Salvia whitehousei'' Alziar

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Salvia palifolia.jpg|vignette|268x268px|''[[Salvia palifolia]]'']]
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Antsiona hoe &quot;kanda&quot; ny ankamaroan' izy ireo.

* ''[[Salvia coccinea]]'' ''--''  afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy

* ''Salvia cryptoclada'' ''--''  kanda, tsiparapandy
* ''Salvia goudotii'' -- kanda
* ''Salvia leucodermis'' -- ahibano, kanda, kandafotsy, kizanozano, laingomenanala, panda, tsiparanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia officinalis]]''
* ''[[Salvia parvifolia]]'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia perrieri'' -- kanda, tsiparapandy
* ''Salvia porphyrocalyx'' -- kanda, kandamainty, tsiparapandy
* ''Salvia sessilifolia'' -- kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia splendens]]'' -- lelanamboanoana

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'']]</text>
      <sha1>q1lcxetdqdfi1y7cvxeymvnxj90zijn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137176</id>
      <parentid>1137175</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5612" sha1="rjbp2mov34sza58iqjmm0zw4xyuww71" xml:space="preserve">[[Sary:Wiesensalbei 1.jpg|vignette|''Salvia pratensis'']]
Ny '''''Salvia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Liliaceae|Lamiaceae]]''. Misy karazana 900 mahery izy io, izay ahitana ahitra sy hazobotry. Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] tany [[Eorôpa]] dia noheverina ho zavamaniry fanafody manasitrana ny aretina rehetra ny ''Salvia''. Maro ny karazana ao aminy izay ampiasaina amin' ny fitsaboana. Ny roa amin' izy ireo dia nampiasaina manokana, ny ''[[Salvia sclarea]]'' sy ny ''[[Salvia officinalis]]'', izay anamboarana tambavy.

== Karazana voafantina ==
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|vignette|276x276px|''[[Salvia coccinea]]'']]
[[Sary:Salvia officinalis0.jpg|vignette|210x210px|''[[Salvia officinalis]]'']]
[[Sary:Salvia splendens1.jpg|vignette|211x211px|''Salvia splendens'']]
Indreto ny karazana voafantina:

* ''Salvia aegyptiaca'' L.
* ''Salvia aethiopis'' L.
* ''Salvia africana'' L.
* ''Salvia albocaerulea'' Linden
* ''Salvia algeriensis'' Desf.
* ''Salvia amarissima'' Ortega
* ''Salvia amplexicaulis'' Lam.
* ''Salvia apiana'' Jeps.
* ''Salvia argentea'' L.
* ''Salvia aurea'' L.
* ''Salvia austriaca'' Jacq.
* ''Salvia axillaris'' Moc. &amp; Sessé ex Benth.
* ''Salvia azurea'' Lam.
* ''Salvia bertolonii'' Vis.
* ''Salvia biflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia bowleyana'' Dunn
* ''Salvia broussonetii'' Benth.
* ''Salvia buchananii'' Hedge
* ''Salvia bulleyana'' Diels
* ''Salvia campanulata'' Wall. ex Benth.
* ''Salvia canariensis'' L.
* ''Salvia candelabrum'' Boiss.
* ''Salvia carduacea'' Benth.
* ''Salvia chionantha'' Boiss.
* ''Salvia clevelandii'' (A. Gray) Greene
* ''[[Salvia coccinea]]'' Buc'hoz ex Etl.
* ''Salvia columbariae'' Benth.
* ''Salvia darcyi'' J.Compton
* ''Salvia deserta'' Schangin
* ''Salvia dichroa'' Hook. f.
* ''Salvia discolor'' Kunth
* ''Salvia divinorum'' Epling &amp; Játiva
* ''Salvia dolicantha'' E. Peter
* ''Salvia dombeyi'' Epling
* ''Salvia dominica'' L.
* ''Salvia dorrii'' (Kellogg) Abrams
* ''Salvia dumetorum'' Andrz. ex Besser
* ''Salvia earlei'' Wooton &amp; Standl.
* ''Salvia eigii'' Zohary
* ''Salvia elegans'' Vahl
* ''Salvia farinacea'' Benth.
* ''Salvia florida'' Benth.
* ''Salvia forskahlii'' L.
* ''Salvia fruticosa'' Mill.
* ''Salvia funerea'' M. E. Jones
* ''Salvia gesneriflora'' Lindl.
* ''Salvia glutinosa'' L.
* ''Salvia grandiflora'' Etl.
* ''Salvia greggii'' A. Gray
* ''Salvia guaranitica'' A. St.-Hil. ex Benth.
* ''Salvia hempsteadiana'' S. F. Blake
* ''Salvia henryi'' A. Gray
* ''Salvia hians'' Royle ex Benth.
* ''Salvia hierosolymitana'' Boiss.
* ''[[Salvia hispanica]]'' L.
* ''Salvia horminum''
* ''Salvia indica'' L.
* ''Salvia judaica'' Boiss.
* ''Salvia jurisicii'' Kosanin
* ''Salvia lanigera'' Poir.
* ''Salvia lavandulifolia'' Vahl
* ''Salvia leonuroides'' Gloxin
* ''Salvia leucantha'' Cav.
* ''Salvia leucophylla''
* ''Salvia limbata'' C. A. Mey.
* ''Salvia lindenii'' Benth.
* ''Salvia lupulina'' Fernald
* ''Salvia lyrata'' L.
* ''Salvia mellifera'' Greene
* ''Salvia mexicana'' L.
* ''Salvia microphylla'' Kunth
* ''Salvia microstegia'' Boiss. &amp; Balansa
* ''Salvia miltiorrhiza'' Bunge
* ''Salvia miniata'' Fernald
* ''Salvia mocinoi'' Benth.
* ''Salvia moorcroftiana'' Benth.
* ''Salvia napifolia'' Jacq.
* ''Salvia nemorosa'' L.
* ''Salvia occidentalis'' Sw.
* ''[[Salvia officinalis]]'' L.
* ''Salvia oppositiflora'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia pachyphylla'' Epling
* ''Salvia palaestina'' Benth.
* ''Salvia patens'' Cav.
* ''Salvia pentstemonoides'' Kunth &amp; C. D. Bouché
* ''Salvia phlomoides'' Asso
* ''Salvia pinnata'' L.
* ''Salvia plebeia'' R. Br.
* ''Salvia polystachya'' M. Martens &amp; Galeotti
* ''Salvia pomifera'' L.
* ''Salvia popenoei'' S. F. Blake
* ''Salvia potus'' Epling
* ''Salvia pratensis'' L.
* ''Salvia przewalskii'' Maxim.
* ''Salvia reflexa'' Hornem.
* ''Salvia regeliana'' Trautv.
* ''Salvia regla'' Cav.
* ''Salvia rhombifolia'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia ringens'' Sm.
* ''Salvia roborowskii'' Maxim.
* ''Salvia roemeriana'' Scheele
* ''Salvia rosmarinus'' Spenn
* ''Salvia sagittata'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Salvia samuelssonii'' Rech. f.
* ''[[Salvia sclarea]]'' L.
* ''Salvia sinaloensis'' Fernald
* ''Salvia sonomensis''
* ''Salvia spinosa'' L.
* ''[[Salvia splendens]]'' Sellow ex Schult.
* ''Salvia squalens'' Kunth
* ''Salvia stenophylla'' Burch. ex Benth.
* ''Salvia ×superba'' Stapf
* ''Salvia sylvestris'' L.
* ''Salvia syriaca'' L.
* ''Salvia tesquicola'' Klokov &amp; Pobed.
* ''Salvia texana'' (Scheele) Torr.
* ''Salvia tiliifolia'' Vahl
* ''Salvia transsylvanica'' Schur
* ''Salvia tubiflora'' Sm.
* ''Salvia urica'' Epling
* ''Salvia verbenaca'' L.
* ''Salvia verticillata'' L.
* ''Salvia virgata'' Jacq.
* ''Salvia viridis'' L.
* ''Salvia whitehousei'' Alziar

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Salvia palifolia.jpg|vignette|268x268px|''[[Salvia palifolia]]'']]
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Antsiona hoe &quot;kanda&quot; ny ankamaroan' izy ireo.

* ''[[Salvia coccinea]]'' ''--''  afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy

* ''[[Salvia cryptoclada]]'' ''--''  kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia leucodermis]]'' -- ahibano, kanda, kandafotsy, kizanozano, laingomenanala, panda, tsiparanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia officinalis]]''
* ''[[Salvia parvifolia]]'' -- kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia perrieri]]'' -- kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia porphyrocalyx]]'' -- kanda, kandamainty, tsiparapandy
* ''[[Salvia sessilifolia]]'' (na ''[[Salvia goudotii]]'') -- kanda, tsiparapandy
* ''[[Salvia splendens]]'' -- lelanamboanoana

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'']]</text>
      <sha1>rjbp2mov34sza58iqjmm0zw4xyuww71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny karazana ao amin' ny Salvia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299439</id>
    <revision>
      <id>1137171</id>
      <timestamp>2026-05-03T14:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52601" sha1="1kb9h8btt5uxy8cbx549zmk7glkvcxn" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'''''. Ny antokon-javamaniry ''[[Salvia]]'' no lehibe indrindra ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', ary ny isan' ny karazana tombanana ho eo anelan' ny 700 sy 3&amp;nbsp;000 arakaraka ny mpanoratra. Tamin' ny Mey 2024, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky karazana 1&amp;nbsp;024, izay tanisaina etsy ambany.

== A ==

* ''Salvia abrotanoides'' &lt;small&gt;(Kar.) Sytsma&lt;/small&gt;
* ''Salvia absconditiflora'' &lt;small&gt;Greuter &amp; Burdet&lt;/small&gt;
* ''Salvia acerifolia'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia acuminata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia adenocaulon'' &lt;small&gt;P.H.Davis&lt;/small&gt;
* ''Salvia adenophora'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia adenophylla'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia adiantifolia'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia adiyamanensis'' &lt;small&gt;İlçim &amp; Tel&lt;/small&gt;
* ''Salvia adoxoides'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia aegyptiaca'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aequidens'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aequidistans'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia aerea'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aethiopis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia africana'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia agnes'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia akiensis'' &lt;small&gt;A.Takano, Sera &amp; N.Kurosaki&lt;/small&gt;
* ''Salvia alamosana'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
* ''Salvia alata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia albicalyx'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia albicaulis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia albiflora'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia albimaculata'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia albiterrarum'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia albocaerulea'' &lt;small&gt;Linden&lt;/small&gt;
* ''Salvia alborosea'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia alexeenkoi'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia algeriensis'' &lt;small&gt;Desf.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ali-askaryi'' &lt;small&gt;S.A.Ahmad&lt;/small&gt;
* ''Salvia aliciae'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia altimitrata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia altissima'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia alvajaca'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''Salvia amethystina'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia amissa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia amplexicaulis'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Salvia amplicalyx'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia amplifrons'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia anastomosans'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia anatolica'' &lt;small&gt;Hamzaoglu &amp; A.Duran&lt;/small&gt;
* ''Salvia andreji'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia anguicoma'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia angulata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia angustiarum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia apiana'' &lt;small&gt;Jeps.&lt;/small&gt;
* ''Salvia apparicii'' &lt;small&gt;Brade &amp; Barb.Per.&lt;/small&gt;
* ''Salvia appendiculata'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia arabica'' &lt;small&gt;Al-Musawi &amp; Weinert&lt;/small&gt;
* ''Salvia aramiensis'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia arborescens'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia arduinervis'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia arenaria'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia areolata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia areysiana'' &lt;small&gt;Deflers&lt;/small&gt;
* ''Salvia argentea'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ariana'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia aridicola'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aristata'' &lt;small&gt;Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia arizonica'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia arthrocoma'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia articulata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia aspera'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia asperata'' &lt;small&gt;Falc. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia assurgens'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia atrocalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia atrocyanea'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia atropaenulata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia atropatana'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia atropurpurea'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia atrorubra'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia aucheri'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aurea'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aurita'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia austriaca'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia austromelissodora'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia axillaris'' &lt;small&gt;Moc. &amp; Sessé ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia axilliflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ayavazensis'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia ayecarrenoae'' &lt;small&gt;Mart.Gord., Fragoso &amp; de Santiago&lt;/small&gt;
* ''Salvia aytachii'' &lt;small&gt;Vural &amp; Adigüzel&lt;/small&gt;
* ''Salvia azurea'' &lt;small&gt;Michx. ex Vahl&lt;/small&gt;

== B ==

* ''Salvia bahorucona'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia baimaensis'' &lt;small&gt;S.W.Su &amp; Z.A.Shen&lt;/small&gt;
* ''Salvia balansae'' &lt;small&gt;Noë ex Coss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia balaustina'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia baldshuanica'' &lt;small&gt;Lipsky&lt;/small&gt;
* ''Salvia ballotiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ballsiana'' &lt;small&gt;(Rech.f.) Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia bariensis'' &lt;small&gt;Thulin&lt;/small&gt;
* ''Salvia barrelieri'' &lt;small&gt;Etl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bazmanica'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Esfand.&lt;/small&gt;
* ''Salvia beckeri'' &lt;small&gt;Trautv.&lt;/small&gt;
* ''Salvia beltraniorum'' &lt;small&gt;J.G.González, Pío-León &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia benthamiana'' &lt;small&gt;Gardner ex Fielding&lt;/small&gt;
* ''Salvia betulifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia bifidocalyx'' &lt;small&gt;C.Y.Wu &amp; Y.C.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia biserrata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia blancoana'' &lt;small&gt;Webb &amp; Heldr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia blepharochlaena'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia blepharophylla'' &lt;small&gt;Brandegee ex Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia boegei'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia bogotensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia booleana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia bowleyana'' &lt;small&gt;Dunn&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyantha'' &lt;small&gt;(Bordz.) Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyloba'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyloma'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyodon'' &lt;small&gt;Vandas&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyodonta'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyphylla'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bracteata'' &lt;small&gt;Banks &amp; Sol.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brandegeei'' &lt;small&gt;Munz&lt;/small&gt;
* ''Salvia breviconnectivata'' &lt;small&gt;Y.Z.Sun ex C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia breviflora'' &lt;small&gt;Moc. &amp; Sessé ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brevilabra'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brevipes'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia broussonetii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia buchananii'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia bucharica'' &lt;small&gt;Popov&lt;/small&gt;
* ''Salvia buchii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bulleyana'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia bullulata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bungei'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia bupleuroides'' &lt;small&gt;C.Presl ex Benth.&lt;/small&gt;

== C ==

* ''Salvia caaguazuensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cabonii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cabulica'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cacaliifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cacomensis'' &lt;small&gt;J.G.González, J.G.Morales &amp; J.L.Rodr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cadmica'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caeruleobracteata'' &lt;small&gt;Mart.Gord., D.Sandoval &amp; García-Mend.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caespitosa'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cajamarcana'' &lt;small&gt;J.G.González, Uria &amp; M.Roncal&lt;/small&gt;
* ''Salvia calaminthifolia'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia calcicola'' &lt;small&gt;Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia calderoniae'' &lt;small&gt;Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia californica'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia calolophos'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia camarifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia campanulata'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia campicola'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia camporum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia campylodonta'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cana'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia canariensis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia candelabrum'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia candicans'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia candidissima'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia canescens'' &lt;small&gt;C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia carbonoi'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia cardenasii'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia cardiophylla'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia carduacea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia carnea'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia carranzae'' &lt;small&gt;Zamudio &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia carreyesii'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia carrilloi'' &lt;small&gt;Véliz &amp; Quedensley&lt;/small&gt;
* ''Salvia cassia'' &lt;small&gt;Sam. ex Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia castanea'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia cataractarum'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caudata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cavaleriei'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caymanensis'' &lt;small&gt;Millsp. &amp; Uline&lt;/small&gt;
* ''Salvia cedronella'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cedrosensis'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia celendina'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Uria&lt;/small&gt;
* ''Salvia ceratophylla'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cerinopruinosa'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cerradicola'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia chalarothyrsa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia chamaedryoides'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chamelaeagnea'' &lt;small&gt;Berg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia changchuniana'' &lt;small&gt;B.Y.Ding, Z.H.Chen &amp; X.F.Jin&lt;/small&gt;
* ''Salvia chanryoenica'' &lt;small&gt;Nakai&lt;/small&gt;
* ''Salvia chapadensis'' &lt;small&gt;E.P.Santos &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia chapalensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chapmanii'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia chazaroana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia chiapensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia chicamochae'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia chienii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia chinensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chionantha'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chionopeplica'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia chionophylla'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia chloroleuca'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Aellen&lt;/small&gt;
* ''Salvia chorassanica'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia chrysophylla'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Salvia chudaei'' &lt;small&gt;Batt. &amp; Trab.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chunganensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu &amp; Y.C.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia cilicica'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cinnabarina'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia circinnata'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia clarendonensis'' &lt;small&gt;Britton&lt;/small&gt;
* ''Salvia clarkcowanii'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia clausa'' &lt;small&gt;Vell.&lt;/small&gt;
* ''Salvia clementiae'' &lt;small&gt;Pendry &amp; Y.K.Wei&lt;/small&gt;
* ''Salvia clevelandii'' &lt;small&gt;(A.Gray) Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia clinopodioides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia coahuilensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia coccinea]]'' &lt;small&gt;Buc'hoz ex Etl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cocuyana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia codazziana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia cognata'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia collinsii'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia colonica'' &lt;small&gt;Standl. &amp; L.O.Williams ex Klitg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia columbariae'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia comayaguana'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia compacta'' &lt;small&gt;Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Salvia compar'' &lt;small&gt;(Wissjul.) Trautv. ex Sosn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia compressa'' &lt;small&gt;Vent.&lt;/small&gt;
* ''Salvia compsostachys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia concolor'' &lt;small&gt;Lamb. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia confertiflora'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia confertispicata'' &lt;small&gt;Fragoso &amp; Mart.Gord.&lt;/small&gt;
* ''Salvia congestiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia connivens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia consobrina'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia corazonica'' &lt;small&gt;Gilli&lt;/small&gt;
* ''Salvia cordata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia coriana'' &lt;small&gt;Quedensley &amp; Véliz&lt;/small&gt;
* ''Salvia corrugata'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia costaricensis'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''Salvia costata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia coulteri'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia crucis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cruckshanksii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cryptoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia cryptodonta'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia cualensis'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia cuatrecasasiana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cubensis'' &lt;small&gt;Britton &amp; P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Salvia curta'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia curticalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia curviflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cuspidata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanantha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanescens'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Balansa&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanicalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanocephala'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanotropha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyclostegia'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia cylindriflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cynica'' &lt;small&gt;Dunn&lt;/small&gt;

== D ==

* ''Salvia dabieshanensis'' &lt;small&gt;J.Q.He&lt;/small&gt;
* ''Salvia daiguii'' &lt;small&gt;Y.K.Wei &amp; Y.B.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia darcyi'' &lt;small&gt;J.Compton&lt;/small&gt;
* ''Salvia dasyantha'' &lt;small&gt;Lem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia decora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia decumbens'' &lt;small&gt;Alain&lt;/small&gt;
* ''Salvia decurrens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia densiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia dentata'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;
* ''Salvia deserta'' &lt;small&gt;Schangin&lt;/small&gt;
* ''Salvia deserti'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Salvia desoleana'' &lt;small&gt;Atzei &amp; V.Picci&lt;/small&gt;
* ''Salvia diamantina'' &lt;small&gt;E.P.Santos &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia dianthera'' &lt;small&gt;Roth&lt;/small&gt;
* ''Salvia dichlamys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dichroantha'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Salvia digitaloides'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia discolor'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia disermas'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia disjuncta'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia divaricata'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia divinorum'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia dolichantha'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia dolomitica'' &lt;small&gt;Codd&lt;/small&gt;
* ''Salvia dombeyi'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dominica'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia dorisiana'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia dorrii'' &lt;small&gt;(Kellogg) Abrams&lt;/small&gt;
* ''Salvia dorystaechas'' &lt;small&gt;B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia drobovii'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia drusica'' &lt;small&gt;Mouterde&lt;/small&gt;
* ''Salvia dryophila'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dugesiana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dugesii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia dumetorum'' &lt;small&gt;Andrz. ex Besser&lt;/small&gt;
* ''Salvia durangensis'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia durantiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia duripes'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;

== E ==

* ''Salvia ecbatanensis'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Salvia ecuadorensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eichleriana'' &lt;small&gt;Heldr. ex Halácsy&lt;/small&gt;
* ''Salvia eigii'' &lt;small&gt;Zohary&lt;/small&gt;
* ''Salvia eizi-matudae'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia ekimiana'' &lt;small&gt;Celep &amp; Dogan&lt;/small&gt;
* ''Salvia elegans'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia elenevskyi'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia emaciata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia engelmannii'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia eplingiana'' &lt;small&gt;Alziar&lt;/small&gt;
* ''Salvia eremophila'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eremostachya'' &lt;small&gt;Jeps.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eriocalyx'' &lt;small&gt;Bertero ex Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eriophora'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Kotschy&lt;/small&gt;
* ''Salvia ernesti-vargasii'' &lt;small&gt;C.Nelson&lt;/small&gt;
* ''Salvia ertekinii'' &lt;small&gt;Yıld.&lt;/small&gt;
* ''Salvia erythropoda'' &lt;small&gt;Rusby&lt;/small&gt;
* ''Salvia erythrostoma'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia espirito-santensis'' &lt;small&gt;Brade &amp; Barb.Per.&lt;/small&gt;
* ''Salvia euphratica'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia evadens'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia evansiana'' &lt;small&gt;Hand.-Mazz.&lt;/small&gt;
* ''Salvia exilis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia expansa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia exserta'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;

== F ==

* ''Salvia fairuziana'' &lt;small&gt;R.M.Haber &amp; Semaan&lt;/small&gt;
* ''Salvia falcata'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia farinacea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia filicifolia'' &lt;small&gt;Merr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia filifolia'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia filipes'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fimbriaticalyx'' &lt;small&gt;Mart.Gord. &amp; Fragoso&lt;/small&gt;
* ''Salvia firma'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia flaccida'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia flaccidifolia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia flava'' &lt;small&gt;Forrest ex Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia flocculosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia florida'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fluviatilis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia fominii'' &lt;small&gt;Grossh.&lt;/small&gt;
* ''Salvia forskaehlei'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia foveolata'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia fragarioides'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia freyniana'' &lt;small&gt;Bornm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia frigida'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fruticetorum'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fruticosa'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fruticulosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fugax'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fulgens'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia funckii'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia funerea'' &lt;small&gt;M.E.Jones&lt;/small&gt;
* ''Salvia fusca'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia fuscomanicata'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;

== G ==

* ''Salvia galloana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia garedjii'' &lt;small&gt;Troitsky&lt;/small&gt;
* ''Salvia garipensis'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gattefossei'' &lt;small&gt;Emb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gavilanensis'' &lt;small&gt;Martínez-Ambr., Fragoso &amp; Mart.Gord.&lt;/small&gt;
* ''Salvia geminata'' &lt;small&gt;Thulin&lt;/small&gt;
* ''Salvia gesneriflora'' &lt;small&gt;Lindl. &amp; Paxton&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabra'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabrata'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabrescens'' &lt;small&gt;Makino&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabricaulis'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia glandulifera'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia glumacea'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia glutinosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia goldmanii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia golneviana'' &lt;small&gt;Rzazade&lt;/small&gt;
* ''Salvia gomezpompae'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia gontscharowii'' &lt;small&gt;Kudrjasch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gonzalezii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia gracilipes'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia graciliramulosa'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia granatensis'' &lt;small&gt;B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia grandifolia'' &lt;small&gt;W.W.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia grandis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia granitica'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gravida'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia greatae'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia greggii'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia grewiifolia'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Salvia grisea'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia griseifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia grossheimii'' &lt;small&gt;Sosn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia guacana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia guadalajarensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia guaneorum'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia guaranitica'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia guevarae'' &lt;small&gt;Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia gypsophila'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;

== H ==

* ''Salvia haenkei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia haitiensis'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hajastana'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia halophila'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia hamulus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia handelii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia hapalophylla'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia harleyana'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia hasankeyfensis'' &lt;small&gt;Dirmenci, Celep &amp; Ö.Güner&lt;/small&gt;
* ''Salvia hatschbachii'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia haussknechtii'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hayatae'' &lt;small&gt;Makino ex Hayata&lt;/small&gt;
* ''Salvia hedgeana'' &lt;small&gt;Dönmez&lt;/small&gt;
* ''Salvia heerii'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia heldreichiana'' &lt;small&gt;Boiss. ex A.DC.&lt;/small&gt;
* ''Salvia helianthemifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia henryi'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia herbacea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia herbanica'' &lt;small&gt;A.Santos &amp; M.Fernández&lt;/small&gt;
* ''Salvia hermesiana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia herrerae'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia heterochroa'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia heterofolia'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia heterotricha'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia hians'' &lt;small&gt;Royle ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hidalgensis'' &lt;small&gt;Miranda&lt;/small&gt;
* ''Salvia hierosolymitana'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hilarii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hillcoatiae'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia himmelbaurii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia hintonii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia hirsuta'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hirta'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia hirtella'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia hispanica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia holwayi'' &lt;small&gt;S.F.Blake&lt;/small&gt;
* ''Salvia honania'' &lt;small&gt;L.H.Bailey&lt;/small&gt;
* ''Salvia hotteana'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia huastecana'' &lt;small&gt;Bedolla, Zamudio &amp; H.Castillo-Gómez&lt;/small&gt;
* ''Salvia huberi'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia humboldtiana'' &lt;small&gt;F.Dietr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hunzikeri'' &lt;small&gt;A.Granda&lt;/small&gt;
* ''Salvia hupehensis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia hydrangea'' &lt;small&gt;DC. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hylocharis'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia hypargeia'' &lt;small&gt;Fisch. &amp; C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hypochionaea'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hypoleuca'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;

== I ==

* ''Salvia ibugana'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia incumbens'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia incurvata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia indica'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia indigocephala'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia infuscata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia innoxia'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia inornata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia insignis'' &lt;small&gt;Kudr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia integrifolia'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia interrupta'' &lt;small&gt;Schousb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia intonsa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia involucrata'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia iodantha'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia iodophylla'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ionocalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia isensis'' &lt;small&gt;Nakai ex H.Hara&lt;/small&gt;
* ''Salvia isochroma'' &lt;small&gt;(Fernald) B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia itaguassuensis'' &lt;small&gt;Brade &amp; Barb.Per.&lt;/small&gt;
* ''Salvia itatiaiensis'' &lt;small&gt;Dusén&lt;/small&gt;
* ''Salvia iuliana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;

== J ==

* ''Salvia jacalana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia jacobi'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia jaimehintoniana'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia jamaicensis'' &lt;small&gt;Fawc.&lt;/small&gt;
* ''Salvia jaminiana'' &lt;small&gt;de Noé&lt;/small&gt;
* ''Salvia jamzadii'' &lt;small&gt;Mozaff.&lt;/small&gt;
* ''Salvia japonica'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia jaramilloi'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia jessicae'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia jordanii'' &lt;small&gt;J.B.Walker&lt;/small&gt;
* ''Salvia judaica'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia jurisicii'' &lt;small&gt;Košanin&lt;/small&gt;

== K ==

* ''Salvia kamelinii'' &lt;small&gt;Makhm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia karabachensis'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia karelinii'' &lt;small&gt;J.B.Walker&lt;/small&gt;
* ''Salvia karwinskii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia keerlii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kellermanii'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kermanshahensis'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kiangsiensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia kiaometiensis'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia klokovii'' &lt;small&gt;J.B.Walker&lt;/small&gt;
* ''Salvia komarovii'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia korolkovii'' &lt;small&gt;Regel &amp; Schmalh.&lt;/small&gt;
* ''Salvia koyamae'' &lt;small&gt;Makino&lt;/small&gt;
* ''Salvia kronenburgii'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kudrjaschevii'' &lt;small&gt;(Gorschk. &amp; Pjataeva) Sytsma&lt;/small&gt;
* ''Salvia kurdica'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Hohen. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kuznetzovii'' &lt;small&gt;Sosn.&lt;/small&gt;

== L ==

* ''Salvia lachnaioclada'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lachnocalyx'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia lachnostachys'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lachnostoma'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia laevis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lagochila'' &lt;small&gt;T.Wang &amp; L.Wang&lt;/small&gt;
* ''Salvia lamiifolia'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanceolata'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Salvia langlassei'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia languidula'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanicalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanicaulis'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanigera'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lankongensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia lapazana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia lasiantha'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lasiocephala'' &lt;small&gt;Hook. &amp; Arn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lavandula'' &lt;small&gt;Alain&lt;/small&gt;
* ''Salvia lavanduloides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia laxispicata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia leninae'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia leonia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leonuroides'' &lt;small&gt;Gloxin&lt;/small&gt;
* ''Salvia leptostachys'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leriifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucantha'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucocephala'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucochlamys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucodermis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucophylla'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia libanensis'' &lt;small&gt;Rusby&lt;/small&gt;
* ''Salvia liguliloba'' &lt;small&gt;Y.Z.Sun&lt;/small&gt;
* ''Salvia lilacinocoerulea'' &lt;small&gt;Nevski&lt;/small&gt;
* ''Salvia limbata'' &lt;small&gt;C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lineata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia littae'' &lt;small&gt;Vis.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lobbii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia longibracteolata'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia longipedicellata'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia longispicata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia longistyla'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lophanthoides'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia loxensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lozanoi'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia luteistriata'' &lt;small&gt;G.X.Hu, E.D.Liu &amp; C.L.Xiang&lt;/small&gt;
* ''Salvia lutescens'' &lt;small&gt;(Koidz.) Koidz.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lycioides'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia lyrata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== M ==

* ''Salvia macellaria'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia macilenta'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrocalyx'' &lt;small&gt;Gardner&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrochlamys'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Kotschy&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrophylla'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrosiphon'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrostachya'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia madrensis'' &lt;small&gt;Seem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia madrigalii'' &lt;small&gt;Zamudio &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia mairei'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia majdae'' &lt;small&gt;(Rech.f. &amp; Wendelbo) Sytsma&lt;/small&gt;
* ''Salvia malvifolia'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia manantlanensis'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia manasluensis'' &lt;small&gt;Pendry &amp; Y.K.Wei&lt;/small&gt;
* ''Salvia manaurica'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia marashica'' &lt;small&gt;Ilçim, Celep &amp; Dogan&lt;/small&gt;
* ''Salvia marci'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia margaritae'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mattogrossensis'' &lt;small&gt;Pilg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia maximowicziana'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia maymanica'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia mayorii'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mazatlanensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia mcvaughii'' &lt;small&gt;Bedolla, Lara Cabrera &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia medusa'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia meera'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex J.G.González &amp; Santana Mich.&lt;/small&gt;
* ''Salvia meiliensis'' &lt;small&gt;S.W.Su&lt;/small&gt;
* ''Salvia mekongensis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia melaleuca'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia melissiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia melissodora'' &lt;small&gt;Lag.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mellifera'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia mentiens'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia merjamie'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mexiae'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia mexicana'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia microdictya'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia microphylla'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia microstegia'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Balansa&lt;/small&gt;
* ''Salvia miltiorrhiza'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia minarum'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia miniata'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia mirzayanii'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Esfand.&lt;/small&gt;
* ''Salvia misella'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia mocinoi'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia modesta'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia modica'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia mohavensis'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia monantha'' &lt;small&gt;Brandegee ex Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia monclovensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia moniliformis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia montbretii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia montecristina'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia moorcroftiana'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia moranii'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia mornicola'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia mouretii'' &lt;small&gt;Batt. &amp; Pit.&lt;/small&gt;
* ''Salvia muelleri'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia muirii'' &lt;small&gt;L.Bolus&lt;/small&gt;
* ''Salvia multicaulis'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia munzii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia muratae'' &lt;small&gt;T.Yamaz.&lt;/small&gt;
* ''Salvia muscarioides'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;

== N ==

* ''Salvia namaensis'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Salvia nana'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia nanchuanensis'' &lt;small&gt;Y.Z.Sun&lt;/small&gt;
* ''Salvia napifolia'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nazalena'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Mouterde&lt;/small&gt;
* ''Salvia nemoralis'' &lt;small&gt;Dusén ex Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia nemorosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia neovidensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nervata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia nervosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nilotica'' &lt;small&gt;Juss. ex Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nipponica'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nitida'' &lt;small&gt;(M.Martens &amp; Galeotti) Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia novoleontis'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia nubicola'' &lt;small&gt;Wall. ex Sweet&lt;/small&gt;
* ''Salvia nubigena'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia nubilorum'' &lt;small&gt;Játiva &amp; Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia nutans'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nydeggeri'' &lt;small&gt;Hub.-Mor.&lt;/small&gt;

== O ==

* ''Salvia oaxacana'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia oblongifolia'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia obtorta'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia obtusata'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia obumbrata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia occidentalis'' &lt;small&gt;Sw.&lt;/small&gt;
* ''Salvia occidua'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia occultiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ochrantha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ocimifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia odam'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia odontochlamys'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia officinalis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia oligantha'' &lt;small&gt;Dusén&lt;/small&gt;
* ''Salvia oligophylla'' &lt;small&gt;Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ombrophila'' &lt;small&gt;Dusén&lt;/small&gt;
* ''Salvia omeiana'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia omerocalyx'' &lt;small&gt;Hayata&lt;/small&gt;
* ''Salvia omissa'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia opertiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ophiocephala'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia oppositiflora'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia orbignaei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia oreopola'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia oresbia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia orthostachys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ovalifolia'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia oxyphora'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ozolotepecensis'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Fragoso&lt;/small&gt;

== P ==

* ''Salvia pachyphylla'' &lt;small&gt;Epling ex Munz&lt;/small&gt;
* ''Salvia pachypoda'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pachystachya'' &lt;small&gt;Trautv.&lt;/small&gt;
* ''Salvia palaestina'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia palealis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia palifolia'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia pallida'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia palmeri'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia palmetorum'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Carnahan&lt;/small&gt;
* ''Salvia pamplonitana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia pannosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia pansamalensis'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paohsingensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia paposana'' &lt;small&gt;Phil.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paraguariensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paramicola'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia paramiltiorrhiza'' &lt;small&gt;H.W.Li &amp; X.L.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia parciflora'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia parryi'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia parvifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia paryskii'' &lt;small&gt;Skean &amp; Judd&lt;/small&gt;
* ''Salvia patens'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia patriciae'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Martínez-Ambr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pauciserrata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paulwalleri'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia paupercula'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pavonii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia penduliflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia peninsularis'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia pennellii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pentstemonoides'' &lt;small&gt;Kunth &amp; C.D.Bouché&lt;/small&gt;
* ''Salvia peratica'' &lt;small&gt;Paine&lt;/small&gt;
* ''Salvia perblanda'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia peregrina'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pericona'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia perlonga'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia perlucida'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia perplicata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia perrieri'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia persepolitana'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia persicifolia'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia personata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia petrophila'' &lt;small&gt;G.X.Hu, E.D.Liu &amp; Yan Liu&lt;/small&gt;
* ''Salvia pexa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia peyronii'' &lt;small&gt;Boiss. ex Post&lt;/small&gt;
* ''Salvia phaenostemma'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia phlomoides'' &lt;small&gt;Asso&lt;/small&gt;
* ''Salvia piasezkii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pichinchensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pilifera'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pineticola'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pinguifolia'' &lt;small&gt;(Fernald) Wooton &amp; Standl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pinnata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pisidica'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Heldr. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia platycheila'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia platyphylla'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plebeia'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plectranthoides'' &lt;small&gt;Griff.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plumosa'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plurispicata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pobedimovae'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia poculata'' &lt;small&gt;Nábelek&lt;/small&gt;
* ''Salvia podadena'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pogonochila'' &lt;small&gt;Diels ex Limpr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia polystachia'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pomifera'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia porphyrocalyx'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia potaninii'' &lt;small&gt;Krylov&lt;/small&gt;
* ''Salvia potentillifolia'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Heldr. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia potus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia praestans'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia praeterita'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia prasiifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pratensis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prattii'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prilipkoana'' &lt;small&gt;Grossh. &amp; Sosn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia primuliformis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pringlei'' &lt;small&gt;B.L.Rob. &amp; Greenm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prionitis'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Salvia procurrens'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia propinqua'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prostrata'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia protracta'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pruinosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia prunelloides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia prunifolia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia przewalskii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudeuphratica'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudoincisa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudojaminiana'' &lt;small&gt;A.Chev.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudomisella'' &lt;small&gt;Moran &amp; G.A.Levin&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudopallida'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudorosmarinus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia psilantha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia psilostachya'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pterocalyx'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia pteroura'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia puberula'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia pubescens'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pugana'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia pulchella'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Salvia punctata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia punicans'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia purepecha'' &lt;small&gt;Bedolla, Lara Cabrera &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia purpurea'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia purpusii'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia pusilla'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia pygmaea'' &lt;small&gt;Matsum.&lt;/small&gt;

== Q ==

* ''Salvia qimenensis'' &lt;small&gt;S.W.Su &amp; J.Q.He&lt;/small&gt;
* ''Salvia quercetorum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia quezelii'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Afzal-Rafii&lt;/small&gt;
* ''Salvia quitensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;

== R ==

* ''Salvia radula'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ramamoorthyana'' &lt;small&gt;Espejo&lt;/small&gt;
* ''Salvia ramirezii'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia ramosa'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia ranzaniana'' &lt;small&gt;Makino&lt;/small&gt;
* ''Salvia raveniana'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia raymondii'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia rechingeri'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia recognita'' &lt;small&gt;Fisch. &amp; C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia recurva'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reeseana'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reflexa'' &lt;small&gt;Hornem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reginae'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; J.H.Vega&lt;/small&gt;
* ''Salvia regla'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia regnelliana'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reitzii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia remota'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia repens'' &lt;small&gt;Burch. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reptans'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia retinervia'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reuteriana'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia revelata'' &lt;small&gt;Mátis &amp; A.Z.Szabó&lt;/small&gt;
* ''Salvia revoluta'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhizomatosa'' &lt;small&gt;J.G.González, Art.Castro &amp; H.Ávila&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhodostephana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhombifolia'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhytidea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia richardsonii'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia ringens'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rivularis'' &lt;small&gt;Gardner&lt;/small&gt;
* ''Salvia robertoana'' &lt;small&gt;Mart.Gord. &amp; Fragoso&lt;/small&gt;
* ''Salvia roborowskii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Salvia roemeriana'' &lt;small&gt;Scheele&lt;/small&gt;
* ''Salvia rogersiana'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex J.G.González &amp; Cuevas&lt;/small&gt;
* ''Salvia roscida'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosei'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosifolia'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosmarinoides'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosmarinus'' &lt;small&gt;Spenn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rostellata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubescens'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubifolia'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubrifaux'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubriflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubropunctata'' &lt;small&gt;B.L.Rob. &amp; Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia rufula'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia runcinata'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rupestris'' &lt;small&gt;M.Mota &amp; J.F.B.Pastore&lt;/small&gt;
* ''Salvia rusbyi'' &lt;small&gt;Britton ex Rusby&lt;/small&gt;
* ''Salvia russellii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rypara'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rzedowskii'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;

== S ==

* ''Salvia saccardiana'' &lt;small&gt;(Pamp.) Del Carr. &amp; Garbari&lt;/small&gt;
* ''Salvia saccifera'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia sacculus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia sagittata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sahendica'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Buhse&lt;/small&gt;
* ''Salvia salicifolia'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia samuelssonii'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sanctae-luciae'' &lt;small&gt;Seem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia santanae'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex J.G.González &amp; Guzm.-Hern.&lt;/small&gt;
* ''Salvia santolinifolia'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sarawschanica'' &lt;small&gt;Regel &amp; Schmalh.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sarmentosa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia saxicola'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabiosifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabra'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabrata'' &lt;small&gt;Britton &amp; P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabrida'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia scandens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia scapiformis'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Salvia scaposa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia schimperi'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia schizocalyx'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia schizochila'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia schlechteri'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia schmalhausenii'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia sciaphila'' &lt;small&gt;(J.R.I.Wood &amp; Harley) Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia sclarea'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sclareoides'' &lt;small&gt;Brot.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sclareopsis'' &lt;small&gt;Bornm. ex Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia scoparia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia scrophulariifolia'' &lt;small&gt;(Bunge) B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia scutellarioides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia scytinophylla'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia secunda'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia seemannii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia selleana'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sellowiana'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia semiatrata'' &lt;small&gt;Zucc.&lt;/small&gt;
* ''Salvia semiscaposa'' &lt;small&gt;Epling ex Fragoso &amp; Mart.Gord.&lt;/small&gt;
* ''Salvia serboana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia sericeotomentosa'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia serotina'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia serpyllifolia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia serranoae'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia sessei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sessilifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia setulosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia shahkuhmahalei'' &lt;small&gt;Akhani&lt;/small&gt;
* ''Salvia shannonii'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia shaofengkouensis'' &lt;small&gt;S.S.Ying&lt;/small&gt;
* ''Salvia sharifii'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Esfand.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sharpii'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia sigchosica'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia siirtica'' &lt;small&gt;Kahraman, Celep &amp; Dogan&lt;/small&gt;
* ''Salvia sikkimensis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia silvarum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia similis'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia sinaloensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia sinica'' &lt;small&gt;Migo&lt;/small&gt;
* ''Salvia sirenis'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Gonz.-Adame&lt;/small&gt;
* ''Salvia siyuanensis'' &lt;small&gt;S.S.Ying&lt;/small&gt;
* ''Salvia smithii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia smyrnaea'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia somalensis'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;
* ''Salvia sonchifolia'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia sonklarii'' &lt;small&gt;Pant.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sonomensis'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia sophrona'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sordida'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia spathacea'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia speciosa'' &lt;small&gt;C.Presl ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia speirematoides'' &lt;small&gt;C.Wright&lt;/small&gt;
* ''Salvia spellenbergii'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia sphacelifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia sphacelioides'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia spinosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia splendens'' &lt;small&gt;Sellow ex Nees&lt;/small&gt;
* ''Salvia sprucei'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia squalens'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia stachydifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia stachyoides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia staminea'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia stenophylla'' &lt;small&gt;Burch. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia stibalii'' &lt;small&gt;Alziar&lt;/small&gt;
* ''Salvia stolonifera'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia striata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia strobilanthoides'' &lt;small&gt;C.Wright ex Griseb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia strobilifera'' &lt;small&gt;(Benth.) J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia styphelos'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subaequalis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subbipinnata'' &lt;small&gt;(C.Y.Wu) B.Y.Ding &amp; Z.H.Chen&lt;/small&gt;
* ''Salvia subglabra'' &lt;small&gt;(Urb.) Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia subhastata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subincisa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia submutica'' &lt;small&gt;Botsch. &amp; Vved.&lt;/small&gt;
* ''Salvia subobscura'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subpalmatinervis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia subpatens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subrotunda'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia subrubens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subscandens'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia substolonifera'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia subviolacea'' &lt;small&gt;Y.K.Wei &amp; Pendry&lt;/small&gt;
* ''Salvia sucrensis'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia suffruticosa'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia summa'' &lt;small&gt;A.Nelson&lt;/small&gt;
* ''Salvia synodonta'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia syriaca'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== T ==

* ''Salvia tafallae'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia taraxacifolia'' &lt;small&gt;Coss. &amp; Balansa&lt;/small&gt;
* ''Salvia tchihatcheffii'' &lt;small&gt;(Fisch. &amp; C.A.Mey.) Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tebesana'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia teddii'' &lt;small&gt;Turrill&lt;/small&gt;
* ''Salvia tehuacana'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia tenella'' &lt;small&gt;Sw.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tenorioi'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia tenuiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia tepicensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia teresae'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia tetramerioides'' &lt;small&gt;Mart.Gord., Fragoso &amp; García-Peña&lt;/small&gt;
* ''Salvia tetrodonta'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia texana'' &lt;small&gt;(Scheele) Torr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia textitlana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia thermarum'' &lt;small&gt;van Jaarsv.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thomasiana'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thormannii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thymoides'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thyrsiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tianschanica'' &lt;small&gt;Machm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tigrina'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tilantongensis'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Aguilar-Sant.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tiliifolia'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia tingitana'' &lt;small&gt;Etl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia toaensis'' &lt;small&gt;Alain&lt;/small&gt;
* ''Salvia tobeyi'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia tolimensis'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia tomentella'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia tomentosa'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tonalensis'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia tonaticensis'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex Lara Cabrera, Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia topiensis'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia tortuensis'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tortuosa'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia townsendii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia trachyphylla'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia transsylvanica'' &lt;small&gt;(Schur ex Griseb. &amp; Schenk) Schur&lt;/small&gt;
* ''Salvia trautvetteri'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia triangularis'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichocalycina'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichoclada'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichopes'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichostephana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia tricuspidata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia tricuspis'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trifilis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia trijuga'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia tubifera'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tubiflora'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tubulosa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia tuerckheimii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia turcomanica'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia turdi'' &lt;small&gt;A.Rich.&lt;/small&gt;
* ''Salvia turneri'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia tuxtlensis'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia tysonii'' &lt;small&gt;Skan&lt;/small&gt;

== U ==

* ''Salvia uliginosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia umbratica'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Salvia umbraticola'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia umbratilis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia uncinata'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia unguella'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia unicostata'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia univerticillata'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex Klitg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia uribei'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia urica'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia urmiensis'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia urolepis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia urticifolia'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia uruapana'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;

== V ==

* ''Salvia valentina'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia vargas-llosae'' &lt;small&gt;Sagást. &amp; E.Rodr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vargasii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia variana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia vaseyi'' &lt;small&gt;(Porter) Parish&lt;/small&gt;
* ''Salvia vasta'' &lt;small&gt;H.W.Li&lt;/small&gt;
* ''Salvia vazquezii'' &lt;small&gt;Iltis &amp; Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia veneris'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia venturana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia venulosa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia verbascifolia'' &lt;small&gt;M.Bieb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia verbenaca'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia verecunda'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia vergeduzica'' &lt;small&gt;Rzazade&lt;/small&gt;
* ''Salvia vermifolia'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia veronicifolia'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia verticillata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vestita'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia villosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia virgata'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia viridis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia viscida'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia viscosa'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vitifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vvedenskii'' &lt;small&gt;Nikitina&lt;/small&gt;

== W ==

* ''Salvia wagneriana'' &lt;small&gt;Pol.&lt;/small&gt;
* ''Salvia wardii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia warszewicziana'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia weberbaueri'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia wendelboi'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia whitefoordiae'' &lt;small&gt;Klitg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia whitehousei'' &lt;small&gt;Alziar&lt;/small&gt;
* ''Salvia wiedemannii'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia willeana'' &lt;small&gt;(Holmboe) Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia wixarika'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;

== X ==

* ''Salvia xalapensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia xanthocheila'' &lt;small&gt;Boiss. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia xanthophylla'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia xanthotricha'' &lt;small&gt;Harley ex E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia xeropapillosa'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia xolocotzii'' &lt;small&gt;Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;

== Y ==

* ''Salvia yangii'' &lt;small&gt;B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia yosgadensis'' &lt;small&gt;Freyn &amp; Bornm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia yukoyukparum'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia yunnanensis'' &lt;small&gt;C.H.Wright&lt;/small&gt;

== Z ==

* ''Salvia zacualpanensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia zamoranensis'' &lt;small&gt;Zamudio &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia zaragozana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;

== Safiotra ==
Ny safiotra eken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Mey 2024 dia ireto:

* ''Salvia'' × ''accidentalis'' &lt;small&gt;Sánchez-Gómez &amp; R.Morales&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''adulterina'' &lt;small&gt;Hausskn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''atroviolacea'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''auriculata'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''bernardina'' &lt;small&gt;Parish ex Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''bichigeanii'' &lt;small&gt;Prodan&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''cadevallii'' &lt;small&gt;Sennen&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''cernavodae'' &lt;small&gt;Nyár.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''doganii'' &lt;small&gt;Celep &amp; B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''ferganica'' &lt;small&gt;Sennikov&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''hegelmaieri'' &lt;small&gt;Porta &amp; Rigo&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''hybrida'' &lt;small&gt;Schur&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''jamensis'' &lt;small&gt;J.Compton&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''karamanensis'' &lt;small&gt;Celep &amp; B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''kerneri'' &lt;small&gt;Blocki&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''lavandulacea'' &lt;small&gt;(de Noé) Roma-Marzio &amp; Galasso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''mendizabalii'' &lt;small&gt;(Sagredo ex Rosua) Roma-Marzio &amp; Galasso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''nariniensis'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''rociana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''rosuae'' &lt;small&gt;Figuerola, Stübing &amp; Peris&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''sakuensis'' &lt;small&gt;Naruh. &amp; Hihara&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''simonkaiana'' &lt;small&gt;Borbás&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''spiraeifolia'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Hohen.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''sylvestris'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''telekiana'' &lt;small&gt;Simonk. &amp; Thaisz&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''tunica-mariae'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''westerae'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Salvia]]''</text>
      <sha1>1kb9h8btt5uxy8cbx549zmk7glkvcxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137177</id>
      <parentid>1137171</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52633" sha1="gl5mu95x2dv5fvajurha43b76kfd4qz" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Salvia'''''. Ny antokon-javamaniry ''[[Salvia]]'' no lehibe indrindra ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', ary ny isan' ny karazana tombanana ho eo anelan' ny 700 sy 3&amp;nbsp;000 arakaraka ny mpanoratra. Tamin' ny Mey 2024, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky karazana 1&amp;nbsp;024, izay tanisaina etsy ambany.

== A ==

* ''Salvia abrotanoides'' &lt;small&gt;(Kar.) Sytsma&lt;/small&gt;
* ''Salvia absconditiflora'' &lt;small&gt;Greuter &amp; Burdet&lt;/small&gt;
* ''Salvia acerifolia'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia acuminata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia adenocaulon'' &lt;small&gt;P.H.Davis&lt;/small&gt;
* ''Salvia adenophora'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia adenophylla'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia adiantifolia'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia adiyamanensis'' &lt;small&gt;İlçim &amp; Tel&lt;/small&gt;
* ''Salvia adoxoides'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia aegyptiaca'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aequidens'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aequidistans'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia aerea'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aethiopis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia africana'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia agnes'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia akiensis'' &lt;small&gt;A.Takano, Sera &amp; N.Kurosaki&lt;/small&gt;
* ''Salvia alamosana'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
* ''Salvia alata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia albicalyx'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia albicaulis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia albiflora'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia albimaculata'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia albiterrarum'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia albocaerulea'' &lt;small&gt;Linden&lt;/small&gt;
* ''Salvia alborosea'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia alexeenkoi'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia algeriensis'' &lt;small&gt;Desf.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ali-askaryi'' &lt;small&gt;S.A.Ahmad&lt;/small&gt;
* ''Salvia aliciae'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia altimitrata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia altissima'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia alvajaca'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''Salvia amethystina'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia amissa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia amplexicaulis'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Salvia amplicalyx'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia amplifrons'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia anastomosans'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia anatolica'' &lt;small&gt;Hamzaoglu &amp; A.Duran&lt;/small&gt;
* ''Salvia andreji'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia anguicoma'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia angulata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia angustiarum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia apiana'' &lt;small&gt;Jeps.&lt;/small&gt;
* ''Salvia apparicii'' &lt;small&gt;Brade &amp; Barb.Per.&lt;/small&gt;
* ''Salvia appendiculata'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia arabica'' &lt;small&gt;Al-Musawi &amp; Weinert&lt;/small&gt;
* ''Salvia aramiensis'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia arborescens'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia arduinervis'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia arenaria'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia areolata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia areysiana'' &lt;small&gt;Deflers&lt;/small&gt;
* ''Salvia argentea'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ariana'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia aridicola'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aristata'' &lt;small&gt;Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia arizonica'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia arthrocoma'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia articulata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia aspera'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia asperata'' &lt;small&gt;Falc. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia assurgens'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia atrocalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia atrocyanea'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia atropaenulata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia atropatana'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia atropurpurea'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia atrorubra'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia aucheri'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aurea'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia aurita'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia austriaca'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia austromelissodora'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia axillaris'' &lt;small&gt;Moc. &amp; Sessé ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia axilliflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ayavazensis'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia ayecarrenoae'' &lt;small&gt;Mart.Gord., Fragoso &amp; de Santiago&lt;/small&gt;
* ''Salvia aytachii'' &lt;small&gt;Vural &amp; Adigüzel&lt;/small&gt;
* ''Salvia azurea'' &lt;small&gt;Michx. ex Vahl&lt;/small&gt;

== B ==

* ''Salvia bahorucona'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia baimaensis'' &lt;small&gt;S.W.Su &amp; Z.A.Shen&lt;/small&gt;
* ''Salvia balansae'' &lt;small&gt;Noë ex Coss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia balaustina'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia baldshuanica'' &lt;small&gt;Lipsky&lt;/small&gt;
* ''Salvia ballotiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ballsiana'' &lt;small&gt;(Rech.f.) Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia bariensis'' &lt;small&gt;Thulin&lt;/small&gt;
* ''Salvia barrelieri'' &lt;small&gt;Etl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bazmanica'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Esfand.&lt;/small&gt;
* ''Salvia beckeri'' &lt;small&gt;Trautv.&lt;/small&gt;
* ''Salvia beltraniorum'' &lt;small&gt;J.G.González, Pío-León &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia benthamiana'' &lt;small&gt;Gardner ex Fielding&lt;/small&gt;
* ''Salvia betulifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia bifidocalyx'' &lt;small&gt;C.Y.Wu &amp; Y.C.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia biserrata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia blancoana'' &lt;small&gt;Webb &amp; Heldr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia blepharochlaena'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia blepharophylla'' &lt;small&gt;Brandegee ex Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia boegei'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia bogotensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia booleana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia bowleyana'' &lt;small&gt;Dunn&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyantha'' &lt;small&gt;(Bordz.) Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyloba'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyloma'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyodon'' &lt;small&gt;Vandas&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyodonta'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brachyphylla'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bracteata'' &lt;small&gt;Banks &amp; Sol.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brandegeei'' &lt;small&gt;Munz&lt;/small&gt;
* ''Salvia breviconnectivata'' &lt;small&gt;Y.Z.Sun ex C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia breviflora'' &lt;small&gt;Moc. &amp; Sessé ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brevilabra'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia brevipes'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia broussonetii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia buchananii'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia bucharica'' &lt;small&gt;Popov&lt;/small&gt;
* ''Salvia buchii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bulleyana'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia bullulata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia bungei'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia bupleuroides'' &lt;small&gt;C.Presl ex Benth.&lt;/small&gt;

== C ==

* ''Salvia caaguazuensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cabonii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cabulica'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cacaliifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cacomensis'' &lt;small&gt;J.G.González, J.G.Morales &amp; J.L.Rodr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cadmica'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caeruleobracteata'' &lt;small&gt;Mart.Gord., D.Sandoval &amp; García-Mend.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caespitosa'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cajamarcana'' &lt;small&gt;J.G.González, Uria &amp; M.Roncal&lt;/small&gt;
* ''Salvia calaminthifolia'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia calcicola'' &lt;small&gt;Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia calderoniae'' &lt;small&gt;Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia californica'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia calolophos'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia camarifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia campanulata'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia campicola'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia camporum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia campylodonta'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cana'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia canariensis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia candelabrum'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia candicans'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia candidissima'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia canescens'' &lt;small&gt;C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia carbonoi'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia cardenasii'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia cardiophylla'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia carduacea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia carnea'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia carranzae'' &lt;small&gt;Zamudio &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia carreyesii'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia carrilloi'' &lt;small&gt;Véliz &amp; Quedensley&lt;/small&gt;
* ''Salvia cassia'' &lt;small&gt;Sam. ex Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia castanea'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia cataractarum'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caudata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cavaleriei'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia caymanensis'' &lt;small&gt;Millsp. &amp; Uline&lt;/small&gt;
* ''Salvia cedronella'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cedrosensis'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia celendina'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Uria&lt;/small&gt;
* ''Salvia ceratophylla'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cerinopruinosa'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cerradicola'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia chalarothyrsa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia chamaedryoides'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chamelaeagnea'' &lt;small&gt;Berg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia changchuniana'' &lt;small&gt;B.Y.Ding, Z.H.Chen &amp; X.F.Jin&lt;/small&gt;
* ''Salvia chanryoenica'' &lt;small&gt;Nakai&lt;/small&gt;
* ''Salvia chapadensis'' &lt;small&gt;E.P.Santos &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia chapalensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chapmanii'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia chazaroana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia chiapensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia chicamochae'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia chienii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia chinensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chionantha'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chionopeplica'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia chionophylla'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia chloroleuca'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Aellen&lt;/small&gt;
* ''Salvia chorassanica'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia chrysophylla'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Salvia chudaei'' &lt;small&gt;Batt. &amp; Trab.&lt;/small&gt;
* ''Salvia chunganensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu &amp; Y.C.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia cilicica'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cinnabarina'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia circinnata'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia clarendonensis'' &lt;small&gt;Britton&lt;/small&gt;
* ''Salvia clarkcowanii'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia clausa'' &lt;small&gt;Vell.&lt;/small&gt;
* ''Salvia clementiae'' &lt;small&gt;Pendry &amp; Y.K.Wei&lt;/small&gt;
* ''Salvia clevelandii'' &lt;small&gt;(A.Gray) Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia clinopodioides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia coahuilensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia coccinea]]'' &lt;small&gt;Buc'hoz ex Etl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cocuyana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia codazziana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia cognata'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia collinsii'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia colonica'' &lt;small&gt;Standl. &amp; L.O.Williams ex Klitg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia columbariae'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia comayaguana'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia compacta'' &lt;small&gt;Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Salvia compar'' &lt;small&gt;(Wissjul.) Trautv. ex Sosn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia compressa'' &lt;small&gt;Vent.&lt;/small&gt;
* ''Salvia compsostachys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia concolor'' &lt;small&gt;Lamb. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia confertiflora'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia confertispicata'' &lt;small&gt;Fragoso &amp; Mart.Gord.&lt;/small&gt;
* ''Salvia congestiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia connivens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia consobrina'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia corazonica'' &lt;small&gt;Gilli&lt;/small&gt;
* ''Salvia cordata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia coriana'' &lt;small&gt;Quedensley &amp; Véliz&lt;/small&gt;
* ''Salvia corrugata'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia costaricensis'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''Salvia costata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia coulteri'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia crucis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cruckshanksii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia cryptoclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia cryptodonta'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia cualensis'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia cuatrecasasiana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cubensis'' &lt;small&gt;Britton &amp; P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Salvia curta'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia curticalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia curviflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cuspidata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanantha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanescens'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Balansa&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanicalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanocephala'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyanotropha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cyclostegia'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia cylindriflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia cynica'' &lt;small&gt;Dunn&lt;/small&gt;

== D ==

* ''Salvia dabieshanensis'' &lt;small&gt;J.Q.He&lt;/small&gt;
* ''Salvia daiguii'' &lt;small&gt;Y.K.Wei &amp; Y.B.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia darcyi'' &lt;small&gt;J.Compton&lt;/small&gt;
* ''Salvia dasyantha'' &lt;small&gt;Lem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia decora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia decumbens'' &lt;small&gt;Alain&lt;/small&gt;
* ''Salvia decurrens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia densiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia dentata'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;
* ''Salvia deserta'' &lt;small&gt;Schangin&lt;/small&gt;
* ''Salvia deserti'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Salvia desoleana'' &lt;small&gt;Atzei &amp; V.Picci&lt;/small&gt;
* ''Salvia diamantina'' &lt;small&gt;E.P.Santos &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia dianthera'' &lt;small&gt;Roth&lt;/small&gt;
* ''Salvia dichlamys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dichroantha'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Salvia digitaloides'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia discolor'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia disermas'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia disjuncta'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia divaricata'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia divinorum'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia dolichantha'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia dolomitica'' &lt;small&gt;Codd&lt;/small&gt;
* ''Salvia dombeyi'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dominica'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia dorisiana'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia dorrii'' &lt;small&gt;(Kellogg) Abrams&lt;/small&gt;
* ''Salvia dorystaechas'' &lt;small&gt;B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia drobovii'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia drusica'' &lt;small&gt;Mouterde&lt;/small&gt;
* ''Salvia dryophila'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dugesiana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia dugesii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia dumetorum'' &lt;small&gt;Andrz. ex Besser&lt;/small&gt;
* ''Salvia durangensis'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia durantiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia duripes'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;

== E ==

* ''Salvia ecbatanensis'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Salvia ecuadorensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eichleriana'' &lt;small&gt;Heldr. ex Halácsy&lt;/small&gt;
* ''Salvia eigii'' &lt;small&gt;Zohary&lt;/small&gt;
* ''Salvia eizi-matudae'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia ekimiana'' &lt;small&gt;Celep &amp; Dogan&lt;/small&gt;
* ''Salvia elegans'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia elenevskyi'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia emaciata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia engelmannii'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia eplingiana'' &lt;small&gt;Alziar&lt;/small&gt;
* ''Salvia eremophila'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eremostachya'' &lt;small&gt;Jeps.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eriocalyx'' &lt;small&gt;Bertero ex Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt;
* ''Salvia eriophora'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Kotschy&lt;/small&gt;
* ''Salvia ernesti-vargasii'' &lt;small&gt;C.Nelson&lt;/small&gt;
* ''Salvia ertekinii'' &lt;small&gt;Yıld.&lt;/small&gt;
* ''Salvia erythropoda'' &lt;small&gt;Rusby&lt;/small&gt;
* ''Salvia erythrostoma'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia espirito-santensis'' &lt;small&gt;Brade &amp; Barb.Per.&lt;/small&gt;
* ''Salvia euphratica'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia evadens'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia evansiana'' &lt;small&gt;Hand.-Mazz.&lt;/small&gt;
* ''Salvia exilis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia expansa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia exserta'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;

== F ==

* ''Salvia fairuziana'' &lt;small&gt;R.M.Haber &amp; Semaan&lt;/small&gt;
* ''Salvia falcata'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia farinacea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia filicifolia'' &lt;small&gt;Merr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia filifolia'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia filipes'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fimbriaticalyx'' &lt;small&gt;Mart.Gord. &amp; Fragoso&lt;/small&gt;
* ''Salvia firma'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia flaccida'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia flaccidifolia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia flava'' &lt;small&gt;Forrest ex Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia flocculosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia florida'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fluviatilis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia fominii'' &lt;small&gt;Grossh.&lt;/small&gt;
* ''Salvia forskaehlei'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia foveolata'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia fragarioides'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia freyniana'' &lt;small&gt;Bornm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia frigida'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fruticetorum'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fruticosa'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fruticulosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fugax'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia fulgens'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia funckii'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia funerea'' &lt;small&gt;M.E.Jones&lt;/small&gt;
* ''Salvia fusca'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia fuscomanicata'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;

== G ==

* ''Salvia galloana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia garedjii'' &lt;small&gt;Troitsky&lt;/small&gt;
* ''Salvia garipensis'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gattefossei'' &lt;small&gt;Emb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gavilanensis'' &lt;small&gt;Martínez-Ambr., Fragoso &amp; Mart.Gord.&lt;/small&gt;
* ''Salvia geminata'' &lt;small&gt;Thulin&lt;/small&gt;
* ''Salvia gesneriflora'' &lt;small&gt;Lindl. &amp; Paxton&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabra'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabrata'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabrescens'' &lt;small&gt;Makino&lt;/small&gt;
* ''Salvia glabricaulis'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia glandulifera'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia glumacea'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia glutinosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia goldmanii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia golneviana'' &lt;small&gt;Rzazade&lt;/small&gt;
* ''Salvia gomezpompae'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia gontscharowii'' &lt;small&gt;Kudrjasch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gonzalezii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia gracilipes'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia graciliramulosa'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia granatensis'' &lt;small&gt;B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia grandifolia'' &lt;small&gt;W.W.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia grandis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia granitica'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt;
* ''Salvia gravida'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia greatae'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia greggii'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia grewiifolia'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Salvia grisea'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia griseifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia grossheimii'' &lt;small&gt;Sosn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia guacana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia guadalajarensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia guaneorum'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia guaranitica'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia guevarae'' &lt;small&gt;Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia gypsophila'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;

== H ==

* ''Salvia haenkei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia haitiensis'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hajastana'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia halophila'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia hamulus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia handelii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia hapalophylla'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia harleyana'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia hasankeyfensis'' &lt;small&gt;Dirmenci, Celep &amp; Ö.Güner&lt;/small&gt;
* ''Salvia hatschbachii'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia haussknechtii'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hayatae'' &lt;small&gt;Makino ex Hayata&lt;/small&gt;
* ''Salvia hedgeana'' &lt;small&gt;Dönmez&lt;/small&gt;
* ''Salvia heerii'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia heldreichiana'' &lt;small&gt;Boiss. ex A.DC.&lt;/small&gt;
* ''Salvia helianthemifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia henryi'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia herbacea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia herbanica'' &lt;small&gt;A.Santos &amp; M.Fernández&lt;/small&gt;
* ''Salvia hermesiana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia herrerae'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia heterochroa'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia heterofolia'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia heterotricha'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia hians'' &lt;small&gt;Royle ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hidalgensis'' &lt;small&gt;Miranda&lt;/small&gt;
* ''Salvia hierosolymitana'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hilarii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hillcoatiae'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia himmelbaurii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia hintonii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia hirsuta'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hirta'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia hirtella'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia hispanica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia holwayi'' &lt;small&gt;S.F.Blake&lt;/small&gt;
* ''Salvia honania'' &lt;small&gt;L.H.Bailey&lt;/small&gt;
* ''Salvia hotteana'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia huastecana'' &lt;small&gt;Bedolla, Zamudio &amp; H.Castillo-Gómez&lt;/small&gt;
* ''Salvia huberi'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia humboldtiana'' &lt;small&gt;F.Dietr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hunzikeri'' &lt;small&gt;A.Granda&lt;/small&gt;
* ''Salvia hupehensis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia hydrangea'' &lt;small&gt;DC. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hylocharis'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia hypargeia'' &lt;small&gt;Fisch. &amp; C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hypochionaea'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia hypoleuca'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;

== I ==

* ''Salvia ibugana'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia incumbens'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia incurvata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia indica'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia indigocephala'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia infuscata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia innoxia'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia inornata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia insignis'' &lt;small&gt;Kudr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia integrifolia'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia interrupta'' &lt;small&gt;Schousb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia intonsa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia involucrata'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia iodantha'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia iodophylla'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ionocalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia isensis'' &lt;small&gt;Nakai ex H.Hara&lt;/small&gt;
* ''Salvia isochroma'' &lt;small&gt;(Fernald) B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia itaguassuensis'' &lt;small&gt;Brade &amp; Barb.Per.&lt;/small&gt;
* ''Salvia itatiaiensis'' &lt;small&gt;Dusén&lt;/small&gt;
* ''Salvia iuliana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;

== J ==

* ''Salvia jacalana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia jacobi'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia jaimehintoniana'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia jamaicensis'' &lt;small&gt;Fawc.&lt;/small&gt;
* ''Salvia jaminiana'' &lt;small&gt;de Noé&lt;/small&gt;
* ''Salvia jamzadii'' &lt;small&gt;Mozaff.&lt;/small&gt;
* ''Salvia japonica'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia jaramilloi'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia jessicae'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia jordanii'' &lt;small&gt;J.B.Walker&lt;/small&gt;
* ''Salvia judaica'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia jurisicii'' &lt;small&gt;Košanin&lt;/small&gt;

== K ==

* ''Salvia kamelinii'' &lt;small&gt;Makhm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia karabachensis'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia karelinii'' &lt;small&gt;J.B.Walker&lt;/small&gt;
* ''Salvia karwinskii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia keerlii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kellermanii'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kermanshahensis'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kiangsiensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia kiaometiensis'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia klokovii'' &lt;small&gt;J.B.Walker&lt;/small&gt;
* ''Salvia komarovii'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia korolkovii'' &lt;small&gt;Regel &amp; Schmalh.&lt;/small&gt;
* ''Salvia koyamae'' &lt;small&gt;Makino&lt;/small&gt;
* ''Salvia kronenburgii'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kudrjaschevii'' &lt;small&gt;(Gorschk. &amp; Pjataeva) Sytsma&lt;/small&gt;
* ''Salvia kurdica'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Hohen. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia kuznetzovii'' &lt;small&gt;Sosn.&lt;/small&gt;

== L ==

* ''Salvia lachnaioclada'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lachnocalyx'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia lachnostachys'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lachnostoma'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia laevis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lagochila'' &lt;small&gt;T.Wang &amp; L.Wang&lt;/small&gt;
* ''Salvia lamiifolia'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanceolata'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Salvia langlassei'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia languidula'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanicalyx'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanicaulis'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia lanigera'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lankongensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia lapazana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia lasiantha'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lasiocephala'' &lt;small&gt;Hook. &amp; Arn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lavandula'' &lt;small&gt;Alain&lt;/small&gt;
* ''Salvia lavanduloides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia laxispicata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia leninae'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia leonia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leonuroides'' &lt;small&gt;Gloxin&lt;/small&gt;
* ''Salvia leptostachys'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leriifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucantha'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucocephala'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucochlamys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia leucophylla'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia libanensis'' &lt;small&gt;Rusby&lt;/small&gt;
* ''Salvia liguliloba'' &lt;small&gt;Y.Z.Sun&lt;/small&gt;
* ''Salvia lilacinocoerulea'' &lt;small&gt;Nevski&lt;/small&gt;
* ''Salvia limbata'' &lt;small&gt;C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lineata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia littae'' &lt;small&gt;Vis.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lobbii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia longibracteolata'' &lt;small&gt;E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia longipedicellata'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia longispicata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia longistyla'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lophanthoides'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia loxensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lozanoi'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia luteistriata'' &lt;small&gt;G.X.Hu, E.D.Liu &amp; C.L.Xiang&lt;/small&gt;
* ''Salvia lutescens'' &lt;small&gt;(Koidz.) Koidz.&lt;/small&gt;
* ''Salvia lycioides'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia lyrata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== M ==

* ''Salvia macellaria'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia macilenta'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrocalyx'' &lt;small&gt;Gardner&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrochlamys'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Kotschy&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrophylla'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrosiphon'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia macrostachya'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia madrensis'' &lt;small&gt;Seem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia madrigalii'' &lt;small&gt;Zamudio &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia mairei'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
* ''Salvia majdae'' &lt;small&gt;(Rech.f. &amp; Wendelbo) Sytsma&lt;/small&gt;
* ''Salvia malvifolia'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia manantlanensis'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia manasluensis'' &lt;small&gt;Pendry &amp; Y.K.Wei&lt;/small&gt;
* ''Salvia manaurica'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia marashica'' &lt;small&gt;Ilçim, Celep &amp; Dogan&lt;/small&gt;
* ''Salvia marci'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia margaritae'' &lt;small&gt;Botsch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mattogrossensis'' &lt;small&gt;Pilg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia maximowicziana'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia maymanica'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia mayorii'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mazatlanensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia mcvaughii'' &lt;small&gt;Bedolla, Lara Cabrera &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia medusa'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia meera'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex J.G.González &amp; Santana Mich.&lt;/small&gt;
* ''Salvia meiliensis'' &lt;small&gt;S.W.Su&lt;/small&gt;
* ''Salvia mekongensis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia melaleuca'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia melissiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia melissodora'' &lt;small&gt;Lag.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mellifera'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia mentiens'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia merjamie'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''Salvia mexiae'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia mexicana'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia microdictya'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia microphylla'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia microstegia'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Balansa&lt;/small&gt;
* ''Salvia miltiorrhiza'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia minarum'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia miniata'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia mirzayanii'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Esfand.&lt;/small&gt;
* ''Salvia misella'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia mocinoi'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia modesta'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia modica'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia mohavensis'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia monantha'' &lt;small&gt;Brandegee ex Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia monclovensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia moniliformis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia montbretii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia montecristina'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia moorcroftiana'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia moranii'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia mornicola'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia mouretii'' &lt;small&gt;Batt. &amp; Pit.&lt;/small&gt;
* ''Salvia muelleri'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia muirii'' &lt;small&gt;L.Bolus&lt;/small&gt;
* ''Salvia multicaulis'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia munzii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia muratae'' &lt;small&gt;T.Yamaz.&lt;/small&gt;
* ''Salvia muscarioides'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;

== N ==

* ''Salvia namaensis'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Salvia nana'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia nanchuanensis'' &lt;small&gt;Y.Z.Sun&lt;/small&gt;
* ''Salvia napifolia'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nazalena'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Mouterde&lt;/small&gt;
* ''Salvia nemoralis'' &lt;small&gt;Dusén ex Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia nemorosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia neovidensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nervata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia nervosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nilotica'' &lt;small&gt;Juss. ex Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nipponica'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nitida'' &lt;small&gt;(M.Martens &amp; Galeotti) Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia novoleontis'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia nubicola'' &lt;small&gt;Wall. ex Sweet&lt;/small&gt;
* ''Salvia nubigena'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia nubilorum'' &lt;small&gt;Játiva &amp; Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia nutans'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia nydeggeri'' &lt;small&gt;Hub.-Mor.&lt;/small&gt;

== O ==

* ''Salvia oaxacana'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia oblongifolia'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia obtorta'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia obtusata'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia obumbrata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia occidentalis'' &lt;small&gt;Sw.&lt;/small&gt;
* ''Salvia occidua'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia occultiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ochrantha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ocimifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia odam'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia odontochlamys'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia oligantha'' &lt;small&gt;Dusén&lt;/small&gt;
* ''Salvia oligophylla'' &lt;small&gt;Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ombrophila'' &lt;small&gt;Dusén&lt;/small&gt;
* ''Salvia omeiana'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia omerocalyx'' &lt;small&gt;Hayata&lt;/small&gt;
* ''Salvia omissa'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia opertiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ophiocephala'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia oppositiflora'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia orbignaei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia oreopola'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia oresbia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia orthostachys'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia ovalifolia'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia oxyphora'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ozolotepecensis'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Fragoso&lt;/small&gt;

== P ==

* ''Salvia pachyphylla'' &lt;small&gt;Epling ex Munz&lt;/small&gt;
* ''Salvia pachypoda'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pachystachya'' &lt;small&gt;Trautv.&lt;/small&gt;
* ''Salvia palaestina'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia palealis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia palifolia'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia pallida'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia palmeri'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia palmetorum'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Carnahan&lt;/small&gt;
* ''Salvia pamplonitana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia pannosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia pansamalensis'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paohsingensis'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia paposana'' &lt;small&gt;Phil.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paraguariensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paramicola'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia paramiltiorrhiza'' &lt;small&gt;H.W.Li &amp; X.L.Huang&lt;/small&gt;
* ''Salvia parciflora'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia parryi'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia parvifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia paryskii'' &lt;small&gt;Skean &amp; Judd&lt;/small&gt;
* ''Salvia patens'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia patriciae'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Martínez-Ambr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pauciserrata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia paulwalleri'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia paupercula'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pavonii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia penduliflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia peninsularis'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia pennellii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pentstemonoides'' &lt;small&gt;Kunth &amp; C.D.Bouché&lt;/small&gt;
* ''Salvia peratica'' &lt;small&gt;Paine&lt;/small&gt;
* ''Salvia perblanda'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia peregrina'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pericona'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia perlonga'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia perlucida'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia perplicata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia perrieri]]'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia persepolitana'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia persicifolia'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia personata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia petrophila'' &lt;small&gt;G.X.Hu, E.D.Liu &amp; Yan Liu&lt;/small&gt;
* ''Salvia pexa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia peyronii'' &lt;small&gt;Boiss. ex Post&lt;/small&gt;
* ''Salvia phaenostemma'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia phlomoides'' &lt;small&gt;Asso&lt;/small&gt;
* ''Salvia piasezkii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pichinchensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pilifera'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pineticola'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pinguifolia'' &lt;small&gt;(Fernald) Wooton &amp; Standl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pinnata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pisidica'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Heldr. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia platycheila'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia platyphylla'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plebeia'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plectranthoides'' &lt;small&gt;Griff.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plumosa'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia plurispicata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pobedimovae'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia poculata'' &lt;small&gt;Nábelek&lt;/small&gt;
* ''Salvia podadena'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pogonochila'' &lt;small&gt;Diels ex Limpr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia polystachia'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pomifera'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia porphyrocalyx]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia potaninii'' &lt;small&gt;Krylov&lt;/small&gt;
* ''Salvia potentillifolia'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Heldr. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia potus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia praestans'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia praeterita'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia prasiifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pratensis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prattii'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prilipkoana'' &lt;small&gt;Grossh. &amp; Sosn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia primuliformis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pringlei'' &lt;small&gt;B.L.Rob. &amp; Greenm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prionitis'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Salvia procurrens'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia propinqua'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia prostrata'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia protracta'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pruinosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia prunelloides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia prunifolia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia przewalskii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudeuphratica'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudoincisa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudojaminiana'' &lt;small&gt;A.Chev.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudomisella'' &lt;small&gt;Moran &amp; G.A.Levin&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudopallida'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pseudorosmarinus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia psilantha'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia psilostachya'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia pterocalyx'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia pteroura'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia puberula'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia pubescens'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia pugana'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Art.Castro&lt;/small&gt;
* ''Salvia pulchella'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Salvia punctata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia punicans'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia purepecha'' &lt;small&gt;Bedolla, Lara Cabrera &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia purpurea'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia purpusii'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia pusilla'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia pygmaea'' &lt;small&gt;Matsum.&lt;/small&gt;

== Q ==

* ''Salvia qimenensis'' &lt;small&gt;S.W.Su &amp; J.Q.He&lt;/small&gt;
* ''Salvia quercetorum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia quezelii'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Afzal-Rafii&lt;/small&gt;
* ''Salvia quitensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;

== R ==

* ''Salvia radula'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia ramamoorthyana'' &lt;small&gt;Espejo&lt;/small&gt;
* ''Salvia ramirezii'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia ramosa'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia ranzaniana'' &lt;small&gt;Makino&lt;/small&gt;
* ''Salvia raveniana'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia raymondii'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia rechingeri'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia recognita'' &lt;small&gt;Fisch. &amp; C.A.Mey.&lt;/small&gt;
* ''Salvia recurva'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reeseana'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reflexa'' &lt;small&gt;Hornem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reginae'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; J.H.Vega&lt;/small&gt;
* ''Salvia regla'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia regnelliana'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reitzii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia remota'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia repens'' &lt;small&gt;Burch. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reptans'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia retinervia'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia reuteriana'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia revelata'' &lt;small&gt;Mátis &amp; A.Z.Szabó&lt;/small&gt;
* ''Salvia revoluta'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhizomatosa'' &lt;small&gt;J.G.González, Art.Castro &amp; H.Ávila&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhodostephana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhombifolia'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rhytidea'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia richardsonii'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia ringens'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rivularis'' &lt;small&gt;Gardner&lt;/small&gt;
* ''Salvia robertoana'' &lt;small&gt;Mart.Gord. &amp; Fragoso&lt;/small&gt;
* ''Salvia roborowskii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Salvia roemeriana'' &lt;small&gt;Scheele&lt;/small&gt;
* ''Salvia rogersiana'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex J.G.González &amp; Cuevas&lt;/small&gt;
* ''Salvia roscida'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosei'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosifolia'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosmarinoides'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rosmarinus'' &lt;small&gt;Spenn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rostellata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubescens'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubifolia'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubrifaux'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubriflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia rubropunctata'' &lt;small&gt;B.L.Rob. &amp; Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia rufula'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia runcinata'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rupestris'' &lt;small&gt;M.Mota &amp; J.F.B.Pastore&lt;/small&gt;
* ''Salvia rusbyi'' &lt;small&gt;Britton ex Rusby&lt;/small&gt;
* ''Salvia russellii'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rypara'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia rzedowskii'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;

== S ==

* ''Salvia saccardiana'' &lt;small&gt;(Pamp.) Del Carr. &amp; Garbari&lt;/small&gt;
* ''Salvia saccifera'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Salvia sacculus'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia sagittata'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sahendica'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Buhse&lt;/small&gt;
* ''Salvia salicifolia'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia samuelssonii'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sanctae-luciae'' &lt;small&gt;Seem.&lt;/small&gt;
* ''Salvia santanae'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex J.G.González &amp; Guzm.-Hern.&lt;/small&gt;
* ''Salvia santolinifolia'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sarawschanica'' &lt;small&gt;Regel &amp; Schmalh.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sarmentosa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia saxicola'' &lt;small&gt;Wall. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabiosifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabra'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabrata'' &lt;small&gt;Britton &amp; P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Salvia scabrida'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia scandens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia scapiformis'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Salvia scaposa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia schimperi'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia schizocalyx'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia schizochila'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia schlechteri'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia schmalhausenii'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia sciaphila'' &lt;small&gt;(J.R.I.Wood &amp; Harley) Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia sclarea'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sclareoides'' &lt;small&gt;Brot.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sclareopsis'' &lt;small&gt;Bornm. ex Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia scoparia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia scrophulariifolia'' &lt;small&gt;(Bunge) B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia scutellarioides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia scytinophylla'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia secunda'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia seemannii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia selleana'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sellowiana'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia semiatrata'' &lt;small&gt;Zucc.&lt;/small&gt;
* ''Salvia semiscaposa'' &lt;small&gt;Epling ex Fragoso &amp; Mart.Gord.&lt;/small&gt;
* ''Salvia serboana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia sericeotomentosa'' &lt;small&gt;Rech.f.&lt;/small&gt;
* ''Salvia serotina'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia serpyllifolia'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia serranoae'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia sessei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia sessilifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Salvia setulosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia shahkuhmahalei'' &lt;small&gt;Akhani&lt;/small&gt;
* ''Salvia shannonii'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia shaofengkouensis'' &lt;small&gt;S.S.Ying&lt;/small&gt;
* ''Salvia sharifii'' &lt;small&gt;Rech.f. &amp; Esfand.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sharpii'' &lt;small&gt;Epling &amp; Mathias&lt;/small&gt;
* ''Salvia sigchosica'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia siirtica'' &lt;small&gt;Kahraman, Celep &amp; Dogan&lt;/small&gt;
* ''Salvia sikkimensis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia silvarum'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia similis'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia sinaloensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia sinica'' &lt;small&gt;Migo&lt;/small&gt;
* ''Salvia sirenis'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Gonz.-Adame&lt;/small&gt;
* ''Salvia siyuanensis'' &lt;small&gt;S.S.Ying&lt;/small&gt;
* ''Salvia smithii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia smyrnaea'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia somalensis'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;
* ''Salvia sonchifolia'' &lt;small&gt;C.Y.Wu&lt;/small&gt;
* ''Salvia sonklarii'' &lt;small&gt;Pant.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sonomensis'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia sophrona'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia sordida'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia spathacea'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia speciosa'' &lt;small&gt;C.Presl ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia speirematoides'' &lt;small&gt;C.Wright&lt;/small&gt;
* ''Salvia spellenbergii'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia sphacelifolia'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia sphacelioides'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia spinosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Salvia splendens]]'' &lt;small&gt;Sellow ex Nees&lt;/small&gt;
* ''Salvia sprucei'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia squalens'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia stachydifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia stachyoides'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia staminea'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia stenophylla'' &lt;small&gt;Burch. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia stibalii'' &lt;small&gt;Alziar&lt;/small&gt;
* ''Salvia stolonifera'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia striata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia strobilanthoides'' &lt;small&gt;C.Wright ex Griseb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia strobilifera'' &lt;small&gt;(Benth.) J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia styphelos'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subaequalis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subbipinnata'' &lt;small&gt;(C.Y.Wu) B.Y.Ding &amp; Z.H.Chen&lt;/small&gt;
* ''Salvia subglabra'' &lt;small&gt;(Urb.) Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia subhastata'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subincisa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia submutica'' &lt;small&gt;Botsch. &amp; Vved.&lt;/small&gt;
* ''Salvia subobscura'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subpalmatinervis'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia subpatens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subrotunda'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia subrubens'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia subscandens'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia substolonifera'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia subviolacea'' &lt;small&gt;Y.K.Wei &amp; Pendry&lt;/small&gt;
* ''Salvia sucrensis'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;
* ''Salvia suffruticosa'' &lt;small&gt;Montbret &amp; Aucher ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia summa'' &lt;small&gt;A.Nelson&lt;/small&gt;
* ''Salvia synodonta'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia syriaca'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== T ==

* ''Salvia tafallae'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia taraxacifolia'' &lt;small&gt;Coss. &amp; Balansa&lt;/small&gt;
* ''Salvia tchihatcheffii'' &lt;small&gt;(Fisch. &amp; C.A.Mey.) Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tebesana'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia teddii'' &lt;small&gt;Turrill&lt;/small&gt;
* ''Salvia tehuacana'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia tenella'' &lt;small&gt;Sw.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tenorioi'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia tenuiflora'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia tepicensis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia teresae'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia tetramerioides'' &lt;small&gt;Mart.Gord., Fragoso &amp; García-Peña&lt;/small&gt;
* ''Salvia tetrodonta'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia texana'' &lt;small&gt;(Scheele) Torr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia textitlana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia thermarum'' &lt;small&gt;van Jaarsv.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thomasiana'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thormannii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thymoides'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia thyrsiflora'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tianschanica'' &lt;small&gt;Machm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tigrina'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tilantongensis'' &lt;small&gt;J.G.González &amp; Aguilar-Sant.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tiliifolia'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia tingitana'' &lt;small&gt;Etl.&lt;/small&gt;
* ''Salvia toaensis'' &lt;small&gt;Alain&lt;/small&gt;
* ''Salvia tobeyi'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia tolimensis'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia tomentella'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt;
* ''Salvia tomentosa'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tonalensis'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt;
* ''Salvia tonaticensis'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex Lara Cabrera, Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;
* ''Salvia topiensis'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;
* ''Salvia tortuensis'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tortuosa'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Salvia townsendii'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia trachyphylla'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia transsylvanica'' &lt;small&gt;(Schur ex Griseb. &amp; Schenk) Schur&lt;/small&gt;
* ''Salvia trautvetteri'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia triangularis'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichocalycina'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichoclada'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichopes'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia trichostephana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia tricuspidata'' &lt;small&gt;M.Martens &amp; Galeotti&lt;/small&gt;
* ''Salvia tricuspis'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Salvia trifilis'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia trijuga'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Salvia tubifera'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tubiflora'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia tubulosa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia tuerckheimii'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia turcomanica'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Salvia turdi'' &lt;small&gt;A.Rich.&lt;/small&gt;
* ''Salvia turneri'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia tuxtlensis'' &lt;small&gt;Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia tysonii'' &lt;small&gt;Skan&lt;/small&gt;

== U ==

* ''Salvia uliginosa'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia umbratica'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Salvia umbraticola'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia umbratilis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia uncinata'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia unguella'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia unicostata'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia univerticillata'' &lt;small&gt;Ramamoorthy ex Klitg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia uribei'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Harley&lt;/small&gt;
* ''Salvia urica'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia urmiensis'' &lt;small&gt;Bunge&lt;/small&gt;
* ''Salvia urolepis'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia urticifolia'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia uruapana'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;

== V ==

* ''Salvia valentina'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Salvia vargas-llosae'' &lt;small&gt;Sagást. &amp; E.Rodr.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vargasii'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia variana'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia vaseyi'' &lt;small&gt;(Porter) Parish&lt;/small&gt;
* ''Salvia vasta'' &lt;small&gt;H.W.Li&lt;/small&gt;
* ''Salvia vazquezii'' &lt;small&gt;Iltis &amp; Ramamoorthy&lt;/small&gt;
* ''Salvia veneris'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia venturana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;
* ''Salvia venulosa'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia verbascifolia'' &lt;small&gt;M.Bieb.&lt;/small&gt;
* ''Salvia verbenaca'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia verecunda'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia vergeduzica'' &lt;small&gt;Rzazade&lt;/small&gt;
* ''Salvia vermifolia'' &lt;small&gt;Hedge &amp; Hub.-Mor.&lt;/small&gt;
* ''Salvia veronicifolia'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Salvia verticillata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vestita'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia villosa'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
* ''Salvia virgata'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia viridis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia viscida'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia viscosa'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vitifolia'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia vvedenskii'' &lt;small&gt;Nikitina&lt;/small&gt;

== W ==

* ''Salvia wagneriana'' &lt;small&gt;Pol.&lt;/small&gt;
* ''Salvia wardii'' &lt;small&gt;E.Peter&lt;/small&gt;
* ''Salvia warszewicziana'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
* ''Salvia weberbaueri'' &lt;small&gt;Epling&lt;/small&gt;
* ''Salvia wendelboi'' &lt;small&gt;Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia whitefoordiae'' &lt;small&gt;Klitg.&lt;/small&gt;
* ''Salvia whitehousei'' &lt;small&gt;Alziar&lt;/small&gt;
* ''Salvia wiedemannii'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
* ''Salvia willeana'' &lt;small&gt;(Holmboe) Hedge&lt;/small&gt;
* ''Salvia wixarika'' &lt;small&gt;J.G.González&lt;/small&gt;

== X ==

* ''Salvia xalapensis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia xanthocheila'' &lt;small&gt;Boiss. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Salvia xanthophylla'' &lt;small&gt;Epling &amp; Játiva&lt;/small&gt;
* ''Salvia xanthotricha'' &lt;small&gt;Harley ex E.P.Santos&lt;/small&gt;
* ''Salvia xeropapillosa'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia xolocotzii'' &lt;small&gt;Bedolla &amp; Zamudio&lt;/small&gt;

== Y ==

* ''Salvia yangii'' &lt;small&gt;B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia yosgadensis'' &lt;small&gt;Freyn &amp; Bornm.&lt;/small&gt;
* ''Salvia yukoyukparum'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia yunnanensis'' &lt;small&gt;C.H.Wright&lt;/small&gt;

== Z ==

* ''Salvia zacualpanensis'' &lt;small&gt;Briq.&lt;/small&gt;
* ''Salvia zamoranensis'' &lt;small&gt;Zamudio &amp; Bedolla&lt;/small&gt;
* ''Salvia zaragozana'' &lt;small&gt;B.L.Turner&lt;/small&gt;

== Safiotra ==
Ny safiotra eken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Mey 2024 dia ireto:

* ''Salvia'' × ''accidentalis'' &lt;small&gt;Sánchez-Gómez &amp; R.Morales&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''adulterina'' &lt;small&gt;Hausskn.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''atroviolacea'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''auriculata'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''bernardina'' &lt;small&gt;Parish ex Greene&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''bichigeanii'' &lt;small&gt;Prodan&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''cadevallii'' &lt;small&gt;Sennen&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''cernavodae'' &lt;small&gt;Nyár.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''doganii'' &lt;small&gt;Celep &amp; B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''ferganica'' &lt;small&gt;Sennikov&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''hegelmaieri'' &lt;small&gt;Porta &amp; Rigo&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''hybrida'' &lt;small&gt;Schur&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''jamensis'' &lt;small&gt;J.Compton&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''karamanensis'' &lt;small&gt;Celep &amp; B.T.Drew&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''kerneri'' &lt;small&gt;Blocki&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''lavandulacea'' &lt;small&gt;(de Noé) Roma-Marzio &amp; Galasso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''mendizabalii'' &lt;small&gt;(Sagredo ex Rosua) Roma-Marzio &amp; Galasso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''nariniensis'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''rociana'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''rosuae'' &lt;small&gt;Figuerola, Stübing &amp; Peris&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''sakuensis'' &lt;small&gt;Naruh. &amp; Hihara&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''simonkaiana'' &lt;small&gt;Borbás&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''spiraeifolia'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Hohen.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''sylvestris'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''telekiana'' &lt;small&gt;Simonk. &amp; Thaisz&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''tunica-mariae'' &lt;small&gt;Fern.Alonso&lt;/small&gt;
* ''Salvia'' × ''westerae'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Salvia]]''</text>
      <sha1>gl5mu95x2dv5fvajurha43b76kfd4qz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linum usitatissimum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299440</id>
    <redirect title="Rongonimbazaha" />
    <revision>
      <id>1137181</id>
      <timestamp>2026-05-03T15:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1137181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="n5zvzktnl7aytrq8adsq9vbc6sdl3cx" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[Rongonimbazaha]]</text>
      <sha1>n5zvzktnl7aytrq8adsq9vbc6sdl3cx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moringa oleifera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299441</id>
    <redirect title="Ananambo" />
    <revision>
      <id>1137182</id>
      <timestamp>2026-05-03T15:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1137182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="3uiht3wa08iz8nfp73hbf3x50sbv05b" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[Ananambo]]</text>
      <sha1>3uiht3wa08iz8nfp73hbf3x50sbv05b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madilo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299442</id>
    <redirect title="Tamarindus indica" />
    <revision>
      <id>1137186</id>
      <timestamp>2026-05-03T15:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Madilo]] ho [[Tamarindus indica]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1137186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Tamarindus indica]]</text>
      <sha1>i2v20dq4y294zyf8bz0o6cyo0dmttaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pinus kesiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299443</id>
    <revision>
      <id>1137189</id>
      <timestamp>2026-05-03T16:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Pinaceae</comment>
      <origin>1137189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="bh0wzrwgl7ojt2hpaauywesmm75j4cq" xml:space="preserve">[[Sary:Pericrocotus ethologus in Pinus kesiya, Doi Pha Hom Pok NP, Thailand 104701641.jpg|vignette|357x357px|''Pinus kesiya'']]
Ny '''''Pinus kesiya''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'', izay teratany any [[Azia Atsimo-Atsinanana]] ([[Filipina]], [[Tailandy]], [[Malezia]]). Atao hoe '''''Pinus insularis''''' koa ity hazo ity. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''kesika''' na '''hazokesika''', toy ny karazana hafa rehetra ao amin' ny antoko ''[[Pinus]]'' izay hita eto [[Madagasikara]].

== Jereo koa ==

* ''[[Pinus]]''</text>
      <sha1>bh0wzrwgl7ojt2hpaauywesmm75j4cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Landolphia myrtifolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299444</id>
    <revision>
      <id>1137193</id>
      <timestamp>2026-05-03T16:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry ao amin' ny fianakaviana Apocynaceae</comment>
      <origin>1137193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="exyp8hwsj7ffd0s54la1h454117uw4y" xml:space="preserve">Ny '''''Landolphia myrtifolia''''' dia vahy minofon-kazo hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', izay hita betsaka amin' ny faritra trôpikaly ao [[Afrika Atsimo|Afrika]] ary misy eto [[Madagasikara]] ihany koa. Izy io dia mamokatra lateksa sy voany boribory izay indraindray hanin' ny olona eo an-toerana. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''belapoa''', '''ditivahy''', '''fingibary''', '''fingitra''', '''fingitrengitra''', '''fingizahana''', '''piravahy''', '''vahearavindrotra''', '''vahihena''' ary '''voahenamamavo'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Landolphia]]''</text>
      <sha1>exyp8hwsj7ffd0s54la1h454117uw4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137194</id>
      <parentid>1137193</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1137194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="dvj1u82hhvkokas80s6kjqn4x6o4c19" xml:space="preserve">Ny '''''Landolphia myrtifolia''''' dia vahy minofon-kazo hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', izay hita betsaka amin' ny faritra trôpikaly ao [[Afrika Atsimo|Afrika]], indrindra eto [[Madagasikara]] sy ao [[Kômôro]] ary ao [[Mayotte]]. Izy io dia mamokatra [[lateksa]] sy voany boribory izay indraindray hanin' ny olona eo an-toerana. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''belapoa''', '''ditivahy''', '''fingibary''', '''fingitra''', '''fingitrengitra''', '''fingizahana''', '''piravahy''', '''vahearavindrotra''', '''vahihena''' ary '''voahenamamavo'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Landolphia]]''</text>
      <sha1>dvj1u82hhvkokas80s6kjqn4x6o4c19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137248</id>
      <parentid>1137194</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1137248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="c93d2b5rp6upvsq5gbyrvlnrddeqfzk" xml:space="preserve">Ny '''''Landolphia myrtifolia''''' dia vahy minofon-kazo hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Izy io dia mamokatra [[lateksa]] sy voany boribory izay indraindray hanin' ny olona eo an-toerana. Hita betsaka eto [[Madagasikara]] ity zavamaniry ity, ary maniry ao [[Kômôro]] sy ao [[Mayotte]] ihany koa. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''belapoa''', '''ditivahy''', '''fingibary''', '''fingitra''', '''fingitrengitra''', '''fingizahana''', '''piravahy''', '''vahearavindrotra''', '''vahihena''' ary '''voahenamamavo'''. Indreto ny anarana teo aloha izay noheverina ho karazana mahaleo tena nefa tsy manondro afa-tsy ny ''Landolphia myrtifolia'':

* ''Landolphia'' ''boivinii'' ''→ Landolphia myrtifolia --''
* ''Landolphia corticata'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia'' ''crassipes'' ''→ Landolphia myrtifolia --''
* ''Landolphia crassipes'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- pira
* ''Landolphia dubardi'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia mamavo'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- mamavo, voahenamamavo
* ''Landolphia'' ''perrieri'' ''→ Landolphia myrtifolia'' -- hehe, lokovahy, vahealahy, voahehy

== Jereo koa ==

* ''[[Landolphia]]''</text>
      <sha1>c93d2b5rp6upvsq5gbyrvlnrddeqfzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137251</id>
      <parentid>1137248</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1137251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1273" sha1="rm3aaj8crqfa4p5j3aj9aoj8svfe1s8" xml:space="preserve">[[Sary:Landolphia myrtifolia01.png|vignette|375x375px|''Landolphia myrtifolia'']]
Ny '''''Landolphia myrtifolia''''' dia vahy minofon-kazo hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Izy io dia mamokatra [[lateksa]] sy voany boribory izay indraindray hanin' ny olona eo an-toerana. Hita betsaka eto [[Madagasikara]] ity zavamaniry ity, ary maniry ao [[Kômôro]] sy ao [[Mayotte]] ihany koa. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''belapoa''', '''ditivahy''', '''fingibary''', '''fingitra''', '''fingitrengitra''', '''fingizahana''', '''piravahy''', '''vahearavindrotra''', '''vahihena''' ary '''voahenamamavo'''. Indreto ny anarana teo aloha izay noheverina ho karazana mahaleo tena nefa tsy manondro afa-tsy ny ''Landolphia myrtifolia'':

* ''Landolphia'' ''boivinii'' ''→ Landolphia myrtifolia --''
* ''Landolphia corticata'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia'' ''crassipes'' ''→ Landolphia myrtifolia --''
* ''Landolphia crassipes'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- pira
* ''Landolphia dubardi'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia mamavo'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- mamavo, voahenamamavo
* ''Landolphia'' ''perrieri'' ''→ Landolphia myrtifolia'' -- hehe, lokovahy, vahealahy, voahehy

== Jereo koa ==

* ''[[Landolphia]]''</text>
      <sha1>rm3aaj8crqfa4p5j3aj9aoj8svfe1s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shakira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299445</id>
    <revision>
      <id>1137206</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=  |anarana=Shakira |teraka= 2 Febroary 1977 |maty=  |firenena={{Kolombia}} |mpiaraka= |asa= |taona niasàna= }} [[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]] '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny fiteny espaniola|Espani... »</comment>
      <origin>1137206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="bda07ll3phf0rrirfq8gq4cbseodft5" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany Florida, akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny '''Fixation'' ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany Amerika ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>bda07ll3phf0rrirfq8gq4cbseodft5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137213</id>
      <parentid>1137206</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5080" sha1="fj201qlr2otd37s5abfaz3zl5zbs12b" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny '''Fixation'' ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany Amerika ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>fj201qlr2otd37s5abfaz3zl5zbs12b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137214</id>
      <parentid>1137213</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5109" sha1="drozkcudve5az19ersau6fgdskvs6er" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny '''Fixation'' ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany Amerika ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[en:Shakira]
[[es:Shakira]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>drozkcudve5az19ersau6fgdskvs6er</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137215</id>
      <parentid>1137214</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5110" sha1="9tg2odxzekvavjfguoenzc5g6ex43t4" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny '''Fixation'' ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany Amerika ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[en:Shakira]]
[[es:Shakira]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>9tg2odxzekvavjfguoenzc5g6ex43t4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137216</id>
      <parentid>1137215</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5110" sha1="2ueg00dhhfk58p7v776r3ikwz8v899x" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny '''Fixation'' ===
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany Amerika ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[en:Shakira]]
[[es:Shakira]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>2ueg00dhhfk58p7v776r3ikwz8v899x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137217</id>
      <parentid>1137216</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5109" sha1="91bnbna3ow8erm9pcpkcrrnuj86x4ht" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny ''Fixation'' ===
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany Amerika ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[en:Shakira]]
[[es:Shakira]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>91bnbna3ow8erm9pcpkcrrnuj86x4ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137218</id>
      <parentid>1137217</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2005–2008: Vanim-potoanan'ny Fixation */</comment>
      <origin>1137218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5113" sha1="0bw7k7e3psvl4nkse2nss93w97u81ys" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny ''Fixation'' ===
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany [[Amerika]] ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[en:Shakira]]
[[es:Shakira]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>0bw7k7e3psvl4nkse2nss93w97u81ys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137224</id>
      <parentid>1137218</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5670" sha1="htcxgnem0wg6t5gehl4ygkqdqklowcs" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' (Aiza ​​ny Mpangalatra?) (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny ''Fixation'' ===
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany [[Amerika]] ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

== Diskografia ==
*1991 : Magia
*1993 : Peligro
*1995 : Pies Descalzos
*1998 : ¿Dónde Están Los Ladrones?
*2001 : Laundry Service
*2005 : Fijación Oral Vol. 1
*2006 : Oral Fixation Vol. 2
*2009 : She Wolf
*2010 : Sale El Sol
*2014 : Shakira
*2017 : El Dorado
*2024 : Las Mujeres Ya No Lloran

== Tournées ==
*1995 / 1997 : Pies Descalzos Tour
*2000 : Tour Anfibio
*2002 / 2003 : Tour of the Mongoose
*2006 / 2007 : Oral Fixation Tour
*2010 / 2011 : The Sun Comes Out World Tour
*2018 : El Dorado World Tour
*2025 : Las Mujeres Ya No Lloran World Tour

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[en:Shakira]]
[[es:Shakira]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>htcxgnem0wg6t5gehl4ygkqdqklowcs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137225</id>
      <parentid>1137224</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola */</comment>
      <origin>1137225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5704" sha1="nvy9yzrpowamrer02wyrho7vohnw7hj" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Shakira
|teraka= 2 Febroary 1977
|maty= 
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|thumb|left|Shakira tamin'ny lanonana Grammy Latina 2023]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (teraka ny 2 Febroary 1977 tao [[Barranquilla]]) dia mpihira sy mpamoron-kira pop [[Kolombia]]na. Tamin'ny fiandohan'ny asany, nihira tamin'ny teny [[fiteny espaniola|Espaniola]] izy ary nahazo fahombiazana voalohany tany Amerika Latina sy [[Espaina]]. 
Ny rakikira voalohany tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], ''Laundry Service'', navoaka tamin'ny 2002, no nahatonga azy ho kintan'ny pop manerantany.

== Fiainana == 
Ny rain'i Shakira, William Mebarak Chadid, mpanao firavaka sady mpanoratra, dia teratany [[New York]]er avy any [[Libàna]]. Ny reniny, Nidia del Carmen Ripoll Torrado, dia teratany [[Kolombia]]na avy any {{Espaina}} sy [[Katalana]]. Shakira no hany zanany miaraka; '''Shakira''' dia amin'ny teny [[Fiteny arabo|Arabo]] (شاكِرة, šākira) midika hoe ''ilay feno fankasitrahana''. Shakira dia mitazona fifandraisana akaiky amin'ireo iray tampo aminy avy amin'ny fanambadian-drainy voalohany. Tamin'ny faha-17 taonany, nifindra monina niaraka tamin'ny fianakaviany tany Bogotá izy, ary taty aoriana dia nandao an'i {{Kolombia}} ary nipetraka tany [[Florida]], akaikin'i [[Gloria Estefan]] sy ny vadiny, izay namokatra rakikira roa ho an'i Shakira. Satria tsy nahita fiadanana sy fahanginana intsony tao [[Miami]] noho ny lazany, dia nipetraka tany [[Bahamasy]] ilay mpihira.

== Asa ==
=== 1990–1993: Fiandohana ===
Hita i Shakira tamin'ny faha-13 taonany rehefa nanolotra kasety ho an'ny mpitantana ny [[Sony]] izay nisy ny hirany manokana ary koa ny hiran'i [[Madonna]] ''Material Girl'' sy &quot;La Isla Bonita&quot; tao amin'ny hotely iray tao amin'ny tanàna niaviany, ary natolotra fifanarahana fandraisam-peo izy.

Tamin'ny faha-14 taonany, dia namoaka ny rakikirany voalohany, ''Magia'' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Magie'', [[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''ody''), tao amin'ny Sony BMG izy. Tsy nahomby tamin'izany fotoana izany izy, latsaky ny 1.000 ny kopia namidy, saingy lasa entana malaza ho an'ny mpanangona ankehitriny. Ny rakikira faharoan'i Shakira, ''Peligro'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]] ''Danger'', [[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Loza''), navoaka tamin'ny 1993, dia tsy nahomby ara-barotra lehibe ihany koa.

=== 1994–2000: Fahombiazana teo amin'ny tsena miteny Espaniola ===
Tamin'ny 1994, nilalao ny anjara asan'i ''Luisa Maria'' tao amin'ny telenovela Kolombiana ''El Oasis'' i Shakira, izay izy koa no nanome ny feon-kira. Nofoanana ny ''El Oasis'' rehefa afaka herintaona. Nolavin'i Shakira avy eo ny tolotra rehetra momba ny filalaovana, satria te hifantoka amin'ny asany amin'ny mozika izy.

Nanana ny rakikira manaraka i Shakira, ''¿Dónde están los ladrones?'' ([[fiteny malagasy|malagasy]]: ''Aiza ​​ny Mpangalatra?'') (1998), novokarin'i [[Emilio Estefan]], Jr. Nitentina maherin'ny telo tapitrisa dolara amerikana ny famokarana lehibe. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny mpitsikera ary nahomby ara-barotra ny rakikira, namidy fito tapitrisa kopia. Anisan'izany ny hira malaza ''Ojos así'' (Mason'ireto), izay nahomby eran-tany ihany koa.

=== 2001–2004: Fandrosoana Manerantany ===
[[File:Shakira - Rock in Rio 2008 02.jpg|thumb|Shakira - Rock in Rio 2008]]
Tamin'ny 2001, nanomboka niasa tamin'ny rakikira amin'ny teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] i Shakira, niara-niasa tamin'i [[Gloria Estefan]]. Nandika ny hira ''Ojos así'' avy amin'ny rakikira Shakira ''¿Dónde están los ladrones?'' ho amin'ny teny anglisy i Estefan, ary nanoratra hira vaovao ho an'ny rakikirany ''Laundry Service'', izay navoaka tamin'ny fararano 2001. Io no rakikira roa fiteny voalohany nataon'i Shakira ary namidy tany [[Amerika Latina]] tamin'ny anarana hoe ''Servicio de lavandería''.
Ny tononkira anglisy dia nitondra mpihaino fanampiny teo amin'ny tsena iraisam-pirenena ary nandray anjara tamin'ny varotra maneran-tany izay nahatratra 13 tapitrisa kopia.

Niaraka tamin'ireo hira tokana nahomby ''Whenever, Wherever'' sy ''Underneath Your Clothes'', dia nanamarika ny fandrosoan'i Shakira ho lasa olo-malaza iraisam-pirenena izany.

=== 2005–2008: Vanim-potoanan'ny ''Fixation'' ===
Tamin'ny Jona 2005, namoaka ny rakikira amin'ny teny Espaniola ''Fijación'' oral vol. 1 i Shakira, izay namidy dimy tapitrisa eo ho eo ary nahazoany ny Loka Grammy tao amin'ny sokajy ''Best Latin Rock/Alternative Album'' tamin'ny 8 Febroary 2006.

Tamin'ny Jona 2006, nanomboka ny fitetezam-paritra eran-tany faharoa nataony i Shakira, ny ''Oral Fixation Tour'', tany Espaina. Tamin'ny Jolay 2007, dia nanao fampisehoana miisa 116 izy tamin'ity fitetezam-paritra ity, 69 tamin'izy ireo tany [[Amerika]] ary 44 tany [[Eoropa]]. Ity fitetezam-paritra ity no fitetezam-paritra lava indrindra nataon'i Shakira hatramin'izao.

== Diskografia ==
*1991 : Magia
*1993 : Peligro
*1995 : Pies Descalzos
*1998 : ¿Dónde Están Los Ladrones?
*2001 : Laundry Service
*2005 : Fijación Oral Vol. 1
*2006 : Oral Fixation Vol. 2
*2009 : She Wolf
*2010 : Sale El Sol
*2014 : Shakira
*2017 : El Dorado
*2024 : Las Mujeres Ya No Lloran

== Tournées ==
*1995 / 1997 : Pies Descalzos Tour
*2000 : Tour Anfibio
*2002 / 2003 : Tour of the Mongoose
*2006 / 2007 : Oral Fixation Tour
*2010 / 2011 : The Sun Comes Out World Tour
*2018 : El Dorado World Tour
*2025 : Las Mujeres Ya No Lloran World Tour

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[en:Shakira]]
[[es:Shakira]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:mpihira Kolombiana]]  
[[Sokajy:mpamoron-kira pop Kolombiana]]
[[Sokajy:Loka Grammy]]</text>
      <sha1>nvy9yzrpowamrer02wyrho7vohnw7hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpihira Kolombiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299446</id>
    <revision>
      <id>1137207</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Mpanao kolombiana]] [[Sokajy:mpihira]] »</comment>
      <origin>1137207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="57e1vsxyay8imr5muml0fthrfbv7fu6" xml:space="preserve">[[sokajy:Mpanao kolombiana]]
[[Sokajy:mpihira]]</text>
      <sha1>57e1vsxyay8imr5muml0fthrfbv7fu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamoron-kira pop Kolombiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299447</id>
    <revision>
      <id>1137208</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «   [[Sokajy:Loka]] »</comment>
      <origin>1137208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="620dnje9qx1eyfv8h2kesti7g0m4nu6" xml:space="preserve">

[[Sokajy:Loka]]</text>
      <sha1>620dnje9qx1eyfv8h2kesti7g0m4nu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137210</id>
      <parentid>1137208</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="87nv1tkp2snzuvwcqlpl66i5sysra55" xml:space="preserve">

[[Sokajy:mpamoron-kira pop]]
[[Sokajy:Mpanao kolombiana]]</text>
      <sha1>87nv1tkp2snzuvwcqlpl66i5sysra55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137212</id>
      <parentid>1137210</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="b03ph0baj3m1i6evadl8ymu7x26zo2n" xml:space="preserve">

[[Sokajy:mpamoron-kira pop]]
[[Sokajy:Mpanao kolombiana]]
[[Sokajy:Mpihira pop]]</text>
      <sha1>b03ph0baj3m1i6evadl8ymu7x26zo2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Loka Grammy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299448</id>
    <revision>
      <id>1137209</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Loka]] »</comment>
      <origin>1137209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="nmtyaf3tzsxwxctkakluidkn61ddklr" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Loka]]</text>
      <sha1>nmtyaf3tzsxwxctkakluidkn61ddklr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamoron-kira pop</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299449</id>
    <revision>
      <id>1137211</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpihira pop]] »</comment>
      <origin>1137211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="q516dxlvo4lz0y96oll73vn5hs5ve54" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpihira pop]]</text>
      <sha1>q516dxlvo4lz0y96oll73vn5hs5ve54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Orinasa voalisitra ao amin'ny Tokyo Stock Exchange</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299450</id>
    <revision>
      <id>1137220</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Orinasa japoney]] »</comment>
      <origin>1137220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="dsu7gkc35gfy0fu065x2ibmltex5ue7" xml:space="preserve">[[sokajy:Orinasa japoney]]</text>
      <sha1>dsu7gkc35gfy0fu065x2ibmltex5ue7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Landolphia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299451</id>
    <revision>
      <id>1137245</id>
      <timestamp>2026-05-03T18:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Apocynaceae</comment>
      <origin>1137245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="j9g95iyi3czjgp7ucwagufsfsy3si81" xml:space="preserve">[[Sary:Landolphia watsoniana - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-215.jpg|vignette|459x459px|''Landolphia watsoniana'']]
Ny '''''Landolphia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' nofaritana voalohany ho antoko (vondron-karazana) tamin' ny taona 1806. Miendrika vahy mianika amin' ny hazo mpampiantrano azy izy ireo. Ny ''Landolphia'' dia teratany atỳ [[Afrika]] trôpikaly.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Feb 2012)&lt;/small&gt;:

* ''Landolphia angustisepala'' Pichon (1953)
* ''Landolphia axillaris'' Pichon (1953)
* ''Landolphia breviloba'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia bruneelii'' (De Wild.) Pichon (1953)
* ''Landolphia buchananii'' (Hallier f.) Stapf (1902)
* ''Landolphia calabarica'' (Stapf) E.A.Bruce (1947)
* ''Landolphia camptoloba'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia congolensis'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia cuneifolia'' Pichon (1953)
* ''Landolphia dewevrei'' Stapf (1902)
* ''Landolphia dulcis'' (Sabine ex G.Don) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia elliptica]]'' Lassia (1927)
* ''Landolphia eminiana'' K.Schum. ex Hallier f. (1900)
* ''[[Landolphia exilis]]'' Jum. &amp; H.Perrier (1910)
* ''Landolphia ferrea'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia flavidiflora'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia foretiana'' (Pierre ex Jum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia fragrans]]'' Pichon (1948)
* ''Landolphia glabra'' (Pierre ex Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia glandulosa'' (Pellegr.) Pichon (1953)
* ''Landolphia gossweileri'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia gummifera]]'' (Lam.) K.Schum. (1892)
* ''Landolphia heudelotii'' A.DC. (1844)
* ''Landolphia hirsuta'' (Hua) Pichon (1953)
* ''Landolphia hispidula'' Pierre (1904)
* ''Landolphia incerta'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia jumellei'' (Pierre ex Jum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia kirkii'' Dyer (1881)
* ''[[Landolphia lanceolata]]'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia landolphioides'' (Hallier f.) A.Chev. (1948)
* ''Landolphia le-testui'' (Pellegr.) Pichon (1953)
* ''Landolphia lecomtei'' Dewèvre (1895)
* ''Landolphia leptantha'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia ligustrifolia'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia macrantha'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia mandrianambo]]'' Pierre (1904)
* ''Landolphia mannii'' Dyer (1881)
* ''Landolphia maxima'' (K.Schum. ex Hallier f.) Pichon (1953)
* ''Landolphia membranacea'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia micrantha'' (A.Chev.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' (Poir.) Markgr., Adansonia, n.s. (1972 publ. 1973)
* ''[[Landolphia nitens]]'' Lassia (1927)
* ''Landolphia nitidula'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia noctiflora'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''[[Landolphia obliquinervia]]'' Pichon (1948)
* ''Landolphia owariensis'' P.Beauv. (1806)
* ''Landolphia parvifolia'' K.Schum. (1895)
* ''[[Landolphia platyclada]]'' Hochr. (1908)
* ''Landolphia pyramidata'' (Pierre) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia reticulata'' Hallier f. (1900)
* ''Landolphia robustior'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia rufescens'' (De Wild.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia sphaerocarpa]]'' Jum. (1900)
* ''Landolphia stenogyna'' Pichon (1953)
* ''Landolphia subrepanda'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia tenuis]]'' Jum. (1901)
* ''Landolphia thollonii'' Dewèvre (1895)
* ''Landolphia togolana'' (Hallier f.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia trichostigma]]'' Jum. (1909)
* ''Landolphia uniflora'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia × utilis'' (A.Chev.) Pichon (1953)
* ''Landolphia villosa'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia violacea'' (K.Schum. ex Hallier f.) Pichon (1953)
* ''Landolphia watsoniana'' Rombouts (1893)

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana misy eto [[Madagsikara]]:

* ''[[Landolphia elliptica]]'' -- vahihena, voahena, voahenabe
* ''[[Landolphia exilis]]''
* ''Landolphia fragrans'' -- vahea
* ''[[Landolphia gummifera]]'' -- ditivahy, fingibahea, fingimainty, fingobahea, mamalava, mamolava, robanga, robenga, talandoha, vaheakabohobo, vaheamamolava, vahentanintso, vahetanintso, vahihena, vahivoahena, voahena, voahenalahy, voahenamamolava, voanono
* ''[[Landolphia hispidula]]'' -- fingimainty, fingomainty, marokaravina, saomaroka, soamaroka
* ''[[Landolphia lanceolata]]''
* ''[[Landolphia mandianambo]]'' -- fingikakazo, fingitravahea, fingokakazo, kalamo, mamilava, mandrianambo, vahemboahena, vahetanintso, vahihena, voahena, voahentetso
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' (Poir.) Markgr. -- belapoa, ditivahy, fingibary, fingitra, fingitrengitra, fingizahana, pira, piravahy, vahearavindrotra, vahihena, voahenamamavo
* ''[[Landolphia nitens]]'' -- vahena, voahena
* ''[[Landolphia obliquinervia]]'' -- voahena
* ''[[Landolphia platyclada]]'' -- mamolava, robanga, vahetalalando, voambahea, voanono
* ''[[Landolphia sphaerocarpa]]'' -- ariabo, ariako,  herotravahy, mpira,  piravahy,  piravavy, raiabo, raiakatra, reabo, reakatsy, rehabo, rehakatsa, rehe, reiabo, vaheanomby
* ''[[Landolphia tenuis]]''
* ''[[Landolphia trichostigma]]'' -- kalamo

'''Mitovy'''

* ''Landolphia'' ''boivinii'' ''→ [[Landolphia myrtifolia]] --''
* ''Landolphia corticata'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia'' ''crassipes'' ''→ Landolphia myrtifolia --''
* ''Landolphia crassipes'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- pira
* ''Landolphia dubardi'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia madagascariensis'' ''→ [[Landolphia gummifera]]'' -- fingitra
* ''Landolphia mamavo'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- mamavo, voahenamamavo
* ''Landolphia mamolava'' → ''Landolphia gummifera'' -- mamalava, mamolava
* ''Landolphia'' ''perrieri'' ''→ Landolphia myrtifolia'' -- hehe, lokovahy, vahealahy, voahehy
* ''Landolphia richardiana'' → ''Landolphia gummifera''
* ''Landolphia thouarsii'' → ''Landolphia gummifera'' -- fasema

== Jereo koa ==

* [[Saba (zavamaniry)|''Saba'' (zavamaniry)]]
* ''Saba comorensis''
* ''Saba senegalensis''
* ''Saba thompsonii''</text>
      <sha1>j9g95iyi3czjgp7ucwagufsfsy3si81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137247</id>
      <parentid>1137245</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1137247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6157" sha1="spuakrztgzul0fwwyzgyrcdvlgddrpa" xml:space="preserve">[[Sary:Landolphia watsoniana - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-215.jpg|vignette|459x459px|''Landolphia watsoniana'']]
Ny '''''Landolphia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' nofaritana voalohany ho antoko (vondron-karazana) tamin' ny taona 1806. Miendrika vahy mianika amin' ny hazo mpampiantrano azy izy ireo. Ny ''Landolphia'' dia teratany atỳ [[Afrika]] trôpikaly.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Toll (wolof), Landolphia heudelotii.jpg|vignette|''Landolphia heudelotii'' ]]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Feb 2012)&lt;/small&gt;:

* ''Landolphia angustisepala'' Pichon (1953)
* ''Landolphia axillaris'' Pichon (1953)
* ''Landolphia breviloba'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia bruneelii'' (De Wild.) Pichon (1953)
* ''Landolphia buchananii'' (Hallier f.) Stapf (1902)
* ''Landolphia calabarica'' (Stapf) E.A.Bruce (1947)
* ''Landolphia camptoloba'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia congolensis'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia cuneifolia'' Pichon (1953)
* ''Landolphia dewevrei'' Stapf (1902)
* ''Landolphia dulcis'' (Sabine ex G.Don) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia elliptica]]'' Lassia (1927)
* ''Landolphia eminiana'' K.Schum. ex Hallier f. (1900)
* ''[[Landolphia exilis]]'' Jum. &amp; H.Perrier (1910)
* ''Landolphia ferrea'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia flavidiflora'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia foretiana'' (Pierre ex Jum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia fragrans]]'' Pichon (1948)
* ''Landolphia glabra'' (Pierre ex Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia glandulosa'' (Pellegr.) Pichon (1953)
* ''Landolphia gossweileri'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia gummifera]]'' (Lam.) K.Schum. (1892)
* ''Landolphia heudelotii'' A.DC. (1844)
* ''Landolphia hirsuta'' (Hua) Pichon (1953)
* ''Landolphia hispidula'' Pierre (1904)
* ''Landolphia incerta'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia jumellei'' (Pierre ex Jum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia kirkii'' Dyer (1881)
* ''[[Landolphia lanceolata]]'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia landolphioides'' (Hallier f.) A.Chev. (1948)
* ''Landolphia le-testui'' (Pellegr.) Pichon (1953)
* ''Landolphia lecomtei'' Dewèvre (1895)
* ''Landolphia leptantha'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia ligustrifolia'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia macrantha'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia mandrianambo]]'' Pierre (1904)
* ''Landolphia mannii'' Dyer (1881)
* ''Landolphia maxima'' (K.Schum. ex Hallier f.) Pichon (1953)
* ''Landolphia membranacea'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia micrantha'' (A.Chev.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' (Poir.) Markgr., Adansonia, n.s. (1972 publ. 1973)
* ''[[Landolphia nitens]]'' Lassia (1927)
* ''Landolphia nitidula'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia noctiflora'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''[[Landolphia obliquinervia]]'' Pichon (1948)
* ''Landolphia owariensis'' P.Beauv. (1806)
* ''Landolphia parvifolia'' K.Schum. (1895)
* ''[[Landolphia platyclada]]'' Hochr. (1908)
* ''Landolphia pyramidata'' (Pierre) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia reticulata'' Hallier f. (1900)
* ''Landolphia robustior'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia rufescens'' (De Wild.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia sphaerocarpa]]'' Jum. (1900)
* ''Landolphia stenogyna'' Pichon (1953)
* ''Landolphia subrepanda'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia tenuis]]'' Jum. (1901)
* ''Landolphia thollonii'' Dewèvre (1895)
* ''Landolphia togolana'' (Hallier f.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia trichostigma]]'' Jum. (1909)
* ''Landolphia uniflora'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia × utilis'' (A.Chev.) Pichon (1953)
* ''Landolphia villosa'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia violacea'' (K.Schum. ex Hallier f.) Pichon (1953)
* ''Landolphia watsoniana'' Rombouts (1893)

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana misy eto [[Madagsikara]]:

* ''[[Landolphia elliptica]]'' -- vahihena, voahena, voahenabe
* ''[[Landolphia exilis]]''
* ''Landolphia fragrans'' -- vahea
* ''[[Landolphia gummifera]]'' -- ditivahy, fingibahea, fingimainty, fingobahea, mamalava, mamolava, robanga, robenga, talandoha, vaheakabohobo, vaheamamolava, vahentanintso, vahetanintso, vahihena, vahivoahena, voahena, voahenalahy, voahenamamolava, voanono
* ''[[Landolphia hispidula]]'' -- fingimainty, fingomainty, marokaravina, saomaroka, soamaroka
* ''[[Landolphia lanceolata]]''
* ''[[Landolphia mandianambo]]'' -- fingikakazo, fingitravahea, fingokakazo, kalamo, mamilava, mandrianambo, vahemboahena, vahetanintso, vahihena, voahena, voahentetso
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' (Poir.) Markgr. -- belapoa, ditivahy, fingibary, fingitra, fingitrengitra, fingizahana, pira, piravahy, vahearavindrotra, vahihena, voahenamamavo
* ''[[Landolphia nitens]]'' -- vahena, voahena
* ''[[Landolphia obliquinervia]]'' -- voahena
* ''[[Landolphia platyclada]]'' -- mamolava, robanga, vahetalalando, voambahea, voanono
* ''[[Landolphia sphaerocarpa]]'' -- ariabo, ariako,  herotravahy, mpira,  piravahy,  piravavy, raiabo, raiakatra, reabo, reakatsy, rehabo, rehakatsa, rehe, reiabo, vaheanomby
* ''[[Landolphia tenuis]]''
* ''[[Landolphia trichostigma]]'' -- kalamo

'''Mitovy'''

* ''Landolphia'' ''boivinii'' ''→ [[Landolphia myrtifolia]] --''
* ''Landolphia corticata'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia'' ''crassipes'' ''→ Landolphia myrtifolia --''
* ''Landolphia crassipes'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- pira
* ''Landolphia dubardi'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia madagascariensis'' ''→ [[Landolphia gummifera]]'' -- fingitra
* ''Landolphia mamavo'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- mamavo, voahenamamavo
* ''Landolphia mamolava'' → ''Landolphia gummifera'' -- mamalava, mamolava
* ''Landolphia'' ''perrieri'' ''→ Landolphia myrtifolia'' -- hehe, lokovahy, vahealahy, voahehy
* ''Landolphia richardiana'' → ''Landolphia gummifera''
* ''Landolphia thouarsii'' → ''Landolphia gummifera'' -- fasema

== Jereo koa ==

* [[Saba (zavamaniry)|''Saba'' (zavamaniry)]]
* ''Saba comorensis''
* ''Saba senegalensis''
* ''Saba thompsonii''</text>
      <sha1>spuakrztgzul0fwwyzgyrcdvlgddrpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137252</id>
      <parentid>1137247</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1137252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="rs90en2ufoqcby7fiukkb3x9dbehj6c" xml:space="preserve">[[Sary:Landolphia watsoniana - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-215.jpg|vignette|459x459px|''Landolphia watsoniana'']]
Ny '''''Landolphia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' nofaritana voalohany ho antoko (vondron-karazana) tamin' ny taona 1806. Miendrika vahy mianika amin' ny hazo mpampiantrano azy izy ireo. Ny ''Landolphia'' dia teratany atỳ [[Afrika]] trôpikaly.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Toll (wolof), Landolphia heudelotii.jpg|vignette|''Landolphia heudelotii'' ]]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Feb 2012)&lt;/small&gt;:

* ''Landolphia angustisepala'' Pichon (1953)
* ''Landolphia axillaris'' Pichon (1953)
* ''Landolphia breviloba'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia bruneelii'' (De Wild.) Pichon (1953)
* ''Landolphia buchananii'' (Hallier f.) Stapf (1902)
* ''Landolphia calabarica'' (Stapf) E.A.Bruce (1947)
* ''Landolphia camptoloba'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia congolensis'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia cuneifolia'' Pichon (1953)
* ''Landolphia dewevrei'' Stapf (1902)
* ''Landolphia dulcis'' (Sabine ex G.Don) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia elliptica]]'' Lassia (1927)
* ''Landolphia eminiana'' K.Schum. ex Hallier f. (1900)
* ''[[Landolphia exilis]]'' Jum. &amp; H.Perrier (1910)
* ''Landolphia ferrea'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia flavidiflora'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia foretiana'' (Pierre ex Jum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia fragrans]]'' Pichon (1948)
* ''Landolphia glabra'' (Pierre ex Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia glandulosa'' (Pellegr.) Pichon (1953)
* ''Landolphia gossweileri'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia gummifera]]'' (Lam.) K.Schum. (1892)
* ''Landolphia heudelotii'' A.DC. (1844)
* ''Landolphia hirsuta'' (Hua) Pichon (1953)
* ''Landolphia hispidula'' Pierre (1904)
* ''Landolphia incerta'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia jumellei'' (Pierre ex Jum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia kirkii'' Dyer (1881)
* ''[[Landolphia lanceolata]]'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''Landolphia landolphioides'' (Hallier f.) A.Chev. (1948)
* ''Landolphia le-testui'' (Pellegr.) Pichon (1953)
* ''Landolphia lecomtei'' Dewèvre (1895)
* ''Landolphia leptantha'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia ligustrifolia'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia macrantha'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia mandrianambo]]'' Pierre (1904)
* ''Landolphia mannii'' Dyer (1881)
* ''Landolphia maxima'' (K.Schum. ex Hallier f.) Pichon (1953)
* ''Landolphia membranacea'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia micrantha'' (A.Chev.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' (Poir.) Markgr., Adansonia, n.s. (1972 publ. 1973)
* ''[[Landolphia nitens]]'' Lassia (1927)
* ''Landolphia nitidula'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia noctiflora'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''[[Landolphia obliquinervia]]'' Pichon (1948)
* ''Landolphia owariensis'' P.Beauv. (1806)
* ''Landolphia parvifolia'' K.Schum. (1895)
* ''[[Landolphia platyclada]]'' Hochr. (1908)
* ''Landolphia pyramidata'' (Pierre) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia reticulata'' Hallier f. (1900)
* ''Landolphia robustior'' (K.Schum.) J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia rufescens'' (De Wild.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia sphaerocarpa]]'' Jum. (1900)
* ''Landolphia stenogyna'' Pichon (1953)
* ''Landolphia subrepanda'' (K.Schum.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia tenuis]]'' Jum. (1901)
* ''Landolphia thollonii'' Dewèvre (1895)
* ''Landolphia togolana'' (Hallier f.) Pichon (1953)
* ''[[Landolphia trichostigma]]'' Jum. (1909)
* ''Landolphia uniflora'' (Stapf) Pichon (1953)
* ''Landolphia × utilis'' (A.Chev.) Pichon (1953)
* ''Landolphia villosa'' J.G.M.Pers. (1992)
* ''Landolphia violacea'' (K.Schum. ex Hallier f.) Pichon (1953)
* ''Landolphia watsoniana'' Rombouts (1893)

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Landolphia myrtifolia01.png|vignette|325x325px|''[[Landolphia myrtifolia]]'']]
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Landolphia elliptica]]'' -- vahihena, voahena, voahenabe
* ''[[Landolphia exilis]]''
* ''Landolphia fragrans'' -- vahea
* ''[[Landolphia gummifera]]'' -- ditivahy, fingibahea, fingimainty, fingobahea, mamalava, mamolava, robanga, robenga, talandoha, vaheakabohobo, vaheamamolava, vahentanintso, vahetanintso, vahihena, vahivoahena, voahena, voahenalahy, voahenamamolava, voanono
* ''[[Landolphia hispidula]]'' -- fingimainty, fingomainty, marokaravina, saomaroka, soamaroka
* ''[[Landolphia lanceolata]]''
* ''[[Landolphia mandianambo]]'' -- fingikakazo, fingitravahea, fingokakazo, kalamo, mamilava, mandrianambo, vahemboahena, vahetanintso, vahihena, voahena, voahentetso
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' (Poir.) Markgr. -- belapoa, ditivahy, fingibary, fingitra, fingitrengitra, fingizahana, pira, piravahy, vahearavindrotra, vahihena, voahenamamavo
* ''[[Landolphia nitens]]'' -- vahena, voahena
* ''[[Landolphia obliquinervia]]'' -- voahena
* ''[[Landolphia platyclada]]'' -- mamolava, robanga, vahetalalando, voambahea, voanono
* ''[[Landolphia sphaerocarpa]]'' -- ariabo, ariako,  herotravahy, mpira,  piravahy,  piravavy, raiabo, raiakatra, reabo, reakatsy, rehabo, rehakatsa, rehe, reiabo, vaheanomby
* ''[[Landolphia tenuis]]''
* ''[[Landolphia trichostigma]]'' -- kalamo

'''Mitovy'''

* ''Landolphia'' ''boivinii'' ''→ [[Landolphia myrtifolia]] --''
* ''Landolphia corticata'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia'' ''crassipes'' ''→ Landolphia myrtifolia --''
* ''Landolphia crassipes'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- pira
* ''Landolphia dubardi'' → ''Landolphia myrtifolia''
* ''Landolphia madagascariensis'' ''→ [[Landolphia gummifera]]'' -- fingitra
* ''Landolphia mamavo'' → ''Landolphia myrtifolia'' -- mamavo, voahenamamavo
* ''Landolphia mamolava'' → ''Landolphia gummifera'' -- mamalava, mamolava
* ''Landolphia'' ''perrieri'' ''→ Landolphia myrtifolia'' -- hehe, lokovahy, vahealahy, voahehy
* ''Landolphia richardiana'' → ''Landolphia gummifera''
* ''Landolphia thouarsii'' → ''Landolphia gummifera'' -- fasema

== Jereo koa ==

* [[Saba (zavamaniry)|''Saba'' (zavamaniry)]]
* ''Saba comorensis''
* ''Saba senegalensis''
* ''Saba thompsonii''</text>
      <sha1>rs90en2ufoqcby7fiukkb3x9dbehj6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burasaia madagascariensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299452</id>
    <revision>
      <id>1137253</id>
      <timestamp>2026-05-03T20:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana Menispermaceae</comment>
      <origin>1137253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="kx97a13lhmf23jfj0mrxmxsdx0jp1tr" xml:space="preserve">[[Sary:Burasaia madagascariensis1.png|vignette|404x404px|''Burasaia madagascariensis'']]
Ny '''''Burasaia madagascariensis''''' dia [[hazobotry]] na [[Hazo madinika|hazo]] [[Hazo madinika|madinika]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Menispermaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]],  indrindra any amin' ny ala mando any amin' ny ilany atsinanan' ny Nosy. Fantatra amin' ny raviny maitso maharitra sy ny voniny kely voalamina ho [[vondrombony]], izay manome voany mampiavaka azy, ity karazana ity. Manana anjara toerana lehibe ara-tontolo iainana ao anatin' ny toeram-paniriany voajanahary tsy manam-paharoa izy io. Indreto ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''ambarakasa''', '''ambarasaha''', '''ambarasaka''', '''ambora''', '''amboramanitra''', '''amborasaha''', '''amborasahamaitso''', '''amborasahy''', '''amborasaka''', '''amboravaky''', '''borasaha''', '''faritatsy''', '''faritsaty''', '''hazondahy''', '''odiandro''', '''oditohina''', '''ralakamisy''', '''vodihazo'''

== Jereo koa ==

* ''[[Burasaia]]''</text>
      <sha1>kx97a13lhmf23jfj0mrxmxsdx0jp1tr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137254</id>
      <parentid>1137253</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fampiasana</comment>
      <origin>1137254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="tpjwp2s5me7qzhftkwkzes5dw6j0icn" xml:space="preserve">[[Sary:Burasaia madagascariensis1.png|vignette|404x404px|''Burasaia madagascariensis'']]
Ny '''''Burasaia madagascariensis''''' dia [[hazobotry]] na [[Hazo madinika|hazo]] [[Hazo madinika|madinika]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Menispermaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]],  indrindra any amin' ny ala mando any amin' ny ilany atsinanan' ny Nosy. Fantatra amin' ny raviny maitso maharitra sy ny voniny kely voalamina ho [[vondrombony]], izay manome voany mampiavaka azy, ity karazana ity. Manana anjara toerana lehibe ara-tontolo iainana ao anatin' ny toeram-paniriany voajanahary tsy manam-paharoa izy io. Indreto ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''ambarakasa''', '''ambarasaha''', '''ambarasaka''', '''ambora''', '''amboramanitra''', '''amborasaha''', '''amborasahamaitso''', '''amborasahy''', '''amborasaka''', '''amboravaky''', '''borasaha''', '''faritatsy''', '''faritsaty''', '''hazondahy''', '''odiandro''', '''oditohina''', '''ralakamisy''', '''vodihazo.'''

== Fampiasana ==

=== Fitsaboana ===
Eto [[Madagasikara]], ny hoditry ny ''Burasaia madagascariensis'' sy ny fakany, izay tena mafaitra, no tena tadiavina indrindra, tanehina hatao [[tambavy]]&lt;nowiki/&gt;hitsaboana amin' ny [[tazomoka]] sy ny voka-dratsiny, indrindra aorian' ny krizin' ny tazomoka, raha misy soritr' aretina toy ny maloiloy, [[tsy fahazotoan-komana]], na [[havizanana]] ankapobeny. Ampiasana koa izy hiysaboana ny tazomoka mitaiza izay mampitombo ny [[sarakaty]]. Ny fisotroana ny tambavy avy amin' ny fakany dia mandrisika ny fikorianan' ny ranon' [[afero]], ka ilaina amin' ny karazana tazomoka sasany miaraka amin' ny olana momba ny [[fandevonan-kanina]] na [[aty]].

=== Fandoko ===
Ankoatra ny fampiasa amin' ny fitsaboana, ny fakany dia manana toetra fandoko, manome loko mavo, saingy io fampiasana io dia mijanona ho laharana faharoa raha oharina amin' ny fampiasana amin' ny fitsaboana.

== Jereo koa ==

* ''[[Burasaia]]''</text>
      <sha1>tpjwp2s5me7qzhftkwkzes5dw6j0icn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burasaia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299453</id>
    <revision>
      <id>1137255</id>
      <timestamp>2026-05-03T21:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Menispermaceae</comment>
      <origin>1137255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1403" sha1="6c9jsz2ppq3a5e3o2s2v7nqtj2c3zes" xml:space="preserve">[[Sary:Burasaia madagascariensis1.png|vignette|''[[Burasaia madagascariensis]]'']]
Ny '''''Burasaia''''' dia antokona [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Menispermaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Ranunculales]]. Teratany eto [[Madagasikara]] izy io.

== Lisitry ny karazana ==
Manaiky ireto karazana tanisaina eto ambany ireto ny ''[[Plants of the World Online]]'' &lt;small&gt;(20 Marsa 2021)&lt;/small&gt;:

* ''[[Burasaia australis]]'' &lt;small&gt;Elliot&lt;/small&gt; -- faritraty, faritsaty
* ''[[Burasaia congesta]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. -- 
* ''[[Burasaia gracilis]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. -- ambora, amboramanitra, amborasaha, amborasahatongoborona, amborasaka, amborasamanitra, amborosaha, kotolahy,  tongoborona.
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; (← ''Burasaia crateva'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;) -- alakamisy, ambarakasa, ambarasaha, ambarasaka, ambora, amboramanitra, amborasaha, amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo

'''Karazana fanampiny na anarana mitovy zavatra tondroina:'''

* ''Burasaia crateva'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (→''Burasaia madagascariensis'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;) -- alakamisy
* ''Burasaia nigrescens'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (→''Burasaia madagascariensis'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;) -- alakamisy, ampody, odiandro, varongimainty

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>6c9jsz2ppq3a5e3o2s2v7nqtj2c3zes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Papaver rhoeas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299454</id>
    <revision>
      <id>1137258</id>
      <timestamp>2026-05-03T21:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Papaveracea</comment>
      <origin>1137258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="qh1h1c0sdpiz3s4z6scge74nsee0egk" xml:space="preserve">[[Sary:Coquelicots roses.jpg|vignette|361x361px|''Papaver rhoeas'']]
Ny '''''Papaver rhoeas''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Papaveraceae]]''. Izy io dia zavamaniry ahitra maniry isan-taona sy teratany any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] manodidna an' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]] ([[Eorazia]] sy [[Afrika Avaratra]]), ary ampidirina any amin' ny faritra manana toetany antonony any amin' ny kôntinanta hafa rehetra afa-tsy ny [[Antarktika]]. Atao hoe '''kôkilikô''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]].

Ireto koa ny anarana hafa ahafantarana azy:

* ''Papaver agrivagum'' Jord.
* ''Papaver ameristophyllum'' Fedde
* ''Papaver arvaticum'' Jord.

== Jereo koa ==

* ''[[Papaver]]''</text>
      <sha1>qh1h1c0sdpiz3s4z6scge74nsee0egk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iván Duque</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299455</id>
    <revision>
      <id>1137265</id>
      <timestamp>2026-05-03T23:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>[[File:Iván Duque, oct 2021 1.1.jpg|thumb|Iván Duque, oct 2021 1.1]]</comment>
      <origin>1137265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="964" sha1="6o9pp63nw80fsdoag7agjaac9akahzx" xml:space="preserve">[[File:Iván Duque, oct 2021 1.1.jpg|thumb|Iván Duque]]
'''Iván Duque Márquez''' (teraka ny 1 Aogositra 1976 tao [[Bogotá]]) dia mpisolovava, profesora, mpanoratra ary [[mpanao politika]] Kolombiana izay niasa ho Filohan'i {{Kolombia}} nanomboka ny 7 Aogositra 2018 ka hatramin'ny 7 Aogositra 2022. 

Mpikambana ao amin'ny antoko [[Centro Democrático (Kolombia)|Centro Demokratiko]] izy.

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-40)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Juan Manuel Santos]]&lt;br/&gt; 2010-2018 ||[[Iván Duque]]&lt;br/&gt;2018-2022  || [[Gustavo &quot;Sapo&quot; Petro]]&lt;br/&gt;2022-2026 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{commonscat|Iván Duque}}
[[de:Iván Duque]]
[[es:Iván Duque]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1976]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]</text>
      <sha1>6o9pp63nw80fsdoag7agjaac9akahzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137267</id>
      <parentid>1137265</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="q2f20p2m2hpb4ypliqowrh4ojrenwyb" xml:space="preserve">[[File:Iván Duque, oct 2021 1.1.jpg|thumb|Iván Duque]]
'''Iván Duque Márquez''' (teraka ny 1 Aogositra 1976 tao [[Bogotá]]) dia mpisolovava, profesora, mpanoratra ary [[mpanao politika]] Kolombiana izay niasa ho Filohan'i {{Kolombia}} nanomboka ny 7 Aogositra 2018 ka hatramin'ny 7 Aogositra 2022. 

Mpikambana ao amin'ny antoko [[Centro Democrático (Kolombia)|Centro Demokratiko]] izy.

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-40)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Juan Manuel Santos]]&lt;br/&gt; 2010-2018 ||[[Iván Duque]]&lt;br/&gt;2018-2022  || [[Gustavo &quot;El Sapo&quot; Petro]]&lt;br/&gt;2022-2026 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{commonscat|Iván Duque}}
[[de:Iván Duque]]
[[es:Iván Duque]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1976]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]</text>
      <sha1>q2f20p2m2hpb4ypliqowrh4ojrenwyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137268</id>
      <parentid>1137267</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="fg5tuqnphdu5clcyb05cthzeggy7npu" xml:space="preserve">[[File:Iván Duque, oct 2021 1.1.jpg|thumb|Iván Duque]]
'''Iván Duque Márquez''' (teraka ny 1 Aogositra 1976 tao [[Bogotá]]) dia mpisolovava, profesora, mpanoratra ary [[mpanao politika]] Kolombiana izay niasa ho Filohan'i {{Kolombia}} nanomboka ny 7 Aogositra 2018 ka hatramin'ny 7 Aogositra 2022. 

Mpikambana ao amin'ny antoko [[Centro Democrático (Kolombia)|Centro Demokratiko]] izy.

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-40)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Juan Manuel Santos]]&lt;br/&gt; 2010-2018 ||[[Iván Duque]]&lt;br/&gt;2018-2022  || [[Gustavo &quot;El Sapo&quot; Petro]]&lt;br/&gt;2022-2026 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{commonscat|Iván Duque}}
[[de:Iván Duque]]
[[es:Iván Duque]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1976]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]
[[Sokajy:Centro Democrático (Kolombia)]]</text>
      <sha1>fg5tuqnphdu5clcyb05cthzeggy7npu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1137269</id>
      <parentid>1137268</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1137269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="ooqkqnauwss1m9jgiytbsonsrab7ska" xml:space="preserve">[[File:Iván Duque, oct 2021 1.1.jpg|thumb|Iván Duque]]
'''Iván Duque Márquez''' (teraka ny 1 Aogositra 1976 tao [[Bogotá]]) dia mpisolovava, profesora, mpanoratra ary [[mpanao politika]] Kolombiana izay niasa ho Filohan'i {{Kolombia}} nanomboka ny 7 Aogositra 2018 ka hatramin'ny 7 Aogositra 2022. 

Mpikambana ao amin'ny antoko [[Centro Democrático (Kolombia)|Centro Demokratiko]] izy.

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-41)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Juan Manuel Santos]]&lt;br/&gt; 2010-2018 ||[[Iván Duque]]&lt;br/&gt;2018-2022  || [[Gustavo &quot;El Sapo&quot; Petro]]&lt;br/&gt;2022-2026 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{commonscat|Iván Duque}}
[[de:Iván Duque]]
[[es:Iván Duque]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1976]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]
[[Sokajy:Centro Democrático (Kolombia)]]</text>
      <sha1>ooqkqnauwss1m9jgiytbsonsrab7ska</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ivan Duque</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299456</id>
    <redirect title="Iván Duque" />
    <revision>
      <id>1137266</id>
      <timestamp>2026-05-03T23:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Iván Duque]]</comment>
      <origin>1137266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="9x6j12ofg1ghk6kcx1gjeu9vx8hrh89" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Iván Duque]]</text>
      <sha1>9x6j12ofg1ghk6kcx1gjeu9vx8hrh89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paloma Valencia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299457</id>
    <revision>
      <id>1137272</id>
      <timestamp>2026-05-03T23:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:Discurso Paloma Valencia.jpg|thumb|Paloma Valencia]] '''Paloma Susana Valencia Laserna''' (teraka ny 19 Janoary 1978 tao [[Popayán]]) dia mpisolovava sady vehivavy [[mpanao politika]] [[Kolombia]]na.   Izy no senatriavin'ny taona 2014 tao ambanin'ny fitsipiky ny [[Centro Democrático (Kolombia)|Foibe Demaokratika]]. Ity no zazavavy kelin'i Guillermo León Valencia, filohan'i {{Kolombia}} teo anelanelan'ny taona 1962 sy 1966.  ==Fampielezan-kevitra ho f... »</comment>
      <origin>1137272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1301" sha1="4ywif6idqmpv5zpycz5rm4mfmni2bhy" xml:space="preserve">[[File:Discurso Paloma Valencia.jpg|thumb|Paloma Valencia]]
'''Paloma Susana Valencia Laserna''' (teraka ny 19 Janoary 1978 tao [[Popayán]]) dia mpisolovava sady vehivavy [[mpanao politika]] [[Kolombia]]na. 

Izy no senatriavin'ny taona 2014 tao ambanin'ny fitsipiky ny [[Centro Democrático (Kolombia)|Foibe Demaokratika]]. Ity no zazavavy kelin'i Guillermo León Valencia, filohan'i {{Kolombia}} teo anelanelan'ny taona 1962 sy 1966.

==Fampielezan-kevitra ho filoham-pirenena tamin'ny taona 2026==
Amin'ny 15 Desambra 2025, voatendry ho kandidà ho filoham-pirenen'i Kolombia ho an'ny [[Centro Democrático (Kolombia)|Centro Demokratiko]] izy noho ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny taona 2026.

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-43)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|   [[Gustavo &quot;El Sapo&quot; Petro]]&lt;br/&gt;2022-2026   ||[[Paloma Valencia]]&lt;br/&gt;2026-2030  ||
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


{{commonscat|Paloma Valencia}}
[[de:Paloma Valencia]]
[[es:Paloma Valencia]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]
[[Sokajy:Centro Democrático (Kolombia)]]</text>
      <sha1>4ywif6idqmpv5zpycz5rm4mfmni2bhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpitondra jadona kiobàna</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299458</id>
    <revision>
      <id>1137279</id>
      <timestamp>2026-05-04T00:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpitondra jadona]] [[Sokajy:Mpanao kiobàna]] »</comment>
      <origin>1137279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="35vky67u7a5h0igmp81ickfqfolnwgg" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpitondra jadona]]
[[Sokajy:Mpanao kiobàna]]</text>
      <sha1>35vky67u7a5h0igmp81ickfqfolnwgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpitondra jadona</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299459</id>
    <revision>
      <id>1137280</id>
      <timestamp>2026-05-04T00:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao politika]] »</comment>
      <origin>1137280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="6gsj2g262isags0lcmtb8cd0zojbhv7" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao politika]]</text>
      <sha1>6gsj2g262isags0lcmtb8cd0zojbhv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edilson Damião</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299460</id>
    <revision>
      <id>1137282</id>
      <timestamp>2026-05-04T01:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>vice</comment>
      <origin>1137282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="669" sha1="pvz4bgsxh75fu3fpizy6e98x7zsumcs" xml:space="preserve">[[File:FRR230001604254 div.jpg|thumb|Edilson Damião ]]
'''Edilson Damião Lima''' (teraka ny 13 Desambra 1977, tao [[Curitiba]]) dia [[injeniera]] sady [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]], mpiara-miasa amin'ny [[União Brasil]] (UNIÃO). Governora lefitra tao {{Roraima}} izy ary, vetivety, governoran'ny fanjakan'i Roraima.

== Politika ==
Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022, voafidy ho governora lefitra tao [[Roraima]] izy tamin'ny vato 163,167 (56.47%).

{{commonscat}}
==Jereo koa ==


[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:Governoran'i Roraima]]
[[Sokajy:União Brasil]]
[[Sokajy:Injeniera breziliana]]</text>
      <sha1>pvz4bgsxh75fu3fpizy6e98x7zsumcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Politika ao Kolombia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299461</id>
    <revision>
      <id>1137285</id>
      <timestamp>2026-05-04T07:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Kolombia]] [[Sokajy:Politika]] »</comment>
      <origin>1137285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="8nrvur6kykw5a6vxneu18lfs6jd7c88" xml:space="preserve">[[Sokajy:Kolombia]]
[[Sokajy:Politika]]</text>
      <sha1>8nrvur6kykw5a6vxneu18lfs6jd7c88</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>