Ohabolana

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ohabolana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1878</id>
    <revision>
      <id>1143498</id>
      <parentid>1142921</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="fiikjh33i1iggzjuxwmiji3eyejtgck" xml:space="preserve">Ny '''ohabolana''' dia fehezanteny mirakitra fahendrena fampiasa matetika. Fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ''ohabolana'', ka midika fa teny no nahazoana io teny io. Azo ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro ny ohabolana, fa tena fanaingoana [[kabary]] indrindra koa. Teo amin'ny [[Ntaolo]] malagasy dia haren-tsaina miampita amin'ny alàlan'ny [[lovantsofina]] toy ny [[angano]] ny ohabolana. Eto amin'ity rakipahalalàna ity, dia napetraka ao anaty fizarana iray amin'ny pejy iray ny ohabolana fantatra mahakasika iny pejy iny.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ireo ntaolo mba hahatonga saina sy hitondra fisaintsainana ho amin'ny fahendrena.

Ny '''ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny Ntaolo malagasy. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe '''ohabolana''', izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>fiikjh33i1iggzjuxwmiji3eyejtgck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143499</id>
      <parentid>1143498</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="tqo81le3fdcpu4jwh5aev6a0d24dc02" xml:space="preserve">Ny '''ohabolana''' dia fehezanteny mirakitra fahendrena fampiasa matetika. Fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ''ohabolana'', ka midika fa teny no nahazoana io teny io. Azo ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro ny ohabolana, fa tena fanaingoana [[kabary]] indrindra koa. Teo amin'ny [[Ntaolo]] malagasy dia haren-tsaina miampita amin'ny alàlan'ny [[lovantsofina]] toy ny [[angano]] ny ohabolana. Eto amin'ity rakipahalalàna ity, dia napetraka ao anaty fizarana iray amin'ny pejy iray ny ohabolana fantatra mahakasika iny pejy iny.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ireo ntaolo mba hahatonga saina sy hitondra fisaintsainana ho amin'ny fahendrena.

Ny '''ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny Ntaolo malagasy. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe '''ohabolana''', izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena ara-kolontsaina sy ara-pisainan'ny Malagasy ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny lovantsofina nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny kabary sy lahateny ofisialy.

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>tqo81le3fdcpu4jwh5aev6a0d24dc02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143500</id>
      <parentid>1143499</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="c22btwrg73n0tves5f2r8r1479sv1cs" xml:space="preserve">Ny '''ohabolana''' dia fehezanteny mirakitra fahendrena fampiasa matetika. Fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ''ohabolana'', ka midika fa teny no nahazoana io teny io. Azo ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro ny ohabolana, fa tena fanaingoana [[kabary]] indrindra koa. Teo amin'ny [[Ntaolo]] malagasy dia haren-tsaina miampita amin'ny alàlan'ny [[lovantsofina]] toy ny [[angano]] ny ohabolana. Eto amin'ity rakipahalalàna ity, dia napetraka ao anaty fizarana iray amin'ny pejy iray ny ohabolana fantatra mahakasika iny pejy iny.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ireo ntaolo mba hahatonga saina sy hitondra fisaintsainana ho amin'ny fahendrena.

Ny '''ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny Ntaolo malagasy. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe '''ohabolana''', izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena ara-kolontsaina sy ara-pisainan'ny Malagasy ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny lovantsofina nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny kabary sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny fianakaviana ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>c22btwrg73n0tves5f2r8r1479sv1cs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143501</id>
      <parentid>1143500</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="t10ikseo83a36en5qqjjh3sbkjfx41m" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny Ntaolo malagasy. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena ara-kolontsaina sy ara-pisainan'ny Malagasy ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny lovantsofina nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny kabary sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny fianakaviana ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>t10ikseo83a36en5qqjjh3sbkjfx41m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143502</id>
      <parentid>1143501</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="apxzhavu1rwur7ggpcsra3rce8zlpn0" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>apxzhavu1rwur7ggpcsra3rce8zlpn0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143503</id>
      <parentid>1143502</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="c33w5wtiqr5enoha98pi3u32lo4a8ix" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>c33w5wtiqr5enoha98pi3u32lo4a8ix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143504</id>
      <parentid>1143503</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny anjara toeran'ny ohabolana */</comment>
      <origin>1143504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="0qfd2buf68wc0zd5ukzpeq5tp7jvyov" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>0qfd2buf68wc0zd5ukzpeq5tp7jvyov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143505</id>
      <parentid>1143504</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="in98nexn6zbycmgwyge5eqhzm4iqv6a" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>in98nexn6zbycmgwyge5eqhzm4iqv6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143506</id>
      <parentid>1143505</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ohatra amin'ny ohabolana malagasy */</comment>
      <origin>1143506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="rap7ccoi6silz6pvv8r8km5v43lnhpn" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>rap7ccoi6silz6pvv8r8km5v43lnhpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143507</id>
      <parentid>1143506</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="f8t6v8y6gi7lqckdyfnr86mzgt8h4rs" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* &lt;nowiki&gt;http://ohabolana.serasera.org&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;https://www.tenymalagasy.org&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;http://www.thierotsy.fr.gd&lt;/nowiki&gt;

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>f8t6v8y6gi7lqckdyfnr86mzgt8h4rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143508</id>
      <parentid>1143507</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Rohy ivelany */</comment>
      <origin>1143508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2365" sha1="fhbcj9pwqu1l8fsdeh3jrslbydjyb63" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* &lt;nowiki&gt;http://ohabolana.serasera.org&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;https://www.tenymalagasy.org&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;http://www.thierotsy.fr.gd&lt;/nowiki&gt;

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>fhbcj9pwqu1l8fsdeh3jrslbydjyb63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143509</id>
      <parentid>1143508</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rohy ivelany */</comment>
      <origin>1143509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2620" sha1="qaa644zkmfyyu72pp3kcljedmphsn7b" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* &lt;nowiki&gt;http://ohabolana.serasera.org&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;https://www.tenymalagasy.org&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;http://www.thierotsy.fr.gd&lt;/nowiki&gt;

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# &lt;nowiki&gt;http://ohabolana.serasera.org&lt;/nowiki&gt;
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>qaa644zkmfyyu72pp3kcljedmphsn7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143510</id>
      <parentid>1143509</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rohy ivelany */</comment>
      <origin>1143510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="2rnnpffbmm14lz9ggp8k2lkyf2ufjps" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org&lt;/
* https://www.tenymalagasy.org&lt;/
* http://www.thierotsy.fr.gd&lt;/

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# &lt;nowiki&gt;http://ohabolana.serasera.org&lt;/nowiki&gt;
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>2rnnpffbmm14lz9ggp8k2lkyf2ufjps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143511</id>
      <parentid>1143510</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rohy ivelany */</comment>
      <origin>1143511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="5axku25ddkfztbituwzirrybuztqyid" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# &lt;nowiki&gt;http://ohabolana.serasera.org&lt;/nowiki&gt;
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>5axku25ddkfztbituwzirrybuztqyid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143512</id>
      <parentid>1143511</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano sy fanamarihana */</comment>
      <origin>1143512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="kudrh83yk0rbl08xhjfht6ocrf63rg9" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>kudrh83yk0rbl08xhjfht6ocrf63rg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143514</id>
      <parentid>1143512</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="hxgy2e6d75409d24w5an4s97ryfdikl" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>hxgy2e6d75409d24w5an4s97ryfdikl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143515</id>
      <parentid>1143514</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="9u94vzn2ax5hvmpk2vv0emam9lsoti4" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo avy amin'ny zavatra hitany sy niainany teo amin'ny fiarahamonina sy ny zavaboary. Noho izany dia lasa fitahirizana ny fahendrena sy ny fomba fisainan'ny Malagasy izy ireo.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>9u94vzn2ax5hvmpk2vv0emam9lsoti4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143516</id>
      <parentid>1143515</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny anjara toeran'ny ohabolana */</comment>
      <origin>1143516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="7m2bsustd79jdzgpwxmyu8yjz40784g" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org]

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo avy amin'ny zavatra hitany sy niainany teo amin'ny fiarahamonina sy ny zavaboary. Noho izany dia lasa fitahirizana ny fahendrena sy ny fomba fisainan'ny Malagasy izy ireo.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

== Endrika hisehony ==
Maro ny endrika isehoan'ny ohabolana, ka anisan'izany:

=== 1. Ohabolana mananatra ===
Entina manitsy fitondran-tena na manome lesona.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;

=== 2. Ohabolana manoro hevitra ===
Manampy ny olona handray fanapahan-kevitra tsara.

'''Ohatra:'''

* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== 3. Ohabolana mifototra amin'ny fanoharana ===
Mampiasa sary an-tsaina na zavatra hita eo amin'ny natiora.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;

=== 4. Ohabolana ampiasaina amin'ny kabary ===
Fanaingoana sy fanamafisana ny lahateny.

'''Ohatra:'''

* &quot;Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.&quot;

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>7m2bsustd79jdzgpwxmyu8yjz40784g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mouans-Sartoux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62001</id>
    <revision>
      <id>1143494</id>
      <parentid>898549</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>31390</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>CoA @svg</comment>
      <origin>1143494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1277" sha1="1c75aicnqbps4xkuir7arst3elvcs33" xml:space="preserve">{{Coord|43.6211|06.9725}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Mouans-Sartoux
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]
|velarantany=13.52
|isam-ponina=10290
|ben'ny tanàna=André Aschieri
}}
[[sary:Blason ville fr Mouans-Sartoux (Alpes-Maritimes).svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Mouans-Sartoux]]
I '''Mouans-Sartoux''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Grasse, ao amin'ny departemantan'i [[Alpes-Maritimes]], ao amin'ny faritr'i [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 06084.
I André Aschieri no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&amp;ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pôle Azur Provence
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Mouans-Sartoux dia 10290 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 40 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 321 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.6211° ary 06.9725° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
*  : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Mouans-Sartoux Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Alpes-Maritimes]]</text>
      <sha1>1c75aicnqbps4xkuir7arst3elvcs33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164181</id>
    <revision>
      <id>1143513</id>
      <parentid>1142898</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano sy fanamarihana */</comment>
      <origin>1143513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2900" sha1="1jrjpnszruj2jhk9n2cltxn95lge601" xml:space="preserve">Ny '''kabary''' dia lahateny atao amin' ny feo avo ka entina hampitana hafatra ary matetika ravahina amin' ny [[hainteny]] sy [[ohabolana]] sady atrehin' olona maro. Samy nanana ny fomba nitrandrahany ny kabary ny rehetra ka izay no mahatonga ny famaritana somary maro amin' izao fotoana izao ny atao hoe ''kabary'', fa saingy io no fototra ka miainga avy amin' io avokoa ny famaritana rehetra misy ankehitriny.&lt;ref&gt;https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291&lt;/ref&gt;
== Ny ilana ny kabary ==
Maromaro ny antony ilana ny kabary, ka ohatra amin' izany ireto:

* entina hanamarinana na hanazavana zavatra iray manan-danja;
* entin'ny mpiteny maneho ny fahaizany miteny sy mitana ny sain'ny mpihaino, amin'ny alalan'ny teny tsara rindra sy [[ohabolana]] voafantina;
* nentin'ny mpanjaka nampitana hafatra tamin'ny vahoaka.

== Ny toetra tokony hananan' ny mpikabary ==
Ny mpikabary dia tokony hanana ireto toetra manaraka ireto:

* mila fahasahiana;
* mila fahaizana mandaha-teny;
* mila avo feo;
* mahafantatra ny fahendrena malagasy;
* mahafehy ny [[ohabolana]] sy ny [[hainteny]] ary ohampitenenana.

== Ny karazana kabary ==
Maro karazana ny kabary satria maro tokoa ny hafatra hampitaina. Anisan' ireny ny fampitana arahaba ambara amin' ny teny tsotra hoe kabary fiarahabana, ny firarian-tsoa isan-tsokajiny, ny [[kabary am-panambadiana]] izay ahafahana mahafehy ny kabary rehetra ny fahaizana azy, ny kabary an-karatsiana: [[Kabary famangiana |famangiana]], fisaorana am-pandevenana (am-bohitra, am-piangonana, ambony fasana), ny kabary am-pamadihana.

== Ohabolana momba ny kabary ==

* Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.

* Teny zato, kabary arivo, fa ny marina tokana ihany.
* Aza manao kabary ambony vavahady.
* Fisa-molotra sendra kabary, ka tojo ny sahaza azy.
* Kabarin-dRainisalama: ny lasa momba ny lasa, ny sisa manaraka ihany.
* Kabarin-t[[saka]]: vao miteny dia omeo.
* Kamboty mihaino kabary: milaza tsy misy mpihaino, manontany tsy ilazan' ny olona.
* Manao kabarin' [[Vonizongo|Ivonizongo]]: eo anatrehana tsy mahomby, eny anindran-tany vao miventy.
* Nataonao ho very angaha aho no nariana tamin-kabary?
* Ny [[zanak' omby]] tsy ampianarin-domano, ny andriana tsy ampianarin-kabary.
* Tendrombohitra tsy ilaozan' [[ambiaty]], tanàna maro tsy ilaozan' adala, kabary be tsy ilaozan-diso.
== Rohy ivelany ==

* [https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde https://fr.scribd.com/document/528893667/]Programme-2nde

* https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291

== Jereo koa ==
* [[Hainteny]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Angano]]
* [[Kabary am-panambadiana]]
* [[Kabary famangiana tera-bao]]
* [[Kabary famangiana amin' ny fahoriana]]
* [[Literatioran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>1jrjpnszruj2jhk9n2cltxn95lge601</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166297</id>
    <revision>
      <id>1143519</id>
      <parentid>1127449</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="dx9me7coratli8t3b1m9yzhnentqks8" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>dx9me7coratli8t3b1m9yzhnentqks8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143520</id>
      <parentid>1143519</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="1ixlself38qy6w5x2ax01c157i0izty" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>1ixlself38qy6w5x2ax01c157i0izty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143521</id>
      <parentid>1143520</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="oylhutn91xc8698tony4n89wul9zdvo" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>oylhutn91xc8698tony4n89wul9zdvo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143522</id>
      <parentid>1143521</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="sx7qttvrp6y77rcrr0euborkp9kf38h" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>sx7qttvrp6y77rcrr0euborkp9kf38h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143523</id>
      <parentid>1143522</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="56cd5npspst9pjdp69xv6cny6h4n536" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>56cd5npspst9pjdp69xv6cny6h4n536</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143524</id>
      <parentid>1143523</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fiaviany */</comment>
      <origin>1143524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="t9bi1kk9my42vtzzmqqllk22rbjl9fc" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>t9bi1kk9my42vtzzmqqllk22rbjl9fc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143525</id>
      <parentid>1143524</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2216" sha1="4pwxbr8u3dd6t65mvzbouzdo1gs9dw5" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>4pwxbr8u3dd6t65mvzbouzdo1gs9dw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143526</id>
      <parentid>1143525</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina */</comment>
      <origin>1143526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2433" sha1="dd3eb44t87hkc9o4r14tlugtt0wlgfj" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>dd3eb44t87hkc9o4r14tlugtt0wlgfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143527</id>
      <parentid>1143526</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina */</comment>
      <origin>1143527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="biktmg2grkjyp3uyaep4qwhpmayr0bi" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>biktmg2grkjyp3uyaep4qwhpmayr0bi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143528</id>
      <parentid>1143527</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fanitsiana fitondran-tena */</comment>
      <origin>1143528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="sv797vvp8daiddkr26ir3q17vk5egtf" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>sv797vvp8daiddkr26ir3q17vk5egtf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143529</id>
      <parentid>1143528</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fialamboly */</comment>
      <origin>1143529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3040" sha1="ne25r1lppmrdv15aupc588y198sdf14" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>ne25r1lppmrdv15aupc588y198sdf14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143530</id>
      <parentid>1143529</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fampitana fahendrena */</comment>
      <origin>1143530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="1ap8rc4o39o151q3vv1r8q69dyw6lrl" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>1ap8rc4o39o151q3vv1r8q69dyw6lrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143531</id>
      <parentid>1143530</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fampitana fahendrena */</comment>
      <origin>1143531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3886" sha1="s9ec1f92rdylsbgphunhpoqainbmrre" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>s9ec1f92rdylsbgphunhpoqainbmrre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143532</id>
      <parentid>1143531</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny sokela amin'izao fotoana izao */</comment>
      <origin>1143532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="mggxm0onfdm63rb35a3fc7a90x5ptxe" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>mggxm0onfdm63rb35a3fc7a90x5ptxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143533</id>
      <parentid>1143532</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="er0527ovc6ltwy8v1hj1xt891b8r5wb" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* Ohabolana
* Ankamantatra
* [[Hainteny]]
* Kabary
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>er0527ovc6ltwy8v1hj1xt891b8r5wb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143534</id>
      <parentid>1143533</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3954" sha1="m3262vrq1xjjcr85ijo2b46091dcjtg" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* Ankamantatra
* [[Hainteny]]
* Kabary
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>m3262vrq1xjjcr85ijo2b46091dcjtg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143535</id>
      <parentid>1143534</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3958" sha1="5iowv2xzd6xpy4acu1xyfseeuyh302r" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Hainteny]]
* Kabary
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>5iowv2xzd6xpy4acu1xyfseeuyh302r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143536</id>
      <parentid>1143535</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3962" sha1="r8eha05ggv5x5d6dg10nagkhyijkntl" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>r8eha05ggv5x5d6dg10nagkhyijkntl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143537</id>
      <parentid>1143536</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4297" sha1="c41na2fc0g4cypk43vmy0zrozkogqse" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Literatiora Am-bava Malagasy''.
# Dahl, Otto Christian. ''Ny Kolontsaina sy ny Fomban-drazana Malagasy''.
# Randriamamonjy, Frédéric. ''Haisoratra sy Kolontsaina Malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny Literatiora Malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>c41na2fc0g4cypk43vmy0zrozkogqse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143538</id>
      <parentid>1143537</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1143538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="nlvrdu8mw9j6xp8gedwgchkaopfos8s" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Literatiora Am-bava Malagasy''.
# Dahl, Otto Christian. ''Ny Kolontsaina sy ny Fomban-drazana Malagasy''.
# Randriamamonjy, Frédéric. ''Haisoratra sy Kolontsaina Malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny Literatiora Malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy malagasy]]
[[Sokajy malagasy]]
[[Sokajy am-bava]]
[[Sokajy malagasy]]</text>
      <sha1>nlvrdu8mw9j6xp8gedwgchkaopfos8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143539</id>
      <parentid>1143538</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1143539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4297" sha1="c41na2fc0g4cypk43vmy0zrozkogqse" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Literatiora Am-bava Malagasy''.
# Dahl, Otto Christian. ''Ny Kolontsaina sy ny Fomban-drazana Malagasy''.
# Randriamamonjy, Frédéric. ''Haisoratra sy Kolontsaina Malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny Literatiora Malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>c41na2fc0g4cypk43vmy0zrozkogqse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuri Gagarin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189382</id>
    <revision>
      <id>1143467</id>
      <parentid>1143415</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="kmcujhmjw76x8ykm52bwr7ygzvsmllj" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Yuri Gagarin
|teraka=9 Martsa 1934
|maty=27 Martsa 1968
|firenena= {{FRSS}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanamory sambon-danitra]]
|taona niasàna=
}}
I '''Yuri Gagarin''' na '''Youri Gagarine''' dia mpanamory [[sambondanitra]] [[Firaisan' ny Repoblika Sôsialista Sôvietika|sôvietika]], teraka tamin' ny 9 Martsa 1934 tao Kluchino ([[Rosia]]) ary maty tamin' ny 27 Marsa 1968. I Yuri Gagarin dia ilay olo-malaza amin' ny tantaran' ny siansa sy ny habakabaka. Ny anarany feno dia Yuri Alekseievich Gagarin. Ny asany dia mpanamory fiaramanidina, injeniera, kôsmônôta&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Yuri-Gagarin&lt;/ref&gt;.

== Zava-dehibe niavaka ==
I Yuri Gagarin no olombelona voalohany nandeha tany amin' ny [[habakabaka]]. Tamin' ny 12 Avrily 1961, izy dia nanao sidina manodidina ny Tany tamin' ny sambon-danitra [[Vostok 1]], nandritra ny 108 minitra monja. Izany dia nahatonga azy ho mariky ny fandresen' ny [[Firaisan' ny Repoblika Sôsialista Sôvietika|Sôvietika]] tamin' ny fifaninanana ara-teknôlôjia sy ara-tsiansa tamin' ny [[Etazonia|Amerikana]], nandritra ny [[Ady Mangatsiaka]].

==Fiainany manokana sy fianarana==
Teraka tao anaty fianakaviana mpamboly izy sady zanaka fahatelo amin’ny ankizy efatra. Nianatra ho injeniera sy mpanamory sambon-danitra izy. Natao mpanamory miaramila tao amin' ny tafika ana habakabaka sôvietika. Noho ny toetrany tsy matahotra sy kely vatana (ilaina amin' ny habakabaka), dia nofidiana ho anisan' ny kôsmônôta voalohany izy. Ny vadiny dia i Valentina Ivanovna Gagarina. Ny zanany dia i Jelena Gagarin.

== Aorian' ny sidina teny amin' ny habakabaka ==
Nahazo voninahitra lehibe tao amin' ny fireneny izy: Hero of the Soviet Union. Nandeha nitety tany maro ho solontenan' ny Sôvietika sy masoivohon' ny habakabaka. Tsy navela hamerina nandeha tany amin' ny habakabaka intsony izy, noho ny fisorohana loza mety hitranga.

== Fahafatesany ==
Nodimandry tamin' ny 27 Marsa 1968 tao amin' ny fianarana nanao fanazaran-tena niaraka amin' ny fiaramanidina MIG-15 izy. Tsy mazava tanteraka hatramin' izao ny tena antony nahatonga ilay lozam-piaramanidina.

== Lova sy fanomezam-boninahitra ==
[[Sary:Avenue_Youri_Gagarine_-_Sevran_(FR93)_-_2023-05-27_-_2.jpg|vignette| Lalana Youri Gagarine]]
Ny 12 Avrily dia ankalazaina ho Andro iraisam-pirenena ho an' ny sidina ana habakabaka (International Day of Human Space Flight). Firenena maro no nanao kianja, sekoly, kianjam-piaramanidina mitondra ny anarany. Maro koa ny sarivongana sy sary manome voninahitra azy.

== Galeria ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:1976 4569.jpg|
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|
File:RR5714-0010R.png|
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Jereo koa ==
{{CLEFDETRI:Gagarin, Yuri}}
{{commonscat}}
[[sokajy:mpanamory sambon-danitra rosiana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1934]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1968]]</text>
      <sha1>kmcujhmjw76x8ykm52bwr7ygzvsmllj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oliver Kahn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200057</id>
    <revision>
      <id>1143455</id>
      <parentid>1143168</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T23:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>7697</id>
      </contributor>
      <comment>sokajy:Teraka tamin'ny taona 1966 ➯ Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969</comment>
      <origin>1143455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="0jw4o8hzuck4ioa651vn2u3adlzxggc" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=16-04-11-Pressekonferenz ARD und ZDF Fußball-EM 2016 RalfR-WAT 7205d.jpg
|anarana=Oliver Kahn
|teraka=15 Jiona 1969
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Oliver Rolf Kahn''' dia mpiandry tsatokazo sy  mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 15 Jiona 1969.

==Klioba==
*[[Karlsruher SC]] (1987–1994) sy [[Bayern München]] (1994–2008)

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Kahn, Oliver}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969]]
[[sokajy:Mpiandry tsatokazo alemà]]</text>
      <sha1>0jw4o8hzuck4ioa651vn2u3adlzxggc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petter Rudi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206164</id>
    <revision>
      <id>1143460</id>
      <parentid>1115469</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T00:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="438" sha1="mqqw9dvyard4uz3yup6g5338vg24zqi" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Petter Rudi
|teraka=17 Septambra 1973
|toerana = [[Kristiansand]]
|maty= 
|firenena={{Norvezy}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Petter Rudi''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Norvezy]] teraka ny 17 Septambra 1973 tao [[Salangen]].

== Jereo koa ==

{{Commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra norveziana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1973]]</text>
      <sha1>mqqw9dvyard4uz3yup6g5338vg24zqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anneli Giske</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206926</id>
    <revision>
      <id>1143459</id>
      <parentid>751453</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T00:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="401" sha1="7rf8zqnvegujrb1amlay02xp0bvvhla" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Anneli giske.jpg
|anarana=Anneli Giske
|teraka=25 Jolay 1985
|maty= 
|firenena={{Norvezy}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Anneli Giske''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Norvezy]] teraka ny 25 Jolay 1985

== Jereo koa ==

{{Commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra norveziana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]</text>
      <sha1>7rf8zqnvegujrb1amlay02xp0bvvhla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>São Félix do Xingu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256891</id>
    <revision>
      <id>1143472</id>
      <parentid>1122057</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="gh6mngiphnlun5cbccq91j92iafpe1p" xml:space="preserve">{{coord|-6.644720|-51.995000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = São Félix do Xingu
|velarantany   =84.213
|fanjakana     = {{Pará}}
|isam-ponina   = 16477
|haavo         = 220
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =SaoFelixdoXingu32.jpg
|saina =Bandeira de São Félix do Xingu.gif
}}
[[File:Para Municip SaoFelixdoXingu.svg|thumb|left| Sao Felixd o Xingu]]
'''São Félix do Xingu''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Pará]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 16477 mponina tamin'ny taona 2017.&lt;ref name='geocities'&gt;[http://download.geonames.org/export/ Brazila] ao amin'i geonames.org, novingiana ny 18/11/2018 &lt;/ref&gt;


== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Pará]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>gh6mngiphnlun5cbccq91j92iafpe1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143473</id>
      <parentid>1143472</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="731" sha1="inwc1fyn3a9snq3ypgrulezftvdjs7r" xml:space="preserve">{{coord|-6.644720|-51.995000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = São Félix do Xingu
|velarantany   =84.213
|fanjakana     = {{Pará}}
|isam-ponina   = 65.418
|haavo         = 220
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =SaoFelixdoXingu32.jpg
|saina =Bandeira de São Félix do Xingu.gif
}}
[[File:Para Municip SaoFelixdoXingu.svg|thumb|left| Sao Felixd o Xingu]]
'''São Félix do Xingu''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Pará]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 65.418 mponina tamin'ny taona 2022. Lavitra ny renivohitra ([[Belém]]): 1.050 km


== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Pará]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>inwc1fyn3a9snq3ypgrulezftvdjs7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143474</id>
      <parentid>1143473</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="ganbwqsh80w5fqt1w2rj2x04b9jh8ta" xml:space="preserve">{{coord|-6.644720|-51.995000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = São Félix do Xingu
|velarantany   =84.213
|fanjakana     = {{Pará}}
|isam-ponina   = 65.418
|haavo         = 220
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =SaoFelixdoXingu32.jpg
|saina =Bandeira de São Félix do Xingu.gif
}}
[[File:Para Municip SaoFelixdoXingu.svg|thumb|left| Sao Felixd o Xingu]]
'''São Félix do Xingu''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Pará]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 65.418 mponina tamin'ny taona 2022. Lavitra ny renivohitra ([[Belém]]): 1.050 km
Kaominina manamorona ny sisintany: [[Altamira]], [[Tucumã]], [[Ourilândia do Norte]], [[Água Azul do Norte]] ary ny fanjakan'i [[Mato Grosso]].

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Pará]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>ganbwqsh80w5fqt1w2rj2x04b9jh8ta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143475</id>
      <parentid>1143474</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="r52x2gmp9je4z280t70q3jqhrmvm5ki" xml:space="preserve">{{coord|-6.644720|-51.995000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = São Félix do Xingu
|velarantany   =84.213
|fanjakana     = {{Pará}}
|isam-ponina   = 65.418
|haavo         = 220
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =SaoFelixdoXingu32.jpg
|saina =Bandeira de São Félix do Xingu.gif
}}
[[File:Para Municip SaoFelixdoXingu.svg|thumb|left| Sao Felixd o Xingu]]
'''São Félix do Xingu''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Pará]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 65.418 mponina tamin'ny taona 2022. Lavitra ny renivohitra ([[Belém]]): 1.050 km.

Kaominina manamorona ny sisintany: [[Altamira]], [[Tucumã]], [[Ourilândia do Norte]], [[Água Azul do Norte]] ary ny fanjakan'i [[Mato Grosso]].

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Pará]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>r52x2gmp9je4z280t70q3jqhrmvm5ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petra-kevitra ara-tahirin-kevitra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>261208</id>
    <revision>
      <id>1143493</id>
      <parentid>1093841</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T04:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samsaesque</username>
        <id>39758</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1143493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27251" sha1="no8cxyu6otdi6mhuwbd27tosrcafoxt" xml:space="preserve">[[Sary:Julius Wellhausen - Studien zur semitischen Philologie, 1914.jpg|vignette|337x337px|[[Julius Wellhausen]] (1844-1918)]]Ny '''petra'''-'''kevitra''' '''ara'''-'''tahirin'''-'''kevitra''' dia petra-kevitra izay milaza fa ny boky dimy voalohany ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] izay mamorona ny atao hoe [[Pentateoka]] na [[Torah|Tôrah]] (ny ''[[Bokin'ny Genesisy|Genesisy]]'' na ''Jenezy'', ny ''[[Bokin' ny Eksôdosy|Eksôdosy]]'' na ''Eksaody'', ny ''[[Bokin'ny Levitikosy|Levitikosy]]'' na ''Levitika'', ny ''[[Bokin'ny Nomery|Nomery]]'' na ''Fanisana'', ary ny ''[[Bokin'ny Deoteronomia|Deoterônômia]]'' na ''Deoterônômy'') dia avy amin' ny loharano efatra samihafa, dia ny [[tahirin-kevitra iahvista]], ny [[tahirin-kevitra elohista]], ny [[tahirin-kevitra deoterônômista]] ary ny [[tahirin-kevitry ny mpisorona]]. Izany petra-kevitra izany dia naraiki-drafitra tamin' ny taonjato faha-19 tamin' ny alalan' ny asan' ireo Alemàna atao hoe [[Karl Heinrich Graf]] (1815-1869)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Karl Heinrich Graf dia teolojiana protestanta alemàna sy manampahaizana momba ny Baiboly sy ny kolontsaina tatsinanana.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; sy [[Julius Wellhausen]] (1844-1918)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Julius Wellhausen dia teolojiana protestanta. Nisy fiantraikany be tamin’ny fandinihana ny fiteny ampiasaina ao amin’ny Testamenta Taloha ny fikarohany.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ka nomena anarana hoe &quot;'''Lamin-kevitra Graf-Wellhausen'''&quot;. Izany petra-kevitra izany dia mitsipaka ny fandraisana ara-bakiteny ny fitenenanana hoe &quot;Boky dimin' i Mosesy&quot; na &quot;Boky dimin' i Môizy&quot;.

Tsy io anefa no petra-kevitra voalohany atao hoe &quot;ara-tahirin-kevitra&quot; fa nisy nialoha azy, dia ny an' i Henning [[Bernhard Witter]] (1683-1715) sy ny an' i [[Jean Astruc]] (1684-1766)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Jean Astruc dia mpitsabo frantsay izay isan’ireo mpisava lalana amin’ny fanaovana fivoasan-dahatsoratra ankehirtiny.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ary ny an' i [[Edouard Reuss]] (1804-1891)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Édouard Guillaume Eugène Reuss dia teolojiana protestanta liberaly nampianatra tao amin’ny Faculté de théologie protestante de Strasbourg (1838-1888) izay nanantitra ny tokony handinihana lalina ny Baiboly sy ny tantarany.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;.

Ny petra-kevirtr' i Graf sy Wellhausen no nanjaka teo amin' ny sehatry ny fanaovana hevitenin' ny [[Baiboly]] nefa nifarana tamin' ny taona 1970 izany vokatry ny fitsikerana nataon' ny mpikaroka maro azy io na dia mbola misy ny miaro azy. Tsy misy anefa petra-kevitra mandresy lahatra ny besinimaro  nisolo azy. Ny fikarohana ankehitriny dia miankina amin' ny toetran' ny lahatsoratra sy ny fotoana heverina fa mety nanakambanana azy ka manome tombony ireto petra-kevitra roa ireto, dia ny &quot;[[Petra-kevitry ny sombin-dahatsoratra]]&quot;, izay manohana ny fandraiketana ny endriky ny [[lovantsofina]] maro samihafa tamin' ny fotoana samihafa; sy ny &quot;[[Petra-kevitry ny fameno]]&quot;, izay milaza fa nisy lahatsoratra roa niaingana izay niharam-panamboarana isankarazany. Ny fikarohana ankehitriny dia manavaka vondrom-pampandriana an-tsoratra roa: dia ny vondrona deoterônômista sy ny vondron' ny mpisorona.

== Ny petra-kevitra ara-tahirinkevitra vitsivitsy voalohany ==

==== Taonjato faha-16 hatramin' ny faha-18 ====
[[Sary:Spinoza.jpg|vignette|221x221px|[[Baruch Spinoza]] (1632-1677)]]
Nanomboka tamin' ny taonjato faha-16 dia maro ireo mpanoratra izay nametra-kevitra fa ny [[Pentateoka]] (na [[Torah]]) dia soratr' olona maro. Anisan' ireo mpametra-kevitra ireo i [[Karlstadt]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Andreas Rudolff-Bodenstein von Karlstadt dia mpanavao fiangonana (reformatora) alemàna tamin’ny taonjato faha-16.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; tamin' ny taona 1520 sy i [[Thomas Hobbes|Hobbes]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Thomas Hobbes dia filozofa anglisy malaza tamin’ny nanoratany ilay boky atao hoe ''Leviathan, or The Matter, Forme, &amp; Power of a Common-wealth Ecclesiasticall and Civill, by Thomas Hobbes of Malmesbury'' – izay hafohezina amin’ny hoe ''Leviathan''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; tamin' ny taona 1651 ary i Spinoza&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Baruch Spinoza dia filozofa neerlandey manam-piaviana portogey. Nisy fiantraikany lehibe tamin'ny nitovy fotoana niainana taminy sy ny taty aoriany ny fandinihany.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; tamin' ny taona 1670.

Ho an' i [[Spinoza]], ao amin' ny boky nosoratany (''Tractatus theologico-politicus'', 1670), dia milaza fa tarika iray miaraka amin' ireo boky ara-tantara (ny [[Bokin' i Jôsoa]] sy ny [[Boky faharoan'ny Mpanjaka|Boky faharoan' ny Mpanjaka]]) ny Petateoka ka tsy azo heverina ho voasoratra talohan' ny fiafaran' ny [[Fanjakan'i Jodà|Fanjakan' i Jodà]] izay tantaraina ao amin' ny [[Boky faharoan'ny Mpanjaka|Boky faharoan' ny Mpanjaka]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;Thomas Römer&quot;, in Thomas Römer, Jean-Daniel Macchi et Christophe Nihan (dir.), ''Introduction à l'Ancien Testament,'' Labor et Fides, 2009, pp. 140-142.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny mpanao tsikera hafa dia sahalahana amin' izany ka isan' izany i Richard Simon&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I Richard Simon dia Frantsay manampahaizana momba ny Baiboly. Heverina ho ny tena mpitarika izy tamin’ny fitsikerana ny Baiboly amin’ny teny frantsay.&lt;/small&gt;  &lt;/ref&gt; (''Histoire critique du Vieux Testament'',1678) sy i [[Henning Bernhard Witter]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://www.bibelwissenschaft.de/wibilex/das-bibellexikon/lexikon/sachwort/anzeigen/details/witter-henning-bernhard/ch/4390abbef7cd84b0a7cd23e9450dd5ef/ Witter, Henning Bernhard]&quot; [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.bibelwissenschaft.de%2Fwibilex%2Fdas-bibellexikon%2Flexikon%2Fsachwort%2Fanzeigen%2Fdetails%2Fwitter-henning-bernhard%2Fch%2F4390abbef7cd84b0a7cd23e9450dd5ef%2F tahiry]], in ''Das wissenschaftliche Bibellexikon im Internet''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ary i Jean Astruc (''Conjectures sur les mémoires originaux dont il paraoit que Moyse s'est servi pour composer le Livre de la Genèse'', 1753).

Ho an' ireo mpanoratra ireo dia tokony ho hazavaina ny fisian' ny teny na andian-teny na tantara na fanazavana miverina indroa na imbetsaka, sy ny fifanoherana anatiny, ary ny fahatapahan' ny fitantarana ao amin' ny lahatsoratry ny [[Baiboly]]. Toherin' ny ankamaroan' izy ireo ny filazana fa i [[Mosesy]] (na Môizy) irery ihany no nanoratra ny Pentateoka, nefa tsy izany no hevitr' i Astruc izay nanoratra mba hanohanany ny filazana an' i Mosesy ho hany mpanoratra ny Pentateoka&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Aminy dia nampiasa loharano roa i Mosesy, dia ny &quot;tahirim-pahatsiarovana A&quot; izay iantsoana an' Andriamanitra hoe ''[[Elohim]]'' sady manomboka ao amin' ny [[Bokin'ny Genesisy|Genesisy]] toko voalohany, sy ny &quot;tahirim-pahatsiarovana B&quot; izay iantsoana an' Andriamanitra hoe ''[[IHWH]]'' sady manomboka amin' ny Genesisy 2.41.

Io fiantsoana an' Andriamanitra amin' ny anarana roa ao amin' ny [[Pentateoka]] io dia ivon' ny petrak' olana momba ny Pentateoka. Io no ifaharan' ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra, izay niteraka ady hevitra lehibe eo amin' ny samy mpikaroka tamin' ireo taona 1960 sy ireo taona 1970;

==== Ny taorian' ny petra-kevitr' i Jean Astruc ====
[[Sary:Astruc 1766.jpg|vignette|238x238px|[[Jean Astruc]] (1684-1766)]]
Ny mpanao hevi-teny tamin' ny taonjato faha-19 dia nandray hevitra avy ao amin' ny bokin' i [[Jean Astruc|Astruc]] (''Conjecture''), nefa tsy nikendry ny hiaro ny hevitra ara-dovantsofina, ka namolavola modely misava fotoana (ara-tantara) afaka anazavana ny fisian' ny loharano mahaleo tena ao amin' ny [[Pentateoka]], izay nampandrina an-tsoratra tamin' ny vanim-potoana samihafa sy niankina tamin' ny foto-kevitra samihafa&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Nisy petra-kevitra roa nipoitra tamin' izany, dia ny &quot;[[petra-kevitry ny sombin-dahatsoratra]]&quot;, izay narahin' ny &quot;[[petra-kevitry ny fameno]]&quot;. Izy ireo enefa tsy nahavaly ny fanontaniana rehetra ka lasa tsy nisy mpiraharaha firy fa voasolon' ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra novolavolain' i Reuss ary indrindra ny an' i Graf sy i Wellhausen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Ny lamin-kevitra Graf-Wellhausen ==

=== Ny fiantombohany ===
[[Sary:Édouard Guillaume Eugène Reuss.jpg|vignette|242x242px|Édouard Guillaume Eugène Reuss (1804-1891)]]
Nihevitra i [[Edouard Reuss]] (1804-1891) fa avy amin' ny loharano telo na tahirin-kevitra efatra ny [[Pentateoka]] ka navahany tamin' izany ny lalàn' ny mpisorona (ny Eksôdôsy 25-40, ny Nomery 1-10, ny Levitikosy ary lahatsoratra vitsivitsy mitantara).

Nasehon' i [[Karl Heinrich Graf]] (1815-1869), izay mpianatr' i Édouard Reuss, fa na ny [[Bokin' ny Deoterônômia|Deoterônômia]] na ny [[Bokin' ny mpaminany (Baiboly)|bokim-paminaniana]] na ny [[Boky ara-tantara (Baiboly)|bokim-pitantarana]] (ny [[Bokin' i Jôsoa|Jôsoa]] hatramin' ny [[Boky faharoan' ny Mpanjaka|Mpanjaka faharoa]]) dia tsy mahalala ny lalàn' ny mpisorona velabelarina ao amin' ny [[Torah]]. Noho izany dia tokony ho nosoratana taorian' ny fotoan' ny [[Fahababoana tany Babilôna|Fahababoana]] ny tahirin-kevitra misy ny lalàn' ny mpisorona. Io petra-kevitr' i Graf io, izay fantatra amin' ny anarana hoe &quot;Lamin-kevitra Graf-Wellhausen&quot; rehefa narafitr' i Wellhausen tsara, dia milaza fa ny famolavolana ny fanoratana ny [[Tanakh]] dia vokatry ny lovantsofina teôlôjika taloha sady nanomboka talohan' ny fahamarinan-toeran' ny fivavahana amin' Andriamanitra tokana ([[mônôteisma]]) teo amin' ny [[Hebreo (vahoaka)|Hebreo]]. Io petra-kevitra io dia mametraka mialoha ny fisian' ny tahirin-kevitra efatra mifampiditra na mifinaingina ao amin' ny Torah araka ny endrika ahalalana azy amin' izao fotoana izao.

=== Ny tahirin-kevitra efatra ===
Araka ny petra-kevitr' i Wellhausen dia avy amin' ny fanakambanana ny tahirin-kevitra efatra voasoratra tamin' ny fomba tsy miankina sady naely araka izany endriny izany ny [[Pentateoka]]. Asa-soratr' olon-tokana na maro, izay avy amin' ny loharano voasoratra na lovantsofina am-bava, ny tsirairay amin' ireo tahirin-kevitra ireo&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Pierre de Martin de Viviés, pss, &quot;[http://introbible.free.fr/p2penta.html La rédaction du Pentateuque: hypothèses contemporaines]&quot; [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fintrobible.free.fr%2Fp2penta.html tahiry]], 2013.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ireo tahirin-kevitra efatra ireo dia ahitana taratra ny fivoaran' ny finoan' ireo izay nampandry azy an-tsoratra raha ampitahaina amin' ny mpialoha lalana azy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;Thomas Römer, in Thomas Römer, Jean-Daniel Macchi et Christophe Nihan (dir.), ''Introduction à l'Ancien Testament'', Labor et Fides, 2009, p. 143-148.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ireto ireo tahirin-kevitra ao amin' ny petra-kevitr' i Wellhausen ireo: ny tahirin-kevitra iahvista, ny tahirin-kevitra elôhista, ny tahirin-kevitra deoterônômista ary ny tahirin-kevitry ny mpisorona.

==== Ny tahirin-kevitra iahvista ====
Ny [[tahirin-kevitra iahvista]] (hafohezina amin' ny litera ''J'', araka ny teny alemàna hoe ''Jahvist''), izay avy amin' ny anarana iantsoana ny Andriamanitr' i Israely hoe ''[[IHWH]]'' (na ''JHWH''). Ny fandraiketana azy (na am-bava na an-tsoratra) dia natao tao [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]] tamin' ny taonjato faha-10 tal. J.K. nandritra ny fanapahan' i [[Sôlômôna]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

==== Ny tahirin-kevitra elôhista ====
Ny [[tahirin-kevitra elôhista]] (hafohezina amin' ny litera ''E,'' araka ny anarana iantsoana ny Andriamanitr' i Israely hoe ''[[Elohim]]''). Voaraikitra tao amin' ny [[Fanjakan'i Israely (Samaria)|Fanjakan' i Israely avaratra]] tamin' ny tapany farany amin' ny taonjato faha-9 tal. J.K. na tamin' ny taonjato faha-7 tal J.K.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

==== Ny tahirin-kevitra deoterônômista ====
Ny [[tahirin-kevitra deoterônômista]] na tantara deoterônômista (hafohezina amin' ny litera ''D''), dia nosoratan' ny mpanao lalàna tao [[Jerosalema]] tamin' ny fanjakan' i [[Josia (mpanjakan'i Jodà)|Josia]] tamin' ny faran' ny taonjato faha-7 tal J.K.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

==== Ny tahirin-kevitry ny mpisorona ====
Ny [[tahirin-kevitry ny mpisorona]] (hefohezina amin' ny litera hoe ''P'', avy amin' ny teny elamàna ''Priestercodex'' na ''Priesterschrift''), izay voasoratry ny [[Mpisorona jiosy|mpisoron']] i Jerosalema nandritra ny [[Fahababoana tany Babilona|Fahababoana tany Babilôna]] (582-538 tal. J.K.) hatramin' ny taonjato faha-6 tal. J.K.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Ny filaharana ara-potoan' ny fisehoan' ny tahirin-kevitra tsirairay ===
Araka ny petra-kevitr' i Welhausen dia nosoratana voalohany ny tahirin-kevitra ''J'', avy eo ny ''E'' tonga tao Jerosalema taorian' ny faharavan'ny tananan' i Samaria tamin' ny taona 722&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Natambatra tamin' ny ''J'' izy ka nanome ny tahirin-kevitra ''JE''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Ny filaharana omen' i Wellhausen dia izao: ''J, E, D, P''. Napetrak' i Welhausen any aoriana indrindra amin' ny vanimpotoan' ny [[Fahababoana tany Babilôna]] na tamin' ny vanim-potoana [[Persia|persiana]] ny ''P'', satria ny lalàn' ny fisoronana dia tsy hita ao amin' ireo [[Bokim-pitantarana (Baiboly)|bokim-pitantarana]] sy ao amin' ny [[Bokim-paminaniana (Baiboly)|bokim-paminaniana]] taorian' ny Fahababoana&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;Thomas Römer, &quot;[http://www.theolib.com/articles/zeitgeist.html L'exégèse et l'air du temps] {{Wayback|url=http://www.theolib.com/articles/zeitgeist.html |date=20150530162431 }}&quot; [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.theolib.com%2Farticles%2Fzeitgeist.html tahiry]], ''Théolib'' 16, 2001.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Izao ny fandaharana ara-potoana nataon' i Wellhausen: ny ''J'' sy ny ''E'', izay atambatra ho ''JE'' sady nosoratana tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka, avy eo ny ''D'' izay tsy inona fa ny [[Bokin'ny Deoteronomia|Deoterônômia]] amin' ny endriny voalohany nosoratana tamin' ny faran' ny taonjato faha-7 tal. J.K., ary farany ny ''P'' izay ahitana ny fombam-pivavahana sy ny lalàn' ny mpisoronana&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Ho an' i Wellhausen, ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra dia mitaky filaharana ara-potoana izay tsy afa-misaraka amin' ny fivoaranan' ny fivavahan' ny [[Hebreo (mponina)|Hebreo]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Izany dia vokatry ny fandinihany ireo andrim-pivavahana dimy, dia ny toerana fanaovana fanompoam-pivavahana, ny [[sorona]], ny firavoravoana, ny mpitondra fivavahana ary ny [[ampahafolon-karena]]. Nanatsoa-kevitra izy fa ireo andry ireo dia manaraka zotra izay miantomboka amin' ny fahamaroan' ny endri-pivavahana avy any amboalohany, narakarahin' ny fanangonana izany amin' ny fahefana tokana ary niafara tamin' ny famadihana izany ho fombam-pivavahana, ka izany dia nahatonga an' i Welhausen hihevitra fa tsy niandohan' i Israely tany aloha ny Lalàna na ny Penteteoka, fa nanjary fototry ny [[jodaisma]] nanomboka tamin' ny vanimpotoana aorian' ny Fahababoana, araka ny amintinan' i Thomas Römer azy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Naneho fankasitrahana kokoa ny vanimpotoan' ny [[Fanjakan'i Israely (mitambatra)|fanjakana tokana]], izany hoe ny mifanandrify amin' ny ''JE'', i Wellhausen. Vokatry ny romantisma alemàna izany, nefa ny fitiavany ny Kaiser dia isan' ny mandray anjara amin' izany safidiny izany; ka tamin' ny lahateny nataony teo anatrehan' i Guillaume I dia nampitaha ny fahaterahan' ny [[Fanjakan'i Israely (mitambatra)|fanjakana tokan' i Israely]] sy ny Empira alemàna izay natambatr' i Bismark izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Izany no nahatonga azy hanome lanja be loatra ny vanimpotoan' ny mpanjaka sy hihevitra ny tohin' ny tantaran' ny [[Jiosy]] ho fizorana mankany amin' ny fiharatsiana izay nitarika ho amin' ny fianteherana loatra amin' ny fombafombam-pivavahana sy amin' ny lalàna, indrindra tamin' ny vanimpotoana aorian' ny [[Fahababoana tany Babilona|Fahababoana]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Fitohizan' ilay petra-kevitra ==

=== I Hermann Gunkel ===
[[Sary:Gunkel.jpg|vignette|261x261px|[[Hermann Gunkel]] (1862 –1932)]]
Niteraka adihevitra ny petra-kevitra Graf-Wellhausen, ka isan' izany ny fiavian' ny tahirin-kevitra efatra: ny mpanoratra azy ireo ve no namorona azy sa mpampandry an-tsoratra na mpanangona fotsiny izy ireo? Ireo fanonataniana ireo dia nahatonga ny fivoaran' ilay petra-kevitra, indrindra teo amin' ny asan' i [[Hermann Gunkel]] (1862-1932). Nisy fiantraikany ny sekolin' ny ''tantaran' ny fivavahana'' sy ny fandrosoan' ny [[arkeôlôjia]] [[Mesôpôtamia|mesôpôtamiana]] sy [[Asiria|asiriana]] (tamin' io vanimpotoana io no nahitana ny ''Tantaran' i Gilgamesa'' sy nandikana azy amin' ny fiteny hafa), ny [[Genesisy (boky ao amin'ny Baiboly)|Genesisy]], izay nahavitan' i Gunkel fivoasana malaza, dia ataon' io mpanoratra io ho fanangonana angano na  [[fedrà]] izay niforona miandalana avy amin' ny fitantarana samy mahaleo tena nefa nifameno tsikelikely sy mety nitambatra tamin' ny [[lovantsofina am-bava]]. I Gunkel koa dia heverina ho mpanorina ny sekolin' ny ''tantaran' ny endri-dahatsoratra'' izay milaza fa ny endriky ny lahatsoratra iray dia ahitana taratra ny fifandraisana sy ny fiarahamonina nipoiran' ilay lahatsoratra.

=== I Martin Noth ===
I [[Martin Noth]] (1902-1968) dia nametra-panontaniana ny amin' ny boky voakasik' ireo loharano ireo: [[Pentateoka]] (&quot;boky dimy&quot;) sa [[Heksateoka]] (&quot;boky enina&quot;) sa [[Tetrateoka]] (&quot;boky efatra&quot;)?

Nanao petra-kevitra i Noth fa ny Pentateoka dia vokatry ny fikambanana miandalan' ny lahatsoratra maro tsy mifampiakina izay voasokajy ara-dohahevitra fa tsy famerenam-panoratana ireo lafika samihafan' ny Pentateoka heverina ho voalohany indrindra.

I Noth koa no tompon' ilay petra-kevitra momba ny fisian' ny &quot;lova deoterônômika&quot; izay milaza fa nisy mpanao tantara iray izay nomeny anarana hoe Deoterônômista izay nanoratra ny &quot;tantaran' i Israely&quot; avy tamin' ny tahirin-kevitra nananany sy avy amin' ny sombintsombin' ny [[Bokin' i Jôsoa]] sy ny [[Bokin' ny Mpitsara]] ary ny [[Bokin' ny Mpanjaka]] roa sy i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]].  

=== Gerhard von Rad ===
Ao amin' ny asa soratr' i [[Gerhard von Rad]] (1901-1971) dia tonga tamin' ny ''endriny kanônika'' ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra, dia ilay manazava tsara kokoa ny fiforonan' ny [[Pentateoka]], hatramin' ireo taona 1970. Araka an' i Von Rad dia [[Heksateoka]] (&quot;boky enina&quot;), raha ny tena marina, ny Pentateoka raha ny firafiny no dinihina, satria ao ny Iahvista no mametraka ny ''tantaram-pamonjena'' izay mianga amin' ny [[fiekem-pinoana]] kely voalohany ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|Deoterônômia]] (Deo. 26.5-9).

* Mihevitra ny Iahvista fa ny fanjakan' i [[Sôlômôna]] dia fahatanterahan' ny fampanantenana sy fikasan' i [[Iahveh]] resahina ao amin' ny [[Genesisy (boky ao amin'ny Baiboly)|Genesisy]] (Gen. 12.1-3).
* Ny &quot;Anarana Lehibe&quot; araka ny Genesisy (Gen. 12.2) dia ilay nomena an' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]] araka ny [[Boky faharoan' i Samoela]] (2Sam. 7.9).
* Ny firehan-kevitry ny Iahvista dia manao ny fampanantenana nomena an' i [[Abrahama (patriarka)|Abrahama]] ny amin' ny &quot;Firenena Lehibe&quot;, ho fitahiana sy fahazoana ny tany araka ny nahatanterahany teo amin' ny fanapahan' i Sôlômôna.

Nihevitra i Von Rad fa ilaina ny fanaovana fikarohana mitovy amin' ny nataony mikasika ireo loharano hafa. Manakaiky ny ''teôlôjia dialektika'' niharan' ny asan' i [[Karl Barth]] ny hevitra ankapoben' ny asan' i Von Rad. 

=== Ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra tamin' ny taona 1960 ===
Tamin' ny fotoana manodidina ny taona 1960 dia niseho amin' ny endrika hafa tsy tahaka azy tamin' ny fiandohany ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra fa sahala amin' izao:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''&lt;small&gt;Loharano&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Fotoana&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Andalana voakasika&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Lahatsoratra misongadina&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Teôlôjia&lt;/small&gt;'''
|-
|'''&lt;small&gt;J&lt;/small&gt;'''
|&lt;small&gt;930 (vanimpotoan’i [[Sôlômôna]])&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Gen. 2.4 – Jôsoa 24&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Gen.12.1-3. Eks 19.3 sy snm.&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fanamarinana ny fanjakan’ i Davida; manatanteraka ny fampanantenany  sady miaraka amin’ ny olona Andriamanitra.&lt;/small&gt;
|-
|'''&lt;small&gt;E&lt;/small&gt;'''
|&lt;small&gt;850-750&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Gen. 15 – ? (iadian-kevitra)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Gen. 20 – 22&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Ny tahotra an’ Andriamanitra dia mitarika amin’ ny fitodran-tena  mendrika. Manakaiky ny bokin’ ny mpaminany io tahirin-kevitra io.&lt;/small&gt;
|-
|'''&lt;small&gt;D&lt;/small&gt;'''
|&lt;small&gt;750-620&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Deo. 5 – 30&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Deo.6. 4-3&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Teôlôjian’ ny Fanekem-pihavanana; teôlôjian’ ny Andriamanitra tokana&lt;/small&gt;
|-
|'''&lt;small&gt;P&lt;/small&gt;'''
|&lt;small&gt;550&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Gen. 1 – Deo. 34 /Jôsoa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Gen .1, Gen. 17, Eks.6&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fiandrianana sy fahamasinan’ i Iahveh; lanjan’ ny andrim-pivavahana; fanelanelanan’ ny mpisorona.&lt;/small&gt;
|}

== Fitsikerana sy fandaozana an' ilay petra-kevitra ==
Na dia misy ireo fiangonana [[Fôndamentalisma kristiana|fondamentalista]] manohitra ny lamin-kevitra Gaf-Wellhausen dia nanjaka io petra-kevitra io hatramin' ny taona 1970&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Römer, &quot;La formation du Pentateuque : histoire de la recherche&quot;, dans Thomas Römer, Jean-Daniel Macchi et Christophe Nihan (dirs.), ''Introduction à l'Ancien Testament'', Labor et Fides, 2009 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-8309-1368-2&lt;/nowiki&gt;), &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 143&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanohitra ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra ny fikarohana maro nivoaka tamin' ny taona 1975, ka nampiharihary ny fiarahana sy ny fitovizam-potoa-nisehoan' ny fiheverana sy sekoly, ny mampiavaka ny [[Pentateoka]] (tsy manazava ny anton' ny nizaràna ny Pentateoka ho boky dimy io petra-kevitra io), ny tsy fisian' ny famerenana amin' ny tokony ho izy ny loharano elôhista&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Claus Westermann, BK 1/2, Neukirchen, 1981, p. 413.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nanome lanja indray ny &quot;[[Petra-kevitry ny sombin-dahatsoratra]]&quot; ireto boky manaraka ireto:

* John Van Seters, ''Abraham in Tradition and History,'' New Haven/Londres 1975 (&quot;I Abrahama ao amin' ny lovantsofina sy ny tantara&quot;).
* Hans Heinrich Schmid, ''Le soi-disant yahwiste''. (&quot;Ilay milaza tena hoe Iahvista&quot; na &quot;ilay lazaina hoe Iahvista&quot;)
* Rolf Rendtorff, ''Das überlieferungsgechichtliche Problem des Pentateuch'' Berlin, 1975 (&quot;Ny olan' ny fampitana ny lovantsofin' ny Pentateoka&quot;)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Daniel Marguerat, ''La Bible en récits. L'exégèse biblique à l'heure du lecteur'', Labor et Fides, 2003, p. 186.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ho an' ireto mpanoratra ireto dia tsy ampy ny vokatry ny fitsikerana ara-kaisoratra sy ny fahalalantsika ny [[Andro Taloha]] ka tsy azo antoka ny petra-kevitra ho enti-manazava amin' ny fomba feno ny nampandriana an-tsoratra ny lahatsoratry ny [[Baiboly]]. Na dia maro ireo fahasamihafana mampiavaka ireo asa ireo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Römer, &quot;La formation du Pentateuque : histoire de la recherche&quot;, dans Thomas Römer, Jean-Daniel Macchi et Christophe Nihan (dirs.), ''Introduction à l'Ancien Testament'', Labor et Fides, 2009 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-8309-1368-2&lt;/nowiki&gt;), &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 153&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, dia miteraka  firodanan' ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra izany ka manokatra lalana mankamin' ny fiaraha-monin' ny fomba fiasa tsy ahitana izay mahangona ny ankabeazan' ny fikarohana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Römer, &quot;La formation du Pentateuque : histoire de la recherche&quot;, dans Thomas Römer, Jean-Daniel Macchi et Christophe Nihan (dirs.), ''Introduction à l'Ancien Testament'', Labor et Fides, 2009 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-8309-1368-2&lt;/nowiki&gt;), &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 154&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Navelan' ny mpikaroka maro ny fiheverana ny fisian' ny tahirin-kevitra efatra tsy mifampiakina sy niara-nampiasaina. Na dia izany aza, ny ampahany amin' io petra-kevitra io dia mbola eken' ny maro: fanavahana ny soratry ny mpisorona amin' ny soratra tsy an' ny mpisorona, ny sata manokan' ny [[Bokin' ny Deoterônômia]], ny lanjan' ny asa fampandriana an-tsoratra eo amin' ny fanambarana ireo vondron-kaisoratra samihafa, tsy fisian' ny lahatsoratra voarakitra talohan' ny vanimpotoana [[Persia|persiana]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Félix García López, ''Comment lire le Pentateuque'', Labor et Fides, 2005, p. 7.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-20 dia niara-niasa ny &quot;[[Petra-kevitry ny loharano roa (Testamenta Taloha)|petra-kevitry ny loharano roa]]&quot; izay heverina fa tamin' ny vanimpotoan' ny [[Fahababoana tany Babilôna|Fahababoana]], izay petra-kevitra atao hoe &quot;fanakambanana sy fifanoherana&quot; satria mitaky fifamaliana isehoan-tsy fifanarahana izany, izay niseho tamin' ny vanimpotoan' ny Fahababoana ihany koa, teo amin' ny vondrona (sekoly) roa, deoterônômika (''D'') sy an' ny mpisorona (''P'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Römer, &quot;La formation du Pentateuque : histoire de la recherche&quot;, dans Thomas Römer, Jean-Daniel Macchi et Christophe Nihan (dirs.), ''Introduction à l'Ancien Testament'', Labor et Fides, 2009 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-8309-1368-2&lt;/nowiki&gt;), &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 154-155&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra nahazatra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Römer, &quot;La formation du Pentateuque : histoire de la recherche&quot;, dans Thomas Römer, Jean-Daniel Macchi et Christophe Nihan (dirs.), ''Introduction à l'Ancien Testament'', Labor et Fides, 2009 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-8309-1368-2&lt;/nowiki&gt;), &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 154&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Manankina ny fisiany amin' ny toetran' ny lahatsoratra sy ny fotoana mety nanoratana azy ny fikarohana ankehitriny ka mamolavola petra-kevitra roa hafa: andaniny ny &quot;[[Petra-kevitry ny sombin-dahatsoratra]]&quot;, izay mitaky ny fandrindrana ny [[lovantsofina]] samihafa niseho tamin' ny fotoana samihafa; ankilany ny &quot;[[Petra-kevitry ny fameno]]&quot; izay milaza fa nisy lahatsoratra maro voalohany izay niharam-piovana na fandrindrana&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;Philippe Gruson (&lt;abbr&gt;dir.&lt;/abbr&gt;) et Michel Quesnel (&lt;abbr&gt;dir.&lt;/abbr&gt;), ''La Bible et sa culture: Ancien Testament - Jésus et le Nouveau Testament'', Desclée De Brouwer, 2011 (&lt;nowiki&gt;ISBN 9782220021935&lt;/nowiki&gt;, [https://books.google.be/books?id=_BvrDAAAQBAJ vakio eto] [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.be%2Fbooks%3Fid%3D_BvrDAAAQBAJ tahiry]]), pt 21&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Io petra-kevitra io dia manavaka vondrom-pampandriana an-tsoratra roa: ny vondrona deoterônômista sy ny vondron' ny mpisorona&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Tamin' ny taompolo 2000 dia nipoitra ny &quot;[[petra-kevitra ara-tahirin-kevitra vaovao]]&quot; (anglisy: ''neo-documentary hypothesis'') izay ivondronan' ny mpikarona Amerikana sy Israeliana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jason M. H. Gaines, ''The Poetic Priestly Source'', Fortress Press, 2015 (&lt;nowiki&gt;ISBN 9781451494365&lt;/nowiki&gt;, [https://books.google.be/books?id=OTdArgEACAAJ Vakio eto] [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.be%2Fbooks%3Fid%3DOTdArgEACAAJ tahiry]]), &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 271&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; toa an' i Baruch Schwartz sy i Joel S. Baden&lt;ref&gt;&lt;small&gt;David M. Carr, ''The Formation of the Hebrew Bible. A New Reconstruction'', Oxford University Press, 2011, p. 115.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
Fizaràn' ny Testamenta Taloha:

*[[Pentateoka]]
*[[Bokin' ny mpaminany (Baiboly)|Bokin' ny mpaminany]]
*[[Boky ara-tantara (Baiboly)|Boky ara-tantarana]]
*[[Bokin' ny olon-kendry]]

Tahirin-kevitry ny Pentateoka:

*[[Tahirin-kevitra elôhista]]
*[[Tahirin-kevitra deoterônômista]]
*[[Tahirin-kevitry ny mpisorona|Tahirin-kevitry ny mpisorona.]]
*[[Tahirin-kevitra iahvista]]

Petra-kevitra momba ny fanoratana ny Pentateoka:

* [[Petra-kevitra ara-tahirin-kevitra]]
* [[Petra-kevitry ny fameno]]
* [[Petra-kevitry ny sombin-dahatsoratra]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>no8cxyu6otdi6mhuwbd27tosrcafoxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriamangarira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266261</id>
    <revision>
      <id>1143443</id>
      <parentid>1143436</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriampakatro */</comment>
      <origin>1143443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35097" sha1="nfv5mggafer5rynozzalevypnn5qa6n" xml:space="preserve">[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha &quot;Tranomasina&quot; ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.

== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) teto Ankibonimerina. 
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabavy iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: 

* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.

Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021]  « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.

a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny &lt;/Br&gt; Rovan' Antsahadinta|alt=]]

*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.

b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy &lt;/Br&gt; dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:

* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.

Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''],  Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Isabelle Ratsira &amp; Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.

Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:

* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.

Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.

Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.   

Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io:  &lt;blockquote&gt;&quot;Mananjara samy vohitra Antsahadinta. &lt;/Br&gt; Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !&quot; &lt;/blockquote&gt;Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&amp;q=andriamangarira&amp;dq=andriamangarira&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.

Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy ka nanomboka nanjaka tao Antananarivo (taona 1794). Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.

Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).

Misy lovan-tsofina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '&lt;nowiki/&gt;''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.

Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''»   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:&lt;blockquote&gt;«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».&lt;/blockquote&gt;Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.

Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==

Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. 

Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.

Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:

* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.

Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny &lt;/Br&gt; 
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}

== Andriampakatro ==

[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].

Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.

==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.

==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet&lt;ref&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV,   Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, dia toy izao no niseho:

Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.

Ireto avy izy ireo:

* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.

Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: 

« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: 

* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''

« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»

Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).

Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.

''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''

==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.

Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. 

Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.

Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.

Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.

Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:

« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' 

''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»

Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.

==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====

[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha &quot;Tranomanara&quot; ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.

Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.

Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.

Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.

Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.

Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.

Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.

== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] teto Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.

Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.

==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''

Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.

Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidalma. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.

Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.

==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. 

Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.

Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.

Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. 

Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: &quot;''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala&quot;'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.

==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.

{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra 
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}

== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:

1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;

2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: 

* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;

3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);

4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;

5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.

== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.

Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.

Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...

Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...

[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}

== Rohy ivelany ==

* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>nfv5mggafer5rynozzalevypnn5qa6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143495</id>
      <parentid>1143443</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny loharano nipoiran'Andriamangarira */</comment>
      <origin>1143495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35099" sha1="1ub5dq12gtt8lft9tsaqh5zt0uy8qtg" xml:space="preserve">[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha &quot;Tranomasina&quot; ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.

== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) teto Ankibonimerina. 
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: 

* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.

Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021]  « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.

a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny &lt;/Br&gt; Rovan' Antsahadinta|alt=]]

*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.

b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy &lt;/Br&gt; dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:

* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.

Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''],  Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Isabelle Ratsira &amp; Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.

Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:

* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.

Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.

Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.   

Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io:  &lt;blockquote&gt;&quot;Mananjara samy vohitra Antsahadinta. &lt;/Br&gt; Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !&quot; &lt;/blockquote&gt;Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&amp;q=andriamangarira&amp;dq=andriamangarira&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.

Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy ka nanomboka nanjaka tao Antananarivo (taona 1794). Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.

Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).

Misy lovan-tsofina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '&lt;nowiki/&gt;''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.

Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''»   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:&lt;blockquote&gt;«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».&lt;/blockquote&gt;Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.

Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==

Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. 

Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.

Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:

* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.

Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny &lt;/Br&gt; 
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}

== Andriampakatro ==

[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].

Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.

==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.

==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet&lt;ref&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV,   Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, dia toy izao no niseho:

Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.

Ireto avy izy ireo:

* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.

Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: 

« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: 

* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''

« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»

Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).

Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.

''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''

==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.

Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. 

Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.

Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.

Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.

Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:

« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' 

''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»

Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.

==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====

[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha &quot;Tranomanara&quot; ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.

Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.

Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.

Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.

Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.

Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.

Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.

== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] teto Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.

Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.

==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''

Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.

Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidalma. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.

Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.

==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. 

Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.

Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.

Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. 

Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: &quot;''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala&quot;'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.

==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.

{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra 
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}

== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:

1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;

2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: 

* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;

3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);

4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;

5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.

== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.

Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.

Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...

Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...

[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}

== Rohy ivelany ==

* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>1ub5dq12gtt8lft9tsaqh5zt0uy8qtg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143496</id>
      <parentid>1143495</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta */</comment>
      <origin>1143496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35128" sha1="h2g3xha4sqqh36vlshyl00u6z8omsu2" xml:space="preserve">[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha &quot;Tranomasina&quot; ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.

== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) teto Ankibonimerina. 
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: 

* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.

Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021]  « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.

a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny &lt;/Br&gt; Rovan' Antsahadinta|alt=]]

*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.

b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy &lt;/Br&gt; dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:

* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.

Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''],  Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Isabelle Ratsira &amp; Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.

Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:

* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.

Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.

Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.   

Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io:  &lt;blockquote&gt;&quot;Mananjara samy vohitra Antsahadinta. &lt;/Br&gt; Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !&quot; &lt;/blockquote&gt;Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&amp;q=andriamangarira&amp;dq=andriamangarira&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.

Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.

Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).

Misy lovan-tsofina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '&lt;nowiki/&gt;''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.

Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''»   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:&lt;blockquote&gt;«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».&lt;/blockquote&gt;Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.

Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==

Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. 

Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.

Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:

* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.

Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny &lt;/Br&gt; 
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}

== Andriampakatro ==

[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].

Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.

==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.

==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet&lt;ref&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV,   Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, dia toy izao no niseho:

Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.

Ireto avy izy ireo:

* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.

Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: 

« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: 

* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''

« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»

Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).

Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.

''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''

==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.

Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. 

Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.

Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.

Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.

Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:

« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' 

''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»

Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.

==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====

[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha &quot;Tranomanara&quot; ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.

Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.

Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.

Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.

Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.

Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.

Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.

== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] teto Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.

Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.

==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''

Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.

Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidalma. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.

Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.

==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. 

Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.

Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.

Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. 

Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: &quot;''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala&quot;'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.

==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.

{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra 
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}

== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:

1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;

2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: 

* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;

3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);

4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;

5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.

== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.

Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.

Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...

Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...

[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}

== Rohy ivelany ==

* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>h2g3xha4sqqh36vlshyl00u6z8omsu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143497</id>
      <parentid>1143496</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta */</comment>
      <origin>1143497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35134" sha1="hzi8p7f51n1lgszldps9uw4otvq0q48" xml:space="preserve">[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha &quot;Tranomasina&quot; ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.

== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) teto Ankibonimerina. 
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: 

* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.

Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021]  « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.

a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny &lt;/Br&gt; Rovan' Antsahadinta|alt=]]

*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.

b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy &lt;/Br&gt; dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:

* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.

Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''],  Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Isabelle Ratsira &amp; Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.

Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:

* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.

Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.

Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.   

Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io:  &lt;blockquote&gt;&quot;Mananjara samy vohitra Antsahadinta. &lt;/Br&gt; Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !&quot; &lt;/blockquote&gt;Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&amp;q=andriamangarira&amp;dq=andriamangarira&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.

Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.

Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).

Misy lovan-tsofina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '&lt;nowiki/&gt;''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.

Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''»   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:&lt;blockquote&gt;«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».&lt;/blockquote&gt;Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.

Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==

Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. 

Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.

Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:

* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.

Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny &lt;/Br&gt; 
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}

== Andriampakatro ==

[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].

Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.

==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.

==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet&lt;ref&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV,   Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, dia toy izao no niseho:

Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.

Ireto avy izy ireo:

* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.

Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: 

« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: 

* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''

« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»

Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).

Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.

''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''

==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.

Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. 

Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.

Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.

Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.

Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:

« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' 

''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»

Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.

==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====

[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha &quot;Tranomanara&quot; ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.

Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.

Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.

Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.

Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.

Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.

Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.

== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] teto Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.

Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.

==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''

Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.

Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidalma. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.

Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.

==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. 

Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.

Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.

Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. 

Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: &quot;''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala&quot;'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.

==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.

{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra 
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}

== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:

1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;

2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: 

* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;

3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);

4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;

5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.

== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.

Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.

Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...

Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...

[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}

== Rohy ivelany ==

* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>hzi8p7f51n1lgszldps9uw4otvq0q48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143517</id>
      <parentid>1143497</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fanafihana be voninahitra */</comment>
      <origin>1143517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35133" sha1="c7k8lmurnuerjxynk07jyl44fqebssi" xml:space="preserve">[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha &quot;Tranomasina&quot; ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.

== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) teto Ankibonimerina. 
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: 

* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.

Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021]  « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.

a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny &lt;/Br&gt; Rovan' Antsahadinta|alt=]]

*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.

b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy &lt;/Br&gt; dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:

* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.

Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''],  Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Isabelle Ratsira &amp; Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.

Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:

* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.

Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.

Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.   

Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io:  &lt;blockquote&gt;&quot;Mananjara samy vohitra Antsahadinta. &lt;/Br&gt; Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !&quot; &lt;/blockquote&gt;Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&amp;q=andriamangarira&amp;dq=andriamangarira&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.

Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.

Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).

Misy lovan-tsofina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '&lt;nowiki/&gt;''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.

Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''»   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:&lt;blockquote&gt;«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».&lt;/blockquote&gt;Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.

Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==

Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. 

Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.

Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:

* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.

Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny &lt;/Br&gt; 
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}

== Andriampakatro ==

[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].

Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.

==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.

==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet&lt;ref&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV,   Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, dia toy izao no niseho:

Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.

Ireto avy izy ireo:

* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.

Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: 

« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: 

* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''

« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»

Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).

Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.

''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''

==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.

Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. 

Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.

Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.

Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.

Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:

« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' 

''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»

Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.

==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====

[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha &quot;Tranomanara&quot; ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.

Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.

Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.

Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.

Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.

Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.

Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.

== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] teto Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.

Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.

==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''

Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.

Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.

Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.

==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. 

Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.

Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.

Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. 

Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: &quot;''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala&quot;'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.

==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.

{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra 
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}

== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:

1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;

2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: 

* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;

3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);

4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;

5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.

== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.

Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.

Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...

Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...

[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}

== Rohy ivelany ==

* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>c7k8lmurnuerjxynk07jyl44fqebssi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143518</id>
      <parentid>1143517</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny loharano nipoiran'Andriamangarira */</comment>
      <origin>1143518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35145" sha1="8tc0rfmc9jtb1vg96rse84vt3ondhf9" xml:space="preserve">[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha &quot;Tranomasina&quot; ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.

== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) teto Ankibonimerina. 
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: 

* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.

Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021]  « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.

a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny &lt;/Br&gt; Rovan' Antsahadinta|alt=]]

*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.

b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy &lt;/Br&gt; dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:

* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]

Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.

Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''],  Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Isabelle Ratsira &amp; Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.

Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:

* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.

Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.

Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.   

Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io:  &lt;blockquote&gt;&quot;Mananjara samy vohitra Antsahadinta. &lt;/Br&gt; Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !&quot; &lt;/blockquote&gt;Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&amp;q=andriamangarira&amp;dq=andriamangarira&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'&lt;nowiki/&gt;''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.

Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.

Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).

Misy lovan-tsofina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '&lt;nowiki/&gt;''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.

Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''»   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:&lt;blockquote&gt;«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».&lt;/blockquote&gt;Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.

Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==

Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. 

Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.

Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:

* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.

Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny &lt;/Br&gt; 
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}

== Andriampakatro ==

[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].

Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.

==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.

==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet&lt;ref&gt;&lt;small&gt;François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV,   Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, dia toy izao no niseho:

Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.

Ireto avy izy ireo:

* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.

Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: 

« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: 

* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''

« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»

Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).

Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.

''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''

==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.

Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. 

Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.

Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.

Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.

Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:

« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' 

''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»

Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.

==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====

[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha &quot;Tranomanara&quot; ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]

Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.

Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.

Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.

Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.

Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.

Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.

Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.

== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] teto Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.

Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.

==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''

Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.

Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.

Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.

==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. 

Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.

Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.

Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. 

Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: &quot;''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala&quot;'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.

==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.

{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra 
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}

== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:

1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;

2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: 

* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;

3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);

4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;

5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.

== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.

Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.

Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...

Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...

[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. 


{| align=&quot;center&quot;
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}

== Rohy ivelany ==

* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>8tc0rfmc9jtb1vg96rse84vt3ondhf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Menarandra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266350</id>
    <revision>
      <id>1143442</id>
      <parentid>1125238</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="72qj7wohy0zeaynnrjp6zv377uvk4rn" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka-Menarandra.png|vignette|Ny ony Menarandra]]
I '''Menarandra''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny [[faritra Anosy]] sy [[Atsimo-Andrefana]] ao amin'ny tapany atsimon'i [[Madagasikara]]. Mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana]] ao akaikin'i Bevoalavo Atsinanana any amin'ny faritra Anosy izy.
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|284x284px]]
Mahatratra 250 km eo ho eo ny halavan'i Menarandra, ary avy ao Andoharano any amin'ny [[faritra Bara]] ao amin'ny tendrombohitra Tsikoriky izay manana haavo 600 m no ipoirany. Mikoriana amin'ny tany be [[vato]] (sy be [[ranovohitra]] amin'ny fotoan'ny [[orana]]) izy hatrany akaikin'i [[Bekily]]. Eo anelanelan'i Bekily sy [[Isoanala]] no anangonany ny rano ao aminy. Mizotra avy avaratra-atsinanana mankany atsimo-andrefana izy. Teritery ny lalana izorany sady mikoriana somary mafy izy amin’ny voalohany fa rehefa avy eo [[Lovokarivo]] izy dia mihamalalaka amin’izay. Mamakivaky [[tendrombohitra]] be sokay izy rehefa ao amin'ny faritr'i Elesa ary mamakivaky dongom-pasika alohan'ny hivarinany any an-dranomasina. Tsy betsaka ny rantsana lehibe mamatsy rano an'i Menarandra: ny ao amin'ny ilany ankavia dia ahitana an'i [[Manantanana]] ao akaikin'i Bekily; i [[Manamboly]] ao akaikin'i [[Tranoroa]]; ny ao amin'ny ilany ankavanana dia ahitana an'i [[Sakatovo]] sy i [[Beandry]]. Tsy dia mivelatra loatra ny vavaranon'i Menarandra (izay mirefy 8&amp;nbsp;350 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; any ho any) raha ampitahaina amin’ny an’ny ony hafa.
[[Sary:Madagascar - Androy region.jpg|vignette|Mpiandry omby sy ny ombiny eo amin' ny ony Menerandra]]
Tsy misy [[renirano]] mivarina ao avy amin’ireo tendrombohitra any atsinanana ka izany no mahatonga an'i Menarandra ho vitsy rano, afa-tsy amin'ny fotoan'ny orambe izay miteraka rian-drano mampidi-doza. Amin'ny maintany i Menarandra dia lasa korian-drano kely ambony vato  ary milevina any anaty fasika izany rano izany matetika. Eo anelanelan'i Lovokarivo sy ny [[Ranomasimbe Indiana]] dia matetika maina tsy ahitana [[rano]] i Menarandra nefa matetika koa no misy rano mikoriana betsaka ihany ao ambanin'ny [[fasika]].

== Jereo koa ==

* [[Onilahy (renirano)|Onilahy]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>72qj7wohy0zeaynnrjp6zv377uvk4rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onilahy (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266352</id>
    <revision>
      <id>1143444</id>
      <parentid>1136536</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1143444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2129" sha1="bxeyztengubdpki5gm1s0zhzv3pf85l" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]
I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>bxeyztengubdpki5gm1s0zhzv3pf85l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao tenisy alemainy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>288977</id>
    <revision>
      <id>1143457</id>
      <parentid>1086598</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T00:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="gwuti1juzntmqjhmq8jdjqqjzuzjlzf" xml:space="preserve">[[sokajy:mpilalao tenisy]]
[[sokajy:Mpanao alemainy]]
[[Sokajy:Fanatanjahan-tena ao Alemaina]]</text>
      <sha1>gwuti1juzntmqjhmq8jdjqqjzuzjlzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao basikety alemainy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291350</id>
    <revision>
      <id>1143458</id>
      <parentid>1097764</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T00:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="am6h5m2cuzkavkr8fvhhif9rgav8u4q" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpilalao basikety]]
[[Sokajy:Mpanao alemainy]]
[[Sokajy:Fanatanjahan-tena ao Alemaina]]</text>
      <sha1>am6h5m2cuzkavkr8fvhhif9rgav8u4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily Formula 1 alemà</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292170</id>
    <revision>
      <id>1143456</id>
      <parentid>1100962</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T00:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="31c56ni31z5qbm7egthps3ej7uccdqb" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpamily Formula 1]] 
[[Sokajy:Mpanao alemainy]]
[[Sokajy:Fanatanjahan-tena ao Alemaina]]</text>
      <sha1>31c56ni31z5qbm7egthps3ej7uccdqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny mpanoratra malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294873</id>
    <revision>
      <id>1143453</id>
      <parentid>1133701</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35312-17</username>
        <id>40033</id>
      </contributor>
      <origin>1143453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5068" sha1="r7xk20qt4v4rf7l35iuec1fm4mfunm0" xml:space="preserve">[[Sary:Jean-Joseph Rabearivelo en profil.jpg|vignette|428x428px|Jean-Joseph Rabearivelo]]
Ny '''lisitry ny mpanoratra malagasy''' dia ahitana mpanoratra teratany malagasy tamin' ny vanim-potoana rehetra sy tamin' ny [[fiteny malagasy]] na tamin' ny [[fiteny vahiny]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], sns). Tsy feno ny lisitra fa hofenoina miandalana. Misy karazany roa ny lisitra aseho eto: lisitra manaraka abidy sy lisitra manaraka fotoana. Ao amin' ny lisitra manaraka abidy ([[abidy latina]] ahitana ny litera C sns) dia nosoratana araka ny filaharana mahazatra ny anaranan' ny mpanoratra, fa ao amin' ny lisitra manaraka fotoana kosa dia navondrona isaky ny folo taona (amin' ny ankapobeny) sy araka ny taona nahaterahany ny mpanoratra. 

Anisan' ny mpanoratra be mpahalala i [[Clarisse Ratsifandrihamanana]] (1926–1987), i [[Dox]] (Jean Verdi Salomon Razakandraina, 1913-1978), i [[Emilson Daniel Andriamalala]] (1918–1979), [[Flavien Ranaivo]] (1914–1999), [[Jacques Rabemananjara]] (1913–2005), [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901–1937), [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967–), [[Michèle Rakotoson]] (1948–), [[Ny Avana Ramanantoanina]] (1891–1940) ary i [[Rado]] (Georges Andriamanantena, 1923–2008).

== Lisitra manaraka abidy ==

=== A - B - C ===

* [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] (1911-1974)
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|Charlotte Arisoa Rafenomanjato]] (1936–2008)
* [[Clarisse Ratsifandrihamanana]] (1926-)

=== D - E - F ===

* [[David Jaomanoro]] (1953– )
* [[Dox (mpanoratra)|Dox]] (1913-1978)
* [[Elie Rajaonarison]] (1951–2010)
* [[Elie-Charles Abraham]] '''([[:pt:Elie-Charles_Abraham|pt]])''' (1919– )
* [[Esther Nirina]] ([[Esther Ranirinaharitafika]]) (1932– )
* [[Esther Randriamamonjy]] (1933-)
* [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931)
* [[Fidelis Justin Rabetsimandranto]] (1907–1966)
* [[Flavien Ranaivo]] (1914– )

=== G - H - I ===

* [[Georges Andriamanantena]] (1923-2008), na ''Rado''
* [[Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina]] (1956–)
* [[Hary Rabary]]
* [[Henri Rahaingoson]] na Di (1938 - 2016)

=== J - K - L ===

* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] (1913–2005 )
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1903–1937)
* [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967– )
* [[Johary Ravaloson]] (1965-) (1965)
* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997)

=== M - N - O ===

* [[Marie Ranjanoro]] (1990-)
* [[Michèle Rakotoson]] (1948– )
* [[Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa]], na Naivo (1960-)
* [[Narcisse Randriamirado]] (1954-)
* [[Nestor Rabearizafy]] (1949-)
* [[Ny Avana Ramanantoanina]] (1891-1940)

=== P - Q - R ===

* [[Paul Rapatsalahy]] (1911-1988)
* [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010)
* [[Rahajason]] (1897-1971)
* [[Raphaël Louis Rafiringa]] (1856-1919)
* [[Raymond William Rabemananjara]] (1913– )
* [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raolison]] (1913– )
* [[Rodlish]] (1925- ?)

=== S - T - U ===

* [[Samuel Ratany]] (1901-1926)
* [[Sennen Andriamirado]] (1945-1997)
* [[Serge Henri Rodin]] (1949-2024)

=== V - X - Y - Z ===

* [[Victor Georges Andriananjason]] (1940– )

== Lisitra manaraka fotoana ==

=== 1800 ===

* [[Raphaël Louis Rafiringa]] (1856-1919)
* [[Rodlish]] (1890-1930 ?)
* [[Ny Avana Ramanantoanina]] (1891-1940)
* [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931)
* [[Pastora Rahajason]] (1897-1971)

=== 1900 ===

* [[Samuel Ratany]] (1901-1926)
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1903–1937)
* [[Fidelis Justin Rabetsimandranto]] (1907–1966)

=== 1910 ===

* [[Paul Rapatsalahy]] (1911-1988)
* [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] (1911-1974)
* [[Raymond William Rabemananjara]] (1913– )
* [[Régis Rajemisa-Raolison]] (1913– )
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] (1913–2005)
* [[Dox (mpanoratra)|Dox]] (1913-1978) na Jean Verdi Salomon Razakandraina
* [[Flavien Ranaivo]] (1914– )
* [[Elie-Charles Abraham]] '''(pt)''' (1919– )

=== 1920 ===

* [[Georges Andriamanantena]] (1923-2008) na ''Rado''
* [[Clarisse Ratsifandrihamanana]] (1926-)
* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997)

=== 1930 ===

* [[Esther Nirina]] ([[Esther Ranirinaharitafika]]) (1932– )
* [[Henri Rahaingoson]] na Di (1938 - 2016)
* [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010)
* [[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]] (1936– )

=== 1940 ===

* [[Victor Georges Andriananjason]] (1940– )
* [[Sennen Andriamirado]] (1945-1997)
* [[Michèle Rakotoson]] (1948– )
* [[Nestor Rabearizafy]] (1949-)
* [[Serge Henri Rodin]] (1949-2024)

=== 1950 ===

* [[Narcisse Randriamirado]] (1950 ?)
* [[Élie Rajaonarison]] (1951–2010)
* [[David Jaomanoro]] (1953– )
* [[Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina]] (1956– )

=== 1960 ===

* [[Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa]], na Naivo (1960-)
* [[Johary Ravaloson]] (1965)
* [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967– )

=== 1970 ===

* [[Esther Randriamamonjy]] (1980 ?)

== Jereo koa ==

* [[Literatioran' i Madagasikara]]
* Mpanoratra vahiny liana amin' i Madagasikara: [[Charles Renel]] (1866-1925)</text>
      <sha1>r7xk20qt4v4rf7l35iuec1fm4mfunm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny lahatsoratra ao anatin'ny hetsika EditHer2026 AWW Antananarivo - Madagascar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299520</id>
    <revision>
      <id>1143445</id>
      <parentid>1140806</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <origin>1143445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7933" sha1="dcc6nsj6f32kwuyj2urutveeph5aqzl" xml:space="preserve">Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|Mireille Rabenoro
|[[d:Q135989622|Q135989622]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|Haër14
|-
|2
| Johanita Ndahimananjara
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q6215531 Q6215531]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|Ravell89
|-
|3
|[[:fr:Elia_Béatrice_Assoumacou|Elia Béatrice Assoumacou]]
|[[d:Q110634975|Q110634975]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|quinze2001
|-
|4
|[[:fr:Saraha_Georget_Rabeharisoa|Saraha_Georget_Rabeharisoa]]
|[[d:Q16675680|Q16675680]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|quinze2001
|-
|5
|[[:fr:Harilala_Ramanantsoa|Harilala Ramanantsoa]]
|[[d:Q19956125|Q19956125]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Cactus0625
|-
|6
|[[:fr:Christine_Razanamahasoa|Christine_Razanamahasoa]]
|[[d:Q22338260|Q22338260]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Ravell89
|-
|7
|Marie Zenaïde Ramampy
|[[d:Q136001033|Q136001033]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Chounie73
|-
|8
|Juliana Tahina Ratovoson
|[[d:Q114804499|Q114804499]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|TinahLuce23
|-
|9
|Gisèle Ranampy
|[[d:Q136001033|Q136001033]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Rufhar
|-
|10
|[[:fr:Fanirisoa_Ernaivo|Fanirisoa_Ernaivo]]
|[[d:Q136655325|Q136655325]]
|manatsara wikidata
|Haër14
|-
|11
|[[:fr:Juliette_Ratsimandrava|Juliette_Ratsimandrava]]
|[[d:Q125753193|Q125753193]]
|adika amin'ny teny Malagasy
|quinze2001
|-
|12
| [[:fr:Cécile_Manorohanta|Cécile_Manorohanta]]
|[[d:Q2067151|Q2067151]]
|adika amin'ny teny Malagasy 
|quinze2001
|-
|13
|[[:fr:Lantosoa_Rakotomalala|Lantosoa_Rakotomalala]]
|[[d:Q89286571|Q89286571]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|quinze2001
|-
|14
|[[:fr:Elia_Ravelomanantsoa|Elia_Ravelomanantsoa]]
|[[d:Q3050897|Q3050897]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Gasisou
|-
|15
|Miorahasina Lorah 
|[[d:Q136230868|Q136230868]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Gasisou
|-
|16
|[[:fr:Hanitra_Andriamboavonjy|Hanitra_Andriamboavonjy]]
|[[d:Q125866167|Q125866167]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Bluerose25 
|-
|17
|[[Hanitriniaina Razafimanantsoa]]
|[[d:Q108679054|Q108679054]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|TinahLuce23
|-
|18
|[[Céline Ratsiraka]]
|[[d:Q56192230|Q56192230]]
|manisy infobox, manatsara ny wikidata
|Ezekia24
|-
|19
|[[Natacha Emiliame Razafindrakoto]]
|
|manatsara lahatsoratra sy mampiditra wikidata 
|Ezekia24
|-
|20
|[[Laura Rasoanaivo]]
|[[d:Q123299485|Q123299485]]
|manatsara lahatsoratra sy ny wikidata
|Ezekia24
|-
|21
|[[Nataly Andria]]
|[[d:Q3336435|Q3336435]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|Ezekia24
|-
|22
|[[Voahangy (mpanakanto)]]
|[[d:Q13109286|Q13109286]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
| Mihaino
|-
|23
|Voahangy Rasolomanana
|[[d:Q65621994|Q65621994]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|ZATSY Mitarimy
|-
|24
|[[:fr:Voahangy_Rajaonarimampianina|Voahangy_Rajaonarimampianina]]
|[[d:Q42129494|Q42129494]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|27Ava
|-
|25
|Voahangy Rasolofo-Razanamparany
|[[d:Q47087467|Q47087467]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Moumou_6926
|-
|26
|Voahangy Randrianarison-Huetz
|[[d:Q95951898|Q95951898]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Rufhar
|-
|27
|[[:fr:Lila_Hanitra_Ratsifandrihamanana|Lila_Hanitra_Ratsifandrihamanana]]
|[[d:Q3240758|Q3240758]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|TinahLuce23
|-
|28
|[[Razafinimanjaka Raketaka]]
|[[d:Q67165290|Q67165290]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|quinze2001
|-
|29
|[[Razafinandriamanitra]]
|[[d:Q64876017|/Q64876017]]
|mamorona infobox, manatsara ny wikidata
|Gasisou
|-
|30
|Voahangy Soarimalala
|[[d:Q28735325|Q28735325]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Gasisou
|-
|31
|[[:fr:Hanta_Ramakavelo|Hanta_Ramakavelo]]
|[[d:Q125866817|Q125866817]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Chounie73
|-
|32
|[[:fr:Vola_Hanta_Ratsifandrihamanana|Hanta_Ratsifandrihamanana]]
|[[d:Q16613695|Q16613695]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|quinze2001
|-
|33
|[[:fr:Julie_Hanta_Razafimanahaka|Julie_Hanta_Razafimanahaka]]
|[[d:Q25391572|Q25391572]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Ezekia24
|-
|34
|[[:fr:Nadine_Ramaroson|Nadine_Ramaroson]]
|[[d:Q3334940|Q3334940]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|ZATSY Mitarimy
|-
|35
|Alice N'Diaye
|
|mamorona lahatsoratra vaovao amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|TinahLuce23
|-
|36
|[[Hantatiana]]
|[[d:Q25552209|Q25552209]]
|Amboarina tsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|27Ava
|-
|37
|[[Fanja Andriamanantena]]
|[[d:Q16021022|Q16021022]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy amin'ny fanampiana loharano, manatsara ny wikidata
|27Ava
|-
|38
|[[Marie Michelle Sahondrarimalala]]
|[[d:Q114804422|Q114804422]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy amin'ny fanampiana loharano, manatsara ny wikidata
|Idesa2
|-
|39
|Fitia Rakotondramboa
|[[d:Q135180730|Q135180730]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|JianJi
|-
|40
|Marion Fitia Rasolofoson
|[[d:Q135355686|Q135355686]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|JianJi
|-
|41
|Mirana Ramialison
|[[d:Q42839502|Q42839502]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|ZATSY Mitarimy
|-
|42
|[[:fr:Dally_Randriantefy|Dally_Randriantefy]]
|[[d:Q264088|Q264088]]
|adika amin'ny teny malagasy, hatsaraina ny wikidata
|Moumou_6926
|-
|43
|[[:en:Natacha_Randriantefy|Natacha_Randriantefy]]
|[[d:Q1634516|Q1634516]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Graciella09
|-
|44
|[[:fr:Charlotte_Razafiniaina|Charlotte_Razafiniaina]]
|[[d:Q124728046|Q124728046]]
|adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Graciella09
|-
|45
|Naina Marthine Randriamalala
|[[d:Q28502258|Q28502258]]
|mamorona lahatsoratra min'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Graciella09
|-
|46
|Georgette Ranivoarivelo Gabrielle
|[[d:Q136486573|/Q136486573]]
|mamorona lahatsoratra min'ny teny Malagasy, manatsara wikidata
|Gasisou
|-
|47
|[[:fr:Juliette_Ratsimandrava|Juliette_Ratsimandrava]]
|[[d:Q125753193|Q125753193]]
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Mammysou17
|-
|48
|Faralalao Rakotoniaina 
|[[d:Q42317074|Q42317074]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Gasisou
|-
|49
|[[:fr:Helihanta_Rajaonarison|Helihanta_Rajaonarison]]
|[[d:Q138976838|Q138976838]]
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Mihaino
|-
|50
|[[:fr:Domoina_Rabeantoandro|Domoina_Rabeantoandro]]
|[[d:Q28501977|Q28501977]]
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|quinze2001
|-
|51
|[[:fr:Anyah|Anyah]]
|[[d:Q126305856|Q126305856]]
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Ezekia24
|-
|52
|Berthe Raharijaona
|[[d:Q43947959|/Q43947959]]
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Cactus0625
|-
|53
|Johanita Ndahimananjara 
|[[d:Q6215531|/Q6215531]]
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Cactus0625
|-
|54
|Monique Andréas Esoavelomandroso
|
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Cactus0625
|-
|55
|Bakolalao Ramanandraibe Ranaivoharivony
|
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Cactus0625
|-
|56
|Arisoa Razafitrimo
|
|adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata
|Cactus0625
|}
[[Sokajy:Vehivavy]]
[[Sokajy:Vehivavy Malagasy]]</text>
      <sha1>dcc6nsj6f32kwuyj2urutveeph5aqzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlotte Arisoa Rafenomanjato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300598</id>
    <revision>
      <id>1143452</id>
      <parentid>1143351</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35312-17</username>
        <id>40033</id>
      </contributor>
      <origin>1143452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5277" sha1="ndw8flywt7h60sj9rrkw7cqyuz5huqu" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo izy|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fandinihana, tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny ihany koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arak'asa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana momba ny momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy. Rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny tantara fohy, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Tantara fohy ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ndw8flywt7h60sj9rrkw7cqyuz5huqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143454</id>
      <parentid>1143452</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35392-02</username>
        <id>40034</id>
      </contributor>
      <origin>1143454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5289" sha1="lm9rwcv16wgqpkt1n778eu38n7wumoc" xml:space="preserve">{{delete}}

{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo izy|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fandinihana, tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny ihany koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arak'asa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana momba ny momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy. Rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny tantara fohy, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Tantara fohy ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>lm9rwcv16wgqpkt1n778eu38n7wumoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vozinha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300604</id>
    <revision>
      <id>1143463</id>
      <parentid>1143377</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="acpj09kw4x39v5tl8d7ikssehic7bah" xml:space="preserve">'''osimar José Évora Dias''', atao hoe '''Vozinha''', dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Kapvera]] teraka ny 3 Jiona 1986 tao [[Mindelo]]. Izy dia milalao ho mpiandry tsato-kazo ho an'ny klioba Liga Portugal 2 Chaves sy ny ekipam-pirenen'i Kapvera.

Izy no kintana tamin'ny Mondial 2026.

== Carrière ==
* 2010-2011: [[Batuque FC]]
* 2011-2012: [[CS Mindelense]]
* 2011-2012: [[Progresso do Sambizanga]]
* 2015-2016: [[FC Zimbru Chisinau]]
* 2016-2017: [[Gil Vicente FC|Gil Vicente]]
* 2017-2022: [[AEL Limasol]]
* 2022-2024: [[AS Trenčín]]
* 2024-      :[[Grupo Desportivo de Chaves]]


[[nl:Vozinha]]
[[fr:Vozinha]]
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Vozinha}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra Kapvera]]
[[Sokajy:mpiandry tsatokazo]]</text>
      <sha1>acpj09kw4x39v5tl8d7ikssehic7bah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143464</id>
      <parentid>1143463</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="qq1lckuquqr96hxwpthq2qlf8ppsa7s" xml:space="preserve">'''Josimar José Évora Dias''', atao hoe '''Vozinha''', dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Kapvera]] teraka ny 3 Jiona 1986 tao [[Mindelo]]. Izy dia milalao ho mpiandry tsato-kazo ho an'ny klioba Liga Portugal 2 Chaves sy ny ekipam-pirenen'i Kapvera.

Izy no kintana tamin'ny Mondial 2026.

== Carrière ==
* 2010-2011: [[Batuque FC]]
* 2011-2012: [[CS Mindelense]]
* 2011-2012: [[Progresso do Sambizanga]]
* 2015-2016: [[FC Zimbru Chisinau]]
* 2016-2017: [[Gil Vicente FC|Gil Vicente]]
* 2017-2022: [[AEL Limasol]]
* 2022-2024: [[AS Trenčín]]
* 2024-      :[[Grupo Desportivo de Chaves]]


[[nl:Vozinha]]
[[fr:Vozinha]]
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Vozinha}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra Kapvera]]
[[Sokajy:mpiandry tsatokazo]]</text>
      <sha1>qq1lckuquqr96hxwpthq2qlf8ppsa7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hary Rabary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300610</id>
    <revision>
      <id>1143446</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/234738651|Hary Rabary]]&quot;</comment>
      <origin>1143446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9715" sha1="emrjvkdkiajndsg40flvsftlka3nfhe" xml:space="preserve">'''Hary Rabary''' dia mpitsabo aretim-behivavy no  sady mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] . Fantatra amin'ny bokiny ''Zakoa'' izy, izay miresaka momba ny herisetra ara-nofo eto [[Madagasikara]] .

== Tantaram-piainany ==
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1983 i Hary Rabary. Nianatra momba ny literatiora izy ary avy eo nianatra momba ny fitsaboana tao amin'ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'i Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Niofana manokana momba ny aretim-behivavy i Hary Rabar ka niasa tao amin'ny hopitaly miaramila (HOMI) tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ankoatra ny asany, dia nanoratra tantara sy boky tononkalo hatramin'ny fahatanorany izy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Mandray anjara amin'ny tantara fohy amin'ny gazety literatiora ihany koa izy ary mandika  tantara fohy voaangona nosoratan'ilay mpanoratra [[Hobiana Andrianimerina]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Ny tantara nosoratany ''Zakoa'' (fandikana [[Fiteny malagasy|amin'ny teny Malagasy]] ny teny anglisy hoe &quot;Me too&quot; ) dia miresaka momba ny herisetra ara-nofo . Niainga avy amin'ireo tantaran'ireo marariny ny aigam-panahy nanoratan' i Hary Rabary ny bokiny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Miendrika taratasy nosoratan'ny tovovavy iray izay niharan'ny herisetra tao amin'ny fianakaviany, tany am-pianarany ary avy eo tany amin'ny oniversite izy io. Ilay mpitantara, tovovavy mahantra, dia mitantara manokana ny fanolanana nataon'ny olon-tiany, ary ny fitadiavany fampiononana &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Amin'ny alalan'izay asa sorany dia manantena i Hary Rabary fa « Ny fanoratana dia fomba iray ahafahana mihaino » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 octobre 2023 |title=Hary Rabary « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |url=« Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |website=Newsmada |language=fr}}&lt;/ref&gt;, ao anatin'ny fiaraha-monina izay tsy dia miraharaha loatra ireo niharan'ny herisetra ara-nofo &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noubel |first=Filip |date=2023-11-07 |title=Le #MeToo malgache donne matière au roman saisissant de l'écrivaine Hary Rabary |url=https://fr.globalvoices.org/2023/11/07/282970/ |access-date=2026-03-28 |website=Global Voices en Français |language=fr}}&lt;/ref&gt; ny tenin'ireo olona ireo  . Mba tsy hanamaivanana ireo herisetra ireo, dia nisafidy ny hitantara izany tamim-pahamarinana izy &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title=Dr Hary Rabary : « Les Africains banalisent le viol » • Pouvoirs-Magazine |url=https://pouvoirs-magazine.com/2024/05/19/dr-hary-rabary-les-africains-banalisent-le-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=Pouvoirs-Magazine |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Navoakan'ny trano famoahana Dodo Vole &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=#ZaKoa |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/ouvrage/zakoa/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-24 |title=LITTERATURE – « #Za Koa », un livre de la romancière Hary Rabary pour s’attaquer au viol |url=https://2424.mg/litterature-za-koa-un-livre-de-la-romanciere-hary-rabary-pour-sattaquer-au-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 2023 ity tantara ity. Manazava i Hary Rabary fa efa ela izy no nanana faniriana ny hanoratra tantara momba ny herisetra ara-nofo, indrindra nandritra ny fianarany, rehefa nisy herisetra nataon'ny mpampianatra &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny taona 2019, taorian'nresaka tamin'ny mpianatra iray, no nanapahany hevitra ny hanoratra  : araka ny filazany, toa zava-dehibe izany rehefa hitany fa nisalasala momba ny halehiben'ny herisetra ara-nofo ity mpianatra ity, na dia mety hihaino fitantarana avy amin'ny marary aza izy amin'ny maha-matihanina amin'ny fahasalamana azy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-20 |title=Hary Rabary : « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » – Newsmada |url=https://newsmada.com/2023/10/20/hary-rabary-le-propre-de-lecriture-consiste-a-se-faire-entendre/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Valisoa ==
Nahazo loka maro ny tantara nosoreatany ''Zakoa'', anisan'izany ny [[:fr:Prix_Orange_du_Livre_en_Afrique|Prix Orange du Livre en Afrique]]  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-26 |title=Une cérémonie de reconnaissance pour Hary Rabary et son roman ZaKoa finalistes du Prix Orange du livre en Afrique |url=https://2424.mg/une-ceremonie-de-reconnaissance-pour-hary-rabary-et-son-roman-zakoa-finalistes-du-prix-orange-du-livre-en-afrique/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-16 |title=LITTÉRATURE AFRICAINE - «Za koa» de Hary Rabary en lice pour la finale de POLA. * Hary |url=https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-africaine-za-koa-de-hary.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, izay nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-21 |title=POLA 2024 - Hary Rabary s’arrête en finale |url=https://www.lexpress.mg/2024/05/pola-2024-hary-rabary-sarrete-en-finale.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, [[:fr:Prix_Ivoire|Prix Ivoire pour la littérature africaine d'expression francophone]] &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=Récompense littéraire: « #ZaKoa » de Hary Rabary en lice pour le Prix Ivoire 2024 – Newsmada |url=https://newsmada.com/2024/08/13/recompense-litteraire-zakoa-de-hary-rabary-en-lice-pour-le-prix-ivoire-2024/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;,[[:fr:Prix_Ahmadou-Kourouma|Prix Ahmadou-Kourouma]], izay mbola nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Découvrez la liste des cinq ouvrages finalistes du Prix Ivoire 2024 |url=https://actualitte.com/article/118686/prix-litteraires/decouvrez-la-liste-des-cinq-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2024 |access-date=2026-03-28 |website=ActuaLitté.com |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Zakoa&quot;: Hary Rabary on course for the Prix Ivoire 2024 with a bold exploration of gang rape |url=https://indep-reporter.com/article/413/%E2%80%9Czakoa---hary-rabary-on-course-for-the-prix-ivoire-2024-with-a-bold-exploration-of-gang-rape |access-date=2026-03-28 |website=indep-reporter.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, ary ny Prix Vanille pour une œuvre de fiction &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-08 |title=LITTÉRATURE – Hary Rabary vice-lauréate du Prix Vanille Oeuvre de Fiction |url=https://www.gasigasy.mg/culture/litterature-hary-rabary-vice-laureate-du-prix-vanille-oeuvre-de-fiction/ |access-date=2026-03-28 |website=GasiGasy.mg |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny taona 2026, ny vondrona Miangaly dia nampifanaraka ny tantarany ho an'nytantara an-tsehatra &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haingombaliha |first=Tsanta |title=#Zakoa repris en théâtre : une autre manière de sensibiliser aux violences basées sur le genre |url=https://www.studiosifaka.org/debat-des-jeunes/item/8729-zakoa-repris-en-theatre-une-autre-maniere-de-sensibiliser-aux-violences-basees-sur-le-genre.html |access-date=2026-03-28 |website=www.studiosifaka.org |language=fr-fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-23 |title=THEATRE – #ZaKoa par la compagnie Miangaly, de la force d’un texte à l’intensité d’un spectacle |url=https://2424.mg/theatre-zakoa-par-la-compagnie-miangaly-de-la-force-dun-texte-a-lintensite-dun-spectacle/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Loharano ==

[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]</text>
      <sha1>emrjvkdkiajndsg40flvsftlka3nfhe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143447</id>
      <parentid>1143446</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9803" sha1="a8q4pqbcio69cy8mff30v7h8ys1hg35" xml:space="preserve">'''Hary Rabary''' dia mpitsabo aretim-behivavy no  sady mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] . Fantatra amin'ny bokiny ''Zakoa'' izy, izay miresaka momba ny herisetra ara-nofo eto [[Madagasikara]] .

== Tantaram-piainany ==
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1983 i Hary Rabary. Nianatra momba ny literatiora izy ary avy eo nianatra momba ny fitsaboana tao amin'ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'i Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Niofana manokana momba ny aretim-behivavy i Hary Rabar ka niasa tao amin'ny hopitaly miaramila (HOMI) tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ankoatra ny asany, dia nanoratra tantara sy boky tononkalo hatramin'ny fahatanorany izy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Mandray anjara amin'ny tantara fohy amin'ny gazety literatiora ihany koa izy ary mandika  tantara fohy voaangona nosoratan'ilay mpanoratra [[Hobiana Andrianimerina]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Ny tantara nosoratany ''Zakoa'' (fandikana [[Fiteny malagasy|amin'ny teny Malagasy]] ny teny anglisy hoe &quot;Me too&quot; ) dia miresaka momba ny herisetra ara-nofo . Niainga avy amin'ireo tantaran'ireo marariny ny aigam-panahy nanoratan' i Hary Rabary ny bokiny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Miendrika taratasy nosoratan'ny tovovavy iray izay niharan'ny herisetra tao amin'ny fianakaviany, tany am-pianarany ary avy eo tany amin'ny oniversite izy io. Ilay mpitantara, tovovavy mahantra, dia mitantara manokana ny fanolanana nataon'ny olon-tiany, ary ny fitadiavany fampiononana &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Amin'ny alalan'izay asa sorany dia manantena i Hary Rabary fa « Ny fanoratana dia fomba iray ahafahana mihaino » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 octobre 2023 |title=Hary Rabary « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |url=« Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |website=Newsmada |language=fr}}&lt;/ref&gt;, ao anatin'ny fiaraha-monina izay tsy dia miraharaha loatra ireo niharan'ny herisetra ara-nofo &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noubel |first=Filip |date=2023-11-07 |title=Le #MeToo malgache donne matière au roman saisissant de l'écrivaine Hary Rabary |url=https://fr.globalvoices.org/2023/11/07/282970/ |access-date=2026-03-28 |website=Global Voices en Français |language=fr}}&lt;/ref&gt; ny tenin'ireo olona ireo  . Mba tsy hanamaivanana ireo herisetra ireo, dia nisafidy ny hitantara izany tamim-pahamarinana izy &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title=Dr Hary Rabary : « Les Africains banalisent le viol » • Pouvoirs-Magazine |url=https://pouvoirs-magazine.com/2024/05/19/dr-hary-rabary-les-africains-banalisent-le-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=Pouvoirs-Magazine |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Navoakan'ny trano famoahana Dodo Vole &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=#ZaKoa |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/ouvrage/zakoa/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-24 |title=LITTERATURE – « #Za Koa », un livre de la romancière Hary Rabary pour s’attaquer au viol |url=https://2424.mg/litterature-za-koa-un-livre-de-la-romanciere-hary-rabary-pour-sattaquer-au-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 2023 ity tantara ity. Manazava i Hary Rabary fa efa ela izy no nanana faniriana ny hanoratra tantara momba ny herisetra ara-nofo, indrindra nandritra ny fianarany, rehefa nisy herisetra nataon'ny mpampianatra &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny taona 2019, taorian'nresaka tamin'ny mpianatra iray, no nanapahany hevitra ny hanoratra  : araka ny filazany, toa zava-dehibe izany rehefa hitany fa nisalasala momba ny halehiben'ny herisetra ara-nofo ity mpianatra ity, na dia mety hihaino fitantarana avy amin'ny marary aza izy amin'ny maha-matihanina amin'ny fahasalamana azy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-20 |title=Hary Rabary : « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » – Newsmada |url=https://newsmada.com/2023/10/20/hary-rabary-le-propre-de-lecriture-consiste-a-se-faire-entendre/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Valisoa ==
Nahazo loka maro ny tantara nosoreatany ''Zakoa'', anisan'izany ny [[:fr:Prix_Orange_du_Livre_en_Afrique|Prix Orange du Livre en Afrique]]  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-26 |title=Une cérémonie de reconnaissance pour Hary Rabary et son roman ZaKoa finalistes du Prix Orange du livre en Afrique |url=https://2424.mg/une-ceremonie-de-reconnaissance-pour-hary-rabary-et-son-roman-zakoa-finalistes-du-prix-orange-du-livre-en-afrique/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-16 |title=LITTÉRATURE AFRICAINE - «Za koa» de Hary Rabary en lice pour la finale de POLA. * Hary |url=https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-africaine-za-koa-de-hary.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, izay nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-21 |title=POLA 2024 - Hary Rabary s’arrête en finale |url=https://www.lexpress.mg/2024/05/pola-2024-hary-rabary-sarrete-en-finale.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, [[:fr:Prix_Ivoire|Prix Ivoire pour la littérature africaine d'expression francophone]] &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=Récompense littéraire: « #ZaKoa » de Hary Rabary en lice pour le Prix Ivoire 2024 – Newsmada |url=https://newsmada.com/2024/08/13/recompense-litteraire-zakoa-de-hary-rabary-en-lice-pour-le-prix-ivoire-2024/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;,[[:fr:Prix_Ahmadou-Kourouma|Prix Ahmadou-Kourouma]], izay mbola nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Découvrez la liste des cinq ouvrages finalistes du Prix Ivoire 2024 |url=https://actualitte.com/article/118686/prix-litteraires/decouvrez-la-liste-des-cinq-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2024 |access-date=2026-03-28 |website=ActuaLitté.com |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Zakoa&quot;: Hary Rabary on course for the Prix Ivoire 2024 with a bold exploration of gang rape |url=https://indep-reporter.com/article/413/%E2%80%9Czakoa---hary-rabary-on-course-for-the-prix-ivoire-2024-with-a-bold-exploration-of-gang-rape |access-date=2026-03-28 |website=indep-reporter.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, ary ny Prix Vanille pour une œuvre de fiction &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-08 |title=LITTÉRATURE – Hary Rabary vice-lauréate du Prix Vanille Oeuvre de Fiction |url=https://www.gasigasy.mg/culture/litterature-hary-rabary-vice-laureate-du-prix-vanille-oeuvre-de-fiction/ |access-date=2026-03-28 |website=GasiGasy.mg |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny taona 2026, ny vondrona Miangaly dia nampifanaraka ny tantarany ho an'nytantara an-tsehatra &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haingombaliha |first=Tsanta |title=#Zakoa repris en théâtre : une autre manière de sensibiliser aux violences basées sur le genre |url=https://www.studiosifaka.org/debat-des-jeunes/item/8729-zakoa-repris-en-theatre-une-autre-maniere-de-sensibiliser-aux-violences-basees-sur-le-genre.html |access-date=2026-03-28 |website=www.studiosifaka.org |language=fr-fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-23 |title=THEATRE – #ZaKoa par la compagnie Miangaly, de la force d’un texte à l’intensité d’un spectacle |url=https://2424.mg/theatre-zakoa-par-la-compagnie-miangaly-de-la-force-dun-texte-a-lintensite-dun-spectacle/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Loharano ==

[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpitsabo]]</text>
      <sha1>a8q4pqbcio69cy8mff30v7h8ys1hg35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143448</id>
      <parentid>1143447</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9975" sha1="b2nliy6wj52nxdsv1r4pk40k1a0lqhk" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Hary Rabary|teraka=1963|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpitsabo aretim-behivavy; miaramila|asa hafa=Mpanoratra}}

'''Hary Rabary''' dia mpitsabo aretim-behivavy no  sady mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] . Fantatra amin'ny bokiny ''Zakoa'' izy, izay miresaka momba ny herisetra ara-nofo eto [[Madagasikara]] .

== Tantaram-piainany ==
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1983 i Hary Rabary. Nianatra momba ny literatiora izy ary avy eo nianatra momba ny fitsaboana tao amin'ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'i Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Niofana manokana momba ny aretim-behivavy i Hary Rabar ka niasa tao amin'ny hopitaly miaramila (HOMI) tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ankoatra ny asany, dia nanoratra tantara sy boky tononkalo hatramin'ny fahatanorany izy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Mandray anjara amin'ny tantara fohy amin'ny gazety literatiora ihany koa izy ary mandika  tantara fohy voaangona nosoratan'ilay mpanoratra [[Hobiana Andrianimerina]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Ny tantara nosoratany ''Zakoa'' (fandikana [[Fiteny malagasy|amin'ny teny Malagasy]] ny teny anglisy hoe &quot;Me too&quot; ) dia miresaka momba ny herisetra ara-nofo . Niainga avy amin'ireo tantaran'ireo marariny ny aigam-panahy nanoratan' i Hary Rabary ny bokiny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Miendrika taratasy nosoratan'ny tovovavy iray izay niharan'ny herisetra tao amin'ny fianakaviany, tany am-pianarany ary avy eo tany amin'ny oniversite izy io. Ilay mpitantara, tovovavy mahantra, dia mitantara manokana ny fanolanana nataon'ny olon-tiany, ary ny fitadiavany fampiononana &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Amin'ny alalan'izay asa sorany dia manantena i Hary Rabary fa « Ny fanoratana dia fomba iray ahafahana mihaino » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 octobre 2023 |title=Hary Rabary « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |url=« Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |website=Newsmada |language=fr}}&lt;/ref&gt;, ao anatin'ny fiaraha-monina izay tsy dia miraharaha loatra ireo niharan'ny herisetra ara-nofo &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noubel |first=Filip |date=2023-11-07 |title=Le #MeToo malgache donne matière au roman saisissant de l'écrivaine Hary Rabary |url=https://fr.globalvoices.org/2023/11/07/282970/ |access-date=2026-03-28 |website=Global Voices en Français |language=fr}}&lt;/ref&gt; ny tenin'ireo olona ireo  . Mba tsy hanamaivanana ireo herisetra ireo, dia nisafidy ny hitantara izany tamim-pahamarinana izy &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title=Dr Hary Rabary : « Les Africains banalisent le viol » • Pouvoirs-Magazine |url=https://pouvoirs-magazine.com/2024/05/19/dr-hary-rabary-les-africains-banalisent-le-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=Pouvoirs-Magazine |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Navoakan'ny trano famoahana Dodo Vole &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=#ZaKoa |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/ouvrage/zakoa/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-24 |title=LITTERATURE – « #Za Koa », un livre de la romancière Hary Rabary pour s’attaquer au viol |url=https://2424.mg/litterature-za-koa-un-livre-de-la-romanciere-hary-rabary-pour-sattaquer-au-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 2023 ity tantara ity. Manazava i Hary Rabary fa efa ela izy no nanana faniriana ny hanoratra tantara momba ny herisetra ara-nofo, indrindra nandritra ny fianarany, rehefa nisy herisetra nataon'ny mpampianatra &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny taona 2019, taorian'nresaka tamin'ny mpianatra iray, no nanapahany hevitra ny hanoratra  : araka ny filazany, toa zava-dehibe izany rehefa hitany fa nisalasala momba ny halehiben'ny herisetra ara-nofo ity mpianatra ity, na dia mety hihaino fitantarana avy amin'ny marary aza izy amin'ny maha-matihanina amin'ny fahasalamana azy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-20 |title=Hary Rabary : « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » – Newsmada |url=https://newsmada.com/2023/10/20/hary-rabary-le-propre-de-lecriture-consiste-a-se-faire-entendre/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Valisoa ==
Nahazo loka maro ny tantara nosoreatany ''Zakoa'', anisan'izany ny [[:fr:Prix_Orange_du_Livre_en_Afrique|Prix Orange du Livre en Afrique]]  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-26 |title=Une cérémonie de reconnaissance pour Hary Rabary et son roman ZaKoa finalistes du Prix Orange du livre en Afrique |url=https://2424.mg/une-ceremonie-de-reconnaissance-pour-hary-rabary-et-son-roman-zakoa-finalistes-du-prix-orange-du-livre-en-afrique/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-16 |title=LITTÉRATURE AFRICAINE - «Za koa» de Hary Rabary en lice pour la finale de POLA. * Hary |url=https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-africaine-za-koa-de-hary.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, izay nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-21 |title=POLA 2024 - Hary Rabary s’arrête en finale |url=https://www.lexpress.mg/2024/05/pola-2024-hary-rabary-sarrete-en-finale.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, [[:fr:Prix_Ivoire|Prix Ivoire pour la littérature africaine d'expression francophone]] &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=Récompense littéraire: « #ZaKoa » de Hary Rabary en lice pour le Prix Ivoire 2024 – Newsmada |url=https://newsmada.com/2024/08/13/recompense-litteraire-zakoa-de-hary-rabary-en-lice-pour-le-prix-ivoire-2024/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;,[[:fr:Prix_Ahmadou-Kourouma|Prix Ahmadou-Kourouma]], izay mbola nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Découvrez la liste des cinq ouvrages finalistes du Prix Ivoire 2024 |url=https://actualitte.com/article/118686/prix-litteraires/decouvrez-la-liste-des-cinq-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2024 |access-date=2026-03-28 |website=ActuaLitté.com |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Zakoa&quot;: Hary Rabary on course for the Prix Ivoire 2024 with a bold exploration of gang rape |url=https://indep-reporter.com/article/413/%E2%80%9Czakoa---hary-rabary-on-course-for-the-prix-ivoire-2024-with-a-bold-exploration-of-gang-rape |access-date=2026-03-28 |website=indep-reporter.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, ary ny Prix Vanille pour une œuvre de fiction &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-08 |title=LITTÉRATURE – Hary Rabary vice-lauréate du Prix Vanille Oeuvre de Fiction |url=https://www.gasigasy.mg/culture/litterature-hary-rabary-vice-laureate-du-prix-vanille-oeuvre-de-fiction/ |access-date=2026-03-28 |website=GasiGasy.mg |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny taona 2026, ny vondrona Miangaly dia nampifanaraka ny tantarany ho an'nytantara an-tsehatra &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haingombaliha |first=Tsanta |title=#Zakoa repris en théâtre : une autre manière de sensibiliser aux violences basées sur le genre |url=https://www.studiosifaka.org/debat-des-jeunes/item/8729-zakoa-repris-en-theatre-une-autre-maniere-de-sensibiliser-aux-violences-basees-sur-le-genre.html |access-date=2026-03-28 |website=www.studiosifaka.org |language=fr-fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-23 |title=THEATRE – #ZaKoa par la compagnie Miangaly, de la force d’un texte à l’intensité d’un spectacle |url=https://2424.mg/theatre-zakoa-par-la-compagnie-miangaly-de-la-force-dun-texte-a-lintensite-dun-spectacle/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Loharano ==

[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpitsabo]]</text>
      <sha1>b2nliy6wj52nxdsv1r4pk40k1a0lqhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143449</id>
      <parentid>1143448</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10032" sha1="8brfd42zin6geci9w5m74hl6o91y756" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Hary Rabary|teraka=1963|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpitsabo aretim-behivavy; miaramila|asa hafa=Mpanoratra|image=Hary RABARY 2024 1.jpg|sary=Hary RABARY 2024 1.jpg}}

'''Hary Rabary''' dia mpitsabo aretim-behivavy no  sady mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] . Fantatra amin'ny bokiny ''Zakoa'' izy, izay miresaka momba ny herisetra ara-nofo eto [[Madagasikara]] .

== Tantaram-piainany ==
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1983 i Hary Rabary. Nianatra momba ny literatiora izy ary avy eo nianatra momba ny fitsaboana tao amin'ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'i Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Niofana manokana momba ny aretim-behivavy i Hary Rabar ka niasa tao amin'ny hopitaly miaramila (HOMI) tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ankoatra ny asany, dia nanoratra tantara sy boky tononkalo hatramin'ny fahatanorany izy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Mandray anjara amin'ny tantara fohy amin'ny gazety literatiora ihany koa izy ary mandika  tantara fohy voaangona nosoratan'ilay mpanoratra [[Hobiana Andrianimerina]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Ny tantara nosoratany ''Zakoa'' (fandikana [[Fiteny malagasy|amin'ny teny Malagasy]] ny teny anglisy hoe &quot;Me too&quot; ) dia miresaka momba ny herisetra ara-nofo . Niainga avy amin'ireo tantaran'ireo marariny ny aigam-panahy nanoratan' i Hary Rabary ny bokiny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Miendrika taratasy nosoratan'ny tovovavy iray izay niharan'ny herisetra tao amin'ny fianakaviany, tany am-pianarany ary avy eo tany amin'ny oniversite izy io. Ilay mpitantara, tovovavy mahantra, dia mitantara manokana ny fanolanana nataon'ny olon-tiany, ary ny fitadiavany fampiononana &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Amin'ny alalan'izay asa sorany dia manantena i Hary Rabary fa « Ny fanoratana dia fomba iray ahafahana mihaino » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 octobre 2023 |title=Hary Rabary « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |url=« Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |website=Newsmada |language=fr}}&lt;/ref&gt;, ao anatin'ny fiaraha-monina izay tsy dia miraharaha loatra ireo niharan'ny herisetra ara-nofo &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noubel |first=Filip |date=2023-11-07 |title=Le #MeToo malgache donne matière au roman saisissant de l'écrivaine Hary Rabary |url=https://fr.globalvoices.org/2023/11/07/282970/ |access-date=2026-03-28 |website=Global Voices en Français |language=fr}}&lt;/ref&gt; ny tenin'ireo olona ireo  . Mba tsy hanamaivanana ireo herisetra ireo, dia nisafidy ny hitantara izany tamim-pahamarinana izy &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title=Dr Hary Rabary : « Les Africains banalisent le viol » • Pouvoirs-Magazine |url=https://pouvoirs-magazine.com/2024/05/19/dr-hary-rabary-les-africains-banalisent-le-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=Pouvoirs-Magazine |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Navoakan'ny trano famoahana Dodo Vole &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=#ZaKoa |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/ouvrage/zakoa/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-24 |title=LITTERATURE – « #Za Koa », un livre de la romancière Hary Rabary pour s’attaquer au viol |url=https://2424.mg/litterature-za-koa-un-livre-de-la-romanciere-hary-rabary-pour-sattaquer-au-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 2023 ity tantara ity. Manazava i Hary Rabary fa efa ela izy no nanana faniriana ny hanoratra tantara momba ny herisetra ara-nofo, indrindra nandritra ny fianarany, rehefa nisy herisetra nataon'ny mpampianatra &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny taona 2019, taorian'nresaka tamin'ny mpianatra iray, no nanapahany hevitra ny hanoratra  : araka ny filazany, toa zava-dehibe izany rehefa hitany fa nisalasala momba ny halehiben'ny herisetra ara-nofo ity mpianatra ity, na dia mety hihaino fitantarana avy amin'ny marary aza izy amin'ny maha-matihanina amin'ny fahasalamana azy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-20 |title=Hary Rabary : « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » – Newsmada |url=https://newsmada.com/2023/10/20/hary-rabary-le-propre-de-lecriture-consiste-a-se-faire-entendre/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Valisoa ==
Nahazo loka maro ny tantara nosoreatany ''Zakoa'', anisan'izany ny [[:fr:Prix_Orange_du_Livre_en_Afrique|Prix Orange du Livre en Afrique]]  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-26 |title=Une cérémonie de reconnaissance pour Hary Rabary et son roman ZaKoa finalistes du Prix Orange du livre en Afrique |url=https://2424.mg/une-ceremonie-de-reconnaissance-pour-hary-rabary-et-son-roman-zakoa-finalistes-du-prix-orange-du-livre-en-afrique/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-16 |title=LITTÉRATURE AFRICAINE - «Za koa» de Hary Rabary en lice pour la finale de POLA. * Hary |url=https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-africaine-za-koa-de-hary.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, izay nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-21 |title=POLA 2024 - Hary Rabary s’arrête en finale |url=https://www.lexpress.mg/2024/05/pola-2024-hary-rabary-sarrete-en-finale.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, [[:fr:Prix_Ivoire|Prix Ivoire pour la littérature africaine d'expression francophone]] &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=Récompense littéraire: « #ZaKoa » de Hary Rabary en lice pour le Prix Ivoire 2024 – Newsmada |url=https://newsmada.com/2024/08/13/recompense-litteraire-zakoa-de-hary-rabary-en-lice-pour-le-prix-ivoire-2024/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;,[[:fr:Prix_Ahmadou-Kourouma|Prix Ahmadou-Kourouma]], izay mbola nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Découvrez la liste des cinq ouvrages finalistes du Prix Ivoire 2024 |url=https://actualitte.com/article/118686/prix-litteraires/decouvrez-la-liste-des-cinq-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2024 |access-date=2026-03-28 |website=ActuaLitté.com |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Zakoa&quot;: Hary Rabary on course for the Prix Ivoire 2024 with a bold exploration of gang rape |url=https://indep-reporter.com/article/413/%E2%80%9Czakoa---hary-rabary-on-course-for-the-prix-ivoire-2024-with-a-bold-exploration-of-gang-rape |access-date=2026-03-28 |website=indep-reporter.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, ary ny Prix Vanille pour une œuvre de fiction &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-08 |title=LITTÉRATURE – Hary Rabary vice-lauréate du Prix Vanille Oeuvre de Fiction |url=https://www.gasigasy.mg/culture/litterature-hary-rabary-vice-laureate-du-prix-vanille-oeuvre-de-fiction/ |access-date=2026-03-28 |website=GasiGasy.mg |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny taona 2026, ny vondrona Miangaly dia nampifanaraka ny tantarany ho an'nytantara an-tsehatra &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haingombaliha |first=Tsanta |title=#Zakoa repris en théâtre : une autre manière de sensibiliser aux violences basées sur le genre |url=https://www.studiosifaka.org/debat-des-jeunes/item/8729-zakoa-repris-en-theatre-une-autre-maniere-de-sensibiliser-aux-violences-basees-sur-le-genre.html |access-date=2026-03-28 |website=www.studiosifaka.org |language=fr-fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-23 |title=THEATRE – #ZaKoa par la compagnie Miangaly, de la force d’un texte à l’intensité d’un spectacle |url=https://2424.mg/theatre-zakoa-par-la-compagnie-miangaly-de-la-force-dun-texte-a-lintensite-dun-spectacle/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Loharano ==

[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpitsabo]]</text>
      <sha1>8brfd42zin6geci9w5m74hl6o91y756</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143450</id>
      <parentid>1143449</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9803" sha1="a8q4pqbcio69cy8mff30v7h8ys1hg35" xml:space="preserve">'''Hary Rabary''' dia mpitsabo aretim-behivavy no  sady mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] . Fantatra amin'ny bokiny ''Zakoa'' izy, izay miresaka momba ny herisetra ara-nofo eto [[Madagasikara]] .

== Tantaram-piainany ==
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1983 i Hary Rabary. Nianatra momba ny literatiora izy ary avy eo nianatra momba ny fitsaboana tao amin'ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'i Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Niofana manokana momba ny aretim-behivavy i Hary Rabar ka niasa tao amin'ny hopitaly miaramila (HOMI) tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ankoatra ny asany, dia nanoratra tantara sy boky tononkalo hatramin'ny fahatanorany izy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Mandray anjara amin'ny tantara fohy amin'ny gazety literatiora ihany koa izy ary mandika  tantara fohy voaangona nosoratan'ilay mpanoratra [[Hobiana Andrianimerina]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Ny tantara nosoratany ''Zakoa'' (fandikana [[Fiteny malagasy|amin'ny teny Malagasy]] ny teny anglisy hoe &quot;Me too&quot; ) dia miresaka momba ny herisetra ara-nofo . Niainga avy amin'ireo tantaran'ireo marariny ny aigam-panahy nanoratan' i Hary Rabary ny bokiny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Miendrika taratasy nosoratan'ny tovovavy iray izay niharan'ny herisetra tao amin'ny fianakaviany, tany am-pianarany ary avy eo tany amin'ny oniversite izy io. Ilay mpitantara, tovovavy mahantra, dia mitantara manokana ny fanolanana nataon'ny olon-tiany, ary ny fitadiavany fampiononana &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Amin'ny alalan'izay asa sorany dia manantena i Hary Rabary fa « Ny fanoratana dia fomba iray ahafahana mihaino » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 octobre 2023 |title=Hary Rabary « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |url=« Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |website=Newsmada |language=fr}}&lt;/ref&gt;, ao anatin'ny fiaraha-monina izay tsy dia miraharaha loatra ireo niharan'ny herisetra ara-nofo &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noubel |first=Filip |date=2023-11-07 |title=Le #MeToo malgache donne matière au roman saisissant de l'écrivaine Hary Rabary |url=https://fr.globalvoices.org/2023/11/07/282970/ |access-date=2026-03-28 |website=Global Voices en Français |language=fr}}&lt;/ref&gt; ny tenin'ireo olona ireo  . Mba tsy hanamaivanana ireo herisetra ireo, dia nisafidy ny hitantara izany tamim-pahamarinana izy &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title=Dr Hary Rabary : « Les Africains banalisent le viol » • Pouvoirs-Magazine |url=https://pouvoirs-magazine.com/2024/05/19/dr-hary-rabary-les-africains-banalisent-le-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=Pouvoirs-Magazine |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Navoakan'ny trano famoahana Dodo Vole &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=#ZaKoa |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/ouvrage/zakoa/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-24 |title=LITTERATURE – « #Za Koa », un livre de la romancière Hary Rabary pour s’attaquer au viol |url=https://2424.mg/litterature-za-koa-un-livre-de-la-romanciere-hary-rabary-pour-sattaquer-au-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 2023 ity tantara ity. Manazava i Hary Rabary fa efa ela izy no nanana faniriana ny hanoratra tantara momba ny herisetra ara-nofo, indrindra nandritra ny fianarany, rehefa nisy herisetra nataon'ny mpampianatra &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny taona 2019, taorian'nresaka tamin'ny mpianatra iray, no nanapahany hevitra ny hanoratra  : araka ny filazany, toa zava-dehibe izany rehefa hitany fa nisalasala momba ny halehiben'ny herisetra ara-nofo ity mpianatra ity, na dia mety hihaino fitantarana avy amin'ny marary aza izy amin'ny maha-matihanina amin'ny fahasalamana azy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-20 |title=Hary Rabary : « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » – Newsmada |url=https://newsmada.com/2023/10/20/hary-rabary-le-propre-de-lecriture-consiste-a-se-faire-entendre/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Valisoa ==
Nahazo loka maro ny tantara nosoreatany ''Zakoa'', anisan'izany ny [[:fr:Prix_Orange_du_Livre_en_Afrique|Prix Orange du Livre en Afrique]]  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-26 |title=Une cérémonie de reconnaissance pour Hary Rabary et son roman ZaKoa finalistes du Prix Orange du livre en Afrique |url=https://2424.mg/une-ceremonie-de-reconnaissance-pour-hary-rabary-et-son-roman-zakoa-finalistes-du-prix-orange-du-livre-en-afrique/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-16 |title=LITTÉRATURE AFRICAINE - «Za koa» de Hary Rabary en lice pour la finale de POLA. * Hary |url=https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-africaine-za-koa-de-hary.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, izay nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-21 |title=POLA 2024 - Hary Rabary s’arrête en finale |url=https://www.lexpress.mg/2024/05/pola-2024-hary-rabary-sarrete-en-finale.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, [[:fr:Prix_Ivoire|Prix Ivoire pour la littérature africaine d'expression francophone]] &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=Récompense littéraire: « #ZaKoa » de Hary Rabary en lice pour le Prix Ivoire 2024 – Newsmada |url=https://newsmada.com/2024/08/13/recompense-litteraire-zakoa-de-hary-rabary-en-lice-pour-le-prix-ivoire-2024/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;,[[:fr:Prix_Ahmadou-Kourouma|Prix Ahmadou-Kourouma]], izay mbola nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Découvrez la liste des cinq ouvrages finalistes du Prix Ivoire 2024 |url=https://actualitte.com/article/118686/prix-litteraires/decouvrez-la-liste-des-cinq-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2024 |access-date=2026-03-28 |website=ActuaLitté.com |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Zakoa&quot;: Hary Rabary on course for the Prix Ivoire 2024 with a bold exploration of gang rape |url=https://indep-reporter.com/article/413/%E2%80%9Czakoa---hary-rabary-on-course-for-the-prix-ivoire-2024-with-a-bold-exploration-of-gang-rape |access-date=2026-03-28 |website=indep-reporter.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, ary ny Prix Vanille pour une œuvre de fiction &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-08 |title=LITTÉRATURE – Hary Rabary vice-lauréate du Prix Vanille Oeuvre de Fiction |url=https://www.gasigasy.mg/culture/litterature-hary-rabary-vice-laureate-du-prix-vanille-oeuvre-de-fiction/ |access-date=2026-03-28 |website=GasiGasy.mg |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny taona 2026, ny vondrona Miangaly dia nampifanaraka ny tantarany ho an'nytantara an-tsehatra &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haingombaliha |first=Tsanta |title=#Zakoa repris en théâtre : une autre manière de sensibiliser aux violences basées sur le genre |url=https://www.studiosifaka.org/debat-des-jeunes/item/8729-zakoa-repris-en-theatre-une-autre-maniere-de-sensibiliser-aux-violences-basees-sur-le-genre.html |access-date=2026-03-28 |website=www.studiosifaka.org |language=fr-fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-23 |title=THEATRE – #ZaKoa par la compagnie Miangaly, de la force d’un texte à l’intensité d’un spectacle |url=https://2424.mg/theatre-zakoa-par-la-compagnie-miangaly-de-la-force-dun-texte-a-lintensite-dun-spectacle/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Loharano ==

[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpitsabo]]</text>
      <sha1>a8q4pqbcio69cy8mff30v7h8ys1hg35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143451</id>
      <parentid>1143450</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9959" sha1="fjzl49u1gn220beo00cer89yxskbk1q" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Hary Rabary|teraka=1983|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpitsabo, Miaramila|asa hafa=Mpanoratra}}

'''Hary Rabary''' dia mpitsabo aretim-behivavy no  sady mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] . Fantatra amin'ny bokiny ''Zakoa'' izy, izay miresaka momba ny herisetra ara-nofo eto [[Madagasikara]] .

== Tantaram-piainany ==
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1983 i Hary Rabary. Nianatra momba ny literatiora izy ary avy eo nianatra momba ny fitsaboana tao amin'ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'i Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Niofana manokana momba ny aretim-behivavy i Hary Rabar ka niasa tao amin'ny hopitaly miaramila (HOMI) tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ankoatra ny asany, dia nanoratra tantara sy boky tononkalo hatramin'ny fahatanorany izy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Mandray anjara amin'ny tantara fohy amin'ny gazety literatiora ihany koa izy ary mandika  tantara fohy voaangona nosoratan'ilay mpanoratra [[Hobiana Andrianimerina]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Hary RABARY |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/rabary-hary/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Ny tantara nosoratany ''Zakoa'' (fandikana [[Fiteny malagasy|amin'ny teny Malagasy]] ny teny anglisy hoe &quot;Me too&quot; ) dia miresaka momba ny herisetra ara-nofo . Niainga avy amin'ireo tantaran'ireo marariny ny aigam-panahy nanoratan' i Hary Rabary ny bokiny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-26 |title=À Madagascar, un roman veut faire entendre «la voix des victimes» de violences sexuelles |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240226-%C3%A0-madagascar-un-roman-veut-faire-entendre-la-voix-des-victimes-de-violences-sexuelles |access-date=2026-03-28 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Miendrika taratasy nosoratan'ny tovovavy iray izay niharan'ny herisetra tao amin'ny fianakaviany, tany am-pianarany ary avy eo tany amin'ny oniversite izy io. Ilay mpitantara, tovovavy mahantra, dia mitantara manokana ny fanolanana nataon'ny olon-tiany, ary ny fitadiavany fampiononana &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Amin'ny alalan'izay asa sorany dia manantena i Hary Rabary fa « Ny fanoratana dia fomba iray ahafahana mihaino » &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 octobre 2023 |title=Hary Rabary « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |url=« Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » |website=Newsmada |language=fr}}&lt;/ref&gt;, ao anatin'ny fiaraha-monina izay tsy dia miraharaha loatra ireo niharan'ny herisetra ara-nofo &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noubel |first=Filip |date=2023-11-07 |title=Le #MeToo malgache donne matière au roman saisissant de l'écrivaine Hary Rabary |url=https://fr.globalvoices.org/2023/11/07/282970/ |access-date=2026-03-28 |website=Global Voices en Français |language=fr}}&lt;/ref&gt; ny tenin'ireo olona ireo  . Mba tsy hanamaivanana ireo herisetra ireo, dia nisafidy ny hitantara izany tamim-pahamarinana izy &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title=Dr Hary Rabary : « Les Africains banalisent le viol » • Pouvoirs-Magazine |url=https://pouvoirs-magazine.com/2024/05/19/dr-hary-rabary-les-africains-banalisent-le-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=Pouvoirs-Magazine |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Navoakan'ny trano famoahana Dodo Vole &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=#ZaKoa |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/ouvrage/zakoa/ |access-date=2026-03-28 |website=La Réunion des Livres |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-24 |title=LITTERATURE – « #Za Koa », un livre de la romancière Hary Rabary pour s’attaquer au viol |url=https://2424.mg/litterature-za-koa-un-livre-de-la-romanciere-hary-rabary-pour-sattaquer-au-viol/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 2023 ity tantara ity. Manazava i Hary Rabary fa efa ela izy no nanana faniriana ny hanoratra tantara momba ny herisetra ara-nofo, indrindra nandritra ny fianarany, rehefa nisy herisetra nataon'ny mpampianatra &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Kidi Bebey |date=29 octobre 2023 |title=« #ZaKoa », une si longue lettre sur les violences sexuelles à Madagascar |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/10/29/zakoa-une-si-longue-lettre-sur-les-violences-sexuelles-a-madagascar_6197194_3212.html |website=Le Monde}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny taona 2019, taorian'nresaka tamin'ny mpianatra iray, no nanapahany hevitra ny hanoratra  : araka ny filazany, toa zava-dehibe izany rehefa hitany fa nisalasala momba ny halehiben'ny herisetra ara-nofo ity mpianatra ity, na dia mety hihaino fitantarana avy amin'ny marary aza izy amin'ny maha-matihanina amin'ny fahasalamana azy &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-09-12 |title=LITTÉRATURE - Hary Rabary en route pour le Prix Senghor |url=https://www.lexpress.mg/2024/09/litterature-hary-rabary-en-route-pour.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-20 |title=Hary Rabary : « Le propre de l’écriture consiste à se faire entendre » – Newsmada |url=https://newsmada.com/2023/10/20/hary-rabary-le-propre-de-lecriture-consiste-a-se-faire-entendre/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Valisoa ==
Nahazo loka maro ny tantara nosoreatany ''Zakoa'', anisan'izany ny [[:fr:Prix_Orange_du_Livre_en_Afrique|Prix Orange du Livre en Afrique]]  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-26 |title=Une cérémonie de reconnaissance pour Hary Rabary et son roman ZaKoa finalistes du Prix Orange du livre en Afrique |url=https://2424.mg/une-ceremonie-de-reconnaissance-pour-hary-rabary-et-son-roman-zakoa-finalistes-du-prix-orange-du-livre-en-afrique/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-16 |title=LITTÉRATURE AFRICAINE - «Za koa» de Hary Rabary en lice pour la finale de POLA. * Hary |url=https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-africaine-za-koa-de-hary.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, izay nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-21 |title=POLA 2024 - Hary Rabary s’arrête en finale |url=https://www.lexpress.mg/2024/05/pola-2024-hary-rabary-sarrete-en-finale.html |access-date=2026-03-28 |website=L'Express de Madagascar |language=fr}}&lt;/ref&gt;, [[:fr:Prix_Ivoire|Prix Ivoire pour la littérature africaine d'expression francophone]] &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=Récompense littéraire: « #ZaKoa » de Hary Rabary en lice pour le Prix Ivoire 2024 – Newsmada |url=https://newsmada.com/2024/08/13/recompense-litteraire-zakoa-de-hary-rabary-en-lice-pour-le-prix-ivoire-2024/ |access-date=2026-03-28 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;,[[:fr:Prix_Ahmadou-Kourouma|Prix Ahmadou-Kourouma]], izay mbola nahatafiditra azy ho isan'ireo mpifaninana mendrika indrindra &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Découvrez la liste des cinq ouvrages finalistes du Prix Ivoire 2024 |url=https://actualitte.com/article/118686/prix-litteraires/decouvrez-la-liste-des-cinq-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2024 |access-date=2026-03-28 |website=ActuaLitté.com |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Zakoa&quot;: Hary Rabary on course for the Prix Ivoire 2024 with a bold exploration of gang rape |url=https://indep-reporter.com/article/413/%E2%80%9Czakoa---hary-rabary-on-course-for-the-prix-ivoire-2024-with-a-bold-exploration-of-gang-rape |access-date=2026-03-28 |website=indep-reporter.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, ary ny Prix Vanille pour une œuvre de fiction &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-08 |title=LITTÉRATURE – Hary Rabary vice-lauréate du Prix Vanille Oeuvre de Fiction |url=https://www.gasigasy.mg/culture/litterature-hary-rabary-vice-laureate-du-prix-vanille-oeuvre-de-fiction/ |access-date=2026-03-28 |website=GasiGasy.mg |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny taona 2026, ny vondrona Miangaly dia nampifanaraka ny tantarany ho an'nytantara an-tsehatra &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haingombaliha |first=Tsanta |title=#Zakoa repris en théâtre : une autre manière de sensibiliser aux violences basées sur le genre |url=https://www.studiosifaka.org/debat-des-jeunes/item/8729-zakoa-repris-en-theatre-une-autre-maniere-de-sensibiliser-aux-violences-basees-sur-le-genre.html |access-date=2026-03-28 |website=www.studiosifaka.org |language=fr-fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-23 |title=THEATRE – #ZaKoa par la compagnie Miangaly, de la force d’un texte à l’intensité d’un spectacle |url=https://2424.mg/theatre-zakoa-par-la-compagnie-miangaly-de-la-force-dun-texte-a-lintensite-dun-spectacle/ |access-date=2026-03-28 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Loharano ==

[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpitsabo]]</text>
      <sha1>fjzl49u1gn220beo00cer89yxskbk1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erling Haaland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300611</id>
    <revision>
      <id>1143461</id>
      <timestamp>2026-06-17T00:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Erling Haaland June 2025.jpg |anarana=Erling Haaland |teraka=21 Jolay 2000 |toerana = [[Leeds]]  |maty=  |firenena={{Norvezy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]]  |taona niasàna= }} '''Erling Braut Haaland''' (raha ny marina dia '''Håland''', teraka ny 21 Jolay 2000, tao [[Leeds]], {{Angletera}}) dia mpilalao baolina kitra [[Norvezy|Norveziana]].   Nanao fifanarahana tamin'ny [[Manchester City]] nanomboka tamin'ny Jolay 2022... »</comment>
      <origin>1143461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1441" sha1="qyuuvx2clv1q46g65ouo9g3l30mirrx" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Erling Haaland June 2025.jpg
|anarana=Erling Haaland
|teraka=21 Jolay 2000
|toerana = [[Leeds]] 
|maty= 
|firenena={{Norvezy}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Erling Braut Haaland''' (raha ny marina dia '''Håland''', teraka ny 21 Jolay 2000, tao [[Leeds]], {{Angletera}}) dia mpilalao baolina kitra [[Norvezy|Norveziana]]. 

Nanao fifanarahana tamin'ny [[Manchester City]] nanomboka tamin'ny Jolay 2022 ity mpanafika ity ary efa mpilalao iraisam-pirenena ho an'i {{Norvezy}} nanomboka tamin'ny 2019, ka lasa mpilalao nahafaty baolina betsaka indrindra tamin'ny Oktobra 2024. 

Amin'ny maha-mpilalao azy ho an'ny [[Red Bull Salzburg]], dia nandresy tamin'ny ligy [[Aotrisy|Aotrisianina]] sy ny amboara indroa izy tamin'ny 2019 ary voatendry ho Mpilalao Baolina Kitra Aotrisianina Mendrika Indrindra; niaraka tamin'ny [[Borussia Dortmund]], dia nandresy tamin'ny DFB-Pokal tamin'ny 2021 izy. 

Tamin'ny vanim-potoana voalohany nilalaovany tao amin'ny Manchester City, dia nandresy tamin'ny anaram-boninahitra ligy anglisy izy, namaky ny firaketana ho an'ny baolina betsaka indrindra tamin'ny vanim-potoanan'ny Ligy Premier. Nandresy tamin'ny FA Cup sy ny Champions League ihany koa izy tamin'ny 2023, ka nanome ny [[Manchester City]] ny telo ampahatelony voalohany.

== Jereo koa ==

{{Commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra norveziana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2000]]</text>
      <sha1>qyuuvx2clv1q46g65ouo9g3l30mirrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143462</id>
      <parentid>1143461</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T00:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="0dhfixn9eom1kd7xh2sjh90froh8q3x" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Erling Haaland June 2025.jpg
|anarana=Erling Haaland
|teraka=21 Jolay 2000
|toerana = [[Leeds]] 
|maty= 
|firenena={{Norvezy}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Erling Braut Haaland''' (raha ny marina dia '''Håland''', teraka ny 21 Jolay 2000, tao [[Leeds]], {{Angletera}}) dia mpilalao baolina kitra [[Norvezy|Norveziana]]. 

Nanao fifanarahana tamin'ny [[Manchester City]] nanomboka tamin'ny Jolay 2022 ity mpanafika ity ary efa mpilalao iraisam-pirenena ho an'i {{Norvezy}} nanomboka tamin'ny 2019, ka lasa mpilalao nahafaty baolina betsaka indrindra tamin'ny Oktobra 2024. 

Amin'ny maha-mpilalao azy ho an'ny [[Red Bull Salzburg]], dia nandresy tamin'ny ligy [[Aotrisy|Aotrisianina]] sy ny amboara indroa izy tamin'ny 2019 ary voatendry ho Mpilalao Baolina Kitra Aotrisianina Mendrika Indrindra; niaraka tamin'ny [[Borussia Dortmund]], dia nandresy tamin'ny DFB-Pokal tamin'ny 2021 izy. 

Tamin'ny vanim-potoana voalohany nilalaovany tao amin'ny Manchester City, dia nandresy tamin'ny anaram-boninahitra ligy anglisy izy, namaky ny firaketana ho an'ny baolina betsaka indrindra tamin'ny vanim-potoanan'ny Ligy Premier. Nandresy tamin'ny FA Cup sy ny Champions League ihany koa izy tamin'ny 2023, ka nanome ny [[Manchester City]] ny telo ampahatelony voalohany.

== Jereo koa ==
{{CLEFDETRI:Haaland, Erling}}
{{Commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra norveziana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2000]]</text>
      <sha1>0dhfixn9eom1kd7xh2sjh90froh8q3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143465</id>
      <parentid>1143462</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="svn5qh8ru4a93b3gddxnhns7ms4bxwu" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Erling Haaland June 2025.jpg
|anarana=Erling Haaland
|teraka=21 Jolay 2000
|toerana = [[Leeds]] 
|maty= 
|firenena={{Norvezy}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Erling Braut Haaland''' (raha ny marina dia '''Håland''', teraka ny 21 Jolay 2000, tao [[Leeds]], {{Angletera}}) dia mpilalao baolina kitra [[Norvezy|Norveziana]]. 

Nanao fifanarahana tamin'ny [[Manchester City]] nanomboka tamin'ny Jolay 2022 ity mpanafika ity ary efa mpilalao iraisam-pirenena ho an'i {{Norvezy}} nanomboka tamin'ny 2019, ka lasa mpilalao nahafaty baolina betsaka indrindra tamin'ny Oktobra 2024. 

Amin'ny maha-mpilalao azy ho an'ny [[Red Bull Salzburg]], dia nandresy tamin'ny ligy [[Aotrisy|Aotrisianina]] sy ny amboara indroa izy tamin'ny 2019 ary voatendry ho Mpilalao Baolina Kitra Aotrisianina Mendrika Indrindra; niaraka tamin'ny [[Borussia Dortmund]], dia nandresy tamin'ny DFB-Pokal tamin'ny 2021 izy. 

Tamin'ny vanim-potoana voalohany nilalaovany tao amin'ny Manchester City, dia nandresy tamin'ny anaram-boninahitra ligy anglisy izy, namaky ny firaketana ho an'ny baolina betsaka indrindra tamin'ny vanim-potoanan'ny Ligy Premier. Nandresy tamin'ny FA Cup sy ny Champions League ihany koa izy tamin'ny 2023, ka nanome ny [[Manchester City]] ny telo ampahatelony voalohany.

== Jereo koa ==

[[en:Erling Haaland]]
[[de:Erling Haaland]]
{{CLEFDETRI:Haaland, Erling}}
{{Commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra norveziana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2000]]</text>
      <sha1>svn5qh8ru4a93b3gddxnhns7ms4bxwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eling Håland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300612</id>
    <redirect title="Erling Haaland" />
    <revision>
      <id>1143466</id>
      <timestamp>2026-06-17T01:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Erling Haaland]]</comment>
      <origin>1143466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="bqjuu9qcmsx6nxcgpniv0pyr79czli5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Erling Haaland]]</text>
      <sha1>bqjuu9qcmsx6nxcgpniv0pyr79czli5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Freilassing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300613</id>
    <revision>
      <id>1143468</id>
      <timestamp>2026-06-17T01:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|47.799410|13.043990}} {{infobox tanàna |anarana       = Freilassing |velarantany   = 14,81 |haavo         = 421 |isam-ponina   = 17.702 |fanjakana      ={{Bavaria}} |firenena      = {{Alemaina}} |ben'ny tanàna = |sary          = |saina = DEU Freilassing (Oberbayern) COA.svg }}  '''Freilassing''' (hatramin'ny 1923 ''Salzburghofen''), dia tanàna misy mponina 16 000 eo ho eo any amin'ny zorony atsimo atsinanan'i {{Bavaria}}, {{Alemaina}}. An'i Oberbaye... »</comment>
      <origin>1143468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1094" sha1="myojgk6g6sc8s2xbgaq499cwb1ha5uc" xml:space="preserve">{{coord|47.799410|13.043990}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Freilassing
|velarantany   = 14,81
|haavo         = 421
|isam-ponina   = 17.702
|fanjakana      ={{Bavaria}}
|firenena      = {{Alemaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =
|saina = DEU Freilassing (Oberbayern) COA.svg
}}

'''Freilassing''' (hatramin'ny 1923 ''Salzburghofen''), dia tanàna misy mponina 16 000 eo ho eo any amin'ny zorony atsimo atsinanan'i {{Bavaria}}, {{Alemaina}}. An'i Oberbayern sy ny &quot;Landkreis&quot; (Faritany) an'i ''Berchtesgadener Land'' izy io.

Akaiky dia akaiky ny sisin-tanin'i Alemaina sy {{Aotrisy}} i Freilassing, ary azo jerena ho zanatany lehibe indrindra ao [[Salzburg]], izay valo kilometatra miala ny foibeny, eo ampitan'ny sisin-tany.

== Jeografia ==
Eo amin'ny 139 kilometatra eo ho eo ny elanelan'i [[München]] renivohitry ny fanjakana. Avy any Freilassing, azo aleha ao anatin'ny 17 sy 32 kilometatra ny [[Bad Reichenhall]] sy [[Berchtesgaden]].

== Jereo koa ==
* [[Alemaina]]
* [[Aotrisy]]
** [[Salzburg]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Bavaria|Freil]]</text>
      <sha1>myojgk6g6sc8s2xbgaq499cwb1ha5uc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143469</id>
      <parentid>1143468</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1130" sha1="2z9g2ebosoxsih26te157juquazkzxd" xml:space="preserve">{{coord|47.799410|13.043990}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Freilassing
|velarantany   = 14,81
|haavo         = 421
|isam-ponina   = 17.702
|fanjakana      ={{Bavaria}}
|firenena      = {{Alemaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =
|saina = DEU Freilassing (Oberbayern) COA.svg
}}

'''Freilassing''' (hatramin'ny 1923 ''Salzburghofen''), dia tanàna misy mponina 16 000 eo ho eo any amin'ny zorony atsimo atsinanan'i {{Bavaria}}, {{Alemaina}}. An'i Oberbayern sy ny &quot;Landkreis&quot; (Faritany) an'i ''Berchtesgadener Land'' izy io.

Akaiky dia akaiky ny sisin-tanin'i Alemaina sy {{Aotrisy}} i Freilassing, ary azo jerena ho zanatany lehibe indrindra ao [[Salzburg]], izay valo kilometatra miala ny foibeny, eo ampitan'ny sisin-tany.

== Jeografia ==
Eo amin'ny 139 kilometatra eo ho eo ny elanelan'i [[München]] renivohitry ny fanjakana. Avy any Freilassing, azo aleha ao anatin'ny 17 sy 32 kilometatra ny [[Bad Reichenhall]] sy [[Berchtesgaden]].

== Jereo koa ==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
* [[Alemaina]]
* [[Aotrisy]]
** [[Salzburg]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Bavaria|Freil]]</text>
      <sha1>2z9g2ebosoxsih26te157juquazkzxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143470</id>
      <parentid>1143469</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1127" sha1="qzfhcdr0r2mmxf0fehlh8hggooxmo7l" xml:space="preserve">{{coord|47|51|N|12|59|E|}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Freilassing
|velarantany   = 14,81
|haavo         = 421
|isam-ponina   = 17.702
|fanjakana      ={{Bavaria}}
|firenena      = {{Alemaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =
|saina = DEU Freilassing (Oberbayern) COA.svg
}}

'''Freilassing''' (hatramin'ny 1923 ''Salzburghofen''), dia tanàna misy mponina 16 000 eo ho eo any amin'ny zorony atsimo atsinanan'i {{Bavaria}}, {{Alemaina}}. An'i Oberbayern sy ny &quot;Landkreis&quot; (Faritany) an'i ''Berchtesgadener Land'' izy io.

Akaiky dia akaiky ny sisin-tanin'i Alemaina sy {{Aotrisy}} i Freilassing, ary azo jerena ho zanatany lehibe indrindra ao [[Salzburg]], izay valo kilometatra miala ny foibeny, eo ampitan'ny sisin-tany.

== Jeografia ==
Eo amin'ny 139 kilometatra eo ho eo ny elanelan'i [[München]] renivohitry ny fanjakana. Avy any Freilassing, azo aleha ao anatin'ny 17 sy 32 kilometatra ny [[Bad Reichenhall]] sy [[Berchtesgaden]].

== Jereo koa ==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
* [[Alemaina]]
* [[Aotrisy]]
** [[Salzburg]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Bavaria|Freil]]</text>
      <sha1>qzfhcdr0r2mmxf0fehlh8hggooxmo7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143471</id>
      <parentid>1143470</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="j4tm6km5xlytxklyj0i0ba3r2owo75o" xml:space="preserve">{{coord|47|51|N|12|59|E|}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Freilassing
|velarantany   = 14,81
|haavo         = 421
|isam-ponina   = 17.702
|fanjakana      ={{Bavaria}}
|firenena      = {{Alemaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Freilassing - Salzburger Pl - Münchener Str Ri W.jpg
|saina = DEU Freilassing (Oberbayern) COA.svg
}}

'''Freilassing''' (hatramin'ny 1923 ''Salzburghofen''), dia tanàna misy mponina 16 000 eo ho eo any amin'ny zorony atsimo atsinanan'i {{Bavaria}}, {{Alemaina}}. An'i Oberbayern sy ny &quot;Landkreis&quot; (Faritany) an'i ''Berchtesgadener Land'' izy io.

Akaiky dia akaiky ny sisin-tanin'i Alemaina sy {{Aotrisy}} i Freilassing, ary azo jerena ho zanatany lehibe indrindra ao [[Salzburg]], izay valo kilometatra miala ny foibeny, eo ampitan'ny sisin-tany.

== Jeografia ==
Eo amin'ny 139 kilometatra eo ho eo ny elanelan'i [[München]] renivohitry ny fanjakana. Avy any Freilassing, azo aleha ao anatin'ny 17 sy 32 kilometatra ny [[Bad Reichenhall]] sy [[Berchtesgaden]].

== Jereo koa ==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
* [[Alemaina]]
* [[Aotrisy]]
** [[Salzburg]]
{{commonscat}}
== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}
[[de:Freilassing]]
[[sokajy:Tanàna ao Bavaria|Freil]]</text>
      <sha1>j4tm6km5xlytxklyj0i0ba3r2owo75o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ourilândia do Norte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300614</id>
    <revision>
      <id>1143476</id>
      <timestamp>2026-06-17T02:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|06|38|S|52|00|W}} {{infobox tanàna |anarana= Ourilândia do Norte |velarantany= 13.884,89 |isam-ponina= 31.921 |haavo      = 280 |firenena={{BRA}} |fanjakana={{Pará}} |ben'ny tanàna =  |sary=Largo e Praça dos Garimpeiros.jpg |saina =Bandeira ourilandia.jpg }} [[File:Para Municip OurilandiadoNorte.svg|thumb|left|Ourilandia do Norte]] I ''Ourilândia do Norte''', dia kaominina [[Brezila|breziliana]] ao amin'ny fanjakan'i {{Pará}}.  Tombanana ho 31.9... »</comment>
      <origin>1143476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="n2wopx4k21drz8wc5fsgc0ihtleup1j" xml:space="preserve">{{coord|06|38|S|52|00|W}}
{{infobox tanàna
|anarana= Ourilândia do Norte
|velarantany= 13.884,89
|isam-ponina= 31.921
|haavo      = 280
|firenena={{BRA}}
|fanjakana={{Pará}}
|ben'ny tanàna = 
|sary=Largo e Praça dos Garimpeiros.jpg
|saina =Bandeira ourilandia.jpg
}}
[[File:Para Municip OurilandiadoNorte.svg|thumb|left|Ourilandia do Norte]]
I ''Ourilândia do Norte''', dia kaominina [[Brezila|breziliana]] ao amin'ny fanjakan'i {{Pará}}.

Tombanana ho 31.921 ny mponina ao aminy tamin'ny taona 2017. Mirefy 13.884,89 km² ny velarany, ary 280 metatra ny haavony.

Nahazo fahaleovantena ny kaominina tamin'ny 10 Mey 1988, avy any [[São Félix do Xingu]].

Kaominina manamorona ny sisintany: [[Água Azul do Norte]], [[Tucumã]], [[São Félix do Xingu]], [[Parauapebas]], [[Bannach]] ary [[Cumaru do Norte]]

Halavany mankany an-drenivohitra ([[Belém]]): 940 km

==Jereo koa ==
[[pt:Ourilândia do Norte]]
{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>n2wopx4k21drz8wc5fsgc0ihtleup1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143477</id>
      <parentid>1143476</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="s22r2qvimlmb04gg3tuskcfr07yvoux" xml:space="preserve">{{coord|06|38|S|52|00|W}}
{{infobox tanàna
|anarana= Ourilândia do Norte
|velarantany= 13.884,89
|isam-ponina= 31.921
|haavo      = 280
|firenena={{BRA}}
|fanjakana={{Pará}}
|ben'ny tanàna = 
|sary=Largo e Praça dos Garimpeiros.jpg
|saina =Bandeira ourilandia.jpg
}}
[[File:Para Municip OurilandiadoNorte.svg|thumb|left|Ourilandia do Norte]]
I '''Ourilândia do Norte''', dia kaominina [[Brezila|breziliana]] ao amin'ny fanjakan'i {{Pará}}.

Tombanana ho 31.921 ny mponina ao aminy tamin'ny taona 2017. Mirefy 13.884,89 km² ny velarany, ary 280 metatra ny haavony.

Nahazo fahaleovantena ny kaominina tamin'ny 10 Mey 1988, avy any [[São Félix do Xingu]].

Kaominina manamorona ny sisintany: [[Água Azul do Norte]], [[Tucumã]], [[São Félix do Xingu]], [[Parauapebas]], [[Bannach]] ary [[Cumaru do Norte]]

Halavany mankany an-drenivohitra ([[Belém]]): 940 km

==Jereo koa ==
[[pt:Ourilândia do Norte]]
{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>s22r2qvimlmb04gg3tuskcfr07yvoux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cumaru do Norte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300615</id>
    <revision>
      <id>1143478</id>
      <timestamp>2026-06-17T02:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|07|50|S|50|46|W}} {{infobox tanàna |anarana=  Cumaru do Norte |velarantany= 17.156,79 |isam-ponina= 13761 |haavo      = 299 |firenena={{BRA}} |fanjakana={{Pará}} |ben'ny tanàna =  |sary=PID CURAMU DO NORTE FOTO UCHOA SILVA-TJPA-0126 (53106398388).jpg |saina = }} [[File:Para Municip CumarudoNorte.svg|thumb|left| Cumaruvdo Norte]] I ''' Cumaru do Norte''', dia kaominina [[Brezila|breziliana]] ao amin'ny fanjakan'i {{Pará}}.  Ny isam-ponina dia 13761... »</comment>
      <origin>1143478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1026" sha1="bvrjsl5shtel24hkhnlmtoo3rh7po5m" xml:space="preserve">{{coord|07|50|S|50|46|W}}
{{infobox tanàna
|anarana=  Cumaru do Norte
|velarantany= 17.156,79
|isam-ponina= 13761
|haavo      = 299
|firenena={{BRA}}
|fanjakana={{Pará}}
|ben'ny tanàna = 
|sary=PID CURAMU DO NORTE FOTO UCHOA SILVA-TJPA-0126 (53106398388).jpg
|saina =
}}
[[File:Para Municip CumarudoNorte.svg|thumb|left| Cumaruvdo Norte]]
I ''' Cumaru do Norte''', dia kaominina [[Brezila|breziliana]] ao amin'ny fanjakan'i {{Pará}}.

Ny isam-ponina dia 13761 mponina tamin'ny taona 2020. Ny velarantanin'ilay tanàna dia 17.156,79 kilometatra toradroa, ary 299 metatra ny haavony.

Nahaleo tena tamin'ny [[Ourilândia do Norte]] ny tanàna tamin'ny 1991, niaraka tamin'ny fitomboan'ny fitrandrahana.

Kaominina manamorona ny sisintany: [[Bannach]], [[Ourilândia do Norte]], [[São Félix do Xingu]], [[Santana do Araguaia]], [[Santa Maria das Barreiras]] ary [[Redenção (Pará)]].
Distance to the capital of Pará, [[Belém]]: 993 km.

==Jereo koa ==
[[pt: Cumaru do Norte]]
{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>bvrjsl5shtel24hkhnlmtoo3rh7po5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143479</id>
      <parentid>1143478</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="ory635s92042wligv0ytsxlxtv94gfn" xml:space="preserve">{{coord|07|50|S|50|46|W}}
{{infobox tanàna
|anarana=  Cumaru do Norte
|velarantany= 17.156,79
|isam-ponina= 13761
|haavo      = 299
|firenena={{BRA}}
|fanjakana={{Pará}}
|ben'ny tanàna = 
|sary=PID CURAMU DO NORTE FOTO UCHOA SILVA-TJPA-0126 (53106398388).jpg
|saina =
}}
[[File:Para Municip CumarudoNorte.svg|thumb|left| Cumaruvdo Norte]]
I ''' Cumaru do Norte''', dia kaominina [[Brezila|breziliana]] ao amin'ny fanjakan'i {{Pará}}.

Ny isam-ponina dia 13761 mponina tamin'ny taona 2020. Ny velarantanin'ilay tanàna dia 17.156,79 kilometatra toradroa, ary 299 metatra ny haavony.

Nahaleo tena tamin'ny [[Ourilândia do Norte]] ny tanàna tamin'ny 1991, niaraka tamin'ny fitomboan'ny fitrandrahana.

Kaominina manamorona ny sisintany: [[Bannach]], [[Ourilândia do Norte]], [[São Félix do Xingu]], [[Santana do Araguaia]], [[Santa Maria das Barreiras]] ary [[Redenção (Pará)]].
Lavitra ny renivohitra Pará, [[Belém]]: 993 km.

==Jereo koa ==
[[pt: Cumaru do Norte]]
{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Pará]]</text>
      <sha1>ory635s92042wligv0ytsxlxtv94gfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibrahim Mbaye</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300616</id>
    <revision>
      <id>1143480</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= PSG attacking vs Atletico Madrid Club World Cup (cropped).jpg |anarana=Ibrahim Mbaye |teraka=24 Janoary 2008 |maty=  |firenena={{Senegala}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]]  |taona niasàna= }} '''Ibrahim Mbaye''', teraka ny 24 Janoary 2008 tao [[Trappes]], {{Frantsa}}, dia mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena [[Senegala|Senegaley]] izay milalao amin'ny elatra havanana ho an'ny [[Paris Saint-Germain]].  == Jereo koa ==... »</comment>
      <origin>1143480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="610" sha1="2kbbmqb0va424m439rk858zf6jbpykb" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= PSG attacking vs Atletico Madrid Club World Cup (cropped).jpg
|anarana=Ibrahim Mbaye
|teraka=24 Janoary 2008
|maty= 
|firenena={{Senegala}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Ibrahim Mbaye''', teraka ny 24 Janoary 2008 tao [[Trappes]], {{Frantsa}}, dia mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena [[Senegala|Senegaley]] izay milalao amin'ny elatra havanana ho an'ny [[Paris Saint-Germain]].

== Jereo koa ==


[[fr:Ibrahim Mbaye]]
{{CLEFDETRI:Mbaye, Ibrahim}}
{{Commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2008]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra senegaley]]</text>
      <sha1>2kbbmqb0va424m439rk858zf6jbpykb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143481</id>
      <parentid>1143480</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>[[Sokajy:Paris Saint-Germain]]</comment>
      <origin>1143481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="641" sha1="7vsmh51k6syxnniaq7peic694hbcor6" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= PSG attacking vs Atletico Madrid Club World Cup (cropped).jpg
|anarana=Ibrahim Mbaye
|teraka=24 Janoary 2008
|maty= 
|firenena={{Senegala}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Ibrahim Mbaye''', teraka ny 24 Janoary 2008 tao [[Trappes]], {{Frantsa}}, dia mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena [[Senegala|Senegaley]] izay milalao amin'ny elatra havanana ho an'ny [[Paris Saint-Germain]].

== Jereo koa ==


[[fr:Ibrahim Mbaye]]
{{CLEFDETRI:Mbaye, Ibrahim}}
{{Commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2008]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra senegaley]]
[[Sokajy:Paris Saint-Germain]]</text>
      <sha1>7vsmh51k6syxnniaq7peic694hbcor6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Paris Saint-Germain</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300617</id>
    <revision>
      <id>1143482</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Klioba baolina kitra frantsay]] »</comment>
      <origin>1143482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="mq9a8p54np5wk8e550glik9nrz7y061" xml:space="preserve">[[Sokajy:Klioba baolina kitra frantsay]]</text>
      <sha1>mq9a8p54np5wk8e550glik9nrz7y061</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143483</id>
      <parentid>1143482</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="rkzbjhc8ekksfl5hlihwqq2k4c9od0h" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Frantsa]]</text>
      <sha1>rkzbjhc8ekksfl5hlihwqq2k4c9od0h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143484</id>
      <parentid>1143483</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="oq7xaak4rs80huyi0thxihfhd6bni32" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Frantsa]]
[[Sokajy:Paris]]</text>
      <sha1>oq7xaak4rs80huyi0thxihfhd6bni32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pape Thiaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300618</id>
    <revision>
      <id>1143485</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Pape Thiaw.png |anarana=Pape Thiaw |teraka=5 Febroary 1981 |toerana = [[Dakar]] |maty=  |firenena={{Senegala}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]]  |taona niasàna= }} '''Pape Thiaw''', teraka ny 5 Febroary 1981 tao [[Dakar]] ({{Senegala}}), dia mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena senegaley taloha izay nifindra ho mpanazatra ny ekipam-pirenena senegaley.  == Jereo koa ==   [[fr:Pape Thiaw]] {{CLEFDETRI:Thiew, Pape}} {{Commo... »</comment>
      <origin>1143485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="598" sha1="jzsaoy9qpe6u2wpe0f6tquh5s1sro49" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Pape Thiaw.png
|anarana=Pape Thiaw
|teraka=5 Febroary 1981
|toerana = [[Dakar]]
|maty= 
|firenena={{Senegala}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Pape Thiaw''', teraka ny 5 Febroary 1981 tao [[Dakar]] ({{Senegala}}), dia mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena senegaley taloha izay nifindra ho mpanazatra ny ekipam-pirenena senegaley.

== Jereo koa ==


[[fr:Pape Thiaw]]
{{CLEFDETRI:Thiew, Pape}}
{{Commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 191]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra senegaley]]
[[sokajy:mpanazatra baolina kitra senegaley]]</text>
      <sha1>jzsaoy9qpe6u2wpe0f6tquh5s1sro49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143488</id>
      <parentid>1143485</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="1mbngq8t3jm0ga8zepk4gm3ladw39sj" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Pape Thiaw.png
|anarana=Pape Thiaw
|teraka=5 Febroary 1981
|toerana = [[Dakar]]
|maty= 
|firenena={{Senegala}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Pape Thiaw''', teraka ny 5 Febroary 1981 tao [[Dakar]] ({{Senegala}}), dia mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena senegaley taloha izay nifindra ho mpanazatra ny ekipam-pirenena senegaley.

== Jereo koa ==


[[fr:Pape Thiaw]]
{{CLEFDETRI:Thiew, Pape}}
{{Commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra senegaley]]
[[sokajy:mpanazatra baolina kitra senegaley]]</text>
      <sha1>1mbngq8t3jm0ga8zepk4gm3ladw39sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanazatra baolina kitra senegaley</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300619</id>
    <revision>
      <id>1143486</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanazatra senegaley]] [[Sokajy:Mpanazatra baolina kitra]] »</comment>
      <origin>1143486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="9c64ecy8u6jvdxf9oofs0i1xmh46glw" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanazatra senegaley]]
[[Sokajy:Mpanazatra baolina kitra]]</text>
      <sha1>9c64ecy8u6jvdxf9oofs0i1xmh46glw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanazatra senegaley</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300620</id>
    <revision>
      <id>1143487</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao senegaley]] »</comment>
      <origin>1143487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="9j5jwx6ne8rpgsuyu60k0so5xybwmxf" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao senegaley]]</text>
      <sha1>9j5jwx6ne8rpgsuyu60k0so5xybwmxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanazatra baolina kitra</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300621</id>
    <revision>
      <id>1143489</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanazatra]] [[Sokajy:Baolina kitra]] »</comment>
      <origin>1143489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="2714nyywzrxlqfe3wyj4oc2tqoqboqd" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanazatra]]
[[Sokajy:Baolina kitra]]</text>
      <sha1>2714nyywzrxlqfe3wyj4oc2tqoqboqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BR-277</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300622</id>
    <revision>
      <id>1143490</id>
      <timestamp>2026-06-17T04:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:Br-277mapa.jpg|thumb|Br-277mapa]] [[File:BR-277.svg|thumb|left|BR-277]] Ny '''BR-277''', dia lalambe federaly miampita any {{Brazila}}. Miasa tanteraka ao anatin'ny fanjakan'i {{Paraná}} izy io.   Manomboka ao amin'ny seranan-tsambon'i [[Paranaguá]] eo amin'ny tetezana eo ambonin'ny Reniranon'i Emboguaçu izy io ary mifarana 732 km aty aoriana ao [[Foz do Iguaçu]] eo amin'ny Tetezana Fisakaizana eo ambonin'ny Reniranon'i [[Paraná (renirano)]] eo ami... »</comment>
      <origin>1143490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="1cue94xnhm6wjga63a5u9oa4dsuoj81" xml:space="preserve">[[File:Br-277mapa.jpg|thumb|Br-277mapa]]
[[File:BR-277.svg|thumb|left|BR-277]]
Ny '''BR-277''', dia lalambe federaly miampita any {{Brazila}}. Miasa tanteraka ao anatin'ny fanjakan'i {{Paraná}} izy io. 

Manomboka ao amin'ny seranan-tsambon'i [[Paranaguá]] eo amin'ny tetezana eo ambonin'ny Reniranon'i Emboguaçu izy io ary mifarana 732 km aty aoriana ao [[Foz do Iguaçu]] eo amin'ny Tetezana Fisakaizana eo ambonin'ny Reniranon'i [[Paraná (renirano)]] eo amin'ny sisin-tanin'i {{Paragoay}}, izay mampitohy azy amin'ny Rodovia Transparaguaia mankany [[Asunción]].

Voaravaka rarivato manerana azy io, ary eo amin'ny 30% eo ho eo amin'ny halavany, dia misy lalana efatra.

[[de:BR-277]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]
[[Sokajy:Lalana ao Paraná]]</text>
      <sha1>1cue94xnhm6wjga63a5u9oa4dsuoj81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143492</id>
      <parentid>1143490</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T04:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="823" sha1="auxq6ovric62xwibza5nrh7zvb37aum" xml:space="preserve">[[File:Br-277mapa.jpg|thumb|]]
[[File:BR-277.svg|thumb|left|BR-277]]
[[File:Balsa Nova - State of Paraná, Brazil - panoramio.jpg|thumb|[[Balsa Nova]]]]
Ny '''BR-277''', dia lalambe federaly miampita any {{Brazila}}. Miasa tanteraka ao anatin'ny fanjakan'i {{Paraná}} izy io. 

Manomboka ao amin'ny seranan-tsambon'i [[Paranaguá]] eo amin'ny tetezana eo ambonin'ny Reniranon'i Emboguaçu izy io ary mifarana 732 km aty aoriana ao [[Foz do Iguaçu]] eo amin'ny Tetezana Fisakaizana eo ambonin'ny Reniranon'i [[Paraná (renirano)]] eo amin'ny sisin-tanin'i {{Paragoay}}, izay mampitohy azy amin'ny Rodovia Transparaguaia mankany [[Asunción]].

Voaravaka rarivato manerana azy io, ary eo amin'ny 30% eo ho eo amin'ny halavany, dia misy lalana efatra.

[[de:BR-277]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]
[[Sokajy:Lalana ao Paraná]]</text>
      <sha1>auxq6ovric62xwibza5nrh7zvb37aum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Lalana ao Paraná</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300623</id>
    <revision>
      <id>1143491</id>
      <timestamp>2026-06-17T04:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Lalana breziliana]] [[Sokajy:Paraná]] »</comment>
      <origin>1143491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="00cgyzr0k074pkbso3c94vhr5kgc57j" xml:space="preserve">[[Sokajy:Lalana breziliana]]
[[Sokajy:Paraná]]</text>
      <sha1>00cgyzr0k074pkbso3c94vhr5kgc57j</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>