Tononkalo

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Tononkalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1163</id>
    <revision>
      <id>1143736</id>
      <parentid>1143609</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2293" sha1="hrbhanyomegls2f1bhzuvei9sbbuz0p" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny kolontsaina malagasy, ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny literatiora am-bava nentin-drazana.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]] - [[kolontsaina]] - [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] - [[kabary]] - [[angano]] - [[hainteny]] - [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] - [[Mozika malagasy]] - [[hira]] - [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>hrbhanyomegls2f1bhzuvei9sbbuz0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143737</id>
      <parentid>1143736</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="ifepag9u69q8zi3prp3qgibe5tok7l8" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny kolontsaina malagasy, ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny literatiora am-bava nentin-drazana.

Ny tononkalo dia lahatsoratra mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho fihetseham-po, eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]] - [[kolontsaina]] - [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] - [[kabary]] - [[angano]] - [[hainteny]] - [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] - [[Mozika malagasy]] - [[hira]] - [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>ifepag9u69q8zi3prp3qgibe5tok7l8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143738</id>
      <parentid>1143737</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2743" sha1="907nn72gngfy0o2y7f4txb8iwupaxch" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny literatiora am-bava nentin-drazana.

Ny tononkalo dia lahatsoratra mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho fihetseham-po, eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]] - [[kolontsaina]] - [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] - [[kabary]] - [[angano]] - [[hainteny]] - [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] - [[Mozika malagasy]] - [[hira]] - [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>907nn72gngfy0o2y7f4txb8iwupaxch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143739</id>
      <parentid>1143738</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="3dd7yap4u4tm8rj06szm7b5ozfakb1x" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]] - [[kolontsaina]] - [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] - [[kabary]] - [[angano]] - [[hainteny]] - [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] - [[Mozika malagasy]] - [[hira]] - [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>3dd7yap4u4tm8rj06szm7b5ozfakb1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143740</id>
      <parentid>1143739</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="fryrdb0www29smiy0alg4v30j4tgoak" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny fiarahamonina malagasy. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny hainteny, ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy poeta maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]] - [[kolontsaina]] - [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] - [[kabary]] - [[angano]] - [[hainteny]] - [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] - [[Mozika malagasy]] - [[hira]] - [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>fryrdb0www29smiy0alg4v30j4tgoak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143741</id>
      <parentid>1143740</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3310" sha1="4mpyvmeg60bmo0bknlj03w5hfm4soij" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny fiarahamonina malagasy. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny hainteny, ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy poeta maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* - [[kolontsaina]] - 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>4mpyvmeg60bmo0bknlj03w5hfm4soij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143742</id>
      <parentid>1143741</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="8gc2798gn01txrqla2fii15yx61hkfq" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny fiarahamonina malagasy. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny hainteny, ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy poeta maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>8gc2798gn01txrqla2fii15yx61hkfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143743</id>
      <parentid>1143742</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="gjvzfnz4lye5uyt0lj9ns1y8wkfjq7g" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny hainteny, ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy poeta maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>gjvzfnz4lye5uyt0lj9ns1y8wkfjq7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143744</id>
      <parentid>1143743</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="i1adykwyxxr59ff7gig2qbzvios4w0x" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy poeta maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>i1adykwyxxr59ff7gig2qbzvios4w0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143745</id>
      <parentid>1143744</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3364" sha1="bk1g1atshtuwpfdjx2m3ql0dp6igtta" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>bk1g1atshtuwpfdjx2m3ql0dp6igtta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143746</id>
      <parentid>1143745</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="6ggdhyv1mmsm4vth41hfhhqe4wreoby" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* Jean-Joseph Rabearivelo;
* Flavien Ranaivo;
* Esther Razanadrasoa (Anja-Z);
* Jacques Rabemananjara;
* Elie Rajaonarison.

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny literatiora malagasy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>6ggdhyv1mmsm4vth41hfhhqe4wreoby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143747</id>
      <parentid>1143746</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3672" sha1="32ct4ksatzze8ljt8vrcqx2umg38rz7" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* Flavien Ranaivo;
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* Jacques Rabemananjara;
* Elie Rajaonarison.

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny literatiora malagasy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>32ct4ksatzze8ljt8vrcqx2umg38rz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143748</id>
      <parentid>1143747</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="jfrtc9ng0vbpbkeknh75kb4zfsuyiry" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* Jacques Rabemananjara;
* Elie Rajaonarison.

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny literatiora malagasy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>jfrtc9ng0vbpbkeknh75kb4zfsuyiry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143749</id>
      <parentid>1143748</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="5je4s1w916ryrv3d6c5fkyiug0wkkzh" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* Elie Rajaonarison.

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny literatiora malagasy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>5je4s1w916ryrv3d6c5fkyiug0wkkzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143750</id>
      <parentid>1143749</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3724" sha1="6h2m42ic8clwsfpke2lg6h8so93xw92" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny literatiora malagasy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>6h2m42ic8clwsfpke2lg6h8so93xw92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143751</id>
      <parentid>1143750</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3757" sha1="0175pnu6pklwuyxu1pzrylc0pb8lmb0" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>0175pnu6pklwuyxu1pzrylc0pb8lmb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143752</id>
      <parentid>1143751</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="gq9p5d6db7olelc6l00tvzoljp3qmz7" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny fihetseham-po entiny amin'ny mpamaky.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>gq9p5d6db7olelc6l00tvzoljp3qmz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143753</id>
      <parentid>1143752</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karazana tononkalo */</comment>
      <origin>1143753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="esozewbgutqw7c1wu9iplj01xoowkm2" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty. 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>esozewbgutqw7c1wu9iplj01xoowkm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143754</id>
      <parentid>1143753</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="bxxt7v1hmlcuv5nynwatbvfv0cm8vl9" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana. 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>bxxt7v1hmlcuv5nynwatbvfv0cm8vl9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143755</id>
      <parentid>1143754</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="89bor81g0gpepgjvstoe9vwi52njznu" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>89bor81g0gpepgjvstoe9vwi52njznu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143756</id>
      <parentid>1143755</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4330" sha1="15con1r3qwzevemxldtz22sz74tdepa" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>15con1r3qwzevemxldtz22sz74tdepa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143757</id>
      <parentid>1143756</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="dxvt2pc99gw0sd37hr19ln1bahbcxh6" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny fitiavana eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo poeta malagasy no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>dxvt2pc99gw0sd37hr19ln1bahbcxh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143758</id>
      <parentid>1143757</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="9rtely2gqg8bpsmybqfzcp1ilctl9j4" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny fitiavana eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo poeta malagasy no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>9rtely2gqg8bpsmybqfzcp1ilctl9j4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143759</id>
      <parentid>1143758</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4844" sha1="sgrrdvwicgme3k9oy4i9dyusy0zclo2" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo poeta malagasy no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>sgrrdvwicgme3k9oy4i9dyusy0zclo2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143760</id>
      <parentid>1143759</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4867" sha1="t2ykmil9zunjx6ttky4gk46gia9dw4k" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo poeta [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>t2ykmil9zunjx6ttky4gk46gia9dw4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143761</id>
      <parentid>1143760</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4878" sha1="09f8l0rifku5zgb9nputrh4xgtvn747" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>09f8l0rifku5zgb9nputrh4xgtvn747</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143762</id>
      <parentid>1143761</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5270" sha1="4qgqtw7uou2ucz9s406afxle0fzyqgx" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>4qgqtw7uou2ucz9s406afxle0fzyqgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143763</id>
      <parentid>1143762</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pivavahana */</comment>
      <origin>1143763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5725" sha1="s3bybtt9pw8pi0bxo2tvjehwg16yvpm" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>s3bybtt9pw8pi0bxo2tvjehwg16yvpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143764</id>
      <parentid>1143763</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pirenena */</comment>
      <origin>1143764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6195" sha1="6ic9oc3qfdg0w1kj252cmphc4htefvv" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>6ic9oc3qfdg0w1kj252cmphc4htefvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143765</id>
      <parentid>1143764</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6664" sha1="5n5go0vx8d0ytoxd1uie203srreebws" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>5n5go0vx8d0ytoxd1uie203srreebws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143766</id>
      <parentid>1143765</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pisaintsainana */</comment>
      <origin>1143766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7101" sha1="g1b51h6bbhm3ch3o9x1bc4xb0ypocmp" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>g1b51h6bbhm3ch3o9x1bc4xb0ypocmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143767</id>
      <parentid>1143766</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-piarahamonina */</comment>
      <origin>1143767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7461" sha1="p13adublnagj4ggpfjbqwi0jftxnrsp" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>p13adublnagj4ggpfjbqwi0jftxnrsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143768</id>
      <parentid>1143767</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7485" sha1="new9m9cj0pou32k8pyeop92mqyocjpj" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>new9m9cj0pou32k8pyeop92mqyocjpj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143771</id>
      <parentid>1143768</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rohy samihafa */</comment>
      <origin>1143771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7876" sha1="9k8ukgvlyqab8e1i3fjhfe6zos0r7og" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>9k8ukgvlyqab8e1i3fjhfe6zos0r7og</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143772</id>
      <parentid>1143771</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7955" sha1="f06wv89oay61fbxdi7p2tgg6kie22x8" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>f06wv89oay61fbxdi7p2tgg6kie22x8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143773</id>
      <parentid>1143772</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karazana tononkalo */</comment>
      <origin>1143773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8035" sha1="n5f0l2cyap00sdavgs4ter9cbt7vx6y" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho finoana sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>n5f0l2cyap00sdavgs4ter9cbt7vx6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143774</id>
      <parentid>1143773</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karazana tononkalo */</comment>
      <origin>1143774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8039" sha1="ef020emja9do7934o5p457yh27cixu7" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana vavaka, fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>ef020emja9do7934o5p457yh27cixu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143775</id>
      <parentid>1143774</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8043" sha1="33uvvp0z6vj1bkkr6okwo4a82agc3pe" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny tanindrazana, ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>33uvvp0z6vj1bkkr6okwo4a82agc3pe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143776</id>
      <parentid>1143775</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pirenena */</comment>
      <origin>1143776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8083" sha1="2tg5bbgxiew4nklr638g6qg31b9t8c6" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny tantaran'i Madagasikara dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>2tg5bbgxiew4nklr638g6qg31b9t8c6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143778</id>
      <parentid>1143776</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pirenena */</comment>
      <origin>1143778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8112" sha1="c8criimqblgong8aly15rhd6dxqnuc9" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny olom-pirenena ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>c8criimqblgong8aly15rhd6dxqnuc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143779</id>
      <parentid>1143778</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pirenena */</comment>
      <origin>1143779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8138" sha1="d25i3g7o4l2xkqsfipb4n0vbm1tv2vi" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny fahaleovantena.

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>d25i3g7o4l2xkqsfipb4n0vbm1tv2vi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143780</id>
      <parentid>1143779</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pirenena */</comment>
      <origin>1143780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8166" sha1="d8cy01vsdu74vf5hj1l8gqi15vhuhzi" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny poeta ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>d8cy01vsdu74vf5hj1l8gqi15vhuhzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143781</id>
      <parentid>1143780</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8177" sha1="9yhw0jco5yln8h48wdn5n7qo67wb5we" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny natiora sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>9yhw0jco5yln8h48wdn5n7qo67wb5we</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143782</id>
      <parentid>1143781</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8181" sha1="hss9hd9tt9peg6dm3naf85b7h7ta8nv" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny zavamaniry izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>hss9hd9tt9peg6dm3naf85b7h7ta8nv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143783</id>
      <parentid>1143782</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8185" sha1="2q693t1yqzes2oejn9onefuwtfj7t5l" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny olombelona amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>2q693t1yqzes2oejn9onefuwtfj7t5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143784</id>
      <parentid>1143783</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8189" sha1="rfx1t0410b6zwaoq89k902o4azlrb8d" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny natiora.

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>rfx1t0410b6zwaoq89k902o4azlrb8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143785</id>
      <parentid>1143784</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8193" sha1="3lzed76hemttlpymxuw3m5wzhodbv4f" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny olombelona izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>3lzed76hemttlpymxuw3m5wzhodbv4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143791</id>
      <parentid>1143785</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8197" sha1="2o7ffxrvllzvwnly4wg6irfvmkjjyyp" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny fiarahamonina sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>2o7ffxrvllzvwnly4wg6irfvmkjjyyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143793</id>
      <parentid>1143791</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pisaintsainana */</comment>
      <origin>1143793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8224" sha1="14f4nd2ymch0iy33r8dg1ijic4n2w4p" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny ankizy. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>14f4nd2ymch0iy33r8dg1ijic4n2w4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143796</id>
      <parentid>1143793</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pisaintsainana */</comment>
      <origin>1143796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8228" sha1="28q64qxhptgp6q176yp1f19psex7mqz" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, fianakaviana na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>28q64qxhptgp6q176yp1f19psex7mqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143797</id>
      <parentid>1143796</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pisaintsainana */</comment>
      <origin>1143797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8232" sha1="pb8wcnm145l71jx7wg19ectlvmkgv40" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine]

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>pb8wcnm145l71jx7wg19ectlvmkgv40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143798</id>
      <parentid>1143797</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8367" sha1="bq7zw1epnzyk329ujkrvmqk51mjglq5" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny '''tononkalom-pisaintsainana''' dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>bq7zw1epnzyk329ujkrvmqk51mjglq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143799</id>
      <parentid>1143798</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pisaintsainana */</comment>
      <origin>1143799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8361" sha1="q64d1zkz4k6ox6ow7xltox6upfiexmc" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny '''tononkalom-piarahamonina''' dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>q64d1zkz4k6ox6ow7xltox6upfiexmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143800</id>
      <parentid>1143799</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-piarahamonina */</comment>
      <origin>1143800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8355" sha1="g69pt73jeg3xiqi9107zwyve00alw0p" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny '''tononkalon-jaza''' dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>g69pt73jeg3xiqi9107zwyve00alw0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143801</id>
      <parentid>1143800</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-jaza */</comment>
      <origin>1143801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8349" sha1="f1xr3164cx8sy5kpvtv2tertmsyhhjj" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny '''tononkalon-javaboary''' dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>f1xr3164cx8sy5kpvtv2tertmsyhhjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143802</id>
      <parentid>1143801</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-javaboary */</comment>
      <origin>1143802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8343" sha1="2663ewa56oahkwy6s4hu00ad65mhiky" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny '''tononkalom-pitiavana''' dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>2663ewa56oahkwy6s4hu00ad65mhiky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143803</id>
      <parentid>1143802</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pitiavana */</comment>
      <origin>1143803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8337" sha1="p9uksj2s9cdnfjxn1y6cf5mctbvfw5u" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny '''tononkalom-pivavahana''' dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>p9uksj2s9cdnfjxn1y6cf5mctbvfw5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143804</id>
      <parentid>1143803</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pivavahana */</comment>
      <origin>1143804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8331" sha1="dgwy26z2qftmzjk6sixcznldf6b4g1u" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny '''tononkalom-pirenena''' dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>dgwy26z2qftmzjk6sixcznldf6b4g1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143805</id>
      <parentid>1143804</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalom-pirenena */</comment>
      <origin>1143805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8325" sha1="8ze5kx3thluv59pzyz3knuu1onpkgw2" xml:space="preserve">Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>8ze5kx3thluv59pzyz3knuu1onpkgw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143806</id>
      <parentid>1143805</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8322" sha1="gm0abu1tscszimoy30fzhh9kn8sxi4v" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny '''tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>gm0abu1tscszimoy30fzhh9kn8sxi4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143807</id>
      <parentid>1143806</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8316" sha1="63q4srj8aib4wmf2zfrxa1pszldai91" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm: Tononkalo malagasy
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>63q4srj8aib4wmf2zfrxa1pszldai91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143808</id>
      <parentid>1143807</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8296" sha1="aah25nkmt4wdt8fwdaanh7vo6ly70e9" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>aah25nkmt4wdt8fwdaanh7vo6ly70e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1616</id>
    <revision>
      <id>1143832</id>
      <parentid>601231</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poco a poco</username>
        <id>1689</id>
      </contributor>
      <comment>Sary</comment>
      <origin>1143832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="s7j9dscaomt6kbb16ml6t7mihknclld" xml:space="preserve">{{vangovango}}
[[Sary:Lémur negro (Eulemur macaco), Isla de los Lemures, Madagascar, 2025-09-17, DD 06.jpg|vignette|Komba]]
'''Komba''' (''Eulemur macaco'') -- [[Biby]]

[[Sokajy:Biby]]</text>
      <sha1>s7j9dscaomt6kbb16ml6t7mihknclld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ohabolana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1878</id>
    <revision>
      <id>1143730</id>
      <parentid>1143516</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T06:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="j78fyj4q8zbhdqtegboazmlgry7n03o" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org] {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo avy amin'ny zavatra hitany sy niainany teo amin'ny fiarahamonina sy ny zavaboary. Noho izany dia lasa fitahirizana ny fahendrena sy ny fomba fisainan'ny Malagasy izy ireo.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

== Endrika hisehony ==
Maro ny endrika isehoan'ny ohabolana, ka anisan'izany:

=== 1. Ohabolana mananatra ===
Entina manitsy fitondran-tena na manome lesona.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;

=== 2. Ohabolana manoro hevitra ===
Manampy ny olona handray fanapahan-kevitra tsara.

'''Ohatra:'''

* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== 3. Ohabolana mifototra amin'ny fanoharana ===
Mampiasa sary an-tsaina na zavatra hita eo amin'ny natiora.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;

=== 4. Ohabolana ampiasaina amin'ny kabary ===
Fanaingoana sy fanamafisana ny lahateny.

'''Ohatra:'''

* &quot;Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.&quot;

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>j78fyj4q8zbhdqtegboazmlgry7n03o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saint-Dié-des-Vosges</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1968</id>
    <revision>
      <id>1143735</id>
      <parentid>1094271</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="q96uxpeje152h2czpxe891hqrpx3w8o" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Martsa 2010}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Saint-Dié-des-Vosges
|sary=
|saina=Blason ville fr Saint-Die-des-Vosges (88).svg|
|velarantany=46,15
|isam-ponina=22.569
|tanànan-dehibe=
|ben'ny tanàna=
|firenena={{FRA}}
|faritany= Grand Est
|faritra= [[Vosges]]
}}
'''Saint-Dié-des-Vosges''' toko any [[Frantsa]].


== Tantara ==
[[Image:UniversalisCosmographia.jpg|thumb|150 px|''Universalis Cosmographia'' 
([[1507]])]]
[[1507]] : sarin-tany ''Universalis Cosmographia'' ([[Martin Waldseemüller]])

== Jeografia ==
[[Sary:Saint-Dié-des-Vosges-Location.png|Thumb|80 px|ankavia|Saint-Dié-des-Vosges]]


[[Sary:Saint-Dié-des-Vosges-Cathédrale.jpg|thumbnail|150 px|Katedraly]]


== Tsangam-bato ==
* Katedraly
* Fiangonana Saint-Martin
* Trano fiangonana Saint-Roch
* Ozinina Claude et Duval (mpanao mari-trano [[Le Corbusier]])

== Oniversite ==
[[Sary:IUTSaintDie.JPG|thumbnail|150 px|Oniversite]]
Institut universitaire de technologie (IUT)

== Ivelany rohy lisitra ==
* [http://www.ville-saintdie.fr Any Saint-Dié-des-Vosges] {{Wayback|url=http://www.ville-saintdie.fr/ |date=20041126114414 }}
* [https://web.archive.org/web/20100314214141/http://www.iutsd.uhp-nancy.fr/ Institut universitaire de technologie]

[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Vosges]]</text>
      <sha1>q96uxpeje152h2czpxe891hqrpx3w8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tambajotra sôsialy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2986</id>
    <revision>
      <id>1143786</id>
      <parentid>1126255</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12432" sha1="b8tbebt9hlknqzwola3m2k4oqffgy5i" xml:space="preserve">&lt;!-- Please do not insert external links into the body of this article - they will be removed as linkspam --&gt;
&lt;!-- Please do not place references to specific social networking services in the following article lead-in, as consensus of 19 April 2007 agrees that this is not appropriate in establishing the meaning of the article title. They will be removed. --&gt;
Ny '''tambajotra sôsialy''' na '''tambajotram-tserasera''' na '''tambajotra ara-piarahamonina''' dia ezaka fananganana fikambanan' olona manana zava-mahaliana iraisana. Izy ireo dia mifampizara izay nahaliana azy ary mijery koa izay mahaliana ny hafa eo amin' ny sehatra internet iray. Mila mampiasa [[social software|software]] izy ireo amin' izany.

Ny ankabeazan'ny tambajotra ara-piaraha-monina dia sehatra internet hahazoan' ny tsirairay mifandray amin' ny hafa amin' ny alalan' ny [[fifandraisana mivantana]], [[messaging]], [[mailaka]], [[sarimihetsika]], [[fifandraisana mivantana amin' ny alalan' ny feo]] (''voice chat''), [[fizarazarana rakitra]] (''file sharing''), [[blaogy]], [[dinika]], sy ny sisa.

Ny malaza indrindra amin'ireo tambajotra ara-piarahamonina ireo dia ahitana sokajy isan-karazany toy ny mpiara-mianatra taloha ary mikendry ny hampifandray &quot;namana&quot; izay samy mampiranty ny momba ny tenany sy ny zavatra mahaliana azy. 

==Tantaran' ny tambajotra ara-piarahamonina==
Efa tamin' ny taona 1978 no namelabelaran' i S. Roxanne Hiltz sy i [[Murray Turoff]] tao amin'ny bokiny ''The Network Nation'' (Addison-Wesley, 1978, 1993) ny momba ny fampifandraisana ny isam-batan' olona amin' ny alalan' ny solosaina.

Teo koa ny ezaka hafa maro toy ny [[Usenet]], Bulletin board services ([[BBS]]) ary ny [[Arpanet]] novelabelaran' ny bokin' i Murray Turoff mitondra ny lohateny hoe EIES: ''Server-based Electronic Information Exchange Service'' (Turoff and Hiltz, 1978, 1993). 

Anisan' ny voalohany tamin'ireny tambajotra ireny ny [[Classmates.com]] ([[1995]]), izay nampifandray  ny mpiara-mianatra teo aloha tany [[Etazonia]], sy ny [[SixDegrees.com]] ([[1997]]), izay nampifandray ny tsy mifankahalala mivantana. Nisy karazany roa ny tambajotra nipoitra tamin' ny taona [[1999]]. Tao ireo  niankina tamin' ny fampifandraisana ny mpikambana mifampahatoky toy ny [[Epinions.com]], tao kosa ireo nifototra tamin' ny &quot;finamanana&quot; toy ireo naorin' i [[Jonathan Bishop]] araka izay voalazan' ny boky .&lt;ref&gt;Rosen, C. (2007). Virtual Friendship and the New Narcissism. New Atlantis, Summer 2007. [https://web.archive.org/web/20071203194143/http://www.thenewatlantis.com/archive/17/TNA17-Rosen.pdf Available Online]&lt;/ref&gt;. Ny zava-baovao tamin' izany dia tsy ny fampisehoana fotsiny ny &quot;mpinamana&quot; fa ny fahafahan' izy ireo manolotra tahiry sy votoatiny araka izay tiany. Tamin' ny taona [[2005]], ny tambajotra [[MySpace]] dia be mpijery kokoa noho ny [[Google]]. Niantomboka nipoitra koa ny [[Facebook]] izay mpifaninana nitombo haingana dia haingana.&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/technology/content/jul2005/tc20050719_5427_tc119.htm MySpace Page Views] figures, [[2005]]: [[BusinessWeek]] website.&lt;/ref&gt; Tamin' ny taona [[2007]], Facebook dia nahazoana nampiasa [[social software|software]] izay narafitry ny hafa. Nahafahana nampiseho an-tsary ny tambajotran' ny tsirairay ireny fampiharana ireny.
 
Niantomboka nampiasaina tamin' ny orinasa ny tambajotra tamin' ny  Marsa 2005 rehefa napoitran' i  [[Yahoo!|Yahoo]] ny [[Yahoo! 360°]]. Tamin' ny volana Jolay 2007 dia novidin' i [[News Corporation]] i MySpace, ary novidin' i ITV (UK) koa i  [[Friends Reunited]] tamin' ny Desambra 2005.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4697671.stm News Corporation buys MySpace]: [[BBC|BBC.co.uk]] sehatra .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4502550.stm ITV buys Friends Reunited]: BBC.co.uk website.&lt;/ref&gt; Heverina ho mihoatra ny 200 ny tambajotra ara-piarahamonina ankehitriny.

==Fampiharana amin' ny fiharian-karena sy ny orinasa==
Social networks connect people at low cost; this can be beneficial for [[entrepreneur]]s and [[small business]]es looking to expand their contact base. These networks often act as a customer relationship management tool for companies selling products and services. Companies can also use social networks for advertising in the form of banners and text ads. Since businesses operate globally, social networks can make it easier to keep in touch with contacts around the world. In many ways [[business networking]] on social networks has eclipsed the amount of networking that takes place on dedicated business networking websites. {{Fact|date=November 2007}}

==Fampiharana amin' ny fahasalamana==
Social networks are beginning to be adopted by healthcare professionals as a means to manage institutional knowledge, disseminate peer to peer knowledge and to highlight individual physicians and institutions.  The advantage of using a dedicated medical social networking site is that all the members are screened against the state licensing board list of practitioners.&lt;ref&gt;[http://www.primarypsychiatry.com/aspx/articledetail.aspx?articleid=975 ''Social Networking: Now Professionally Ready''] {{Wayback|url=http://www.primarypsychiatry.com/aspx/articledetail.aspx?articleid=975 |date=20110715112823 }}, ''PrimaryPsychiatry.com'' website.&lt;/ref&gt;

The role of social networks is especially of interest to pharmaceutical companies who spend approximately &quot;32 percent of their marketing dollars&quot; attempting to influence the opinion leaders of social networks.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080617064607/http://www.medadnews.com/News/index.cfm?articleid=424455 ''Social Networks Impact the Drugs Physicians Prescribe According to Stanford Business School Research''], ''Pharmalive.com'' website.&lt;/ref&gt;

==Fitenenana sy fampiharana isam-pirenena==
Various social networking sites have sprung up catering to different languages and countries. The popular site Facebook has been cloned for various countries and languages and some specializing in connecting students and faculty.

==Tambajotra ampiharina amin' ny fiantrana olona==
Several websites are beginning to tap into the power of the social networking model for [[social good]]. Such models may be highly successful for connecting otherwise fragmented industries and small organizations without the resources to reach a broader audience with interested and passionate users. Users benefit by interacting with a like minded community and finding a channel for their energy and giving. &lt;ref&gt;[http://online.wsj.com/public/article/SB118765256378003494.html ''A New Generation Reinvents Philanthropy''], ''Wall Street Journal'' website.&lt;/ref&gt; Examples include [[SixDegrees.org]] (Kevin Bacon).

==Firafitry ny tambajotra==
===Ny fampiasana fototra ny tambajotra===
In general, social networking services, such as [[MySpace]], [[Facebook]] and [[Bebo]], allow users to create a profile for themselves. Users can upload a picture of themselves and can often be &quot;friends&quot; with other users. In most social networking services, both users must confirm that they are friends before they are linked. For example, if [[Alice and Bob|Alice]] lists Bob as a friend, then Bob would have to approve Alice's friend request before they are listed as friends. Some social networking sites have a &quot;favorites&quot; feature that does not need approval from the other user. Social networks usually have privacy controls that allows the user to choose who can view their profile or contact them, etc.

===Fanitarana hafa eo amin' ny tambajotra===
Some social networks have additional features, such as the ability to create groups that share common interests or affiliations, upload videos, and hold discussions in forums.  [[Geosocial networking]] co-opts internet mapping services to organize user participation around geographic features and their attributes.

===Fomba fiharian-karena amin' ny tambajotra===
Currently, almost no social networks charge money for membership.  In part, this may be because social networking is a relatively new service, and the value of using them has not been firmly established in customers' minds.&lt;ref&gt;[http://www.secondlifeinsider.com/2007/07/18/just-askin-the-value-of-social-networking-tools/ The Value of Social Networking Tools] {{Wayback|url=http://www.secondlifeinsider.com/2007/07/18/just-askin-the-value-of-social-networking-tools/ |date=20071123001334 }} Second Life Insider&lt;/ref&gt;  Instead, companies like [[MySpace]] and [[Facebook]] sell [[online advertising]] on their site.&lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/technology/ebusiness/2006/03/29/microsoft-myspace-newscorp-in_cc_0330soapbox_inl.html Murdoch Will Earn a Payday from MySpace] {{Wayback|url=http://www.forbes.com/technology/ebusiness/2006/03/29/microsoft-myspace-newscorp-in_cc_0330soapbox_inl.html |date=20070423174021 }} Forbes&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.linkedin.com/static?key=advertising_targeting Linked In Targeted Advertising] {{Wayback|url=http://www.linkedin.com/static?key=advertising_targeting |date=20071205182122 }} LinkedIn&lt;/ref&gt; Some believe that the deeper information that the sites have on each user will allow much better targeted advertising than any other site can currently provide.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121107013753/http://www.wired.com/techbiz/startups/news/2007/07/facebook_platform As Applications Blossom, Facebook Is Open for Business] Wired&lt;/ref&gt;  Sites are also seeking other ways to make money, such as by creating an online marketplace (Facebook's Marketplace)&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/marketplace/guidelines.php Facebook Marketplace Guidelines] Facebook&lt;/ref&gt; or by selling professional information and social connections to businesses: such as [[LinkedIn]].&lt;ref&gt;[http://www.linkedin.com/static?key=business_info&amp;trk=ftr_biz LinkedIn's Business Accounts] {{Wayback|url=http://www.linkedin.com/static?key=business_info&amp;trk=ftr_biz |date=20071208205556 }} LinkedIn&lt;/ref&gt;

==Olana eo amin' ny fiarovana ny tsiambaratelon' ny tsirairay==
On large social networking services, there have been growing concerns about users giving out too much personal information and the threat of sexual predators. Users of these services need to be aware of [[Computer insecurity| data theft]] or [[computer virus|viruses]]. However, large services, such as MySpace, often work with law enforcement to try to prevent such incidents.

In addition, there is a perceived privacy threat in relation to placing too much personal information in the hands of large corporations or governmental bodies, allowing a profile to be produced on an individual's behavior on which decisions, detrimental to an individual, may be taken.

Furthermore, there is an issue over the control of data - information having been altered or removed by the user may in fact be retained and/or passed to 3rd parties. This danger was highlighted when the controversial social networking site [[Quechup]] harvested e-mail addresses from user's e-mail accounts for use in a [[e-mail spam|spamming]] operation.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070909161205/http://www.e-consultancy.com/news-blog/364182/social-network-launches-worldwide-spam-campaign.html Social network launches worldwide spam campaign] ''E-consultancy.com'', Accessed 10 September 2007&lt;/ref&gt;

==Fandalinana==
Social network services are increasingly being ampiasaina in legal and criminal investigations. Information posted on sites such as MySpace and Facebook, has been ampiasaina by police and university officials to prosecute users of said sites. In some situations, content posted on MySpace has been ampiasaina in court to determine an appropriate sentence based on a defendant's attitude.

Facebook is increasingly being ampiasaina by school administrations and law enforcement agencies as a source of evidence against student users. The site, the number one online destination for college students, allows users to create profile pages with personal details. These pages can be viewed by other registered users from the same school which often include resident assistants and campus police who have signed-up for the service.

==Jereo koa==
&lt;!-- Wikipedia linked pages only. Please do not insert external links into this section - they will be removed as linkspam --&gt;
*[[Social network]]
*[[List of social networking websites]]
*[[Comparison of social networking software]]
*[[Web 2.0]]
*[[Online dating service]]
*[[Virtual community]]

==Tahiry hafa==
{{reflist|2}}

[[sokajy:Tambajotra ara-tsosialy|*]]</text>
      <sha1>b8tbebt9hlknqzwola3m2k4oqffgy5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiteny arabo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6705</id>
    <revision>
      <id>1143690</id>
      <parentid>1121006</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T00:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18981" sha1="l1jzjixruxle6bhta1hn3nd363niq48" xml:space="preserve">{{infobox fiteny
|fiteny=Fiteny arabo&lt;br&gt;العربية
|isan'ny mpiteny=480 tapitrisa
|faritany=[[Tontolo arabo]] ([[Afrika Avaratra]], [[Azia Andrefana]])
|sata= '''Teny ôfisialy''':&lt;br&gt;{{Arabia Saodita}}, {{Aljeria}}, {{Baharainy}}, {{Ejipta}}, {{Jordania}}, {{Koweit}}, {{Lebanona}},{{Libia}}, {{Maroka}}, {{Oman}}, {{Palestina}}, {{Siria}}, {{Tonizia}}, {{Yemen}}&lt;br&gt;'''Fikambanana iraisam-pirenena'''&lt;br&gt; {{Liga Arabo}}, {{Firenena Mikambana}}
}}
[[Sary:Arabic Dispersion.svg|vignette|272x272px|Fitsinjarana ara-jeôgrafia ny fiteny arabo: fiteny arabon' ny maro anisa sy fiteny arabon' ny vitsy anisa]]
Ny '''fiteny arabo''' dia [[fiteny semitika]] ampiasaina ao [[Afrika Avaratra]] sy any [[Azia Andrefana]]. Atao hoe العربية / ''al-ʿarabīyah'' amin'ny teny arabo izy. Anisan'ny fiteny ôfisialin'ny [[Firenena Mikambana]] sy fiteny ôfisialy tokan' ny [[Liga arabo|Liga Arabo]] io fiteny io. Raha atambatra ny olona miteny arabo eo amin'ny firenena rehetra izay lazaina fa miteny arabo amin' ny fomba ôfisialy, dia eo amin' ny 240 tapitrisa eo ho eo.

Noho ny fisian' ny mpiteny arabo miisa eo anelanelan'ny 448&amp;nbsp;825&amp;nbsp;973 sy 480&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 ​​ao anatin' ny [[Tontolo Arabo]] sy ny zanaka ampielezana arabo dia ny fiteny arabo no fiteny semitika be mpampiasa indrindra, eo alohan'ny [[fiteny amharika]] (fiteny semitika faharoa be mpampiasa).

Avy amin' ny hery ara-tafiky ny [[Mozilmana]] izay tonga nampiely ny [[silamo|fivavahana silamo]] sy ny finiavan' ny [[kalifa]] (izay mibaiko ny mpino) ary ny mpino mampiely ny finoana silamo eran-tany ny fielezan' ny fiteny arabo ankehitriny. Ny boky masin' ny [[silamo]], atao hoe [[Kor'any]], izay nosoratana tamin' ny fiteny arabo,  no manome lanja ny fiteny arabo eo anivon' ny vahoaka mozilmana eran-tany.

Tany amin’ ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]] no niavian’ ny teny arabo, ka tamin' ny taonjato faha-7 dia lasa fitenin' ny [[Kor'any]] sy fiteny [[Litorjia|litorjika]] amin’ ny finoana silamo izy. Ny fanitarana ny faritry ny [[Empira Arabo]] tamin' ny [[Andro Antenatenany]] dia nitarika ny fampanjakana ny kolontsaina arabo, amin' ny ampahany fara fahakeliny, nandritra ny vanim-potoana lava na fohy kokoa tany [[Atsinanana Afovoany|Afovoany Atsinanana]], tao [[Afrika Avaratra]] ary tamin' ny faritra sasany tany [[Eorôpa]] ([[Saikanosy Iberika]], [[Sicilia|Sisilia]], [[Kreta]], [[Kiprôsy|Sipra]], faritany izay tsy ahitana azy intsony, ary any [[Malta]], izay mahaforona fanitarana manokana azy ao amin' ny [[fiteny maltey]]). Ny Arabo, izay miparitaka ara-jeôgrafia amin' ny kôntinanta maro, aloha no nampiasa ny fiteny arabo, dia miitatra amin' ny vahoaka tsy Arabo, ary lasa anisan'ny fiteny be mpampiasa indrindra eran-tany ankehitriny. [[Fiteny ôfisialy|Fiteny ôfisiali]]&lt;nowiki/&gt;n' ny firenena maherin' ny roapolo sy fikambanana iraisam-pirenena maromaro izy io, ka anisan' ny  amin' ny fiteny ôfisialy enina ao amin'ny [[Firenena Mikambana]].

Misongadina ny tsy fitovian-tsata lehibe eo amin' ny [[fiteny arabon' ny haisoratra|fiteny arabo n' ny haisoratra]], izay fiteny ifaneraserana an-tsoratra indrindra, sy ny [[fitenim-paritra arabo]], fiteny am-bava indrindraindrindra. Ny fiteny arabon' ny haisoratra dia ahitana [[fiteny arabo klasika]] (talohan' ny Kor'any sy an' ny Kor'any ary taorian' ny Kor'any) ary [[fiteny arabo mahazatra]] môderina. Ahitana karazany maro isam-paritra ny fitenim-paritra arabo, izay tsy azon' ny rehetra ifanakaran-kevitra. Ny fitenim-paritra arabo rehetra no atao hoe fiteny arabo tenenina na fiteny arabo isan-toerana.

Ny fototry fielezana ara-kolontsain' ny fiteny arabo dia ny [[Silamo|fivavahana silamo]] sy ny literatiora amin' ny teny arabo ary ny haino aman-jery amin' izao fotoana izao, ao anatin' izany ny [[fahitalavitra]] sy ny [[Aterineto|Internet]]. Ny findraman' ny fiteny vahiny voambolana avy amin' ny fiteny arabo, anisan' izany ny [[fiteny rômana]] toy ny [[fiteny frantsay]], no fototra ara-tantara manan-danja amin' ny fielezan' io fiteny io.

Misy [[Renisoratra|renifeo]] be dia be (28 amin' ny teny arabon' ny haisoratra) sy [[Zanatsoratra|zanapeo]] vitsivitsy (loko telo sy halavana ambaratonga voalohany roa amin' ny [[Fiteny arabon' ny haisoratra|fitenin' ny haisoratra]], betsaka kokoa amin' ny [[Fitenim-paritra arabo|fitenim-paritra]]) ny fanononana ny teny arabo. Soratana amin' ny fampiasana ny [[abidy arabo]] ny fiteny arabo.

Amin' ny [[Fitsipi-pitenenana|fitsipi-pitenenany]] dia mampiasa be dia be ny filefitra anatiny ny fiteny arabo. Manaraka ny filaharana fototra &quot;matoanteny-lazaina-iharana&quot; ny fandrafetana [[fehezanteny]] ao amin' ny [[Fehezankevitra (fitsipiteny)|fehezankevitra]], ary manarakaraka ny voafaritra ao amin' ny [[Famenon' ny anarana|andiana entin' anarana]] ny [[Mpamaritra (fitsipiteny)|mpamaritra]].

Ny semantika sy ny stilistika ampiharina amin' ny fiteny arabo, ary koa ny leksikôgrafia izay mandalina ny voambolana sy ahafahabna mampandroso ny [[rakibolana]], no siansa ao amin' ny [[Haitsikerafiteny|haiteny]] izay mifameno amin' ny fandalinana ny fitsipi-pitenenana.

== Fiaviany ==
Tamin' ny taonjato faha-2, tany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia]], no niandohan' ny fiteny arabo. Manolotra ny fiaviana taloha kokoa ihany koa ny lovantsofina: ny mpanjakavavin' i Sebà, Iemena fahiny sy ny fokom-pirenena arabo efa lany tamingana, izay voatonona indrindra amin' izy ireo dia ny fokom-pirenena ''ʿĀd'' (arabo: عاد) sy ''Thamūd'' (arabo: ثمود); izay mety ho anisan' ny taranak' i Irama, iray amin' ny zanakalahin' i [[Sema]], zanakalahin' i [[Nôa]]; ary nampiasa an' io fiteny io tamin' ny endrika tranainy kokoa (jereo ireo [[:fr:Langues_sudarabiques_anciennes|fiteny arabo atsimo taloha]]). Natao tamin' ny taona 267 ny soratsokitra arabo tranainy indrindra talohan' ny [[silamo]]. Mponina tao Taif ny ''Abd Daghm'' ary izy ireo no voalohany namorona ny [[Abidy arabo|soratra arabo]].

== Faritra itenenana azy ==
Ny fiteny arabo dia tenenina any amin' ny firenena arabo any [[Atsinanana Afovoany]], any [[Iràna]] (faritany [[Khuzestan]]), any [[Torkia]] (sisintany tiorka-siriana), any [[Israely]], any amin' ny firenen' i [[Afrika Avaratra]], any [[Sahara]], any [[Sahely|Sahel]] ary amin' ny morontsiraky ny [[Tandrok' i Afrika]]. Ny zanaka am-pielezana arabo ihany koa dia miteny arabo.

== Fiteny ôfisialy ==
Ny fiteny arabo ankehitriny dia [[fiteny ôfisialy]] ao amin' ny fanjakana miisa 25, izany dia mametraka io fiteny io ho amin' ny laharana fahatelo aorian' ny [[fiteny anglisy]] sy ny [[fiteny frantsay]]:

* firenena 22 ao amin' ny [[Liga arabo|Ligy Arabo]]: [[Aljeria|Alzeria]], [[Arabia Saodita]], [[Bareina]], [[Kômôro]], [[Jibotỳ|Jiboty]], [[Ejipta]], [[Emirata Arabo Mitambatra]], [[Iràka]], [[Jôrdania]], [[Kôety]], [[Libàna]], [[Libia]], [[Marôka]], [[Maoritania]], [[Ômàna|Ômana]], [[Palestina]], [[Katara]], [[Sômalia]], [[Sodàna]], [[Siria]], [[Tonizia]], [[Iemena]];
* [[Eritrea]];
* [[Tsady]];
* [[Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika]] (ankatoavin' ny firenena sasany).

Mampiasa ny fiteny arabo ho fiteny ôfisialy koa, ankoatry ny [[fiteny sômaly]], i [[Sômalilandy]], izay tsy ankatoavin' ny [[Fiarahamonina iraisam-pirenena|fianakaviambe iraisam-pirenena]].

Fanampin' izany dia fiteny avy amin' ny [[fiteny arabo sisiliana]] tamin' ny [[Andro Antenatenany]] ny fiteny ôfisialin' i [[Malta]], ny [[fiteny maltey]].

Fikambanana iraisam-pirenena maro no manao ny fiteny arabo ho fiteny ôfisialy:

* ny [[Liga Arabo]];
* ny [[Fikambanam-Piaraha-Miasa Islamika]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Organisation de la coopération islamique'');
* ny [[Firenena Mikambana]];
* ny [[Vondrona Afrikana]];
* ny Vondron' i Magreba Arabo.

== Abidy arabo ==
[[Abjady]] ny [[abidy arabo]], izany hoe [[abidy]] tsy ahitana afa-tsy [[renisoratra]], izay natao hanoratana ny fiteny arabo sy fiteny hafa koa, ka soratana avy ankavana miankavia. Misy [[litera]] miisa 28 hanoratana ny fiteny arabo ity abidy ity.  Atao hoe الْأَبْجَدِيَّة الْعَرَبِيَّة‎ / ''al-ʾabjadīyah al-ʿarabīyah'', (&quot;abjady arabo&quot;) na الْحُرُوف الْعَرَبِيَّة / ''al-ḥurūf al-ʿarabīyah'' ny abidy arabo raha amin' ny teny arabo. Tsy manana [[zanatsoratra]] hanoratana [[zanapeo]] ny abidy arabo fa mari-tsoratra sahala amin' ny [[teboka]] na [[faingo]] apetraka eo ambony na ambany na aloha na aorian' ny renisoratra no misolo izany.

Miovaova arakaraka ny toerana misy azy ao amin' ny [[voanteny]] soratana ny endriky ny [[litera]] arabo (misy ny endrika aloha sy anatiny ary aoriana). Misy koa ny fiovana raha soratana mitokana ilay litera. Tsy miseho afa-tsy amin' ny endrika roa anefa ny ankamaroan' ny litera, ka ny voalohany raha soratana mitokana na eo aorian' ny teny, ny faharoa raha eo aloha na afovoan' ny teny. Litera telo no manana endrika efatra miavaka, dia ny ع (''ʿayn'') sy ny غ (''ġayn'') ary ny ه (''hāʾ'').
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Mitokana'''
|'''Laharany'''
|'''Anarany'''
|'''Sandan' isa'''
|'''Aoriana,  anatiny, aloha'''
|'''DIN-31635'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny hoe ''DIN 31635'' dia fanafohezana ny hoe &quot;Deutsches Institut für Normung&quot; izay namoaka fomba famadihana ny litera arabo amin' ny litera latina. Tamin'ny taona 1982 no nampiasana azy io voalohany ary io no ampiasain'ny mpikaroka tandrefana indrindra.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|'''EI'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny hoe &quot;EI&quot; dia fanafohezana ny hoe &quot;''Encyclopedia of Islam''&quot; izay  [[Raki-pahalalana|rakipahalalana]] namoaka fomba famadihana ny litera arabo amin' ny litera latina.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|'''Feo'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Araka ny fanoratana omen' ny [[Abidy ara-drafipeo iraisam-pirenena]] izay fantatra amin' ny hoe ''API'' amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] na ''IPA'' amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|'''ا'''
|1
|''Alif''
|1
|'''اـــــا'''
|ā na â
|ā na â
|aː
|-
|'''ب'''
|2
|''Bā''
|2
|'''بـــــبـــــب'''
|b
|b
|b
|-
|'''ت'''
|3
|''Tā''
|400
|'''تـــــتـــــة'''
|t
|t
|t
|-
|'''ث'''
|4
|''Thā''
|500
|'''ثـــــثـــــث'''
|ṯ
|th
|θ
|-
|'''ج'''
|5
|''Jīm''
|3
|'''جـــــجـــــج'''
|ǧ
|dj
|dʒ
|-
|'''ح'''
|6
|''Ḥā''
|8
|'''حـــــحـــــح'''
|ḥ
|ḥ
|ħ
|-
|'''خ'''
|7
|''Khā''
|600
|'''خـــــخـــــخ'''
|ḫ na ẖ
|kh
|x
|-
|'''د'''
|8
|''Dāl''
|4
|'''دـــــــد'''
|d
|d
|d
|-
|'''ذ'''
|9
|''Dhāl''
|700
|'''ذـــــــذ'''
|ḏ
|dh
|ð
|-
|'''ر'''
|10
|''Rā''
|200
|'''رــــــر'''
|r
|r
|r
|-
|'''ز'''
|11
|''Zāy''
|7
|'''زـــــــز'''
|z
|z
|z
|-
|'''س'''
|12
|''Sīn''
|60
|'''ســـــســـــس'''
|s
|s
|s
|-
|'''ش'''
|13
|''Shīn''
|300
|'''شـــــشـــــش'''
|š
|sh
|ʃ
|-
|'''ص'''
|14
|Ṣ''ād''
|90
|'''صـــــصـــــص'''
|ṣ
|ṣ
|sˁ
|-
|'''ض'''
|15
|''Ḍād''
|800
|'''ضـــــضـــــض'''
|ḍ
|ḍ
|dˁ
|-
|'''ط'''
|16
|''Ṭā''
|9
|'''طـــــطـــــط'''
|ṭ
|ṭ
|tˁ
|-
|'''ظ'''
|17
|''Ẓā''
|900
|'''ظـــــظـــــظ'''
|ẓ
|ẓ
|ðˁ
|-
|ع
| rowspan=&quot;2&quot; |18
|''Ayn''
| rowspan=&quot;2&quot; |70
|'''عـــــعـــــع'''
|ʿ na ‘
|ʿ na ‘
|ʕ
|-
|'''ء'''
|''hamza''
|'''أ, إ, ؤ, ئ'''
|ʾ
|’
|ʔ
|-
|'''غ'''
|19
|''Rhayn''
|1000
|'''غـــــغـــــغ'''
|ġ
|gh
|ɣ
|-
|'''ف'''
|20
|''Fā''
|80
|'''فـــــفـــــف'''
|f
|f
|f
|-
|'''ق'''
|21
|''Qāf''
|100
|'''قـــــقـــــق'''
|q
|ḳ
|q
|-
|'''ك'''
|22
|''Kāf''
|20
|'''كـــــكـــــك'''
|k
|k
|k
|-
|'''ل'''
|23
|''Lem''
|30
|'''لـــــلـــــل'''
|l
|l
|l
|-
|'''م'''
|24
|''Mīm''
|40
|'''مـــــمـــــم'''
|m
|m
|m
|-
|'''ن'''
|25
|''Nūn''
|50
|'''نـــــنـــــن'''
|n
|n
|n
|-
|'''ه'''
|26
|''Hā''
|5
|'''هـــــهـــــه'''
|h
|h
|h
|-
|'''و'''
|27
|''Wāw''
|6
|'''وــــــو'''
|w
|w
|w na uː
|-
|'''ي'''
|28
|''Yāʾ''
|10
|'''يـــــيـــــي'''
|y
|y
|j na iː
|}

== Ny karazana fiteny arabo ==
Ny fiteny arabo dia fiteny miseho amin' ny endrika maro mifandray amin' ny fampiasana azy ireo sy amin' ny fotoana-potoana ary amin' ny toe-javatra misy

=== Ny fiteny arabo klasika ===
Ny [[fiteny arabo klasika]] (arabo: العربية الفصحى التراثية / ''al-ʿarabiyya al-fuṣḥā at-turāthiyya'') dia fiteny arabo nampiasaina amin' ny [[literatiora]] sady malaza izay nampiasaina teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-9, indrindra amin' ny fanoratana asa soratra sy [[tononkalo]] talohan' ny silamo, ary lahatsoratra ara-t[[siansa]] sy ara-[[Filôzôfia|pilôzôfia]] ary ara-[[Fivavahana|pivavahana]] mozimana. Nampiasaina tamin' ny fanoratana lahatsoratra taloha (tononkalo, literatiora [[abasida]], sns.), asa soratra ara-pivavahana, [[fitsipi-pitenenana]] klasika. Manankarena voambolana sy manana teny sy fehezanteny saro-drafitra ary manara-penitra be ity karazan' ny fiteny arabo ity. Ohatra amin' izany ny '''المعلقات''' / ''Muʿallaqāt'' (&quot;ireo izay nahantona&quot;) sy ny tononkalo talohan' ny silamo ary ny asa soratr' i Al-Jāḥiẓ ('''الجاحظ''').

=== Fiteny arabo koranika ===
Ny [[fiteny arabo koranika]] (العربية القرآنية / ''al-ʿarabiyyatu al-qurʾāniyya'') dia endrika iray manokan' ny [[fiteny arabo klasika]], ampiasaina ao amin' ny [[Kor'any]]. Izy io dia pôetika sy ntaolontaolo ary indraindray tsy mitovy firafitra amin' ny fiteny arabo klasika taorian' ny Kor'any. Ampiasaina manokana ity fiteny ity amin' ny fivavahana (amin' ny famerenan-teny, amin' ny fandalinana ny Kor'any, atao hoe تفسير / ''tafsīr''). Tsy ampiasaina intsony ny [[voanteny]] na fandrafetana andian-teny sy [[fehezanteny]] sasany, na dia amin' ny fiteny arabo klasika taty aoriana aza.

=== Ny fiteny arabo manara-penitra vaovao ===
Ny [[fiteny arabo manara-penitra vaovao]] (العربية الفصحى الحديثة / ''al-ʿarabiyyatu al-fuṣḥā al-ḥadīthatu'') dia endrika ankehitrinin' ny [[fiteny arabo klasika]], notsorina sy nohavaozina, ampiasaina amin' ny haino aman-jery, ny boky, ny fanabeazana ary ny kabary ôfisialy manerana ny [[Tontolo Arabo]]. Ampiasaina koa izy amin' ny [[asa fanaovan-gazety]], amin' ny filazam-baovao ao amin' ny [[fahitalavitra]], amin' ny fihaonambe, eo amin' ny fitantanana. Toetra mampiavaka azy ny fanajana ny fitsipi-pitenenana klasika nefa mampiasa voambolana vaovao ([[teknôlôjia]], [[pôlitika]], sns.). Tsy fitenin-drazana na fitenin-drenin' na iza na iza ity fiteny ity, nefa azon' ny manam-pahaizana any amin' ny firenena arabo rehetra.

=== Fitenim-paritra arabo ===
Ny [[fitenim-paritra arabo]] (العامية / ''ad-dārija'' na الدارجة / ''ad-dārija'') dia fiteny arabo isan-karazana ampiasain' ny olona isan' andro any amin' ny firenena arabo isan-karazany. Ireo dia karazana fiteny arabo isan-toerana niharan' ny [[tantara]] sy ny fiteny eo an-toerana ary ny [[fanjanahantany]]. Ohatra amin' izany ny ''darija'' any [[Marôka]], ny ''masri'' any [[Ejipta]], ny ''chami'' any [[Siria]], [[Libàna|Libanona]], [[Jôrdania]] ary [[Palestina]], ny ''khaliji'' any amin' ny [[Hoala Persika|Hoala]], ny ''hassaniya'' any [[Maoritania]].

Samy hafa izy ireo ka indraindray tsy mifa kahazo fiteny ny mpampiasa fitenim-paritra arabo samy hafa; ampiasain' ny olona mifankahazara izy ireo ary ampiasaina amin' ny toe-javatra tsy ara-penitra, matetika atao am-bava. Tsy misy na kely ny fandrindrana azy ireo, na dia mihamaro aza ny fampiasana an-tsoratra (indrindra amin' ny [[Tambajotra sôsialy|tambajotran-tserasera]], ny amin' ny [[tantara an-tsehatra]] na amin' ny [[hira]]).

=== Ny fiteny arabon' ny literatiora ===
Ny [[fiteny arabon' ny literatiora]] (العربية الأدبية / ''al-ʿarabiyyatu al-adabiyya'') dia ny [[fiteny arabo klasika]] na ny [[fiteny arabo manara-penitra vaovao]], arakaraka ny toe-javatra manodidina. Ampiasania izy io amin' ny literatiora an-tsoratra, tantara foeonina am-boky, lahatsoratra andrana. Tsy tokony hafangaro amin' ny fiteny arabo koranika na ny fitenim-paritra arabo izy io.

== Jereo koa ==

* [[Fiteny arabo klasika]]
* [[Fiteny arabo soratana ankehitriny]]
* [[Fitenim-paritra arabo]]
* [[Tontolo Arabo]]

* [[Fiteny hebreo]]

* [[Fiteny arameana]]
*[[Fiteny semitika]]
*[[Abidy arabo]]
*[[Arabo (vahoaka)|Arabo]]

== Boky ==

* T. F. Mitchell, Mpampianatra teny anglisy any amin'ny oniversiten'i Leeds, ''Colloquial Arabic'', collection &quot;Teach Yourself Books&quot;, Hodder and Stoughton Ltd, London 1962, fanontana faha 10,1980
* Boutros Hallaq, Agrégé de l'Université, ''L'arabe pour tous'', collection &quot;Les langues pour tous&quot;, Presses Pocket, 1984
* Michel Neyreneuf et Ghalib Al-Hakkak, ''Grammaire active de l'arabe'', collection &quot;Les langues modernes&quot;, Le Livre de Poche, Paris 1996.
* Thomas Bauer, ''Arabic Writing'', article paru dans ''The World's Writing Systems'', ouvrage collectif sous la direction de Peter T. Daniels et William Bright, Oxford University Press, 1996.
* Toufic Fahd, ''Études d'histoire et de civilisation arabes'', Éditions Isis, 1997, [http://books.google.fr/books?id=HB5IAAAAMAAJ&amp;q=arabes+pr%C3%A9histoire&amp;dq=arabes+pr%C3%A9histoire&amp;pgis=1  version en ligne]
* Mathieu Guidère, ''Arabe grammaticalement correct ! Grammaire alphabétique de l'arabe'', Éditions Ellipses, Paris 2001
* Ghani Alani, ''L'Écriture de l'écriture : Traité de calligraphie arabo-musulmane'', éd. Dervy, 2002.
* Régis Blachère et Maurice Gaudefroy-Demombynes, ''Grammaire de l'arabe classique'', Maisonneuve et Larose, cinquième édition, 2004.
* Kristen Brustad, Mahmoud Al-Batal, Abbas Al-Tonsi, ''A Textbook for Arabic: Part Two''. Georgetown University, Washington, DC, 2005, fanontana voalohany 1997
* Boutros Hallaq, Agrégé de l'Université, Professeur à l'université de la Sorbonne nouvelle Paris III, ''Quarante leçons pour parler arabe'', collection &quot;Langues pour tous&quot;, Univers Poche, Pocket, Paris 2009
* ''Dictionnaire Mounged de poche (français arabe ─'' {{lang|rtl|ar|فرنسيّ عربيّ}}'')'', éditions Dar el-Machreq, dixième édition, Beyrouth.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.firdaous.com/Cours-d-arabe.htm Cours d'Arabe et autres ressources] {{Wayback|url=http://www.firdaous.com/Cours-d-arabe.htm |date=20091111061251 }}
* [http://www.webarabic.com/choix-apprendre.html Quelques points de grammaire] {{Wayback|url=http://www.webarabic.com/choix-apprendre.html |date=20040901042816 }}
* [http://www.Arabicollege.com ArabiCollege]
* [http://www.nicoweb.com/sirpus/cours%20arabe%20ecriture%20mp3.htm Exemples de prononciation en MP3] {{Wayback|url=http://www.nicoweb.com/sirpus/cours%20arabe%20ecriture%20mp3.htm |date=20100331124511 }}
* [http://tunisdivagation.blogspot.com/2007/06/luxenberg-et-lorigine-de-lecriture.html Origine de l'écriture Arabe]
* [http://www.afda.123.fr Association française des arabisants] {{Wayback|url=http://www.afda.123.fr/ |date=20100216174959 }}

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>l1jzjixruxle6bhta1hn3nd363niq48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rive-de-Gier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21847</id>
    <revision>
      <id>1143734</id>
      <parentid>1028241</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T08:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1338" sha1="1a7rv41yg70e2vzcslipbrzsfgx9wdh" xml:space="preserve">{{Coord|45.5303|4.6178}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Rive-de-Gier
|sary=Rive-de-Gier.JPG
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Auvergne-Rhône-Alpes]]
|velarantany=7.33
|isam-ponina=14831
|ben'ny tanàna=Jean-Claude Charvin ([[Radical Party (France)|PR]])
}}

I '''Rive-de-Gier''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Saint-Étienne, ao amin'ny departemantan'i [[Loire]], ao amin'ny faritr'i [[Auvergne-Rhône-Alpes]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 42186.
I Jean-Claude Charvin ([[Radical Party (France)|PR]]) no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Saint-Étienne Métropole
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Rive-de-Gier dia 14831 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 227 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 394 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.5303° ary 4.6178° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
* [https://web.archive.org/web/20061129030157/http://www.ville-rivedegier.fr/ Site de la ville de Rive-de-Gier] : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Rive-de-Gier Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Loire]]</text>
      <sha1>1a7rv41yg70e2vzcslipbrzsfgx9wdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fay-de-Bretagne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171616</id>
    <revision>
      <id>1143688</id>
      <parentid>1057771</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T00:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="ky1yrul8ddrbqgny6xzqim98nqr9pnl" xml:space="preserve">{{Coord|47.4156|-1.7903}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Fay-de-Bretagne
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Pays de la Loire]]
|velarantany=64.81
|isam-ponina=2877
|ben'ny tanàna=Édith Sardais
}}
[[sary:Blason ville fr Fay-de-Bretagne (Loire-Atlantique).svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Fay-de-Bretagne]]
I '''Fay-de-Bretagne''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Châteaubriant, ao amin'ny departemantan'i [[Loire-Atlantique]], ao amin'ny faritr'i [[Pays de la Loire]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 44056.
I Édith Sardais no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&amp;ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Erdre et Gesvres
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Fay-de-Bretagne dia 2877 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 18 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 87 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 47.4156° ary -1.7903° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
* https://web.archive.org/web/20230609010326/https://faydebretagne.fr/ : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Fay-de-Bretagne Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Loire-Atlantique]]</text>
      <sha1>ky1yrul8ddrbqgny6xzqim98nqr9pnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maisdon-sur-Sèvre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171752</id>
    <revision>
      <id>1143714</id>
      <parentid>1087603</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="mvw83o6bfnu26r0tqgkljtxmt9pdz20" xml:space="preserve">{{Coord|47.0981|-1.3839}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Maisdon-sur-Sèvre
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Pays de la Loire]]
|velarantany=17.45
|isam-ponina=2426
|ben'ny tanàna=Aymar Rivallin
}}
[[sary:Blason ville fr Maisdon-sur-Sèvre (Loire-Atlantique).svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Maisdon-sur-Sèvre]]
I '''Maisdon-sur-Sèvre''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Nantes, ao amin'ny departemantan'i [[Loire-Atlantique]], ao amin'ny faritr'i [[Pays de la Loire]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 44088.
I Aymar Rivallin no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&amp;ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i vallée de Clisson
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Maisdon-sur-Sèvre dia 2426 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 3 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 63 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 47.0981° ary -1.3839° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
* [https://web.archive.org/web/20120715151549/http://www.valleedeclisson.fr/Maisdon-sur-Sevre.429.0.html http://www.valleedeclisson.fr/] : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Maisdon-sur-Sèvre Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Loire-Atlantique]]</text>
      <sha1>mvw83o6bfnu26r0tqgkljtxmt9pdz20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notre-Dame-des-Landes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171844</id>
    <revision>
      <id>1143728</id>
      <parentid>1064082</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T06:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1403" sha1="jvkke2wrljsjlfwk5hvw3xr92lqunjj" xml:space="preserve">{{Coord|47.3817|-1.7089}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Notre-Dame-des-Landes
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Pays de la Loire]]
|velarantany=37.4
|isam-ponina=1839
|ben'ny tanàna=Jean-Paul Naud
}}
[[sary:Blason ville fr Notre-Dame-des-Landes (Loire-Atlantique).svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Notre-Dame-des-Landes]]
I '''Notre-Dame-des-Landes''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Châteaubriant, ao amin'ny departemantan'i [[Loire-Atlantique]], ao amin'ny faritr'i [[Pays de la Loire]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 44111.
I Jean-Paul Naud no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&amp;ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Erdre et Gesvres
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Notre-Dame-des-Landes dia 1839 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 29 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 82 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 47.3817° ary -1.7089° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
* [https://web.archive.org/web/20211228212003/http://www.notredamedeslandes.fr/ www.notredamedeslandes.fr] : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Notre-Dame-des-Landes Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Loire-Atlantique]]</text>
      <sha1>jvkke2wrljsjlfwk5hvw3xr92lqunjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adair Village, Oregon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185112</id>
    <revision>
      <id>1143675</id>
      <parentid>1034882</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="712" sha1="p92t14xxqzlkp3mb45bx6q16ygiero5" xml:space="preserve">{{Coord|44.6736111111|-123.217777778}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Adair Village, Oregon
|firenena={{Etazonia}}
|faritany=Oregon
|velarantany=0.60
|isam-ponina=840
|ben'ny tanàna=William (Bill) Currier
}}

'''Adair Village, Oregon''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Oregon]], ao [[Etazonia]]. Ny kaodim-paositra dia 97330..

== Jeografia ==
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 44.6736111111 ary -123.217777778.
Ny faritr'ora dia GMT -8.

== Jereo koa ==
* [[Etazonia]]
** [[Oregon]]
=== Rohy ivelany ===
* [https://web.archive.org/web/20070929170134/http://www.cityofadairvillage.org/ www.cityofadairvillage.org]


[[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Oregon]]</text>
      <sha1>p92t14xxqzlkp3mb45bx6q16ygiero5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spring Hill, Kansas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187085</id>
    <revision>
      <id>1143769</id>
      <parentid>1097319</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="bua1o5g877ldtfy7sjvnwr5vtoghyi4" xml:space="preserve">{{Coord|38.7452777778|-94.8291666667}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Spring Hill, Kansas
|firenena={{Etazonia}}
|faritany=Kansas
|velarantany=22.33
|isam-ponina=5437
|ben'ny tanàna=
}}

'''Spring Hill, Kansas''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Kansas]], ao [[Etazonia]]. 66083.

== Jeografia ==
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 38.7452777778 ary -94.8291666667.
Ny faritr'ora dia GMT -6.

== Jereo koa ==
* [[Kansas]]
* [[Etazonia]]

== Rohy ivelany ==
* [https://web.archive.org/web/20170513014018/http://springhillks.com/ www.SpringHillKS.com]
{{vangovango}}


[[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Kansas]]</text>
      <sha1>bua1o5g877ldtfy7sjvnwr5vtoghyi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bobby Charlton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190055</id>
    <revision>
      <id>1143838</id>
      <parentid>1141236</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="662" sha1="s4iuefjg9wkcl9oq1llamktfn4mkuo3" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bobby Charlton.jpg
|anarana=Bobby Charlton
|teraka=11 Oktobra 1937
|maty= 
|firenena={{Fanjakana Mitambatra}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpilalao baolina kitra]]
* [[mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
|taona niasàna=
}}
'''Bobby Charlton''' dia mpilalao baolina kitra anglisy, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i [[Fanjakana Mitambatra]] teraka ny 11 Oktobra 1937

== Jereo koa ==
[[sokajy:Biôgrafia]]
{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra anglisy]]
[[sokajy:mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1937]]
[[Sokajy:Ballon d'Or]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly anglisy]]</text>
      <sha1>s4iuefjg9wkcl9oq1llamktfn4mkuo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriamasinavalona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190708</id>
    <revision>
      <id>1143682</id>
      <parentid>1140370</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T20:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1143682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145783" sha1="nd589v1vry5g6ayly97egaj2zbtici7" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana Antananarivo, Renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. 

Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no nahatonga izany.

Nisy roambinifolo vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo an-drainy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka afaka niverina nody tao Antananarivo, renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tamin'ny taona 1710. Heverina ho naharitra 100 taona ny andro niainany.  
 
== Andriamasinavalona, mpanjaka (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-9 taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay andriambavy nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]] (1610-1630), ilay mpanjaka nanorina ny renivohitra Antananarivo ary raiben’ny raiben’[[Andrianampoinimerina]] (1785-1810). 

Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. 

Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izany hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). 

Andriamasinavalona no isan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa  ho an’ny  olony,  tia ny zanany sy ny havany ary ny vahoakany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra  ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona ». Feno fahendrena izy tamin’ ny fitondrana ny tany, nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany.  

Tsy [[lefona]] na [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana.

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Rahefa niamboho [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] dia ny zanany lahimatoa [[Andrianjakatsitakatrandriana]] aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo zandry olona  dia nampanoavina  teo Alasora  nanaraka ilay didy fandovam-panjakana  atao hoe ''«'' [[fanjakana arindra]] » ka ny zokiny aloha no manjaka, vao izay mandimby ny zandriny, fa hoy rainy taminy: « Zandrin’olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy! »

Nolazaina fa naditra sy tsy nahay nitondra fanjakana Razaka ka nangidy hoditra tamin’ ny vahoaka. Maro ny tantara mikasika ny fanonganana an-dRazaka, fa ity ihany no ho raisina fa mety mahafehy azy rehetra: 

Rehefa tao anatin’ny fahoriana toy izany ny vahoaka, dia  nisy loholona hendry, Andriamampandry no anarany, [[Hova|hovalahy]] avy amin’ny Zafimbazaha Dilambato, fa teny Andraisisa no nipetraka.
&lt;blockquote&gt;
«'' Izaho, hoy izy, handeha hamangy andriana! »'' 
&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;
 
&lt;/blockquote&gt;
Rehefa tonga tao amin-dRazakatsitakatrandriana tao Antananarivo izy dia nanontany hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny Andriana ô ! firy moa ny fonao ? »''
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ka fo firy ny foko fa tsy ho tokana ihany ! »''&lt;/blockquote&gt;,hoy Razaka namaly

&lt;blockquote&gt;''« Eny lahy, fa tokam-po Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt; , hoy Andriamampandry.

Dia lasa indray izy nankeny [[Alasora]], tao amin-dRazakanavalondralambo, nanontany nanao hoe:

&lt;blockquote&gt;''« Ry zanakandriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Fo firy ny foko ? fa fo roa , fo telo ! »''&lt;/blockquote&gt;  hoy ity farany namaly,&lt;blockquote&gt;''« Eny, lahy, hoy Andriamampandry, fa roa fo tokoa Razakanavalondralambo ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nanangona ny olon-kendry rehetra Andriamampandry, dia nampifidy izy: &lt;blockquote&gt;''« Iza no ho anareo, ry ley loholona: ny fo tokana sa ny fo roa ? »''&lt;/blockquote&gt;

Ny sasany naka ny fo tokana, ny hafa naka ny fo roa.  

&lt;blockquote&gt;''« Ela loatra izany, hoy Andriamampandry, fa ny fo tokana hamono izy dia izy irery no manapaka tsy miera,hamelona izy dia izy irery no miera; fa ny fo roa, hamono, miera amin’ny vahoaka, misy soa holazaina, miera amin’ny vahoaka ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia ny fo roa no nalain’ny vahoaka. Lasa ary Andriamampandry hikarakara ny raharaha, fa nony teny an-dalana dia notsenain’Andriamanalina, olon-kendry iray nataony hoe:&lt;blockquote&gt;''« Aza miteny ianao fa alao hanaovako azy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Nankeo Faliarivo Andriamanalina niantso an-d[[Razakatsitakatrandriana]] nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Mandre ve ianareo ? Avoahy Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny tao an-tanàna: 

&lt;blockquote&gt;''« Ahoana no amoahana ny andriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy  Andriamanalina nanohy sady nanozona:

&lt;blockquote&gt;''« Raha mankeny Andemaka, alemahon’Andriamanitra ! Mankeny Volasarika, sarihon’Andriamanitra ! Mankeny Ambodikongona,kongonin’Andriamanitra ! Mankeny Ambanidia, mbiaza ambany dian-dRazakanavalondralambo Razakatsitakatra ! »'' ''Nakopany ny lambany dia lasa izy.''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Nozonin’ny olona ianao Tompokolahy ! » &lt;/blockquote&gt;''hoy  Andriampanihiany, [[tsindranolahy]]. Dia hoy Andriamampandry:''

&lt;blockquote&gt;''« Izao no sikidinao, Tompokolahy, fa nozonin’ny olona ianao: mankanesa any Anteza ianao. »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nankany Anteza tokoa Razakatsitakatra, ary dia niala teny [[Alasora]] Razakanavalondralambo; nifindra nankeo Ambodivoanonoka, Antsahondra, Ambatobevanja, Razakatsitakatra, ary niampita nankeo Ambohipo, dia teo [[Ambatoroka]] ary Faliarivo Razakanavalondralambo; tonga teo Avaratr’Andohalo, Razakatsitakatra, fa Razakanavalondralambo kosa tonga tao Anatirova Antananarivo, nohobin’ny vahoaka  ka naka ny anarana hoe Andriamasinavalona.

Nodoran’Andriamapandry ny tranony teo avaratra [[Andohalo]], ka lao Razakatsitakatrandriana ary niloa-bava hoe « Mamitaka ! », lasa nivalana nikandrefana nihazo an'Antsakalava.

Ilay toerana  naharesen’Andriamasinavalona an-dRazakatsitakatrandriana dia natao tsy azo alehan’ny [[andriana]] na ny entan’andriana, fa fady ka natao hoe Ambohimanoro, satria misy olana mijoro eo manoro ny làlana  tsy azo aleha  mianavaratra na miakandrefana.	

Nalahelo anefa Andriamasinavalona rahefa lasa tokoa ilay zokiny, ka nony tonga teny Andriantany izy mianakavy, dia nandefasany lehilahy fito lahy nampitondrainy teny toy izao: &lt;blockquote&gt;''« Iny ny basy iray, lefona efatra, ento hiarovanareo tena, ary iny ny vola iray kitapo (20 piastra) hataonareo vatsy sy hivelomana any amin'izay toerana tianareo. »''&lt;/blockquote&gt;

Nahita izany Andrianjakatsitakatrandriana dia nitodika niantsinanana nivavaka tamin’[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra Andriananahary]] sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], nisaotra sy nitso-drano an-jandriny ho ela fanapahana, ho tratr’izay ela indrindra. Feno herim-po vaovao indray izy mianakavy nanohy ny dia niankandrefana ho any Antsakalavan’ i Boina.

Toy izany no fanehoan’Andriamasinavalona ny fahendreny sy ny hatsaram-panahiny, fa na dia nanana ny fahefana tsy refesi-mandidy aza izy, dia nanao am-po fa vonona mandrakariva hiera amin’ny vahoaka aloha vao mandray fanampahan-kevitra ary tsy mba nanenji-dresy izy. Tsy izy no nanongana sy nandroaka an’Andrianjakatsitakatrandriana zokiny teo amin’ ny fitondrana, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny tetikadin’Andriamampandry hovalahy mpanolontsaina.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’[[Andriatsimitoviaminandriandehibe]] rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra [[Andringitra]] ny avaratra-andrefana, [[Angavokely]] ny farany antsinanana, [[Alasora]] sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny [[Heniheny|heniheni]]&lt;nowiki/&gt;n’ i [[Betsimitatatra]] ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na [[tompomenakely]] nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana ([[Andriampanarivofonamanjaka]]), tany Manohilahy avaratra ([[Andriamasinteny]]), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive ([[Andriandanitramantany]]), sns…
Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny [[ady an-trano]], noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao [[andevo]] hamidy amin’ny mpijirika [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Arabo (vahoaka)|Arabo]]. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e:
Raha niainga hono avy any [[Ifanongoavana]] (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:&lt;blockquote&gt;''« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano.  
Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny [[mosary]]; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. 
Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny [[fandriampahalemana]] hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina  hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana .
Tsy tamin’ny [[basy]] aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny [[fanambadiana]] indrindraindrindra .
Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-[[Fampirafesana|hampirafy]], fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa. 

Nisy fifanekena na [[velirano]] natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana [[Orimbato|orim-bato]]&lt;nowiki/&gt;m-panoavana sy [[fihavanana]] manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »

Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, [[Amoronkay]], izay nisy [[tompomenakely]] nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa [[Andriampanarivofonamanjaka]], mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.

Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina [[velirano]] Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.

Dia hoy Andriamasinavalona:
&lt;blockquote&gt;
''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny [[Ranavalontsimitoviaminandriana]] ary hoy izy nanafatra:  
&lt;blockquote&gt;
''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny [[Bezanozano]], nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny [[Ontaiva]]; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’[[Angavo]], nahazo an’Ambohimasina, teo [[Ambohitrandriamanitra]], teo Andranomalaza nankeo [[Sambaina]] dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy [[Ivakiniadina]].
Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.

Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy:
&lt;blockquote&gt;
''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy.
Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia:
*[[Andrianjakavololonandriana]], izay napetrany teo Ambohitrarivo hitondra an’Avaradrano - Vakiniadina;
*sy [[Andriantsimitovifonamanjaka]], nanjaka tao Ambohitrandriamanitra taty aoriana nitondra an’Ivakinisisaony.
Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny [[Andriamasinavalona (foko)|foko Andriamasinavalona]].

Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:

Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo:
*	Tsy ovana ny fenitra efa nisy fa mipetraka ho tompom-bodivona amin’ny menakeliny, ho lovain-taranaka;
*	 mety hanjaka zanaka koa any aoriana.
Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia [[Andriandanitramantany]] no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive;  nalain’Andriamasinavalona  ho vady [[Ralanimboahangy]] zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’[[Andramasina]] ho [[vodivona]].

Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] dia nisy andriana  maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany [[Andriamasinteny]] tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe [[Ramananandrianjaka]], ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’[[Andriantomponimerina]] mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]].

Toraka izany [[Ranavalontsitakatrimerina]] andriambavy avy amin’ny [[Zanadralambo]] nalainy ho vady ka ny zanany dia nomeny hanjaka tao [[Ambohitrabiby]]; ary [[Ramananimerina]] kosa, dia zanak’andriana avy ao Antananarivo ihany ka [[Andrianjakanavalomandimby]] zanany dia nampanjakaina tao Antananarivo ihany.

[[Ratompondraondriana]]&lt;ref&gt;Pierre Razafimbelo (1911), « ''Tantaran'ny andrianteloray »'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, zanaky ny [[Andriateloray]], nateraky ny [[Andriandranando]] ary taizan’ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe [[Avaradrano]] iny; ka ny zanak’izy ireo  [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka]], dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano .
Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:

Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:

Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:

&lt;blockquote&gt;
''« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»''
&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: 
&lt;blockquote&gt;
''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! ''
&lt;br&gt;''– Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
&lt;/blockquote&gt;

Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Fifanarahana tamin’ny mpanjakan’Imamo Andriamasinavalona, Andriamatahobelirano. 

Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy [[Andriambahoaka]], mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe [[Andriambahoakampovoanitany]] no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy : 

Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno  amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: 
&lt;blockquote&gt;
''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »'' 
&lt;/blockquote&gt;

Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo .
Dia hoy izy roa lahy:
&lt;blockquote&gt;
''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.

Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.

Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny [[Antehiroka]] mpitsitsika azy:
&lt;blockquote&gt;
''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, [[volafotsy]] hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.

Ny teto Antananarivo kosa  nihira nanao hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.

Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo  ianao toy ny tompony ! »
 
Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany: 
* ny atsinanana: Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty;
* ny avaratra, Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka;
* ny andrefana: Vakin’Iombifotsy;
* ary ny farany atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive, manamorona ny efitra atsimo.

Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona dia nisy mosary lehibe, natao hoe « Tsimiofy » saika nandripaka ny vahoaka merina. Nisy rivotra sy orana nikija nandritry ny iray volana izay niverimberina isan-taona, namely ka potika avokoa ny voly na an-tanety na an-tanimbary; tsy nanana hanin-kohanina intsony ny olona ka tratra hatramin’ ny fianakavian’ ny andriamanjaka. 
Naniraka olona nitady vary sy hanina na ho vidina aza Andriamasinavalona ka tsy nahita raha tsy tany amin’ Andriandrivotra, tao Andraisisa, izay nanome maimaim-poana sy nanolotra hanina fanampiny aza ka faly ny andriamanjaka. Ary izay no nahatonga ilay fitenenana hoe : « Hany vary Andraisisa ! ». Novaliana soa Andriandrivotra ka natao menabe Andraisisa fa tsy menakely intsony.

Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny [[fefiloha]] nanomboka hatreo [[Ankadimbahoaka]] ka hatrany andrefan’[[Ilanivato]], mba ho tonga tanimbary midadasika i [[Betsimitatatra]] hiveloman’ny olony, fa hoy izy :&lt;blockquote&gt; ''« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »'' &lt;/blockquote&gt;

Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:

* Nampitomboina ny raharam-barotra ka nametraka ny « tsena » izy toeram-pihaonana amin’ny fifanankalozana sy nampiasana ny vola (ariary avy amin'ny ''real'' [[Espaina|espaniôla]]) sy ny vakivakim-bola. Koa efa nisy ny tsena isan-kerinandro sy isan-tokon’Imerina  tamin’izany (fa tsy vao tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] akory vao nisy).
* Nividy tafondro iray izy (tafondro voalohany teto  Imerina), tsy entina hiady akory fa marika hampitandremana ny olona fa tokony hanjaka ny filaminana sy fandriampahalemana (fa raha manakorontana dia mipoaka io tafondro « Befeo » io, ka matiny).
* Nametraka ilay fomba  atao hoe « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana; ka tsy ny hena vody ondry ara-bakiteny intsony no natao fa nosoloina zavatra hafa na vola izany, na tany, na firavaka  ….

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy:
Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny [[Tsiarondahy]], ny [[Madiotanana]], ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.

Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe:
''«'' ''Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e !'' ''»'' (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny [[Ambaniandro]] no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! »'' 
Raha samy andriana dia ny  fiarahabana ''« Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.

Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.

Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’[[omby volavita]]; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]], tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]].

Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka ([[Ralambo]], Andriamasinavalona ary [[Andrianampoinimerina]] tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.  

Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i [[Trimofoloalina]], nahafoy tena nety atao sorona  velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany).
Tao Besakana no nisy ny « [[afo tsy maty]] » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.

Ny [[Zanakandriana]] voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny [[Andrianteloray]] sy ny [[Zanadralambo]] izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny [[Zazamarolahy]] sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]]; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:

	Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe ''«'' ''Tsara và, tompoko !'' ''»''.  

* Ny [[Zazamarolahy]] dia ireo zafikely sy taranak’izy 4-dahy nanjaka. Novain’[[Andrianampoinimerina]] anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-d[[Rangorinimerina]] natao Zazamarolahy. Ny [[Zanakandriana]] dia tsy tafiditra ao amin’ny sokajin’ny havan’andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe « izy mirahalahy avy » na « izy mianadahy avy ». Nanomboka tamin-d[[Radama I]] vao nisy nantsoina hoe [[Printsy]] nalaina tahaka tamin’ny vazaha. Tsy nolovaina ny anarana hoe Printsy;

* Ny  [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], taranak’Andriamasinavalomanjaka sy ireo iray tampo aminy, zokin’olona mitana fanjakana, mitoetra am-bodivona manana [[tranomanara]]  sy vahoaka menakely manompo azy;

* Ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], na Zanatompo avy ao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]] dia natao zokin’olona mitana fanjakana, natao fakana zazavavy ho vadin’ny Andriamanjaka  ary mpanantatra  ny raharaha voalohany ho an’ny Andriamanjaka izy;

* Ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], avy ao Ambohitrombihavana;

* Ny [[Andriandranando]], avy ao Ambohibe;

* Ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]].

Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao [[fefiloha]], mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny [[Hova]] sy ny [[Bemihisatra]] ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.

Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:

* Ny Andriana na ny Andriamanjaka, 
* Ny Andriana, terakin’ny trano Ifohiloha: dia ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]], ary ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]],
* Ny [[Andrianteloray]], dia ny andriantompokoindrindra, ny andrianamboninolona, ary ny andriandranando,
* Ny [[havan’ Andriana|havan’Andriana]], dia ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin‘ Andrianjaka|Zanadralambo amin‘Andrianjaka]].

==== Ny fomba sy ny zon’ny andriana  teto Imerina amin’ny ankapobeny ====

Nanana zo sy sata iombonana ny andriana rehetra (ireo tarana-d[[Rangita]] sy [[Rafohy]]), izay iavahany kely amin’ny sarambabem-bahoaka, indrindra amin’ny adidy atao amin’ny andriamanjaka:

* tsy miambina andriana;
*tsy mitondra entan’andriana;
* tsy mibaby na milanja andriana;
* tsy manao hazo lava (maka hazo any an’ala hanaovana ny tranon’andriana);
* tsy mihady na mitaona tany mena amin’ny fanaovana fasana na fandevenana andriana;
* Ireo rehetra ireo dia ankoatra ny zo isan-tokony toy ny tsy gadraina vy na tsy alatsa-drà;

Tsahivina koa anefa fa misy  amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny [[Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Trimofoloalina (foko)|Trimofoloalina]], …. dia tsy hanim-bodihena , tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo  dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha [[andriana]] merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.

==== Ny fanambadiana ==== 

Mafy ny lalàna amin’ny [[fanambadiana]] teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « [[lova tsy mifindra]] ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.

Fa hoy [[Andrianampoinimerina]] nanamafy izany: &lt;blockquote&gt;''« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »'' &lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ny boky « Firaketana »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ravelojaona (1937), « ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana'' »'','' Imp. industrielle - Antananarivo. &lt;/ref&gt; manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany.
Ny andriandahy ambony ([[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]] no ho miakatra ) dia mahazo manambady [[Hova|hovavavy]], nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy [[tranomanara]] sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».

Ny andriambavy kosa raha manambady hovalahy dia « mandrorona »; amidin’ny fokonolona izy ary ny vidiny dia hividianana mangahazo masaka, hanin’izay rehetra eo; izany no fanariana razana azy sady fanalàm-baraka faran’izay mahamenatra …
Raha andriambavy amin’ ny [[andrianteloray]] sy [[Zanadralambo]] no alain’ny Andriandahy amin’ny terak’Ifohiloha ho vady dia « misandratra » izy ka ny taranany dia mandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Ary ireo karazam-poko hafa toy ny [[Antehiroka (foko)|Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Talasora]], ny [[Folovohitra]] (ny [[hova]]) ary ny « [[Voaramasika]] » fakana ny [[angaralahy]], ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:

&lt;blockquote&gt;''« Ianareo [[Talasora]], ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ny [[Ambaniandro]] na ny [[Bemihisatra]] na ny [[Folovohitra]] na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny  ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »''&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;''Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny [[Manisotra]], ny [[Manendy]], ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-d[[Radama I]] taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….).''&lt;/blockquote&gt;

Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « [[andevo]] » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana. 

=== Zara-taiza fa tsy Andriana ===

&lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »'' &lt;/blockquote&gt;

Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny. 

Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny  voalaza ery ambony. 

Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka  sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana. 

Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».

* ''Ny'' « [[Menabe (tany)|Menabe]] » dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay ny foibeny dia Antananarivo ihany. Ny mponina tamin’izany faritra na fanjakana izany dia nantsoina koa hoe Menabe. Tato aoriana anefa, rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy 4-dahy zanany, nihazakazaka samy nanao « [[Menabe (tany)|Menabe]] » ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ka ny Menabe tamin’izany dia nisy 3 no isa farany dia [[Antananarivo Renivohitra|Antananarivo]], [[Ambohimanga]], [[Ambohidratrimo]], [[Alasora]]  dia efa Menabe hatramin’ny ela fa nametrahana ny zanakandriana handimby fanjakana;

* ''Ny'' '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » indray dia faritra kely iray ao anatin’ny [[Menabe (tany)|Menabe]] ihany (toy ny hoe [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ao anatin’ny [[Distrika eto Madagasikara|Distrika]], ankehitriny) nefa toerana hanjakana sy iveloman’ireo [[Tompombodivona]] na [[Tompomenakely]] sy ny fianakaviany izay mandrakariva avy amin’ny foko [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]]. Ka ny mponina ao anatin’izany faritra izany dia nantsoina koa hoe '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] ». Fa hoy mantsy Andriamasinavalona: &lt;blockquote&gt;''« Ireo zanako ireo, ianareo ry Merina no tanety ary izy ireo no tsimbotry (valala  mbola tsy hary elatra); ka na ho aiza na ho aiza no alehany dia ao an-kibonareo; ianareo no ivelomany ka tandremonareo ireo zanako ireo ! »''&lt;/blockquote&gt; Nisy 12 vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary nisy betsaka toy izany koa ireo zanany izay nisy 9 lahy sy vavy maromaro.

Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » ho marobe.
Noho  izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.

Tsy nanao tahaka an’[[Andriamanelo]] izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’[[Andrianampoinimerina]] taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.

Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.

Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ? 

Nanontaniana ny [[Sampy (malagasy)|Sampy]]; [[Kelimalaza]] teny [[Ambohimanambola]] no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: &lt;blockquote&gt;''« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy. 


Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: &lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »''&lt;/blockquote&gt;

- Ary hoy ny vahoaka:&lt;blockquote&gt;''« iray  no anay ! »''&lt;/blockquote&gt;

- Dia hoy Andriamasinavalona:&lt;blockquote&gt;''« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: &lt;blockquote&gt;''« izaho tsy manan-damba ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: &lt;blockquote&gt;''« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: &lt;blockquote&gt;''« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: &lt;blockquote&gt;« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana

* Indro [[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], tera-dRatompondraondrina, omeko an’[[Ambohimanga]], mitoetra amin’ny Tsimadiloavaradrano, sy [[Ilafy]], Ambatomanoina Volaniray, Fandàna, Merinkasinina Ambohimanambola, Hiaramy, Ambohipeno, Ambohijoky, Ambohidanerana;
* Indro [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-dRamananimerina, omeko an’Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza dia Imerinatsimo;
* Indro [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka, omeko an’Ambohidratrimo, Ambohimaha 3 vohitra, Ambohitrimanjaka,  Ambohimanoa, Ampananina dia i Marovatana rehetra;
* Indro kosa [[Andrianavalonimerina]], tera-dRasolomananambonitany, omeko an’Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amin’Avarabohitra;
* Ary izaho kosa, hoy Andriamasinavalona, mitoetra eto Antananarivo foiben’Imerina.

Ary indro [[Andrianambonimena]], zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »&lt;/blockquote&gt;

Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.

Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny [[Havan’Andriana]] 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: &lt;blockquote&gt;''« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»''&lt;/blockquote&gt;

Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao [[Ambohidratrimo]] no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra. 

Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.

Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.

[[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], ilay tao [[Ambohimanga]], nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.

[[Andrianjakanavalomandimby]] tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’[[Andriambonimena]] tao [[Alasora]], efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; 
fa i [[Vakinisisaony]] sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.

[[Andriantrimobemihisatra]] kosa tao [[Ambohidratrimo]] sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i [[Marovatana]].

Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny [[varotra andevo]] aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny [[basy]] mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana. 

[[Andriantomponimerina]] ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela. 

Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho [[andevo]]. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »'' &lt;/blockquote&gt;Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: 

&lt;blockquote&gt;''« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ilay ity namaly boraingina: 

&lt;blockquote&gt;''« Samy manana ny azy ! »''&lt;/blockquote&gt; Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: &lt;blockquote&gt;''« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »''&lt;/blockquote&gt; Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana. 

Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona. 

Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).  

Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’[[Ambohidratrimo]] nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa  hanavotana azy. 

Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka: 

&lt;blockquote&gt;''« Ny andriana ô ! »''&lt;/blockquote&gt;
 
&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ? »''&lt;/blockquote&gt;hoy rainy: 

&lt;blockquote&gt;''« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Eny. »'' &lt;/blockquote&gt;, hoy rainy mamaly: 

&lt;blockquote&gt;''« Omeo ahy ary Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Tsy omeko kosa. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andriamasinavalona: 

&lt;blockquote&gt;''« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nandefa iraka koa ireo zanany maro teto Imerina, nanontany tany Ambohidratrimo dia novaliny hoe:&lt;blockquote&gt;''« Tiany hono aho, ka tsy foiny hilaozana ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha.
	Tsy marina izany hoy ny hafa  fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny [[salaka]]&lt;nowiki/&gt;n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay [[tevana]] eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany [[Andriantany]], tonga aty [[Ilanivato]] vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.

[[Raombana]] kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny [[Andriantrimobemihisatra]], zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny [[hao]]&lt;nowiki/&gt;ny no nalahelo mafy ity raibeny:&lt;blockquote&gt;''« Fa maninona  Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty [[Andohatapenaka]] vao fantatr’[[Andriantomponimerina]]. Nisafoaka izy ka  saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa. 

Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:&lt;blockquote&gt;''« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe [[Andriantrimobemihisatra]]. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia [[Imananety]]. 

	Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:  

* 	tsy mba nampan-datsa-dra izy araka ilay tantaran’ i [[Trimofoloalina]], ilay lehilahy nanolo-tena atao sorona mba hanomezana voninahitra ny mpanjaka, nefa tsy novonoina fa nosoloina ran’akoholahy ny rany na ranon-kodinato;

* 	nampanjaka ny safidin’ny olona tsirairay araka ny tantaran-dRatsisaramba vehivavy izay nomeny alàlana hifidy izay lehilahy tiany ho vady: I Doàka, lehilahy lehibe manankarena nidehadehaka avy any Imerinatsimo sa Imalo, tovolahy tsara tarehy nalemy fanahy sy nimpirimpirina avy any Avaradrano ? Imalo no nofidin-dravehivavy ka nahatonga ny fitenenana manao hoe: « Ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ! »

	Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, [[Andriandahifosy]] tany Antsakalava (1610-1680) na [[Andriantsirotso]] (1690-1720) tany [[Antankarana]]. 

	Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona ''»'', Antananarivo.&lt;/ref&gt; ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe: 

	Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza. 

* 	La ''Frantsa'' anie ka nanana an’i Louis XIV, mpanjakany be voninahitra e !;
* i ''Rosia'' nanana an’ i Piera Lehibe  « ''tsar'' » nanandaza sy nahery an’ady;
* Gauillame III d’Orange nanomboka nametraka ny fanjakan’andriana iaraha-mitantana tany ''Angleterre''; 
* Frédéric I de Brandebourg tonga mpanjakan’ i « ''Prusse'' » tany Alemaina (jermania);
* Aurangzeb, amperora « ''Mogol'' » nanitatra ny fanjakany tany « ''India'' »;
* Ary ''Imerina'' na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa  mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny.

Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona.  
	
	Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny [[Zafikely|zafikeliny]], ny [[Zafiafy|zafiafiny]], ary angamba koa ny [[zafindohalika]], fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: 
« Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny manontany manao hoe: « Iza moa no Andriamasinavalona ary mbola misy ve izany ankehitriny ? ».

Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.

Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny  fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana. 

Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy [[amontana]] sy [[aviavy]] maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona [[tompomenakely]] nonina teo tany am-boalohany.

Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.

Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !

Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.

Taty aoriana anefa [[Andrianampoinimerina]] sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.

Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka sy andriana ambony izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao isan’ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».

Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]], dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory. 

Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:

Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..

	Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.		

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe-Amoronkay;
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, zana-dRasolomananambonintany, tao Ambohimahamanina;
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

	a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona [[tompomenakely]] teo voalohany;

	Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’[[Andrianampoinimerina]] teo [[Ambohidrapeto]] koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy [[zazamarolahy]] tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao [[Ambohidrapeto]]. Misy lafin-kavan-d[[Ranavalona III]] koa ao ka izany no nandevenana ny [[printsy]] Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;

	b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.

	Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na [[Ranavalona III]] mirahavavy;

	d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novain’Andrianampoinimerina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina ilay noroahina hiala an’Ambohitrabiby izy ka niteraka  telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana - Mamiomby fiaviany.

	e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina  ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao  Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ [[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;

	g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;

	h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;

	i)  Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « [[Zanadranavalona]] »;

k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao [[Andramasina]], terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny, tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, niteraka an'Andriambetandra, tao Anosikely - Fenoarivo;

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an-dRavololondralambo, tao [[Ilafy]] sy an'Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’Andrianambonimena, tao Alasora, sy an-dRangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe - Ambodirano;
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza;

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao [[Ambohitrandriamanitra]]. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, Lohavohitra) vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;

* Andriandambonavalona niteraka an-dRazakatsihono, tao Sambaina (vavy natao lahy, nitondra fanjakana ary nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina) sy Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny.

Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay (Ambohitrandriamanitra) izay niteraka an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:

* Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);

23) Andriamanitrandriana (Miadamanjaka).

Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.

* Andriamborosinandriana dia nanambady an’Andrianjaza, anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy malaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony naka an’Ivakinankaratra izy.

Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.

Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, dia ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana - Ambohimanga ady, resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy;
* Ny taranak’Andrianavalonimerina dia nataony andriamasinavalona avokoa; ireo no niavian’ny ankamaroan’ ny andriamasinavalona amin’Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy mpanjaka, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (Ravorombato), mpanjaka tao Ambohidratrimo ka ny zanany Rabehety dia noresen’Andrianampoinimerina;
* Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niely patrana eran' i Marovatana, toy ny any Mamiomby:

- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana); 

- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa  zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]]&lt;nowiki/&gt;a sy[[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] – [[Vohipeno]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: [[Jean Laborde]], de Lastelle, Nicol,…;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo-arabo, mpivarotra na mpandraharaha ho an’ ny fanjakana ka ny notendrena ho andriambaventy tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».

	Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.

	Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny  Andriamasinavalona ==
Toy ny  sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]] fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.

Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……  

Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:  

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.

Nizarazara isam-pianakaviana sy fonenana na vodivona araka ny fiaviany avy izy ireo, ary ny ankapobeny dia naka ny anaran’ny razambe loharano niaviany mba iavahany amin’ny havany hafa: efa nisy hatrany amin’ny 50 tany ho any ny isam-pianakaviana sy isan-toko nitondra ny anarana hoe « ny zanak’Andriamasinavalona » tamin’io taona io.
Nisy ny naharitra ela hatramin’izao fotoana izao ireny fikambanam-pianakaviana ireny, toy ny « Zanadranavalona ao Anosimanjaka » izay nahay nitandro ny firaisan-kina niaro ny fomban-drazana, nanana foto-kevitra ijoroana, toy izany koa ny « Fikambanan’ny tera-dRalanimboahangy - Andriantsolo ao Andramasina », ny  « Fikambanana Andriana ao Antsahadinta », sns…; ny ankamaroany kosa dia toa efa lasa tantara ihany sisa izay iezahan’ny fikambanana « ny Taranak’Andriamasinavalona » arenina ankehitriny.

Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.

Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt; izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* tamin’ny « zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* tamin’ny « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina 6-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna. 

Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).

Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

Tera-dRafondrazaka (Anosy-avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena, sy Ratomponivololona, Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, Ankady,..).

Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, Ampanga…).

Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana sy Andriampanazava-nimerina,  sy Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina,…).

Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Ambohidrazana, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, Manjaka,..);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, Poliny, ..);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Vatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Vatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, Ambohitrivoimanga).
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona amin’ny  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.

Ny sasany tamin’izy ireo dia nanana menakely; ny ankamaroany kosa  efa nanomboka sahirana aram-pivelomana; fantatra izany tamin’ny filazam-pananana nataon’ny tsirairay: ny isan’ny andevo, ny omby, ny vary. Nisy tena mpanefoefo satria nanana [[andevo]]  am-polony maro, omby aman-jatony, vary am-bata famarana maro. Nisy koa anefa no nilaza fa tsy nanana na inona na inona,dia nolazaina fa « mpirenireny », tsy lany miaramila.

Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.

Rehefa resy ny fanjakana merina taty aoriana ka lasa zanatany frantsay Madagasikara, dia hitan’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]], governora jeneraly, fa ireto foko Andriamasinavalona ireto izay miparitaka eran’ny tany sady nanana zo betsaka teo am-pelatanany ary fahefana amin’ny vahoaka, dia mety hanelingelina azy amin’ny tetika fanjanahana tiany ampiarina; ka nataony fahavalo tsy maintsy resena noho izany ny Andriamasinavalona rehetra.

Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-d[[Ranavalona III]] (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.

Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « ''les barons brigands »''; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?

Ny mpanoratra teratany sasany  indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.

Noho io lalana  navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana. 

Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny [[Vazaha]] sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. 
	
Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy.
	
Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakana ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny.  Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.  

Araka ny tantara dia [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt;, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré]]

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;    

Tamin’ny  taranak’Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.  

Hoy ilay [[vazaha]] atao hoe Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa  Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrany hitondra sy hiandry fanjakana tao Rabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy mianaka Rakarabo zanany tamin’Andrianampoina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nanjaka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’Andriamangarira; ao koa ny an-dRatsimisotry zazamarolahy, ny an’ny terak'Andrianjakatrimo sasany, Andriamasinavalona; ery andrefan’ny tanàna no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|&lt;u&gt;Saritany&lt;/u&gt;: Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>nd589v1vry5g6ayly97egaj2zbtici7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143683</id>
      <parentid>1143682</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T20:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1143683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145781" sha1="cg9344z6ttd58hwjccpw5cg7w46j422" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana Antananarivo, Renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. 

Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no nahatonga izany.

Nisy roambinifolo vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny taona 1710. Heverina ho naharitra zato taona ny andro niainany.  
 
== Andriamasinavalona, mpanjaka (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-9 taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay andriambavy nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]] (1610-1630), ilay mpanjaka nanorina ny renivohitra Antananarivo ary raiben’ny raiben’[[Andrianampoinimerina]] (1785-1810). 

Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. 

Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izany hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). 

Andriamasinavalona no isan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa  ho an’ny  olony,  tia ny zanany sy ny havany ary ny vahoakany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra  ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona ». Feno fahendrena izy tamin’ ny fitondrana ny tany, nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany.  

Tsy [[lefona]] na [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana.

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Rahefa niamboho [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] dia ny zanany lahimatoa [[Andrianjakatsitakatrandriana]] aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo zandry olona  dia nampanoavina  teo Alasora  nanaraka ilay didy fandovam-panjakana  atao hoe ''«'' [[fanjakana arindra]] » ka ny zokiny aloha no manjaka, vao izay mandimby ny zandriny, fa hoy rainy taminy: « Zandrin’olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy! »

Nolazaina fa naditra sy tsy nahay nitondra fanjakana Razaka ka nangidy hoditra tamin’ ny vahoaka. Maro ny tantara mikasika ny fanonganana an-dRazaka, fa ity ihany no ho raisina fa mety mahafehy azy rehetra: 

Rehefa tao anatin’ny fahoriana toy izany ny vahoaka, dia  nisy loholona hendry, Andriamampandry no anarany, [[Hova|hovalahy]] avy amin’ny Zafimbazaha Dilambato, fa teny Andraisisa no nipetraka.
&lt;blockquote&gt;
«'' Izaho, hoy izy, handeha hamangy andriana! »'' 
&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;
 
&lt;/blockquote&gt;
Rehefa tonga tao amin-dRazakatsitakatrandriana tao Antananarivo izy dia nanontany hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny Andriana ô ! firy moa ny fonao ? »''
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ka fo firy ny foko fa tsy ho tokana ihany ! »''&lt;/blockquote&gt;,hoy Razaka namaly

&lt;blockquote&gt;''« Eny lahy, fa tokam-po Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt; , hoy Andriamampandry.

Dia lasa indray izy nankeny [[Alasora]], tao amin-dRazakanavalondralambo, nanontany nanao hoe:

&lt;blockquote&gt;''« Ry zanakandriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Fo firy ny foko ? fa fo roa , fo telo ! »''&lt;/blockquote&gt;  hoy ity farany namaly,&lt;blockquote&gt;''« Eny, lahy, hoy Andriamampandry, fa roa fo tokoa Razakanavalondralambo ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nanangona ny olon-kendry rehetra Andriamampandry, dia nampifidy izy: &lt;blockquote&gt;''« Iza no ho anareo, ry ley loholona: ny fo tokana sa ny fo roa ? »''&lt;/blockquote&gt;

Ny sasany naka ny fo tokana, ny hafa naka ny fo roa.  

&lt;blockquote&gt;''« Ela loatra izany, hoy Andriamampandry, fa ny fo tokana hamono izy dia izy irery no manapaka tsy miera,hamelona izy dia izy irery no miera; fa ny fo roa, hamono, miera amin’ny vahoaka, misy soa holazaina, miera amin’ny vahoaka ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia ny fo roa no nalain’ny vahoaka. Lasa ary Andriamampandry hikarakara ny raharaha, fa nony teny an-dalana dia notsenain’Andriamanalina, olon-kendry iray nataony hoe:&lt;blockquote&gt;''« Aza miteny ianao fa alao hanaovako azy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Nankeo Faliarivo Andriamanalina niantso an-d[[Razakatsitakatrandriana]] nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Mandre ve ianareo ? Avoahy Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny tao an-tanàna: 

&lt;blockquote&gt;''« Ahoana no amoahana ny andriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy  Andriamanalina nanohy sady nanozona:

&lt;blockquote&gt;''« Raha mankeny Andemaka, alemahon’Andriamanitra ! Mankeny Volasarika, sarihon’Andriamanitra ! Mankeny Ambodikongona,kongonin’Andriamanitra ! Mankeny Ambanidia, mbiaza ambany dian-dRazakanavalondralambo Razakatsitakatra ! »'' ''Nakopany ny lambany dia lasa izy.''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Nozonin’ny olona ianao Tompokolahy ! » &lt;/blockquote&gt;''hoy  Andriampanihiany, [[tsindranolahy]]. Dia hoy Andriamampandry:''

&lt;blockquote&gt;''« Izao no sikidinao, Tompokolahy, fa nozonin’ny olona ianao: mankanesa any Anteza ianao. »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nankany Anteza tokoa Razakatsitakatra, ary dia niala teny [[Alasora]] Razakanavalondralambo; nifindra nankeo Ambodivoanonoka, Antsahondra, Ambatobevanja, Razakatsitakatra, ary niampita nankeo Ambohipo, dia teo [[Ambatoroka]] ary Faliarivo Razakanavalondralambo; tonga teo Avaratr’Andohalo, Razakatsitakatra, fa Razakanavalondralambo kosa tonga tao Anatirova Antananarivo, nohobin’ny vahoaka  ka naka ny anarana hoe Andriamasinavalona.

Nodoran’Andriamapandry ny tranony teo avaratra [[Andohalo]], ka lao Razakatsitakatrandriana ary niloa-bava hoe « Mamitaka ! », lasa nivalana nikandrefana nihazo an'Antsakalava.

Ilay toerana  naharesen’Andriamasinavalona an-dRazakatsitakatrandriana dia natao tsy azo alehan’ny [[andriana]] na ny entan’andriana, fa fady ka natao hoe Ambohimanoro, satria misy olana mijoro eo manoro ny làlana  tsy azo aleha  mianavaratra na miakandrefana.	

Nalahelo anefa Andriamasinavalona rahefa lasa tokoa ilay zokiny, ka nony tonga teny Andriantany izy mianakavy, dia nandefasany lehilahy fito lahy nampitondrainy teny toy izao: &lt;blockquote&gt;''« Iny ny basy iray, lefona efatra, ento hiarovanareo tena, ary iny ny vola iray kitapo (20 piastra) hataonareo vatsy sy hivelomana any amin'izay toerana tianareo. »''&lt;/blockquote&gt;

Nahita izany Andrianjakatsitakatrandriana dia nitodika niantsinanana nivavaka tamin’[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra Andriananahary]] sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], nisaotra sy nitso-drano an-jandriny ho ela fanapahana, ho tratr’izay ela indrindra. Feno herim-po vaovao indray izy mianakavy nanohy ny dia niankandrefana ho any Antsakalavan’ i Boina.

Toy izany no fanehoan’Andriamasinavalona ny fahendreny sy ny hatsaram-panahiny, fa na dia nanana ny fahefana tsy refesi-mandidy aza izy, dia nanao am-po fa vonona mandrakariva hiera amin’ny vahoaka aloha vao mandray fanampahan-kevitra ary tsy mba nanenji-dresy izy. Tsy izy no nanongana sy nandroaka an’Andrianjakatsitakatrandriana zokiny teo amin’ ny fitondrana, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny tetikadin’Andriamampandry hovalahy mpanolontsaina.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’[[Andriatsimitoviaminandriandehibe]] rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra [[Andringitra]] ny avaratra-andrefana, [[Angavokely]] ny farany antsinanana, [[Alasora]] sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny [[Heniheny|heniheni]]&lt;nowiki/&gt;n’ i [[Betsimitatatra]] ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na [[tompomenakely]] nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana ([[Andriampanarivofonamanjaka]]), tany Manohilahy avaratra ([[Andriamasinteny]]), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive ([[Andriandanitramantany]]), sns…
Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny [[ady an-trano]], noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao [[andevo]] hamidy amin’ny mpijirika [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Arabo (vahoaka)|Arabo]]. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e:
Raha niainga hono avy any [[Ifanongoavana]] (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:&lt;blockquote&gt;''« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano.  
Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny [[mosary]]; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. 
Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny [[fandriampahalemana]] hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina  hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana .
Tsy tamin’ny [[basy]] aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny [[fanambadiana]] indrindraindrindra .
Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-[[Fampirafesana|hampirafy]], fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa. 

Nisy fifanekena na [[velirano]] natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana [[Orimbato|orim-bato]]&lt;nowiki/&gt;m-panoavana sy [[fihavanana]] manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »

Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, [[Amoronkay]], izay nisy [[tompomenakely]] nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa [[Andriampanarivofonamanjaka]], mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.

Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina [[velirano]] Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.

Dia hoy Andriamasinavalona:
&lt;blockquote&gt;
''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny [[Ranavalontsimitoviaminandriana]] ary hoy izy nanafatra:  
&lt;blockquote&gt;
''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny [[Bezanozano]], nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny [[Ontaiva]]; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’[[Angavo]], nahazo an’Ambohimasina, teo [[Ambohitrandriamanitra]], teo Andranomalaza nankeo [[Sambaina]] dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy [[Ivakiniadina]].
Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.

Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy:
&lt;blockquote&gt;
''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy.
Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia:
*[[Andrianjakavololonandriana]], izay napetrany teo Ambohitrarivo hitondra an’Avaradrano - Vakiniadina;
*sy [[Andriantsimitovifonamanjaka]], nanjaka tao Ambohitrandriamanitra taty aoriana nitondra an’Ivakinisisaony.
Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny [[Andriamasinavalona (foko)|foko Andriamasinavalona]].

Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:

Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo:
*	Tsy ovana ny fenitra efa nisy fa mipetraka ho tompom-bodivona amin’ny menakeliny, ho lovain-taranaka;
*	 mety hanjaka zanaka koa any aoriana.
Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia [[Andriandanitramantany]] no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive;  nalain’Andriamasinavalona  ho vady [[Ralanimboahangy]] zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’[[Andramasina]] ho [[vodivona]].

Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] dia nisy andriana  maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany [[Andriamasinteny]] tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe [[Ramananandrianjaka]], ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’[[Andriantomponimerina]] mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]].

Toraka izany [[Ranavalontsitakatrimerina]] andriambavy avy amin’ny [[Zanadralambo]] nalainy ho vady ka ny zanany dia nomeny hanjaka tao [[Ambohitrabiby]]; ary [[Ramananimerina]] kosa, dia zanak’andriana avy ao Antananarivo ihany ka [[Andrianjakanavalomandimby]] zanany dia nampanjakaina tao Antananarivo ihany.

[[Ratompondraondriana]]&lt;ref&gt;Pierre Razafimbelo (1911), « ''Tantaran'ny andrianteloray »'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, zanaky ny [[Andriateloray]], nateraky ny [[Andriandranando]] ary taizan’ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe [[Avaradrano]] iny; ka ny zanak’izy ireo  [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka]], dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano .
Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:

Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:

Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:

&lt;blockquote&gt;
''« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»''
&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: 
&lt;blockquote&gt;
''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! ''
&lt;br&gt;''– Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
&lt;/blockquote&gt;

Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Fifanarahana tamin’ny mpanjakan’Imamo Andriamasinavalona, Andriamatahobelirano. 

Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy [[Andriambahoaka]], mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe [[Andriambahoakampovoanitany]] no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy : 

Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno  amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: 
&lt;blockquote&gt;
''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »'' 
&lt;/blockquote&gt;

Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo .
Dia hoy izy roa lahy:
&lt;blockquote&gt;
''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.

Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.

Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny [[Antehiroka]] mpitsitsika azy:
&lt;blockquote&gt;
''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, [[volafotsy]] hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.

Ny teto Antananarivo kosa  nihira nanao hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.

Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo  ianao toy ny tompony ! »
 
Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany: 
* ny atsinanana: Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty;
* ny avaratra, Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka;
* ny andrefana: Vakin’Iombifotsy;
* ary ny farany atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive, manamorona ny efitra atsimo.

Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona dia nisy mosary lehibe, natao hoe « Tsimiofy » saika nandripaka ny vahoaka merina. Nisy rivotra sy orana nikija nandritry ny iray volana izay niverimberina isan-taona, namely ka potika avokoa ny voly na an-tanety na an-tanimbary; tsy nanana hanin-kohanina intsony ny olona ka tratra hatramin’ ny fianakavian’ ny andriamanjaka. 
Naniraka olona nitady vary sy hanina na ho vidina aza Andriamasinavalona ka tsy nahita raha tsy tany amin’ Andriandrivotra, tao Andraisisa, izay nanome maimaim-poana sy nanolotra hanina fanampiny aza ka faly ny andriamanjaka. Ary izay no nahatonga ilay fitenenana hoe : « Hany vary Andraisisa ! ». Novaliana soa Andriandrivotra ka natao menabe Andraisisa fa tsy menakely intsony.

Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny [[fefiloha]] nanomboka hatreo [[Ankadimbahoaka]] ka hatrany andrefan’[[Ilanivato]], mba ho tonga tanimbary midadasika i [[Betsimitatatra]] hiveloman’ny olony, fa hoy izy :&lt;blockquote&gt; ''« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »'' &lt;/blockquote&gt;

Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:

* Nampitomboina ny raharam-barotra ka nametraka ny « tsena » izy toeram-pihaonana amin’ny fifanankalozana sy nampiasana ny vola (ariary avy amin'ny ''real'' [[Espaina|espaniôla]]) sy ny vakivakim-bola. Koa efa nisy ny tsena isan-kerinandro sy isan-tokon’Imerina  tamin’izany (fa tsy vao tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] akory vao nisy).
* Nividy tafondro iray izy (tafondro voalohany teto  Imerina), tsy entina hiady akory fa marika hampitandremana ny olona fa tokony hanjaka ny filaminana sy fandriampahalemana (fa raha manakorontana dia mipoaka io tafondro « Befeo » io, ka matiny).
* Nametraka ilay fomba  atao hoe « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana; ka tsy ny hena vody ondry ara-bakiteny intsony no natao fa nosoloina zavatra hafa na vola izany, na tany, na firavaka  ….

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy:
Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny [[Tsiarondahy]], ny [[Madiotanana]], ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.

Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe:
''«'' ''Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e !'' ''»'' (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny [[Ambaniandro]] no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! »'' 
Raha samy andriana dia ny  fiarahabana ''« Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.

Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.

Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’[[omby volavita]]; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]], tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]].

Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka ([[Ralambo]], Andriamasinavalona ary [[Andrianampoinimerina]] tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.  

Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i [[Trimofoloalina]], nahafoy tena nety atao sorona  velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany).
Tao Besakana no nisy ny « [[afo tsy maty]] » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.

Ny [[Zanakandriana]] voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny [[Andrianteloray]] sy ny [[Zanadralambo]] izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny [[Zazamarolahy]] sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]]; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:

	Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe ''«'' ''Tsara và, tompoko !'' ''»''.  

* Ny [[Zazamarolahy]] dia ireo zafikely sy taranak’izy 4-dahy nanjaka. Novain’[[Andrianampoinimerina]] anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-d[[Rangorinimerina]] natao Zazamarolahy. Ny [[Zanakandriana]] dia tsy tafiditra ao amin’ny sokajin’ny havan’andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe « izy mirahalahy avy » na « izy mianadahy avy ». Nanomboka tamin-d[[Radama I]] vao nisy nantsoina hoe [[Printsy]] nalaina tahaka tamin’ny vazaha. Tsy nolovaina ny anarana hoe Printsy;

* Ny  [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], taranak’Andriamasinavalomanjaka sy ireo iray tampo aminy, zokin’olona mitana fanjakana, mitoetra am-bodivona manana [[tranomanara]]  sy vahoaka menakely manompo azy;

* Ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], na Zanatompo avy ao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]] dia natao zokin’olona mitana fanjakana, natao fakana zazavavy ho vadin’ny Andriamanjaka  ary mpanantatra  ny raharaha voalohany ho an’ny Andriamanjaka izy;

* Ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], avy ao Ambohitrombihavana;

* Ny [[Andriandranando]], avy ao Ambohibe;

* Ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]].

Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao [[fefiloha]], mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny [[Hova]] sy ny [[Bemihisatra]] ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.

Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:

* Ny Andriana na ny Andriamanjaka, 
* Ny Andriana, terakin’ny trano Ifohiloha: dia ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]], ary ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]],
* Ny [[Andrianteloray]], dia ny andriantompokoindrindra, ny andrianamboninolona, ary ny andriandranando,
* Ny [[havan’ Andriana|havan’Andriana]], dia ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin‘ Andrianjaka|Zanadralambo amin‘Andrianjaka]].

==== Ny fomba sy ny zon’ny andriana  teto Imerina amin’ny ankapobeny ====

Nanana zo sy sata iombonana ny andriana rehetra (ireo tarana-d[[Rangita]] sy [[Rafohy]]), izay iavahany kely amin’ny sarambabem-bahoaka, indrindra amin’ny adidy atao amin’ny andriamanjaka:

* tsy miambina andriana;
*tsy mitondra entan’andriana;
* tsy mibaby na milanja andriana;
* tsy manao hazo lava (maka hazo any an’ala hanaovana ny tranon’andriana);
* tsy mihady na mitaona tany mena amin’ny fanaovana fasana na fandevenana andriana;
* Ireo rehetra ireo dia ankoatra ny zo isan-tokony toy ny tsy gadraina vy na tsy alatsa-drà;

Tsahivina koa anefa fa misy  amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny [[Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Trimofoloalina (foko)|Trimofoloalina]], …. dia tsy hanim-bodihena , tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo  dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha [[andriana]] merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.

==== Ny fanambadiana ==== 

Mafy ny lalàna amin’ny [[fanambadiana]] teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « [[lova tsy mifindra]] ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.

Fa hoy [[Andrianampoinimerina]] nanamafy izany: &lt;blockquote&gt;''« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »'' &lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ny boky « Firaketana »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ravelojaona (1937), « ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana'' »'','' Imp. industrielle - Antananarivo. &lt;/ref&gt; manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany.
Ny andriandahy ambony ([[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]] no ho miakatra ) dia mahazo manambady [[Hova|hovavavy]], nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy [[tranomanara]] sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».

Ny andriambavy kosa raha manambady hovalahy dia « mandrorona »; amidin’ny fokonolona izy ary ny vidiny dia hividianana mangahazo masaka, hanin’izay rehetra eo; izany no fanariana razana azy sady fanalàm-baraka faran’izay mahamenatra …
Raha andriambavy amin’ ny [[andrianteloray]] sy [[Zanadralambo]] no alain’ny Andriandahy amin’ny terak’Ifohiloha ho vady dia « misandratra » izy ka ny taranany dia mandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Ary ireo karazam-poko hafa toy ny [[Antehiroka (foko)|Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Talasora]], ny [[Folovohitra]] (ny [[hova]]) ary ny « [[Voaramasika]] » fakana ny [[angaralahy]], ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:

&lt;blockquote&gt;''« Ianareo [[Talasora]], ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ny [[Ambaniandro]] na ny [[Bemihisatra]] na ny [[Folovohitra]] na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny  ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »''&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;''Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny [[Manisotra]], ny [[Manendy]], ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-d[[Radama I]] taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….).''&lt;/blockquote&gt;

Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « [[andevo]] » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana. 

=== Zara-taiza fa tsy Andriana ===

&lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »'' &lt;/blockquote&gt;

Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny. 

Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny  voalaza ery ambony. 

Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka  sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana. 

Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».

* ''Ny'' « [[Menabe (tany)|Menabe]] » dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay ny foibeny dia Antananarivo ihany. Ny mponina tamin’izany faritra na fanjakana izany dia nantsoina koa hoe Menabe. Tato aoriana anefa, rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy 4-dahy zanany, nihazakazaka samy nanao « [[Menabe (tany)|Menabe]] » ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ka ny Menabe tamin’izany dia nisy 3 no isa farany dia [[Antananarivo Renivohitra|Antananarivo]], [[Ambohimanga]], [[Ambohidratrimo]], [[Alasora]]  dia efa Menabe hatramin’ny ela fa nametrahana ny zanakandriana handimby fanjakana;

* ''Ny'' '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » indray dia faritra kely iray ao anatin’ny [[Menabe (tany)|Menabe]] ihany (toy ny hoe [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ao anatin’ny [[Distrika eto Madagasikara|Distrika]], ankehitriny) nefa toerana hanjakana sy iveloman’ireo [[Tompombodivona]] na [[Tompomenakely]] sy ny fianakaviany izay mandrakariva avy amin’ny foko [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]]. Ka ny mponina ao anatin’izany faritra izany dia nantsoina koa hoe '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] ». Fa hoy mantsy Andriamasinavalona: &lt;blockquote&gt;''« Ireo zanako ireo, ianareo ry Merina no tanety ary izy ireo no tsimbotry (valala  mbola tsy hary elatra); ka na ho aiza na ho aiza no alehany dia ao an-kibonareo; ianareo no ivelomany ka tandremonareo ireo zanako ireo ! »''&lt;/blockquote&gt; Nisy 12 vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary nisy betsaka toy izany koa ireo zanany izay nisy 9 lahy sy vavy maromaro.

Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » ho marobe.
Noho  izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.

Tsy nanao tahaka an’[[Andriamanelo]] izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’[[Andrianampoinimerina]] taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.

Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.

Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ? 

Nanontaniana ny [[Sampy (malagasy)|Sampy]]; [[Kelimalaza]] teny [[Ambohimanambola]] no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: &lt;blockquote&gt;''« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy. 


Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: &lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »''&lt;/blockquote&gt;

- Ary hoy ny vahoaka:&lt;blockquote&gt;''« iray  no anay ! »''&lt;/blockquote&gt;

- Dia hoy Andriamasinavalona:&lt;blockquote&gt;''« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: &lt;blockquote&gt;''« izaho tsy manan-damba ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: &lt;blockquote&gt;''« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: &lt;blockquote&gt;''« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: &lt;blockquote&gt;« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana

* Indro [[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], tera-dRatompondraondrina, omeko an’[[Ambohimanga]], mitoetra amin’ny Tsimadiloavaradrano, sy [[Ilafy]], Ambatomanoina Volaniray, Fandàna, Merinkasinina Ambohimanambola, Hiaramy, Ambohipeno, Ambohijoky, Ambohidanerana;
* Indro [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-dRamananimerina, omeko an’Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza dia Imerinatsimo;
* Indro [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka, omeko an’Ambohidratrimo, Ambohimaha 3 vohitra, Ambohitrimanjaka,  Ambohimanoa, Ampananina dia i Marovatana rehetra;
* Indro kosa [[Andrianavalonimerina]], tera-dRasolomananambonitany, omeko an’Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amin’Avarabohitra;
* Ary izaho kosa, hoy Andriamasinavalona, mitoetra eto Antananarivo foiben’Imerina.

Ary indro [[Andrianambonimena]], zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »&lt;/blockquote&gt;

Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.

Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny [[Havan’Andriana]] 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: &lt;blockquote&gt;''« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»''&lt;/blockquote&gt;

Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao [[Ambohidratrimo]] no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra. 

Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.

Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.

[[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], ilay tao [[Ambohimanga]], nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.

[[Andrianjakanavalomandimby]] tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’[[Andriambonimena]] tao [[Alasora]], efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; 
fa i [[Vakinisisaony]] sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.

[[Andriantrimobemihisatra]] kosa tao [[Ambohidratrimo]] sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i [[Marovatana]].

Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny [[varotra andevo]] aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny [[basy]] mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana. 

[[Andriantomponimerina]] ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela. 

Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho [[andevo]]. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »'' &lt;/blockquote&gt;Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: 

&lt;blockquote&gt;''« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ilay ity namaly boraingina: 

&lt;blockquote&gt;''« Samy manana ny azy ! »''&lt;/blockquote&gt; Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: &lt;blockquote&gt;''« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »''&lt;/blockquote&gt; Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana. 

Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona. 

Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).  

Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’[[Ambohidratrimo]] nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa  hanavotana azy. 

Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka: 

&lt;blockquote&gt;''« Ny andriana ô ! »''&lt;/blockquote&gt;
 
&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ? »''&lt;/blockquote&gt;hoy rainy: 

&lt;blockquote&gt;''« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Eny. »'' &lt;/blockquote&gt;, hoy rainy mamaly: 

&lt;blockquote&gt;''« Omeo ahy ary Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Tsy omeko kosa. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andriamasinavalona: 

&lt;blockquote&gt;''« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nandefa iraka koa ireo zanany maro teto Imerina, nanontany tany Ambohidratrimo dia novaliny hoe:&lt;blockquote&gt;''« Tiany hono aho, ka tsy foiny hilaozana ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha.
	Tsy marina izany hoy ny hafa  fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny [[salaka]]&lt;nowiki/&gt;n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay [[tevana]] eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany [[Andriantany]], tonga aty [[Ilanivato]] vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.

[[Raombana]] kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny [[Andriantrimobemihisatra]], zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny [[hao]]&lt;nowiki/&gt;ny no nalahelo mafy ity raibeny:&lt;blockquote&gt;''« Fa maninona  Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty [[Andohatapenaka]] vao fantatr’[[Andriantomponimerina]]. Nisafoaka izy ka  saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa. 

Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:&lt;blockquote&gt;''« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe [[Andriantrimobemihisatra]]. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia [[Imananety]]. 

	Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:  

* 	tsy mba nampan-datsa-dra izy araka ilay tantaran’ i [[Trimofoloalina]], ilay lehilahy nanolo-tena atao sorona mba hanomezana voninahitra ny mpanjaka, nefa tsy novonoina fa nosoloina ran’akoholahy ny rany na ranon-kodinato;

* 	nampanjaka ny safidin’ny olona tsirairay araka ny tantaran-dRatsisaramba vehivavy izay nomeny alàlana hifidy izay lehilahy tiany ho vady: I Doàka, lehilahy lehibe manankarena nidehadehaka avy any Imerinatsimo sa Imalo, tovolahy tsara tarehy nalemy fanahy sy nimpirimpirina avy any Avaradrano ? Imalo no nofidin-dravehivavy ka nahatonga ny fitenenana manao hoe: « Ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ! »

	Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, [[Andriandahifosy]] tany Antsakalava (1610-1680) na [[Andriantsirotso]] (1690-1720) tany [[Antankarana]]. 

	Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona ''»'', Antananarivo.&lt;/ref&gt; ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe: 

	Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza. 

* 	La ''Frantsa'' anie ka nanana an’i Louis XIV, mpanjakany be voninahitra e !;
* i ''Rosia'' nanana an’ i Piera Lehibe  « ''tsar'' » nanandaza sy nahery an’ady;
* Gauillame III d’Orange nanomboka nametraka ny fanjakan’andriana iaraha-mitantana tany ''Angleterre''; 
* Frédéric I de Brandebourg tonga mpanjakan’ i « ''Prusse'' » tany Alemaina (jermania);
* Aurangzeb, amperora « ''Mogol'' » nanitatra ny fanjakany tany « ''India'' »;
* Ary ''Imerina'' na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa  mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny.

Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona.  
	
	Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny [[Zafikely|zafikeliny]], ny [[Zafiafy|zafiafiny]], ary angamba koa ny [[zafindohalika]], fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: 
« Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny manontany manao hoe: « Iza moa no Andriamasinavalona ary mbola misy ve izany ankehitriny ? ».

Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.

Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny  fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana. 

Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy [[amontana]] sy [[aviavy]] maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona [[tompomenakely]] nonina teo tany am-boalohany.

Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.

Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !

Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.

Taty aoriana anefa [[Andrianampoinimerina]] sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.

Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka sy andriana ambony izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao isan’ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».

Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]], dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory. 

Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:

Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..

	Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.		

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe-Amoronkay;
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, zana-dRasolomananambonintany, tao Ambohimahamanina;
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

	a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona [[tompomenakely]] teo voalohany;

	Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’[[Andrianampoinimerina]] teo [[Ambohidrapeto]] koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy [[zazamarolahy]] tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao [[Ambohidrapeto]]. Misy lafin-kavan-d[[Ranavalona III]] koa ao ka izany no nandevenana ny [[printsy]] Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;

	b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.

	Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na [[Ranavalona III]] mirahavavy;

	d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novain’Andrianampoinimerina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina ilay noroahina hiala an’Ambohitrabiby izy ka niteraka  telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana - Mamiomby fiaviany.

	e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina  ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao  Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ [[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;

	g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;

	h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;

	i)  Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « [[Zanadranavalona]] »;

k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao [[Andramasina]], terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny, tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, niteraka an'Andriambetandra, tao Anosikely - Fenoarivo;

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an-dRavololondralambo, tao [[Ilafy]] sy an'Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’Andrianambonimena, tao Alasora, sy an-dRangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe - Ambodirano;
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza;

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao [[Ambohitrandriamanitra]]. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, Lohavohitra) vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;

* Andriandambonavalona niteraka an-dRazakatsihono, tao Sambaina (vavy natao lahy, nitondra fanjakana ary nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina) sy Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny.

Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay (Ambohitrandriamanitra) izay niteraka an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:

* Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);

23) Andriamanitrandriana (Miadamanjaka).

Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.

* Andriamborosinandriana dia nanambady an’Andrianjaza, anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy malaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony naka an’Ivakinankaratra izy.

Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.

Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, dia ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana - Ambohimanga ady, resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy;
* Ny taranak’Andrianavalonimerina dia nataony andriamasinavalona avokoa; ireo no niavian’ny ankamaroan’ ny andriamasinavalona amin’Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy mpanjaka, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (Ravorombato), mpanjaka tao Ambohidratrimo ka ny zanany Rabehety dia noresen’Andrianampoinimerina;
* Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niely patrana eran' i Marovatana, toy ny any Mamiomby:

- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana); 

- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa  zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]]&lt;nowiki/&gt;a sy[[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] – [[Vohipeno]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: [[Jean Laborde]], de Lastelle, Nicol,…;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo-arabo, mpivarotra na mpandraharaha ho an’ ny fanjakana ka ny notendrena ho andriambaventy tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».

	Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.

	Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny  Andriamasinavalona ==
Toy ny  sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]] fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.

Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……  

Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:  

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.

Nizarazara isam-pianakaviana sy fonenana na vodivona araka ny fiaviany avy izy ireo, ary ny ankapobeny dia naka ny anaran’ny razambe loharano niaviany mba iavahany amin’ny havany hafa: efa nisy hatrany amin’ny 50 tany ho any ny isam-pianakaviana sy isan-toko nitondra ny anarana hoe « ny zanak’Andriamasinavalona » tamin’io taona io.
Nisy ny naharitra ela hatramin’izao fotoana izao ireny fikambanam-pianakaviana ireny, toy ny « Zanadranavalona ao Anosimanjaka » izay nahay nitandro ny firaisan-kina niaro ny fomban-drazana, nanana foto-kevitra ijoroana, toy izany koa ny « Fikambanan’ny tera-dRalanimboahangy - Andriantsolo ao Andramasina », ny  « Fikambanana Andriana ao Antsahadinta », sns…; ny ankamaroany kosa dia toa efa lasa tantara ihany sisa izay iezahan’ny fikambanana « ny Taranak’Andriamasinavalona » arenina ankehitriny.

Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.

Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt; izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* tamin’ny « zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* tamin’ny « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina 6-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna. 

Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).

Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

Tera-dRafondrazaka (Anosy-avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena, sy Ratomponivololona, Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, Ankady,..).

Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, Ampanga…).

Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana sy Andriampanazava-nimerina,  sy Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina,…).

Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Ambohidrazana, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, Manjaka,..);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, Poliny, ..);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Vatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Vatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, Ambohitrivoimanga).
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona amin’ny  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.

Ny sasany tamin’izy ireo dia nanana menakely; ny ankamaroany kosa  efa nanomboka sahirana aram-pivelomana; fantatra izany tamin’ny filazam-pananana nataon’ny tsirairay: ny isan’ny andevo, ny omby, ny vary. Nisy tena mpanefoefo satria nanana [[andevo]]  am-polony maro, omby aman-jatony, vary am-bata famarana maro. Nisy koa anefa no nilaza fa tsy nanana na inona na inona,dia nolazaina fa « mpirenireny », tsy lany miaramila.

Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.

Rehefa resy ny fanjakana merina taty aoriana ka lasa zanatany frantsay Madagasikara, dia hitan’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]], governora jeneraly, fa ireto foko Andriamasinavalona ireto izay miparitaka eran’ny tany sady nanana zo betsaka teo am-pelatanany ary fahefana amin’ny vahoaka, dia mety hanelingelina azy amin’ny tetika fanjanahana tiany ampiarina; ka nataony fahavalo tsy maintsy resena noho izany ny Andriamasinavalona rehetra.

Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-d[[Ranavalona III]] (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.

Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « ''les barons brigands »''; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?

Ny mpanoratra teratany sasany  indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.

Noho io lalana  navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana. 

Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny [[Vazaha]] sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. 
	
Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy.
	
Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakana ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny.  Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.  

Araka ny tantara dia [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt;, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré]]

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;    

Tamin’ny  taranak’Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.  

Hoy ilay [[vazaha]] atao hoe Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa  Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrany hitondra sy hiandry fanjakana tao Rabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy mianaka Rakarabo zanany tamin’Andrianampoina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nanjaka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’Andriamangarira; ao koa ny an-dRatsimisotry zazamarolahy, ny an’ny terak'Andrianjakatrimo sasany, Andriamasinavalona; ery andrefan’ny tanàna no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|&lt;u&gt;Saritany&lt;/u&gt;: Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>cg9344z6ttd58hwjccpw5cg7w46j422</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143684</id>
      <parentid>1143683</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T20:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, mpanjaka (1675-1710) */</comment>
      <origin>1143684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145804" sha1="toz70j46f02pwueqyiculeu6en1avtb" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana Antananarivo, Renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. 

Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no nahatonga izany.

Nisy roambinifolo vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny taona 1710. Heverina ho naharitra zato taona ny andro niainany.  
 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa vazimba nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). 

Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. 

Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izany hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). 

Andriamasinavalona no isan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa  ho an’ny  olony,  tia ny zanany sy ny havany ary ny vahoakany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra  ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona ». Feno fahendrena izy tamin’ ny fitondrana ny tany, nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany.  

Tsy [[lefona]] na [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana.

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Rahefa niamboho [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] dia ny zanany lahimatoa [[Andrianjakatsitakatrandriana]] aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo zandry olona  dia nampanoavina  teo Alasora  nanaraka ilay didy fandovam-panjakana  atao hoe ''«'' [[fanjakana arindra]] » ka ny zokiny aloha no manjaka, vao izay mandimby ny zandriny, fa hoy rainy taminy: « Zandrin’olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy! »

Nolazaina fa naditra sy tsy nahay nitondra fanjakana Razaka ka nangidy hoditra tamin’ ny vahoaka. Maro ny tantara mikasika ny fanonganana an-dRazaka, fa ity ihany no ho raisina fa mety mahafehy azy rehetra: 

Rehefa tao anatin’ny fahoriana toy izany ny vahoaka, dia  nisy loholona hendry, Andriamampandry no anarany, [[Hova|hovalahy]] avy amin’ny Zafimbazaha Dilambato, fa teny Andraisisa no nipetraka.
&lt;blockquote&gt;
«'' Izaho, hoy izy, handeha hamangy andriana! »'' 
&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;
 
&lt;/blockquote&gt;
Rehefa tonga tao amin-dRazakatsitakatrandriana tao Antananarivo izy dia nanontany hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny Andriana ô ! firy moa ny fonao ? »''
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ka fo firy ny foko fa tsy ho tokana ihany ! »''&lt;/blockquote&gt;,hoy Razaka namaly

&lt;blockquote&gt;''« Eny lahy, fa tokam-po Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt; , hoy Andriamampandry.

Dia lasa indray izy nankeny [[Alasora]], tao amin-dRazakanavalondralambo, nanontany nanao hoe:

&lt;blockquote&gt;''« Ry zanakandriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Fo firy ny foko ? fa fo roa , fo telo ! »''&lt;/blockquote&gt;  hoy ity farany namaly,&lt;blockquote&gt;''« Eny, lahy, hoy Andriamampandry, fa roa fo tokoa Razakanavalondralambo ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nanangona ny olon-kendry rehetra Andriamampandry, dia nampifidy izy: &lt;blockquote&gt;''« Iza no ho anareo, ry ley loholona: ny fo tokana sa ny fo roa ? »''&lt;/blockquote&gt;

Ny sasany naka ny fo tokana, ny hafa naka ny fo roa.  

&lt;blockquote&gt;''« Ela loatra izany, hoy Andriamampandry, fa ny fo tokana hamono izy dia izy irery no manapaka tsy miera,hamelona izy dia izy irery no miera; fa ny fo roa, hamono, miera amin’ny vahoaka, misy soa holazaina, miera amin’ny vahoaka ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia ny fo roa no nalain’ny vahoaka. Lasa ary Andriamampandry hikarakara ny raharaha, fa nony teny an-dalana dia notsenain’Andriamanalina, olon-kendry iray nataony hoe:&lt;blockquote&gt;''« Aza miteny ianao fa alao hanaovako azy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Nankeo Faliarivo Andriamanalina niantso an-d[[Razakatsitakatrandriana]] nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Mandre ve ianareo ? Avoahy Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny tao an-tanàna: 

&lt;blockquote&gt;''« Ahoana no amoahana ny andriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy  Andriamanalina nanohy sady nanozona:

&lt;blockquote&gt;''« Raha mankeny Andemaka, alemahon’Andriamanitra ! Mankeny Volasarika, sarihon’Andriamanitra ! Mankeny Ambodikongona,kongonin’Andriamanitra ! Mankeny Ambanidia, mbiaza ambany dian-dRazakanavalondralambo Razakatsitakatra ! »'' ''Nakopany ny lambany dia lasa izy.''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Nozonin’ny olona ianao Tompokolahy ! » &lt;/blockquote&gt;''hoy  Andriampanihiany, [[tsindranolahy]]. Dia hoy Andriamampandry:''

&lt;blockquote&gt;''« Izao no sikidinao, Tompokolahy, fa nozonin’ny olona ianao: mankanesa any Anteza ianao. »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nankany Anteza tokoa Razakatsitakatra, ary dia niala teny [[Alasora]] Razakanavalondralambo; nifindra nankeo Ambodivoanonoka, Antsahondra, Ambatobevanja, Razakatsitakatra, ary niampita nankeo Ambohipo, dia teo [[Ambatoroka]] ary Faliarivo Razakanavalondralambo; tonga teo Avaratr’Andohalo, Razakatsitakatra, fa Razakanavalondralambo kosa tonga tao Anatirova Antananarivo, nohobin’ny vahoaka  ka naka ny anarana hoe Andriamasinavalona.

Nodoran’Andriamapandry ny tranony teo avaratra [[Andohalo]], ka lao Razakatsitakatrandriana ary niloa-bava hoe « Mamitaka ! », lasa nivalana nikandrefana nihazo an'Antsakalava.

Ilay toerana  naharesen’Andriamasinavalona an-dRazakatsitakatrandriana dia natao tsy azo alehan’ny [[andriana]] na ny entan’andriana, fa fady ka natao hoe Ambohimanoro, satria misy olana mijoro eo manoro ny làlana  tsy azo aleha  mianavaratra na miakandrefana.	

Nalahelo anefa Andriamasinavalona rahefa lasa tokoa ilay zokiny, ka nony tonga teny Andriantany izy mianakavy, dia nandefasany lehilahy fito lahy nampitondrainy teny toy izao: &lt;blockquote&gt;''« Iny ny basy iray, lefona efatra, ento hiarovanareo tena, ary iny ny vola iray kitapo (20 piastra) hataonareo vatsy sy hivelomana any amin'izay toerana tianareo. »''&lt;/blockquote&gt;

Nahita izany Andrianjakatsitakatrandriana dia nitodika niantsinanana nivavaka tamin’[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra Andriananahary]] sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], nisaotra sy nitso-drano an-jandriny ho ela fanapahana, ho tratr’izay ela indrindra. Feno herim-po vaovao indray izy mianakavy nanohy ny dia niankandrefana ho any Antsakalavan’ i Boina.

Toy izany no fanehoan’Andriamasinavalona ny fahendreny sy ny hatsaram-panahiny, fa na dia nanana ny fahefana tsy refesi-mandidy aza izy, dia nanao am-po fa vonona mandrakariva hiera amin’ny vahoaka aloha vao mandray fanampahan-kevitra ary tsy mba nanenji-dresy izy. Tsy izy no nanongana sy nandroaka an’Andrianjakatsitakatrandriana zokiny teo amin’ ny fitondrana, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny tetikadin’Andriamampandry hovalahy mpanolontsaina.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’[[Andriatsimitoviaminandriandehibe]] rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra [[Andringitra]] ny avaratra-andrefana, [[Angavokely]] ny farany antsinanana, [[Alasora]] sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny [[Heniheny|heniheni]]&lt;nowiki/&gt;n’ i [[Betsimitatatra]] ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na [[tompomenakely]] nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana ([[Andriampanarivofonamanjaka]]), tany Manohilahy avaratra ([[Andriamasinteny]]), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive ([[Andriandanitramantany]]), sns…
Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny [[ady an-trano]], noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao [[andevo]] hamidy amin’ny mpijirika [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Arabo (vahoaka)|Arabo]]. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e:
Raha niainga hono avy any [[Ifanongoavana]] (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:&lt;blockquote&gt;''« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano.  
Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny [[mosary]]; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. 
Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny [[fandriampahalemana]] hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina  hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana .
Tsy tamin’ny [[basy]] aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny [[fanambadiana]] indrindraindrindra .
Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-[[Fampirafesana|hampirafy]], fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa. 

Nisy fifanekena na [[velirano]] natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana [[Orimbato|orim-bato]]&lt;nowiki/&gt;m-panoavana sy [[fihavanana]] manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »

Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, [[Amoronkay]], izay nisy [[tompomenakely]] nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa [[Andriampanarivofonamanjaka]], mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.

Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina [[velirano]] Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.

Dia hoy Andriamasinavalona:
&lt;blockquote&gt;
''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny [[Ranavalontsimitoviaminandriana]] ary hoy izy nanafatra:  
&lt;blockquote&gt;
''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny [[Bezanozano]], nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny [[Ontaiva]]; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’[[Angavo]], nahazo an’Ambohimasina, teo [[Ambohitrandriamanitra]], teo Andranomalaza nankeo [[Sambaina]] dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy [[Ivakiniadina]].
Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.

Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy:
&lt;blockquote&gt;
''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy.
Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia:
*[[Andrianjakavololonandriana]], izay napetrany teo Ambohitrarivo hitondra an’Avaradrano - Vakiniadina;
*sy [[Andriantsimitovifonamanjaka]], nanjaka tao Ambohitrandriamanitra taty aoriana nitondra an’Ivakinisisaony.
Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny [[Andriamasinavalona (foko)|foko Andriamasinavalona]].

Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:

Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo:
*	Tsy ovana ny fenitra efa nisy fa mipetraka ho tompom-bodivona amin’ny menakeliny, ho lovain-taranaka;
*	 mety hanjaka zanaka koa any aoriana.
Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia [[Andriandanitramantany]] no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive;  nalain’Andriamasinavalona  ho vady [[Ralanimboahangy]] zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’[[Andramasina]] ho [[vodivona]].

Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] dia nisy andriana  maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany [[Andriamasinteny]] tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe [[Ramananandrianjaka]], ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’[[Andriantomponimerina]] mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]].

Toraka izany [[Ranavalontsitakatrimerina]] andriambavy avy amin’ny [[Zanadralambo]] nalainy ho vady ka ny zanany dia nomeny hanjaka tao [[Ambohitrabiby]]; ary [[Ramananimerina]] kosa, dia zanak’andriana avy ao Antananarivo ihany ka [[Andrianjakanavalomandimby]] zanany dia nampanjakaina tao Antananarivo ihany.

[[Ratompondraondriana]]&lt;ref&gt;Pierre Razafimbelo (1911), « ''Tantaran'ny andrianteloray »'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, zanaky ny [[Andriateloray]], nateraky ny [[Andriandranando]] ary taizan’ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe [[Avaradrano]] iny; ka ny zanak’izy ireo  [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka]], dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano .
Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:

Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:

Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:

&lt;blockquote&gt;
''« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»''
&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: 
&lt;blockquote&gt;
''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! ''
&lt;br&gt;''– Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
&lt;/blockquote&gt;

Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Fifanarahana tamin’ny mpanjakan’Imamo Andriamasinavalona, Andriamatahobelirano. 

Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy [[Andriambahoaka]], mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe [[Andriambahoakampovoanitany]] no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy : 

Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno  amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: 
&lt;blockquote&gt;
''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »'' 
&lt;/blockquote&gt;

Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo .
Dia hoy izy roa lahy:
&lt;blockquote&gt;
''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.

Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.

Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny [[Antehiroka]] mpitsitsika azy:
&lt;blockquote&gt;
''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, [[volafotsy]] hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.

Ny teto Antananarivo kosa  nihira nanao hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.

Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo  ianao toy ny tompony ! »
 
Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany: 
* ny atsinanana: Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty;
* ny avaratra, Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka;
* ny andrefana: Vakin’Iombifotsy;
* ary ny farany atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive, manamorona ny efitra atsimo.

Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona dia nisy mosary lehibe, natao hoe « Tsimiofy » saika nandripaka ny vahoaka merina. Nisy rivotra sy orana nikija nandritry ny iray volana izay niverimberina isan-taona, namely ka potika avokoa ny voly na an-tanety na an-tanimbary; tsy nanana hanin-kohanina intsony ny olona ka tratra hatramin’ ny fianakavian’ ny andriamanjaka. 
Naniraka olona nitady vary sy hanina na ho vidina aza Andriamasinavalona ka tsy nahita raha tsy tany amin’ Andriandrivotra, tao Andraisisa, izay nanome maimaim-poana sy nanolotra hanina fanampiny aza ka faly ny andriamanjaka. Ary izay no nahatonga ilay fitenenana hoe : « Hany vary Andraisisa ! ». Novaliana soa Andriandrivotra ka natao menabe Andraisisa fa tsy menakely intsony.

Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny [[fefiloha]] nanomboka hatreo [[Ankadimbahoaka]] ka hatrany andrefan’[[Ilanivato]], mba ho tonga tanimbary midadasika i [[Betsimitatatra]] hiveloman’ny olony, fa hoy izy :&lt;blockquote&gt; ''« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »'' &lt;/blockquote&gt;

Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:

* Nampitomboina ny raharam-barotra ka nametraka ny « tsena » izy toeram-pihaonana amin’ny fifanankalozana sy nampiasana ny vola (ariary avy amin'ny ''real'' [[Espaina|espaniôla]]) sy ny vakivakim-bola. Koa efa nisy ny tsena isan-kerinandro sy isan-tokon’Imerina  tamin’izany (fa tsy vao tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] akory vao nisy).
* Nividy tafondro iray izy (tafondro voalohany teto  Imerina), tsy entina hiady akory fa marika hampitandremana ny olona fa tokony hanjaka ny filaminana sy fandriampahalemana (fa raha manakorontana dia mipoaka io tafondro « Befeo » io, ka matiny).
* Nametraka ilay fomba  atao hoe « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana; ka tsy ny hena vody ondry ara-bakiteny intsony no natao fa nosoloina zavatra hafa na vola izany, na tany, na firavaka  ….

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy:
Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny [[Tsiarondahy]], ny [[Madiotanana]], ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.

Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe:
''«'' ''Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e !'' ''»'' (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny [[Ambaniandro]] no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! »'' 
Raha samy andriana dia ny  fiarahabana ''« Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.

Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.

Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’[[omby volavita]]; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]], tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]].

Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka ([[Ralambo]], Andriamasinavalona ary [[Andrianampoinimerina]] tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.  

Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i [[Trimofoloalina]], nahafoy tena nety atao sorona  velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany).
Tao Besakana no nisy ny « [[afo tsy maty]] » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.

Ny [[Zanakandriana]] voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny [[Andrianteloray]] sy ny [[Zanadralambo]] izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny [[Zazamarolahy]] sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]]; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:

	Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe ''«'' ''Tsara và, tompoko !'' ''»''.  

* Ny [[Zazamarolahy]] dia ireo zafikely sy taranak’izy 4-dahy nanjaka. Novain’[[Andrianampoinimerina]] anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-d[[Rangorinimerina]] natao Zazamarolahy. Ny [[Zanakandriana]] dia tsy tafiditra ao amin’ny sokajin’ny havan’andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe « izy mirahalahy avy » na « izy mianadahy avy ». Nanomboka tamin-d[[Radama I]] vao nisy nantsoina hoe [[Printsy]] nalaina tahaka tamin’ny vazaha. Tsy nolovaina ny anarana hoe Printsy;

* Ny  [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], taranak’Andriamasinavalomanjaka sy ireo iray tampo aminy, zokin’olona mitana fanjakana, mitoetra am-bodivona manana [[tranomanara]]  sy vahoaka menakely manompo azy;

* Ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], na Zanatompo avy ao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]] dia natao zokin’olona mitana fanjakana, natao fakana zazavavy ho vadin’ny Andriamanjaka  ary mpanantatra  ny raharaha voalohany ho an’ny Andriamanjaka izy;

* Ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], avy ao Ambohitrombihavana;

* Ny [[Andriandranando]], avy ao Ambohibe;

* Ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]].

Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao [[fefiloha]], mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny [[Hova]] sy ny [[Bemihisatra]] ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.

Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:

* Ny Andriana na ny Andriamanjaka, 
* Ny Andriana, terakin’ny trano Ifohiloha: dia ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]], ary ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]],
* Ny [[Andrianteloray]], dia ny andriantompokoindrindra, ny andrianamboninolona, ary ny andriandranando,
* Ny [[havan’ Andriana|havan’Andriana]], dia ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin‘ Andrianjaka|Zanadralambo amin‘Andrianjaka]].

==== Ny fomba sy ny zon’ny andriana  teto Imerina amin’ny ankapobeny ====

Nanana zo sy sata iombonana ny andriana rehetra (ireo tarana-d[[Rangita]] sy [[Rafohy]]), izay iavahany kely amin’ny sarambabem-bahoaka, indrindra amin’ny adidy atao amin’ny andriamanjaka:

* tsy miambina andriana;
*tsy mitondra entan’andriana;
* tsy mibaby na milanja andriana;
* tsy manao hazo lava (maka hazo any an’ala hanaovana ny tranon’andriana);
* tsy mihady na mitaona tany mena amin’ny fanaovana fasana na fandevenana andriana;
* Ireo rehetra ireo dia ankoatra ny zo isan-tokony toy ny tsy gadraina vy na tsy alatsa-drà;

Tsahivina koa anefa fa misy  amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny [[Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Trimofoloalina (foko)|Trimofoloalina]], …. dia tsy hanim-bodihena , tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo  dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha [[andriana]] merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.

==== Ny fanambadiana ==== 

Mafy ny lalàna amin’ny [[fanambadiana]] teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « [[lova tsy mifindra]] ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.

Fa hoy [[Andrianampoinimerina]] nanamafy izany: &lt;blockquote&gt;''« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »'' &lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ny boky « Firaketana »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ravelojaona (1937), « ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana'' »'','' Imp. industrielle - Antananarivo. &lt;/ref&gt; manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany.
Ny andriandahy ambony ([[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]] no ho miakatra ) dia mahazo manambady [[Hova|hovavavy]], nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy [[tranomanara]] sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».

Ny andriambavy kosa raha manambady hovalahy dia « mandrorona »; amidin’ny fokonolona izy ary ny vidiny dia hividianana mangahazo masaka, hanin’izay rehetra eo; izany no fanariana razana azy sady fanalàm-baraka faran’izay mahamenatra …
Raha andriambavy amin’ ny [[andrianteloray]] sy [[Zanadralambo]] no alain’ny Andriandahy amin’ny terak’Ifohiloha ho vady dia « misandratra » izy ka ny taranany dia mandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Ary ireo karazam-poko hafa toy ny [[Antehiroka (foko)|Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Talasora]], ny [[Folovohitra]] (ny [[hova]]) ary ny « [[Voaramasika]] » fakana ny [[angaralahy]], ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:

&lt;blockquote&gt;''« Ianareo [[Talasora]], ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ny [[Ambaniandro]] na ny [[Bemihisatra]] na ny [[Folovohitra]] na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny  ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »''&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;''Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny [[Manisotra]], ny [[Manendy]], ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-d[[Radama I]] taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….).''&lt;/blockquote&gt;

Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « [[andevo]] » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana. 

=== Zara-taiza fa tsy Andriana ===

&lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »'' &lt;/blockquote&gt;

Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny. 

Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny  voalaza ery ambony. 

Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka  sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana. 

Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».

* ''Ny'' « [[Menabe (tany)|Menabe]] » dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay ny foibeny dia Antananarivo ihany. Ny mponina tamin’izany faritra na fanjakana izany dia nantsoina koa hoe Menabe. Tato aoriana anefa, rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy 4-dahy zanany, nihazakazaka samy nanao « [[Menabe (tany)|Menabe]] » ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ka ny Menabe tamin’izany dia nisy 3 no isa farany dia [[Antananarivo Renivohitra|Antananarivo]], [[Ambohimanga]], [[Ambohidratrimo]], [[Alasora]]  dia efa Menabe hatramin’ny ela fa nametrahana ny zanakandriana handimby fanjakana;

* ''Ny'' '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » indray dia faritra kely iray ao anatin’ny [[Menabe (tany)|Menabe]] ihany (toy ny hoe [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ao anatin’ny [[Distrika eto Madagasikara|Distrika]], ankehitriny) nefa toerana hanjakana sy iveloman’ireo [[Tompombodivona]] na [[Tompomenakely]] sy ny fianakaviany izay mandrakariva avy amin’ny foko [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]]. Ka ny mponina ao anatin’izany faritra izany dia nantsoina koa hoe '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] ». Fa hoy mantsy Andriamasinavalona: &lt;blockquote&gt;''« Ireo zanako ireo, ianareo ry Merina no tanety ary izy ireo no tsimbotry (valala  mbola tsy hary elatra); ka na ho aiza na ho aiza no alehany dia ao an-kibonareo; ianareo no ivelomany ka tandremonareo ireo zanako ireo ! »''&lt;/blockquote&gt; Nisy 12 vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary nisy betsaka toy izany koa ireo zanany izay nisy 9 lahy sy vavy maromaro.

Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » ho marobe.
Noho  izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.

Tsy nanao tahaka an’[[Andriamanelo]] izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’[[Andrianampoinimerina]] taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.

Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.

Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ? 

Nanontaniana ny [[Sampy (malagasy)|Sampy]]; [[Kelimalaza]] teny [[Ambohimanambola]] no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: &lt;blockquote&gt;''« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy. 


Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: &lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »''&lt;/blockquote&gt;

- Ary hoy ny vahoaka:&lt;blockquote&gt;''« iray  no anay ! »''&lt;/blockquote&gt;

- Dia hoy Andriamasinavalona:&lt;blockquote&gt;''« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: &lt;blockquote&gt;''« izaho tsy manan-damba ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: &lt;blockquote&gt;''« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: &lt;blockquote&gt;''« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: &lt;blockquote&gt;« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana

* Indro [[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], tera-dRatompondraondrina, omeko an’[[Ambohimanga]], mitoetra amin’ny Tsimadiloavaradrano, sy [[Ilafy]], Ambatomanoina Volaniray, Fandàna, Merinkasinina Ambohimanambola, Hiaramy, Ambohipeno, Ambohijoky, Ambohidanerana;
* Indro [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-dRamananimerina, omeko an’Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza dia Imerinatsimo;
* Indro [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka, omeko an’Ambohidratrimo, Ambohimaha 3 vohitra, Ambohitrimanjaka,  Ambohimanoa, Ampananina dia i Marovatana rehetra;
* Indro kosa [[Andrianavalonimerina]], tera-dRasolomananambonitany, omeko an’Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amin’Avarabohitra;
* Ary izaho kosa, hoy Andriamasinavalona, mitoetra eto Antananarivo foiben’Imerina.

Ary indro [[Andrianambonimena]], zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »&lt;/blockquote&gt;

Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.

Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny [[Havan’Andriana]] 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: &lt;blockquote&gt;''« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»''&lt;/blockquote&gt;

Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao [[Ambohidratrimo]] no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra. 

Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.

Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.

[[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], ilay tao [[Ambohimanga]], nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.

[[Andrianjakanavalomandimby]] tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’[[Andriambonimena]] tao [[Alasora]], efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; 
fa i [[Vakinisisaony]] sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.

[[Andriantrimobemihisatra]] kosa tao [[Ambohidratrimo]] sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i [[Marovatana]].

Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny [[varotra andevo]] aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny [[basy]] mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana. 

[[Andriantomponimerina]] ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela. 

Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho [[andevo]]. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »'' &lt;/blockquote&gt;Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: 

&lt;blockquote&gt;''« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ilay ity namaly boraingina: 

&lt;blockquote&gt;''« Samy manana ny azy ! »''&lt;/blockquote&gt; Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: &lt;blockquote&gt;''« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »''&lt;/blockquote&gt; Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana. 

Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona. 

Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).  

Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’[[Ambohidratrimo]] nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa  hanavotana azy. 

Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka: 

&lt;blockquote&gt;''« Ny andriana ô ! »''&lt;/blockquote&gt;
 
&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ? »''&lt;/blockquote&gt;hoy rainy: 

&lt;blockquote&gt;''« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Eny. »'' &lt;/blockquote&gt;, hoy rainy mamaly: 

&lt;blockquote&gt;''« Omeo ahy ary Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Tsy omeko kosa. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andriamasinavalona: 

&lt;blockquote&gt;''« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nandefa iraka koa ireo zanany maro teto Imerina, nanontany tany Ambohidratrimo dia novaliny hoe:&lt;blockquote&gt;''« Tiany hono aho, ka tsy foiny hilaozana ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha.
	Tsy marina izany hoy ny hafa  fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny [[salaka]]&lt;nowiki/&gt;n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay [[tevana]] eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany [[Andriantany]], tonga aty [[Ilanivato]] vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.

[[Raombana]] kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny [[Andriantrimobemihisatra]], zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny [[hao]]&lt;nowiki/&gt;ny no nalahelo mafy ity raibeny:&lt;blockquote&gt;''« Fa maninona  Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty [[Andohatapenaka]] vao fantatr’[[Andriantomponimerina]]. Nisafoaka izy ka  saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa. 

Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:&lt;blockquote&gt;''« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe [[Andriantrimobemihisatra]]. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia [[Imananety]]. 

	Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:  

* 	tsy mba nampan-datsa-dra izy araka ilay tantaran’ i [[Trimofoloalina]], ilay lehilahy nanolo-tena atao sorona mba hanomezana voninahitra ny mpanjaka, nefa tsy novonoina fa nosoloina ran’akoholahy ny rany na ranon-kodinato;

* 	nampanjaka ny safidin’ny olona tsirairay araka ny tantaran-dRatsisaramba vehivavy izay nomeny alàlana hifidy izay lehilahy tiany ho vady: I Doàka, lehilahy lehibe manankarena nidehadehaka avy any Imerinatsimo sa Imalo, tovolahy tsara tarehy nalemy fanahy sy nimpirimpirina avy any Avaradrano ? Imalo no nofidin-dravehivavy ka nahatonga ny fitenenana manao hoe: « Ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ! »

	Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, [[Andriandahifosy]] tany Antsakalava (1610-1680) na [[Andriantsirotso]] (1690-1720) tany [[Antankarana]]. 

	Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona ''»'', Antananarivo.&lt;/ref&gt; ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe: 

	Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza. 

* 	La ''Frantsa'' anie ka nanana an’i Louis XIV, mpanjakany be voninahitra e !;
* i ''Rosia'' nanana an’ i Piera Lehibe  « ''tsar'' » nanandaza sy nahery an’ady;
* Gauillame III d’Orange nanomboka nametraka ny fanjakan’andriana iaraha-mitantana tany ''Angleterre''; 
* Frédéric I de Brandebourg tonga mpanjakan’ i « ''Prusse'' » tany Alemaina (jermania);
* Aurangzeb, amperora « ''Mogol'' » nanitatra ny fanjakany tany « ''India'' »;
* Ary ''Imerina'' na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa  mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny.

Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona.  
	
	Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny [[Zafikely|zafikeliny]], ny [[Zafiafy|zafiafiny]], ary angamba koa ny [[zafindohalika]], fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: 
« Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny manontany manao hoe: « Iza moa no Andriamasinavalona ary mbola misy ve izany ankehitriny ? ».

Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.

Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny  fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana. 

Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy [[amontana]] sy [[aviavy]] maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona [[tompomenakely]] nonina teo tany am-boalohany.

Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.

Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !

Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.

Taty aoriana anefa [[Andrianampoinimerina]] sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.

Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka sy andriana ambony izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao isan’ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».

Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]], dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory. 

Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:

Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..

	Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.		

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe-Amoronkay;
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, zana-dRasolomananambonintany, tao Ambohimahamanina;
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

	a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona [[tompomenakely]] teo voalohany;

	Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’[[Andrianampoinimerina]] teo [[Ambohidrapeto]] koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy [[zazamarolahy]] tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao [[Ambohidrapeto]]. Misy lafin-kavan-d[[Ranavalona III]] koa ao ka izany no nandevenana ny [[printsy]] Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;

	b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.

	Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na [[Ranavalona III]] mirahavavy;

	d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novain’Andrianampoinimerina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina ilay noroahina hiala an’Ambohitrabiby izy ka niteraka  telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana - Mamiomby fiaviany.

	e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina  ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao  Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ [[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;

	g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;

	h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;

	i)  Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « [[Zanadranavalona]] »;

k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao [[Andramasina]], terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny, tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, niteraka an'Andriambetandra, tao Anosikely - Fenoarivo;

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an-dRavololondralambo, tao [[Ilafy]] sy an'Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’Andrianambonimena, tao Alasora, sy an-dRangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe - Ambodirano;
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza;

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao [[Ambohitrandriamanitra]]. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, Lohavohitra) vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;

* Andriandambonavalona niteraka an-dRazakatsihono, tao Sambaina (vavy natao lahy, nitondra fanjakana ary nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina) sy Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny.

Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay (Ambohitrandriamanitra) izay niteraka an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:

* Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);

23) Andriamanitrandriana (Miadamanjaka).

Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.

* Andriamborosinandriana dia nanambady an’Andrianjaza, anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy malaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony naka an’Ivakinankaratra izy.

Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.

Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, dia ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana - Ambohimanga ady, resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy;
* Ny taranak’Andrianavalonimerina dia nataony andriamasinavalona avokoa; ireo no niavian’ny ankamaroan’ ny andriamasinavalona amin’Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy mpanjaka, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (Ravorombato), mpanjaka tao Ambohidratrimo ka ny zanany Rabehety dia noresen’Andrianampoinimerina;
* Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niely patrana eran' i Marovatana, toy ny any Mamiomby:

- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana); 

- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa  zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]]&lt;nowiki/&gt;a sy[[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] – [[Vohipeno]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: [[Jean Laborde]], de Lastelle, Nicol,…;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo-arabo, mpivarotra na mpandraharaha ho an’ ny fanjakana ka ny notendrena ho andriambaventy tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».

	Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.

	Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny  Andriamasinavalona ==
Toy ny  sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]] fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.

Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……  

Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:  

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.

Nizarazara isam-pianakaviana sy fonenana na vodivona araka ny fiaviany avy izy ireo, ary ny ankapobeny dia naka ny anaran’ny razambe loharano niaviany mba iavahany amin’ny havany hafa: efa nisy hatrany amin’ny 50 tany ho any ny isam-pianakaviana sy isan-toko nitondra ny anarana hoe « ny zanak’Andriamasinavalona » tamin’io taona io.
Nisy ny naharitra ela hatramin’izao fotoana izao ireny fikambanam-pianakaviana ireny, toy ny « Zanadranavalona ao Anosimanjaka » izay nahay nitandro ny firaisan-kina niaro ny fomban-drazana, nanana foto-kevitra ijoroana, toy izany koa ny « Fikambanan’ny tera-dRalanimboahangy - Andriantsolo ao Andramasina », ny  « Fikambanana Andriana ao Antsahadinta », sns…; ny ankamaroany kosa dia toa efa lasa tantara ihany sisa izay iezahan’ny fikambanana « ny Taranak’Andriamasinavalona » arenina ankehitriny.

Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.

Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt; izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* tamin’ny « zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* tamin’ny « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina 6-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna. 

Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).

Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

Tera-dRafondrazaka (Anosy-avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena, sy Ratomponivololona, Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, Ankady,..).

Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, Ampanga…).

Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana sy Andriampanazava-nimerina,  sy Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina,…).

Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Ambohidrazana, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, Manjaka,..);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, Poliny, ..);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Vatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Vatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, Ambohitrivoimanga).
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona amin’ny  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.

Ny sasany tamin’izy ireo dia nanana menakely; ny ankamaroany kosa  efa nanomboka sahirana aram-pivelomana; fantatra izany tamin’ny filazam-pananana nataon’ny tsirairay: ny isan’ny andevo, ny omby, ny vary. Nisy tena mpanefoefo satria nanana [[andevo]]  am-polony maro, omby aman-jatony, vary am-bata famarana maro. Nisy koa anefa no nilaza fa tsy nanana na inona na inona,dia nolazaina fa « mpirenireny », tsy lany miaramila.

Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.

Rehefa resy ny fanjakana merina taty aoriana ka lasa zanatany frantsay Madagasikara, dia hitan’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]], governora jeneraly, fa ireto foko Andriamasinavalona ireto izay miparitaka eran’ny tany sady nanana zo betsaka teo am-pelatanany ary fahefana amin’ny vahoaka, dia mety hanelingelina azy amin’ny tetika fanjanahana tiany ampiarina; ka nataony fahavalo tsy maintsy resena noho izany ny Andriamasinavalona rehetra.

Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-d[[Ranavalona III]] (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.

Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « ''les barons brigands »''; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?

Ny mpanoratra teratany sasany  indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.

Noho io lalana  navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana. 

Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny [[Vazaha]] sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. 
	
Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy.
	
Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakana ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny.  Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.  

Araka ny tantara dia [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt;, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré]]

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;    

Tamin’ny  taranak’Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.  

Hoy ilay [[vazaha]] atao hoe Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa  Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrany hitondra sy hiandry fanjakana tao Rabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy mianaka Rakarabo zanany tamin’Andrianampoina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nanjaka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’Andriamangarira; ao koa ny an-dRatsimisotry zazamarolahy, ny an’ny terak'Andrianjakatrimo sasany, Andriamasinavalona; ery andrefan’ny tanàna no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|&lt;u&gt;Saritany&lt;/u&gt;: Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>toz70j46f02pwueqyiculeu6en1avtb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143685</id>
      <parentid>1143684</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T20:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsahadinta */</comment>
      <origin>1143685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145816" sha1="n2oscuzhg2f1nhfc6vik6nmb77mfog1" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana Antananarivo, Renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. 

Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no nahatonga izany.

Nisy roambinifolo vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny taona 1710. Heverina ho naharitra zato taona ny andro niainany.  
 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa vazimba nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). 

Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. 

Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izany hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). 

Andriamasinavalona no isan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa  ho an’ny  olony,  tia ny zanany sy ny havany ary ny vahoakany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra  ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona ». Feno fahendrena izy tamin’ ny fitondrana ny tany, nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany.  

Tsy [[lefona]] na [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana.

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Rahefa niamboho [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] dia ny zanany lahimatoa [[Andrianjakatsitakatrandriana]] aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo zandry olona  dia nampanoavina  teo Alasora  nanaraka ilay didy fandovam-panjakana  atao hoe ''«'' [[fanjakana arindra]] » ka ny zokiny aloha no manjaka, vao izay mandimby ny zandriny, fa hoy rainy taminy: « Zandrin’olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy! »

Nolazaina fa naditra sy tsy nahay nitondra fanjakana Razaka ka nangidy hoditra tamin’ ny vahoaka. Maro ny tantara mikasika ny fanonganana an-dRazaka, fa ity ihany no ho raisina fa mety mahafehy azy rehetra: 

Rehefa tao anatin’ny fahoriana toy izany ny vahoaka, dia  nisy loholona hendry, Andriamampandry no anarany, [[Hova|hovalahy]] avy amin’ny Zafimbazaha Dilambato, fa teny Andraisisa no nipetraka.
&lt;blockquote&gt;
«'' Izaho, hoy izy, handeha hamangy andriana! »'' 
&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;
 
&lt;/blockquote&gt;
Rehefa tonga tao amin-dRazakatsitakatrandriana tao Antananarivo izy dia nanontany hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny Andriana ô ! firy moa ny fonao ? »''
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ka fo firy ny foko fa tsy ho tokana ihany ! »''&lt;/blockquote&gt;,hoy Razaka namaly

&lt;blockquote&gt;''« Eny lahy, fa tokam-po Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt; , hoy Andriamampandry.

Dia lasa indray izy nankeny [[Alasora]], tao amin-dRazakanavalondralambo, nanontany nanao hoe:

&lt;blockquote&gt;''« Ry zanakandriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Fo firy ny foko ? fa fo roa , fo telo ! »''&lt;/blockquote&gt;  hoy ity farany namaly,&lt;blockquote&gt;''« Eny, lahy, hoy Andriamampandry, fa roa fo tokoa Razakanavalondralambo ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nanangona ny olon-kendry rehetra Andriamampandry, dia nampifidy izy: &lt;blockquote&gt;''« Iza no ho anareo, ry ley loholona: ny fo tokana sa ny fo roa ? »''&lt;/blockquote&gt;

Ny sasany naka ny fo tokana, ny hafa naka ny fo roa.  

&lt;blockquote&gt;''« Ela loatra izany, hoy Andriamampandry, fa ny fo tokana hamono izy dia izy irery no manapaka tsy miera,hamelona izy dia izy irery no miera; fa ny fo roa, hamono, miera amin’ny vahoaka, misy soa holazaina, miera amin’ny vahoaka ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia ny fo roa no nalain’ny vahoaka. Lasa ary Andriamampandry hikarakara ny raharaha, fa nony teny an-dalana dia notsenain’Andriamanalina, olon-kendry iray nataony hoe:&lt;blockquote&gt;''« Aza miteny ianao fa alao hanaovako azy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Nankeo Faliarivo Andriamanalina niantso an-d[[Razakatsitakatrandriana]] nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Mandre ve ianareo ? Avoahy Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny tao an-tanàna: 

&lt;blockquote&gt;''« Ahoana no amoahana ny andriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy  Andriamanalina nanohy sady nanozona:

&lt;blockquote&gt;''« Raha mankeny Andemaka, alemahon’Andriamanitra ! Mankeny Volasarika, sarihon’Andriamanitra ! Mankeny Ambodikongona,kongonin’Andriamanitra ! Mankeny Ambanidia, mbiaza ambany dian-dRazakanavalondralambo Razakatsitakatra ! »'' ''Nakopany ny lambany dia lasa izy.''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Nozonin’ny olona ianao Tompokolahy ! » &lt;/blockquote&gt;''hoy  Andriampanihiany, [[tsindranolahy]]. Dia hoy Andriamampandry:''

&lt;blockquote&gt;''« Izao no sikidinao, Tompokolahy, fa nozonin’ny olona ianao: mankanesa any Anteza ianao. »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nankany Anteza tokoa Razakatsitakatra, ary dia niala teny [[Alasora]] Razakanavalondralambo; nifindra nankeo Ambodivoanonoka, Antsahondra, Ambatobevanja, Razakatsitakatra, ary niampita nankeo Ambohipo, dia teo [[Ambatoroka]] ary Faliarivo Razakanavalondralambo; tonga teo Avaratr’Andohalo, Razakatsitakatra, fa Razakanavalondralambo kosa tonga tao Anatirova Antananarivo, nohobin’ny vahoaka  ka naka ny anarana hoe Andriamasinavalona.

Nodoran’Andriamapandry ny tranony teo avaratra [[Andohalo]], ka lao Razakatsitakatrandriana ary niloa-bava hoe « Mamitaka ! », lasa nivalana nikandrefana nihazo an'Antsakalava.

Ilay toerana  naharesen’Andriamasinavalona an-dRazakatsitakatrandriana dia natao tsy azo alehan’ny [[andriana]] na ny entan’andriana, fa fady ka natao hoe Ambohimanoro, satria misy olana mijoro eo manoro ny làlana  tsy azo aleha  mianavaratra na miakandrefana.	

Nalahelo anefa Andriamasinavalona rahefa lasa tokoa ilay zokiny, ka nony tonga teny Andriantany izy mianakavy, dia nandefasany lehilahy fito lahy nampitondrainy teny toy izao: &lt;blockquote&gt;''« Iny ny basy iray, lefona efatra, ento hiarovanareo tena, ary iny ny vola iray kitapo (20 piastra) hataonareo vatsy sy hivelomana any amin'izay toerana tianareo. »''&lt;/blockquote&gt;

Nahita izany Andrianjakatsitakatrandriana dia nitodika niantsinanana nivavaka tamin’[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra Andriananahary]] sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], nisaotra sy nitso-drano an-jandriny ho ela fanapahana, ho tratr’izay ela indrindra. Feno herim-po vaovao indray izy mianakavy nanohy ny dia niankandrefana ho any Antsakalavan’ i Boina.

Toy izany no fanehoan’Andriamasinavalona ny fahendreny sy ny hatsaram-panahiny, fa na dia nanana ny fahefana tsy refesi-mandidy aza izy, dia nanao am-po fa vonona mandrakariva hiera amin’ny vahoaka aloha vao mandray fanampahan-kevitra ary tsy mba nanenji-dresy izy. Tsy izy no nanongana sy nandroaka an’Andrianjakatsitakatrandriana zokiny teo amin’ ny fitondrana, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny tetikadin’Andriamampandry hovalahy mpanolontsaina.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’[[Andriatsimitoviaminandriandehibe]] rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra [[Andringitra]] ny avaratra-andrefana, [[Angavokely]] ny farany antsinanana, [[Alasora]] sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny [[Heniheny|heniheni]]&lt;nowiki/&gt;n’ i [[Betsimitatatra]] ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na [[tompomenakely]] nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana ([[Andriampanarivofonamanjaka]]), tany Manohilahy avaratra ([[Andriamasinteny]]), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive ([[Andriandanitramantany]]), sns…
Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny [[ady an-trano]], noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao [[andevo]] hamidy amin’ny mpijirika [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Arabo (vahoaka)|Arabo]]. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e:
Raha niainga hono avy any [[Ifanongoavana]] (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:&lt;blockquote&gt;''« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano.  
Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny [[mosary]]; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. 
Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny [[fandriampahalemana]] hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina  hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana .
Tsy tamin’ny [[basy]] aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny [[fanambadiana]] indrindraindrindra .
Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-[[Fampirafesana|hampirafy]], fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa. 

Nisy fifanekena na [[velirano]] natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana [[Orimbato|orim-bato]]&lt;nowiki/&gt;m-panoavana sy [[fihavanana]] manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »

Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, [[Amoronkay]], izay nisy [[tompomenakely]] nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa [[Andriampanarivofonamanjaka]], mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.

Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina [[velirano]] Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.

Dia hoy Andriamasinavalona:
&lt;blockquote&gt;
''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny [[Ranavalontsimitoviaminandriana]] ary hoy izy nanafatra:  
&lt;blockquote&gt;
''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny [[Bezanozano]], nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny [[Ontaiva]]; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’[[Angavo]], nahazo an’Ambohimasina, teo [[Ambohitrandriamanitra]], teo Andranomalaza nankeo [[Sambaina]] dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy [[Ivakiniadina]].
Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.

Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy:
&lt;blockquote&gt;
''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy.
Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia:
*[[Andrianjakavololonandriana]], izay napetrany teo Ambohitrarivo hitondra an’Avaradrano - Vakiniadina;
*sy [[Andriantsimitovifonamanjaka]], nanjaka tao Ambohitrandriamanitra taty aoriana nitondra an’Ivakinisisaony.
Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny [[Andriamasinavalona (foko)|foko Andriamasinavalona]].

Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:

Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo:
*	Tsy ovana ny fenitra efa nisy fa mipetraka ho tompom-bodivona amin’ny menakeliny, ho lovain-taranaka;
*	 mety hanjaka zanaka koa any aoriana.
Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia [[Andriandanitramantany]] no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive;  nalain’Andriamasinavalona  ho vady [[Ralanimboahangy]] zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’[[Andramasina]] ho [[vodivona]].

Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] dia nisy andriana  maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany [[Andriamasinteny]] tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe [[Ramananandrianjaka]], ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’[[Andriantomponimerina]] mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]].

Toraka izany [[Ranavalontsitakatrimerina]] andriambavy avy amin’ny [[Zanadralambo]] nalainy ho vady ka ny zanany dia nomeny hanjaka tao [[Ambohitrabiby]]; ary [[Ramananimerina]] kosa, dia zanak’andriana avy ao Antananarivo ihany ka [[Andrianjakanavalomandimby]] zanany dia nampanjakaina tao Antananarivo ihany.

[[Ratompondraondriana]]&lt;ref&gt;Pierre Razafimbelo (1911), « ''Tantaran'ny andrianteloray »'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, zanaky ny [[Andriateloray]], nateraky ny [[Andriandranando]] ary taizan’ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe [[Avaradrano]] iny; ka ny zanak’izy ireo  [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka]], dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano .
Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:

Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:

Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:

&lt;blockquote&gt;
''« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»''
&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: 
&lt;blockquote&gt;
''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! ''
&lt;br&gt;''– Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
&lt;/blockquote&gt;

Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Fifanarahana tamin’ny mpanjakan’Imamo Andriamasinavalona, Andriamatahobelirano. 

Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy [[Andriambahoaka]], mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe [[Andriambahoakampovoanitany]] no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy : 

Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno  amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: 
&lt;blockquote&gt;
''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »'' 
&lt;/blockquote&gt;

Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo .
Dia hoy izy roa lahy:
&lt;blockquote&gt;
''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.

Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.

Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny [[Antehiroka]] mpitsitsika azy:
&lt;blockquote&gt;
''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, [[volafotsy]] hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.

Ny teto Antananarivo kosa  nihira nanao hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.

Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo  ianao toy ny tompony ! »
 
Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany: 
* ny atsinanana: Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty;
* ny avaratra, Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka;
* ny andrefana: Vakin’Iombifotsy;
* ary ny farany atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive, manamorona ny efitra atsimo.

Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona dia nisy mosary lehibe, natao hoe « Tsimiofy » saika nandripaka ny vahoaka merina. Nisy rivotra sy orana nikija nandritry ny iray volana izay niverimberina isan-taona, namely ka potika avokoa ny voly na an-tanety na an-tanimbary; tsy nanana hanin-kohanina intsony ny olona ka tratra hatramin’ ny fianakavian’ ny andriamanjaka. 
Naniraka olona nitady vary sy hanina na ho vidina aza Andriamasinavalona ka tsy nahita raha tsy tany amin’ Andriandrivotra, tao Andraisisa, izay nanome maimaim-poana sy nanolotra hanina fanampiny aza ka faly ny andriamanjaka. Ary izay no nahatonga ilay fitenenana hoe : « Hany vary Andraisisa ! ». Novaliana soa Andriandrivotra ka natao menabe Andraisisa fa tsy menakely intsony.

Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny [[fefiloha]] nanomboka hatreo [[Ankadimbahoaka]] ka hatrany andrefan’[[Ilanivato]], mba ho tonga tanimbary midadasika i [[Betsimitatatra]] hiveloman’ny olony, fa hoy izy :&lt;blockquote&gt; ''« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »'' &lt;/blockquote&gt;

Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:

* Nampitomboina ny raharam-barotra ka nametraka ny « tsena » izy toeram-pihaonana amin’ny fifanankalozana sy nampiasana ny vola (ariary avy amin'ny ''real'' [[Espaina|espaniôla]]) sy ny vakivakim-bola. Koa efa nisy ny tsena isan-kerinandro sy isan-tokon’Imerina  tamin’izany (fa tsy vao tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] akory vao nisy).
* Nividy tafondro iray izy (tafondro voalohany teto  Imerina), tsy entina hiady akory fa marika hampitandremana ny olona fa tokony hanjaka ny filaminana sy fandriampahalemana (fa raha manakorontana dia mipoaka io tafondro « Befeo » io, ka matiny).
* Nametraka ilay fomba  atao hoe « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana; ka tsy ny hena vody ondry ara-bakiteny intsony no natao fa nosoloina zavatra hafa na vola izany, na tany, na firavaka  ….

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy:
Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny [[Tsiarondahy]], ny [[Madiotanana]], ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.

Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe:
''«'' ''Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e !'' ''»'' (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny [[Ambaniandro]] no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! »'' 
Raha samy andriana dia ny  fiarahabana ''« Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.

Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.

Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’[[omby volavita]]; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]], tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]].

Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka ([[Ralambo]], Andriamasinavalona ary [[Andrianampoinimerina]] tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.  

Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i [[Trimofoloalina]], nahafoy tena nety atao sorona  velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany).
Tao Besakana no nisy ny « [[afo tsy maty]] » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.

Ny [[Zanakandriana]] voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny [[Andrianteloray]] sy ny [[Zanadralambo]] izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny [[Zazamarolahy]] sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]]; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:

	Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe ''«'' ''Tsara và, tompoko !'' ''»''.  

* Ny [[Zazamarolahy]] dia ireo zafikely sy taranak’izy 4-dahy nanjaka. Novain’[[Andrianampoinimerina]] anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-d[[Rangorinimerina]] natao Zazamarolahy. Ny [[Zanakandriana]] dia tsy tafiditra ao amin’ny sokajin’ny havan’andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe « izy mirahalahy avy » na « izy mianadahy avy ». Nanomboka tamin-d[[Radama I]] vao nisy nantsoina hoe [[Printsy]] nalaina tahaka tamin’ny vazaha. Tsy nolovaina ny anarana hoe Printsy;

* Ny  [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], taranak’Andriamasinavalomanjaka sy ireo iray tampo aminy, zokin’olona mitana fanjakana, mitoetra am-bodivona manana [[tranomanara]]  sy vahoaka menakely manompo azy;

* Ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], na Zanatompo avy ao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]] dia natao zokin’olona mitana fanjakana, natao fakana zazavavy ho vadin’ny Andriamanjaka  ary mpanantatra  ny raharaha voalohany ho an’ny Andriamanjaka izy;

* Ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], avy ao Ambohitrombihavana;

* Ny [[Andriandranando]], avy ao Ambohibe;

* Ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]].

Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao [[fefiloha]], mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny [[Hova]] sy ny [[Bemihisatra]] ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.

Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:

* Ny Andriana na ny Andriamanjaka, 
* Ny Andriana, terakin’ny trano Ifohiloha: dia ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]], ary ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]],
* Ny [[Andrianteloray]], dia ny andriantompokoindrindra, ny andrianamboninolona, ary ny andriandranando,
* Ny [[havan’ Andriana|havan’Andriana]], dia ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin‘ Andrianjaka|Zanadralambo amin‘Andrianjaka]].

==== Ny fomba sy ny zon’ny andriana  teto Imerina amin’ny ankapobeny ====

Nanana zo sy sata iombonana ny andriana rehetra (ireo tarana-d[[Rangita]] sy [[Rafohy]]), izay iavahany kely amin’ny sarambabem-bahoaka, indrindra amin’ny adidy atao amin’ny andriamanjaka:

* tsy miambina andriana;
*tsy mitondra entan’andriana;
* tsy mibaby na milanja andriana;
* tsy manao hazo lava (maka hazo any an’ala hanaovana ny tranon’andriana);
* tsy mihady na mitaona tany mena amin’ny fanaovana fasana na fandevenana andriana;
* Ireo rehetra ireo dia ankoatra ny zo isan-tokony toy ny tsy gadraina vy na tsy alatsa-drà;

Tsahivina koa anefa fa misy  amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny [[Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Trimofoloalina (foko)|Trimofoloalina]], …. dia tsy hanim-bodihena , tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo  dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha [[andriana]] merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.

==== Ny fanambadiana ==== 

Mafy ny lalàna amin’ny [[fanambadiana]] teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « [[lova tsy mifindra]] ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.

Fa hoy [[Andrianampoinimerina]] nanamafy izany: &lt;blockquote&gt;''« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »'' &lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ny boky « Firaketana »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ravelojaona (1937), « ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana'' »'','' Imp. industrielle - Antananarivo. &lt;/ref&gt; manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany.
Ny andriandahy ambony ([[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]] no ho miakatra ) dia mahazo manambady [[Hova|hovavavy]], nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy [[tranomanara]] sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».

Ny andriambavy kosa raha manambady hovalahy dia « mandrorona »; amidin’ny fokonolona izy ary ny vidiny dia hividianana mangahazo masaka, hanin’izay rehetra eo; izany no fanariana razana azy sady fanalàm-baraka faran’izay mahamenatra …
Raha andriambavy amin’ ny [[andrianteloray]] sy [[Zanadralambo]] no alain’ny Andriandahy amin’ny terak’Ifohiloha ho vady dia « misandratra » izy ka ny taranany dia mandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Ary ireo karazam-poko hafa toy ny [[Antehiroka (foko)|Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Talasora]], ny [[Folovohitra]] (ny [[hova]]) ary ny « [[Voaramasika]] » fakana ny [[angaralahy]], ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:

&lt;blockquote&gt;''« Ianareo [[Talasora]], ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ny [[Ambaniandro]] na ny [[Bemihisatra]] na ny [[Folovohitra]] na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny  ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »''&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;''Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny [[Manisotra]], ny [[Manendy]], ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-d[[Radama I]] taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….).''&lt;/blockquote&gt;

Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « [[andevo]] » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana. 

=== Zara-taiza fa tsy Andriana ===

&lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »'' &lt;/blockquote&gt;

Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny. 

Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny  voalaza ery ambony. 

Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka  sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana. 

Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».

* ''Ny'' « [[Menabe (tany)|Menabe]] » dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay ny foibeny dia Antananarivo ihany. Ny mponina tamin’izany faritra na fanjakana izany dia nantsoina koa hoe Menabe. Tato aoriana anefa, rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy 4-dahy zanany, nihazakazaka samy nanao « [[Menabe (tany)|Menabe]] » ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ka ny Menabe tamin’izany dia nisy 3 no isa farany dia [[Antananarivo Renivohitra|Antananarivo]], [[Ambohimanga]], [[Ambohidratrimo]], [[Alasora]]  dia efa Menabe hatramin’ny ela fa nametrahana ny zanakandriana handimby fanjakana;

* ''Ny'' '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » indray dia faritra kely iray ao anatin’ny [[Menabe (tany)|Menabe]] ihany (toy ny hoe [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ao anatin’ny [[Distrika eto Madagasikara|Distrika]], ankehitriny) nefa toerana hanjakana sy iveloman’ireo [[Tompombodivona]] na [[Tompomenakely]] sy ny fianakaviany izay mandrakariva avy amin’ny foko [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]]. Ka ny mponina ao anatin’izany faritra izany dia nantsoina koa hoe '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] ». Fa hoy mantsy Andriamasinavalona: &lt;blockquote&gt;''« Ireo zanako ireo, ianareo ry Merina no tanety ary izy ireo no tsimbotry (valala  mbola tsy hary elatra); ka na ho aiza na ho aiza no alehany dia ao an-kibonareo; ianareo no ivelomany ka tandremonareo ireo zanako ireo ! »''&lt;/blockquote&gt; Nisy 12 vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary nisy betsaka toy izany koa ireo zanany izay nisy 9 lahy sy vavy maromaro.

Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » ho marobe.
Noho  izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.

Tsy nanao tahaka an’[[Andriamanelo]] izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’[[Andrianampoinimerina]] taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.

Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.

Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ? 

Nanontaniana ny [[Sampy (malagasy)|Sampy]]; [[Kelimalaza]] teny [[Ambohimanambola]] no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: &lt;blockquote&gt;''« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy. 


Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: &lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »''&lt;/blockquote&gt;

- Ary hoy ny vahoaka:&lt;blockquote&gt;''« iray  no anay ! »''&lt;/blockquote&gt;

- Dia hoy Andriamasinavalona:&lt;blockquote&gt;''« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: &lt;blockquote&gt;''« izaho tsy manan-damba ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: &lt;blockquote&gt;''« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: &lt;blockquote&gt;''« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: &lt;blockquote&gt;« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana

* Indro [[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], tera-dRatompondraondrina, omeko an’[[Ambohimanga]], mitoetra amin’ny Tsimadiloavaradrano, sy [[Ilafy]], Ambatomanoina Volaniray, Fandàna, Merinkasinina Ambohimanambola, Hiaramy, Ambohipeno, Ambohijoky, Ambohidanerana;
* Indro [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-dRamananimerina, omeko an’Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza dia Imerinatsimo;
* Indro [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka, omeko an’Ambohidratrimo, Ambohimaha 3 vohitra, Ambohitrimanjaka,  Ambohimanoa, Ampananina dia i Marovatana rehetra;
* Indro kosa [[Andrianavalonimerina]], tera-dRasolomananambonitany, omeko an’Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amin’Avarabohitra;
* Ary izaho kosa, hoy Andriamasinavalona, mitoetra eto Antananarivo foiben’Imerina.

Ary indro [[Andrianambonimena]], zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »&lt;/blockquote&gt;

Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.

Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny [[Havan’Andriana]] 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: &lt;blockquote&gt;''« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»''&lt;/blockquote&gt;

Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao [[Ambohidratrimo]] no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra. 

Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.

Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.

[[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], ilay tao [[Ambohimanga]], nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.

[[Andrianjakanavalomandimby]] tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’[[Andriambonimena]] tao [[Alasora]], efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; 
fa i [[Vakinisisaony]] sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.

[[Andriantrimobemihisatra]] kosa tao [[Ambohidratrimo]] sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i [[Marovatana]].

Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny [[varotra andevo]] aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny [[basy]] mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana. 

[[Andriantomponimerina]] ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela. 

Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho [[andevo]]. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »'' &lt;/blockquote&gt;Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: 

&lt;blockquote&gt;''« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ilay ity namaly boraingina: 

&lt;blockquote&gt;''« Samy manana ny azy ! »''&lt;/blockquote&gt; Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: &lt;blockquote&gt;''« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »''&lt;/blockquote&gt; Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana. 

Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona. 

Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).  

Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’[[Ambohidratrimo]] nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa  hanavotana azy. 

Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka: 

&lt;blockquote&gt;''« Ny andriana ô ! »''&lt;/blockquote&gt;
 
&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ? »''&lt;/blockquote&gt;hoy rainy: 

&lt;blockquote&gt;''« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Eny. »'' &lt;/blockquote&gt;, hoy rainy mamaly: 

&lt;blockquote&gt;''« Omeo ahy ary Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Tsy omeko kosa. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andriamasinavalona: 

&lt;blockquote&gt;''« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nandefa iraka koa ireo zanany maro teto Imerina, nanontany tany Ambohidratrimo dia novaliny hoe:&lt;blockquote&gt;''« Tiany hono aho, ka tsy foiny hilaozana ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha.
	Tsy marina izany hoy ny hafa  fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny [[salaka]]&lt;nowiki/&gt;n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay [[tevana]] eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany [[Andriantany]], tonga aty [[Ilanivato]] vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.

[[Raombana]] kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny [[Andriantrimobemihisatra]], zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny [[hao]]&lt;nowiki/&gt;ny no nalahelo mafy ity raibeny:&lt;blockquote&gt;''« Fa maninona  Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty [[Andohatapenaka]] vao fantatr’[[Andriantomponimerina]]. Nisafoaka izy ka  saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa. 

Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:&lt;blockquote&gt;''« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe [[Andriantrimobemihisatra]]. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia [[Imananety]]. 

	Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:  

* 	tsy mba nampan-datsa-dra izy araka ilay tantaran’ i [[Trimofoloalina]], ilay lehilahy nanolo-tena atao sorona mba hanomezana voninahitra ny mpanjaka, nefa tsy novonoina fa nosoloina ran’akoholahy ny rany na ranon-kodinato;

* 	nampanjaka ny safidin’ny olona tsirairay araka ny tantaran-dRatsisaramba vehivavy izay nomeny alàlana hifidy izay lehilahy tiany ho vady: I Doàka, lehilahy lehibe manankarena nidehadehaka avy any Imerinatsimo sa Imalo, tovolahy tsara tarehy nalemy fanahy sy nimpirimpirina avy any Avaradrano ? Imalo no nofidin-dravehivavy ka nahatonga ny fitenenana manao hoe: « Ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ! »

	Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, [[Andriandahifosy]] tany Antsakalava (1610-1680) na [[Andriantsirotso]] (1690-1720) tany [[Antankarana]]. 

	Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona ''»'', Antananarivo.&lt;/ref&gt; ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe: 

	Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza. 

* 	La ''Frantsa'' anie ka nanana an’i Louis XIV, mpanjakany be voninahitra e !;
* i ''Rosia'' nanana an’ i Piera Lehibe  « ''tsar'' » nanandaza sy nahery an’ady;
* Gauillame III d’Orange nanomboka nametraka ny fanjakan’andriana iaraha-mitantana tany ''Angleterre''; 
* Frédéric I de Brandebourg tonga mpanjakan’ i « ''Prusse'' » tany Alemaina (jermania);
* Aurangzeb, amperora « ''Mogol'' » nanitatra ny fanjakany tany « ''India'' »;
* Ary ''Imerina'' na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa  mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny.

Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona.  
	
	Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny [[Zafikely|zafikeliny]], ny [[Zafiafy|zafiafiny]], ary angamba koa ny [[zafindohalika]], fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: 
« Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny manontany manao hoe: « Iza moa no Andriamasinavalona ary mbola misy ve izany ankehitriny ? ».

Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.

Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny  fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana. 

Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy [[amontana]] sy [[aviavy]] maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona [[tompomenakely]] nonina teo tany am-boalohany.

Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.

Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !

Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.

Taty aoriana anefa [[Andrianampoinimerina]] sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.

Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka sy andriana ambony izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao isan’ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».

Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]], dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory. 

Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:

Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..

	Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.		

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe-Amoronkay;
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, zana-dRasolomananambonintany, tao Ambohimahamanina;
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

	a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona [[tompomenakely]] teo voalohany;

	Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’[[Andrianampoinimerina]] teo [[Ambohidrapeto]] koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy [[zazamarolahy]] tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao [[Ambohidrapeto]]. Misy lafin-kavan-d[[Ranavalona III]] koa ao ka izany no nandevenana ny [[printsy]] Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;

	b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.

	Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na [[Ranavalona III]] mirahavavy;

	d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novain’Andrianampoinimerina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina ilay noroahina hiala an’Ambohitrabiby izy ka niteraka  telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana - Mamiomby fiaviany.

	e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina  ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao  Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ [[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;

	g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;

	h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;

	i)  Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « [[Zanadranavalona]] »;

k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao [[Andramasina]], terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny, tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, niteraka an'Andriambetandra, tao Anosikely - Fenoarivo;

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an-dRavololondralambo, tao [[Ilafy]] sy an'Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’Andrianambonimena, tao Alasora, sy an-dRangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe - Ambodirano;
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza;

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao [[Ambohitrandriamanitra]]. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, Lohavohitra) vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;

* Andriandambonavalona niteraka an-dRazakatsihono, tao Sambaina (vavy natao lahy, nitondra fanjakana ary nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina) sy Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny.

Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay (Ambohitrandriamanitra) izay niteraka an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:

* Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);

23) Andriamanitrandriana (Miadamanjaka).

Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.

* Andriamborosinandriana dia nanambady an’Andrianjaza, anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy malaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony naka an’Ivakinankaratra izy.

Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.

Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, dia ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana - Ambohimanga ady, resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy;
* Ny taranak’Andrianavalonimerina dia nataony andriamasinavalona avokoa; ireo no niavian’ny ankamaroan’ ny andriamasinavalona amin’Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy mpanjaka, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (Ravorombato), mpanjaka tao Ambohidratrimo ka ny zanany Rabehety dia noresen’Andrianampoinimerina;
* Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niely patrana eran' i Marovatana, toy ny any Mamiomby:

- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana); 

- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa  zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]]&lt;nowiki/&gt;a sy[[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] – [[Vohipeno]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: [[Jean Laborde]], de Lastelle, Nicol,…;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo-arabo, mpivarotra na mpandraharaha ho an’ ny fanjakana ka ny notendrena ho andriambaventy tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».

	Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.

	Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny  Andriamasinavalona ==
Toy ny  sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]] fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.

Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……  

Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:  

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.

Nizarazara isam-pianakaviana sy fonenana na vodivona araka ny fiaviany avy izy ireo, ary ny ankapobeny dia naka ny anaran’ny razambe loharano niaviany mba iavahany amin’ny havany hafa: efa nisy hatrany amin’ny 50 tany ho any ny isam-pianakaviana sy isan-toko nitondra ny anarana hoe « ny zanak’Andriamasinavalona » tamin’io taona io.
Nisy ny naharitra ela hatramin’izao fotoana izao ireny fikambanam-pianakaviana ireny, toy ny « Zanadranavalona ao Anosimanjaka » izay nahay nitandro ny firaisan-kina niaro ny fomban-drazana, nanana foto-kevitra ijoroana, toy izany koa ny « Fikambanan’ny tera-dRalanimboahangy - Andriantsolo ao Andramasina », ny  « Fikambanana Andriana ao Antsahadinta », sns…; ny ankamaroany kosa dia toa efa lasa tantara ihany sisa izay iezahan’ny fikambanana « ny Taranak’Andriamasinavalona » arenina ankehitriny.

Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.

Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt; izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* tamin’ny « zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* tamin’ny « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina 6-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna. 

Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).

Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

Tera-dRafondrazaka (Anosy-avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena, sy Ratomponivololona, Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, Ankady,..).

Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, Ampanga…).

Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana sy Andriampanazava-nimerina,  sy Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina,…).

Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Ambohidrazana, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, Manjaka,..);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, Poliny, ..);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Vatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Vatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, Ambohitrivoimanga).
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona amin’ny  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.

Ny sasany tamin’izy ireo dia nanana menakely; ny ankamaroany kosa  efa nanomboka sahirana aram-pivelomana; fantatra izany tamin’ny filazam-pananana nataon’ny tsirairay: ny isan’ny andevo, ny omby, ny vary. Nisy tena mpanefoefo satria nanana [[andevo]]  am-polony maro, omby aman-jatony, vary am-bata famarana maro. Nisy koa anefa no nilaza fa tsy nanana na inona na inona,dia nolazaina fa « mpirenireny », tsy lany miaramila.

Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.

Rehefa resy ny fanjakana merina taty aoriana ka lasa zanatany frantsay Madagasikara, dia hitan’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]], governora jeneraly, fa ireto foko Andriamasinavalona ireto izay miparitaka eran’ny tany sady nanana zo betsaka teo am-pelatanany ary fahefana amin’ny vahoaka, dia mety hanelingelina azy amin’ny tetika fanjanahana tiany ampiarina; ka nataony fahavalo tsy maintsy resena noho izany ny Andriamasinavalona rehetra.

Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-d[[Ranavalona III]] (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.

Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « ''les barons brigands »''; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?

Ny mpanoratra teratany sasany  indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.

Noho io lalana  navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana. 

Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny [[Vazaha]] sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. 
	
Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy.
	
Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakana ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny.  Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.  

Araka ny tantara dia [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt;, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré]]

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;    

Tamin’ny  taranak’Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.  

Hoy ilay [[vazaha]] atao hoe Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa  Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrany hitondra sy hiandry fanjakana tao Rabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy mianaka Rakarabo zanany tamin’Andrianampoina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nanjaka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’Andriamangarira; ao koa ny an-dRatsimisotry zazamarolahy, ny an’ny terak'Andrianjakatrimo sasany, Andriamasinavalona; ery andrefan’ny tanàna no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|&lt;u&gt;Saritany&lt;/u&gt;: Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>n2oscuzhg2f1nhfc6vik6nmb77mfog1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaontian'i Tiandong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197232</id>
    <revision>
      <id>1143698</id>
      <parentid>1036709</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T03:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="8nb1763kb5nlddnzse2elgk3hwd7917" xml:space="preserve">﻿{{coord|23.5833333333|107.2}}
{{infobox faritany
|faritany=Kaontian&amp;#39;i Tiandong
|firenena=Sina
|velarantany=2816
|isam-ponina=411,500
|renivohitra=
|ben'ny faritany=
}}

'''Kaontian&amp;#39;i Tiandong''' (amin'ny teny sinoa: ) dia kaontia iray ao amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i [[Sina]].

== Jeografia ==
Izy io dia ao amin'ny prefektioran'i Baise, Guangxi|Baise, izay ao amin'ny faritanin'i Guangxi.
Ny isam-poniny dia 411,500 mponina.
Ny faritr'ora dia [[faritr'oran'i Sina|GMT-8]].
Ny [[Kaodim-paositra ao Sina|kaodim-paositra]] dia tsy voalaza.

== Jereo koa ==
* [[Sina]]
** [[Faritanin'i Guangxi]]
*** [[Prefektioran'i Baise, Guangxi|Baise]]
=== Rohy ivelany ===

* https://web.archive.org/web/20120622164906/http://www.gxtd.gov.cn/soft/index.asp : Sehatra ofisialy

[[sokajy:Kaontia ao Sina]]</text>
      <sha1>8nb1763kb5nlddnzse2elgk3hwd7917</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kevin Keegan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200281</id>
    <revision>
      <id>1143835</id>
      <parentid>1143575</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="472" sha1="0frdsjuv8xeagbswuzv0c0985bh01sw" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Kevin Keegan.jpg
|anarana=Kevin Keegan
|teraka=14 Febroary 1951
|maty= 
|firenena= {{Angletera}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Kevin Keegan''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Fanjakana Mitambatra]] teraka ny 14 Febroary 1951

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra anglisy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1951]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly anglisy]]</text>
      <sha1>0frdsjuv8xeagbswuzv0c0985bh01sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Best</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200434</id>
    <revision>
      <id>1143837</id>
      <parentid>1141233</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="hj9rlu7chp1b55g57ki30tpq4wswn4u" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=George best 1976.jpg
|anarana=George Best
|teraka=22 Mey 1946
|maty=25 Novambra 2005
|firenena=
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''George Best''' dia mpilalao baolina kitra teraka ny 22 Mey 1946 ary maty ny 25 Novambra 2005 tao [[London]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra anglisy]]
[[Sokajy:Ballon d'Or]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly anglisy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1945]]</text>
      <sha1>hj9rlu7chp1b55g57ki30tpq4wswn4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sombin-tantara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227941</id>
    <revision>
      <id>1143660</id>
      <parentid>774610</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T13:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy fanazavana</comment>
      <origin>1143660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="r5uj1n7r00cw7540lrjlmrkcrxtqx0a" xml:space="preserve">Ny sombin-tantara dia karazana literatiora an-tsoratra izay ahitana tantara sombin-tsombiny fotsiny

==Famaritana==
Ny [[sombin-tantara]] dia ampahany na sombiny kely ihany eo amin'ny [[tantaram-piainana]] iray, mampiseho toe-javatra nitranga tao anatin'ny vanimpotoana voafetra mazava, entin'ny mpanoratra mampita hafatra na anatra ho an'ny [[mpamaky]].

Ao anatin'ny [[sombin-tantara]] dia mety ahitana ny fitohizan-kevitra mampametra-panotaniana hoe: &quot;Dia nanao ahoana izany?&quot; ; &quot;Inona no mety hitranga/ho tohiny?&quot;

==Firafitry ny sombin-tantara==
Ny [[sombin-tantara]] dia ahitana toe-javatra telo:
-Toe-javatra iaingana izay hisehon'ny karazan-javatra mahafinaritra, milamina, mahaliana.
-Toe-javatra manelanelana izay maneho ireo trangan-javatra vaovao miteraka fiovana sy korotana, olana izay ilaina vahana, tsy araka ny fiheverana ny zavatra niandohana teo aloha.
-Toe-javatra iafarana dia vahaolana iafarana, filaminana vaovao tsy mitovy ny teo aloha.

==Endrika==
Ny sombin-tantara dia ahitana singan-javatra toa ireto:
-Ny vonan'ny tantara: izay mampiseho olana mitranga eo amin'ny fiainana tantaraina.
-Ny [[mpandray anjara fototra]]: izay ifantohan'ireo toe-javatra tantaraina.
-Ny hafatra sy ny hanatra: hanehoan'ny mpanoratra ireo hevitra tiany ho lazaina sy ampitaina amin'ny mpamaky.

==Ny anjara asan'ny sombin-tantara==
Entina hanabeazana, hampialana voly, hampitana hafatra, hampivoarana ny [[Zavakanto|zava-kanto]].</text>
      <sha1>r5uj1n7r00cw7540lrjlmrkcrxtqx0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143661</id>
      <parentid>1143660</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T13:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Firafitry ny sombin-tantara */</comment>
      <origin>1143661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="0ajkn5aga8j1r6nwoaxdw864bgsvdwo" xml:space="preserve">Ny sombin-tantara dia karazana literatiora an-tsoratra izay ahitana tantara sombin-tsombiny fotsiny

==Famaritana==
Ny [[sombin-tantara]] dia ampahany na sombiny kely ihany eo amin'ny [[tantaram-piainana]] iray, mampiseho toe-javatra nitranga tao anatin'ny vanimpotoana voafetra mazava, entin'ny mpanoratra mampita hafatra na anatra ho an'ny [[mpamaky]].

Ao anatin'ny [[sombin-tantara]] dia mety ahitana ny fitohizan-kevitra mampametra-panotaniana hoe: &quot;Dia nanao ahoana izany?&quot; ; &quot;Inona no mety hitranga/ho tohiny?&quot;

==Firafitry ny sombin-tantara==
Ny [[sombin-tantara]] dia ahitana toe-javatra telo:

-Toe-javatra iaingana izay hisehon'ny karazan-javatra mahafinaritra, milamina, mahaliana.

-Toe-javatra manelanelana izay maneho ireo trangan-javatra vaovao miteraka fiovana sy korotana, olana izay ilaina vahana, tsy araka ny fiheverana ny zavatra niandohana teo aloha.

-Toe-javatra iafarana dia vahaolana iafarana, filaminana vaovao tsy mitovy ny teo aloha.

==Endrika==
Ny sombin-tantara dia ahitana singan-javatra toa ireto:
-Ny vonan'ny tantara: izay mampiseho olana mitranga eo amin'ny fiainana tantaraina.
-Ny [[mpandray anjara fototra]]: izay ifantohan'ireo toe-javatra tantaraina.
-Ny hafatra sy ny hanatra: hanehoan'ny mpanoratra ireo hevitra tiany ho lazaina sy ampitaina amin'ny mpamaky.

==Ny anjara asan'ny sombin-tantara==
Entina hanabeazana, hampialana voly, hampitana hafatra, hampivoarana ny [[Zavakanto|zava-kanto]].</text>
      <sha1>0ajkn5aga8j1r6nwoaxdw864bgsvdwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143662</id>
      <parentid>1143661</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T13:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Endrika */</comment>
      <origin>1143662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1442" sha1="opqqzapg0zdefgl61i5kokdo5kusdp9" xml:space="preserve">Ny sombin-tantara dia karazana literatiora an-tsoratra izay ahitana tantara sombin-tsombiny fotsiny

==Famaritana==
Ny [[sombin-tantara]] dia ampahany na sombiny kely ihany eo amin'ny [[tantaram-piainana]] iray, mampiseho toe-javatra nitranga tao anatin'ny vanimpotoana voafetra mazava, entin'ny mpanoratra mampita hafatra na anatra ho an'ny [[mpamaky]].

Ao anatin'ny [[sombin-tantara]] dia mety ahitana ny fitohizan-kevitra mampametra-panotaniana hoe: &quot;Dia nanao ahoana izany?&quot; ; &quot;Inona no mety hitranga/ho tohiny?&quot;

==Firafitry ny sombin-tantara==
Ny [[sombin-tantara]] dia ahitana toe-javatra telo:

-Toe-javatra iaingana izay hisehon'ny karazan-javatra mahafinaritra, milamina, mahaliana.

-Toe-javatra manelanelana izay maneho ireo trangan-javatra vaovao miteraka fiovana sy korotana, olana izay ilaina vahana, tsy araka ny fiheverana ny zavatra niandohana teo aloha.

-Toe-javatra iafarana dia vahaolana iafarana, filaminana vaovao tsy mitovy ny teo aloha.

==Endrika==
Ny sombin-tantara dia ahitana singan-javatra toa ireto:

-Ny vonan'ny tantara: izay mampiseho olana mitranga eo amin'ny fiainana tantaraina.

-Ny [[mpandray anjara fototra]]: izay ifantohan'ireo toe-javatra tantaraina.

-Ny hafatra sy ny hanatra: hanehoan'ny mpanoratra ireo hevitra tiany ho lazaina sy ampitaina amin'ny mpamaky.

==Ny anjara asan'ny sombin-tantara==
Entina hanabeazana, hampialana voly, hampitana hafatra, hampivoarana ny [[Zavakanto|zava-kanto]].</text>
      <sha1>opqqzapg0zdefgl61i5kokdo5kusdp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osh Uzbek Music and Drama Theatre, nantsoina hoe Babur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244478</id>
    <revision>
      <id>1143731</id>
      <parentid>1074115</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T07:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8432" sha1="iejwbrbxolj2rdzju50jz938y6fg6qa" xml:space="preserve">{{Coord|40.5331|72.7967}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Osh Uzbek Music sy Drama Theatre nantsoina hoe Babur&lt;br/&gt;(ozbeka: Бобур номли Ўш Давлат академик ўзбек мусиқали драма театри)
|sary     = Ош өзбек театры.jpg
|anarana  = Osh Uzbek Music and Drama Theatre nantsoina hoe Babur&lt;br/&gt;(ozbeka: Бобур номли Ўш Давлат академик ўзбек мусиқали драма театри)
|firenena= Osh, [[Kirgizistana]]
|faritany= [[sary:Flag of Kyrgyzstan.svg|thumb|left|30px]]
|nanorina= [[1914]]
|mpanorina= Rakhmonberdi Madazimov
|velarantany=
|isam-ponina=
|ben'ny tanàna=
}}
'''Ny teatra Osch State Musical and Theater Drama antsoina hoe Babur''' (ozbeka: Бобур номли Ўш Давлат академик ўзбек мусиқали драма театри) no teatra matihanina indrindra ao [[Kirgizistana]], ny teatra faharoa tranainy indrindra any [[Azia Afovoany]].

==Tantara==


Tamin'ny [[1914]], teo ambany fitarihan'i Rakhmonberdi Madazimov, miaraka amin'ny mpampianatra ny sekolin'ny rosianina any Osh, Baltykhodzhoy Sultanov dia nanangana vondrona teatra.

Ny talen'ny artista voalohany tao amin'ny kianja filalaovana Madazimov Rakhmonberdi no mpanorina sy mpikarakara ny hetsi-panoherana tao [[Kirgizistana]].

Ny teatra [[Babur]] ao Osh no teatra tranainy indrindra any [[Azia Afovoany]], taorianan'ny Theater Ozbeka National Academic Theater Drama antsoina hoe Hamza tao Tashkent (naorina tamin'ny [[1913]]-27 febroary [[1914]]).

== Rohy ivelany ==
* [https://web.archive.org/web/20160310012811/http://ru.sputnik.kg/culture/20160117/1021630041.html Спектакль &quot;Барсбек&quot; будет представлять Кыргызстан на международном фестивале в Турции]
* [https://web.archive.org/web/20150202215028/http://www.echoosha.narod.ru/March07/deti.htm &lt;small&gt;Актёрская династия&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20150202205819/http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm &lt;small&gt;Они стояли у истоков&lt;/small&gt;]
* [http://www.alliance-press.kg/ru/news/view/717 &lt;small&gt;27 марта – Всемирный день театра&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20180606231549/http://rus.kg/news_rus/interesno_rus/50898-k-100-letiyu-stareyshego-teatra-kyrgyzstana.html &lt;small&gt;К 100 летию старейшего театра Кыргызстана&lt;/small&gt;]
* [http://slovo.kg/?p=96889 &lt;small&gt;Старейшему театру Кыргызстана — 100 лет&lt;/small&gt;] {{Wayback|url=http://slovo.kg/?p=96889 |date=20180426064100 }}
* [https://daryo.uz/k/2018/03/30/markaziy-osiyodagi-eng-keksa-professional-teatr-100-yoshga-toldi/ &lt;small&gt;Марказий Осиёдаги энг кекса профессионал театр 100 ёшга тўлди&lt;/small&gt;]
* [https://24.kg/obschestvo/60162_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ Люди, которые меняли мир]
* [https://24.kg/obschestvo/77551_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ &lt;small&gt;Люди, которые меняли мир&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20190403110620/https://www.peoplelife.ru/174413 Биографии известных людей]
* [https://web.archive.org/web/20151222091305/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/39812?cl=ru-ru &lt;small&gt;Указ Президента Кыргызстана №354 от 14.10.2004 года&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20151001122051/http://www.knews.kg/culture/39275_osh_stareyshiy_teatr_respubliki_otmetil_svoe_95-letie/ &lt;small&gt;Ош старейший театр республики отметил своё 95-летие&lt;/small&gt;]
* [http://www.24kg.org/kultura/2757/ &lt;small&gt;В Кыргызстане Ошскому узбекскому театру музыкальной драмы 95 лет&lt;/small&gt;] {{Wayback|url=http://www.24kg.org/kultura/2757/ |date=20160425211706 }}
* [http://www.osh.turmush.kg/ru/news:93883 &lt;small&gt;Ошский академический узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура 29 ноября отметит своё 95-летие&lt;/small&gt;]
* [http://www.for.kg/news-298789-ru.html &lt;small&gt;В Ошском театре имени Бабура за 95-летний период работы поставлено около 600 спектаклей&lt;/small&gt;] {{Wayback|url=http://www.for.kg/news-298789-ru.html |date=20180826150333 }}
* [http://www.ozodlik.org/content/article/26717554.html &lt;small&gt;Ўш ўзбек академик театри 95-йиллигини нишонлади&lt;/small&gt;]
* [http://moodle.pharmi.uz/library/books/ensiklopediya/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O'%20harfi.pdf &lt;small&gt;Национальная энциклопедия Узбекистана&lt;/small&gt;] {{Wayback|url=http://moodle.pharmi.uz/library/books/ensiklopediya/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O'%20harfi.pdf |date=20180712190834 }}
* [https://archive.today/20180302153555/https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/art/theater/115-teatr-kyrgyzstana-v-20-80-godah.html &lt;small&gt;Театр Кыргызстана в 20-80 годах&lt;/small&gt;]
* [https://ru.sputnik.kg/culture/20170120/1031370028/vice-premer-uzbekistana-poobeshchal-50-tys-starejshemu-teatru-kr.html &lt;small&gt;Директор ошского театра: вице-премьер Узбекистана пообещал нам $50 тыс.&lt;/small&gt;]
* [http://slovo.kg/?p=52879 &quot;Барсбек&quot; покажут на международном фестивале] {{Wayback|url=http://slovo.kg/?p=52879 |date=20190402181655 }}
* [http://uza.uz/ru/culture/demonstratsiya-druzhby-i-sotrudnichestva-16-02-2017 &lt;small&gt;Демонстрация дружбы и сотрудничества&lt;/small&gt;]
* [http://uza.uz/ru/culture/kollektiv-oshskogo-teatra-v-andizhane-14-02-2017&lt;small&gt;Коллектив Ошского театра - в Андижане&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20151117023421/http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 &lt;small&gt;Официальный сайт театра&lt;/small&gt;]
* [http://www.alliance-press.kg/uz/news/view/35 &lt;small&gt;Открылся 97-сезон театра&lt;/small&gt;]
* [http://www.nlkg.kg/ru/society/grimasy-i-kaprizy-obezyany &lt;small&gt;Гримасы и капризы Обезьяны&lt;/small&gt;]
* [http://tyup.net/page/babur-atyndagy-osh-mamlekettik-akademik-oacutecopyzbek-muzykaluu-drama-teatry Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театры] {{Wayback|url=http://tyup.net/page/babur-atyndagy-osh-mamlekettik-akademik-oacutecopyzbek-muzykaluu-drama-teatry |date=20180810210123 }}
* [https://24.kg/obschestvo/60162_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ Люди, которые меняли мир]
* [http://www.bbc.com/uzbek/uzbekistan-40191001 &quot;Жайдари келин&quot; чегара оша томоша кўрсатди]
* [https://centre1.com/kyrgyzstan/v-oshe-postavili-dushevnye-smyateniya-babura-s-pomoshhyu-uzbekistana/ &lt;small&gt;В Оше поставили «Душевные смятения Бабура» с помощью Узбекистана&lt;/small&gt;] {{Wayback|url=https://centre1.com/kyrgyzstan/v-oshe-postavili-dushevnye-smyateniya-babura-s-pomoshhyu-uzbekistana/ |date=20180828203242 }}
* [https://web.archive.org/web/20180210202307/http://www.alliance-press.kg/ru/news/view/614 &lt;small&gt;Пред юбилейный сезон театра имени Бабура&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20171028185017/http://vlast.kg/art/teatr-imeni-babura-100-let-na-sluzhbe-u-mul-tikul-turalizma-i-polie-tnichnosti/ &lt;small&gt;Театр имени Бабура: 100 лет на службе у мультикультурализма и полиэтничности&lt;/small&gt;]
* [https://newspaperarchive.com/frunze-sovetnik-kyrgyzstan-aug-29-1972-p-4/ &lt;small&gt;Газета &quot;Советтик Киргизстан&quot; №203 29.08.1972 г. стр.4&lt;/small&gt;]
* [https://www.youtube.com/watch?v=264L-aepbFQ &lt;small&gt;Документальный фильм студия &quot;Кыргызтелефильм&quot; &quot;Ошский государственный узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура&quot;&lt;/small&gt;]

[[sokajy:Kirgizistana]]
[[sokajy:Azia]]
[[sokajy:Kolontsaina]]
[[sokajy:Kanto]]
[[sokajy:Kolontsaina kirgizis]]</text>
      <sha1>iejwbrbxolj2rdzju50jz938y6fg6qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teôlôjia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253617</id>
    <revision>
      <id>1143792</id>
      <parentid>1117016</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15980" sha1="7qiur4hbtgrmdgggm5x8fwvxxwo0j7h" xml:space="preserve">Ny '''teôlôjia''' dia taranja na vondron-taranja atao hianarana sy hahalalana ny amin' [[Andriamanitra (tokana)|Andramanitra]], na ny amin' ny hoe &quot;[[Andriamanitra (ankapobeny)|andriamanitra]]&quot;, amin' ny alalan' ny fandraisana anjaran' ny fisainan' olombelona ho enti-manazava sy handaminana bebe kokoa izay zavatra fantatra tamin' ny alalan' ny [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]] ka miantefa amin' ny finoana.

Na dia tao amin' ny [[Kristianisma|fivavahana kristiana]] aza no tena nahafantarana ny fanaovana teôlôjia dia maro koa ny [[fivavahana]] manao teôlôjia ka anisan' izany ny fivavahana [[silamo]] sy ny [[jodaisma]]. Tsy ny tontolon' ny fivavahana ihany no ahitana teôlôjia fa ahitana azy koa ny taranja [[filôzôfia]] toy ny sampan-taranja [[metafizika]] (dia ilay atao hoe ôntô-teôlôjia). Tsy ny fivavahana rehetra koa tsy akory no manaiky ny fanaovana teôlôjia fa misy ireo izay mitsipaka an' izany ka mihevitra fa tsy mety hifangaro amin' ny zavatra momba ny finoana na hanampy zavatra hafa tsy araka ny fanambaràna tokony hiantefa amin' ny finoana ny teôlôjia.

Amin' izao fotoana izao dia maro ny [[sekoly]] sy [[oniversite]] ianarana teôlôjia nefa ny sasany dia tsy miankina amin' antokom-pivavahana ka tsy voatery ho olona mino ny mpianatra sy ny mpampianatra ao.

Fomba fiasa voasaina&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;''Voasaina'': fr: &quot;rationnel&quot;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; no entina manao ny fanakarana ny momba an' Andriamanitra sy ny manodidina azy ao amin' ny teôlôjia hany ka nisy fotoana tsy niaingan' ny mpanao teôlôjia tamin' ny [[Soratra Masina]], izay vokatry ny fanambaràna, hanakarana ny tontolon' Andriamanitra fa tamin' ny fisainany irery ihany.

== Fiforonan-teny ==
Ny teny hoe ''teôlôjia'' dia avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe θεολογία / ''theologia'', izay azo amin' ny fanakambanana ny teny hoe Θεός / ''theos'' (&quot;andriamanitra&quot;) sy ny hoe -λογία / ''logia'' (&quot;fitenenana&quot; na &quot;firesahana&quot;) nisampana avy amin' ny teny hoe λόγος / ''logos'' (&quot;teny&quot;). Ny mpampianatra na izay nianatra teôlôjia no atao hoe ''teôlôjiana''.

== Ny ''theologia'' teo amin' ny filôzôfa grika ==
Ny teny grika hoe ''θεολογία'' / ''theologia'' dia nampiasain' ilay [[filôzôfa]] grika atao hoe [[Plato|Platôna]] amin' ny dikany ara-bakiteny hoe &quot;resaka momba ny andriamanitra&quot; na &quot;resaka momba an' Andriamanitra&quot; tamin' ny taonjato faha-4 tal. J.K. tao amin' ny asa soratra nataony, ao amin' ny Boky faha-2 toko faha-18&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Liddell and Scott's ''[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057;query=entry%3D%2348216;layout=;loc=qeolo%2Fgia1 Greek-English Lexicon]''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, mitondra ny lohateny hoe ''Πολιτεία'' / ''Politeía'' (&quot;fitondram-pirenena&quot;)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Io boky io no nadika amin'ny teny latina hoe ''Res Publica'' (&quot;zava-bahoaka&quot;) sady fantatra koa amin'ny teny frantsy hoe ''La République'' na amin'ny teny anglisy hoe ''The Republic.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.  Ao amin' io toko io i Platôna dia nizara ny [[filôzôfia]] ho zana-taranja telo izay nomeny ny anarana hoe ''μαθηματικὴ'' / ''mathêmatikê'' sy ''φυσική'' / ''phusikê'' ary ''θεολογική'' / ''theologike'', ka ity farany ity no mitovitovy amin' ny [[metafizika]] izay iresahana momba ny fomban' Andriamanitra na ny andriamanitra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Aristotle, [http://etext.library.adelaide.edu.au/mirror/classics.mit.edu/Aristotle/metaphysics.6.vi.html ''Metaphysics'', Book Epsilon]. ([https://web.archive.org/web/20080216173401/http://etext.library.adelaide.edu.au/mirror/classics.mit.edu/Aristotle/metaphysics.6.vi.html Tahiry]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Raha nanoratra araka ny loharano avy amin' ny [[Stôikisma|filôzôfa stôika]] i [[Marcus Terentius Varro]] (mpanoratra latina), dia nanavaka karazana lahateny telo, dia ny lahateny momba ny [[fedrà]]&lt;nowiki/&gt;n' ny [[andriamanitry ny Grika]], ny lahateny voasaina ara-pilôzôfia andinihana ny andriamanitra sy ny amin' izao rehetra izao, ary lahateny momba ny fanaon' ny olombelona eo amin' ny fiarahamonina toy ny fombafomba sy ny adidy ary ny fitandremana ny zavatra andidian' ny [[fivavahana]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Araka ny tsiahy ataon'i Aogostino ao amin'ny sorany mitondra ny lohateny hoe ''Tanàn'Andriamanitra'', Boky hafa-6, toko faha-5.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny teôlôjia ao amin' ny finoana abrahamika ==

=== Ao amin' ny jodaisma ===
Ny tsy nisian' ny fahefana pôlitika misaraka amin' ny fivavahana dia nahatonga ny fandinihana teôlôjika tsy ho hita afa-tsy tao amin' ny tontolon' ny fiarahamonina sy ny an' ny [[sinagôga]], fa tsy nisy toeram-pampianarana manokana, ka anisan' izany bt ady hevitra ifanaovan' ny [[raby]] momba ny lalàna jiosy (''[[Halakà|halakah]]'') sy ny fanaovana heviteny amin' ny [[Torah]] (''[[Midrasa|Midrash]]''). Ankehitriny dia zava-dehibe amin' ny teôlôjia kristiana sy silamo ary jiosy ny teôlôjian' ny jiosy fahizay&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Randi Rashkover, '[https://web.archive.org/web/20120306160307/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2096/is_4_49/ai_58621576/ A Call for Jewish Theology'], ''Crosscurrents'', Winter 1999,&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

[[Teôlôjia apôfatika|Apôfatika]] ny teôlôjian' ny [[jodaisma]]: tsy miseho manontolo fa amin' ny ampahany Andriamanitra tamin' ny fotoan' ny [[roimemy mirehitra]] ([[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 3:13-14) raha nanonona ny anarany izay tsy hay tononina ao amin' ilay fehezanteny hoe: [[Iahveh|אֶֽהְיֶ֖ה אֲשֶׁ֣ר אֶֽהְיֶ֑ה / ''Ehieh Asher Ehieh'']]. Sady tokana Andriamanitra no tsy azo fantarina ([[Bokin' i Isaia|Isaia]] 40:25). Ny tsy fisian' ny zavatra azo ampitahaina aminy sy ny fampitahana azy amin-javatra hafa dia norainsin' i [[Mosesy Maimonida|Maimônida]] izay nanoratra hoe: &quot;Tsy vatana Andriamanitra ary tsy manam-pifanahafana na amin' inona na amin' inona, eo aminy sy ny zavatra noforoniny&quot;, ary &quot;ny fisiany tsy tahaka ny azy ireo&quot;, ka noho izany dia &quot;tsy samy atao hoe &quot;fisiana&quot; ny fisiany sy ny fisian' izay zavatra ivelany afa-tsy noho ny fitovian' endri-teny&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Maïmonide, ''Le Guide des égarés'' Livre I, chap. XXXV.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Iankinan' ny filôzôfia jiosy manontolo ny lohahevitry momba ny [[fihoa-draha]]&lt;nowiki/&gt;n' Andriamanitra, izay fototr' izany teôlôjia apôfatika izany, hatramin-dry [[Moses Mendelssohn]] sy [[Hermann Cohen]] na ry [[Leo Strauss]] sns.

Tsy azo fantarina afa-tsy amin' ny alalan' ny fandinihana ny [[Torah]] sy ny heviteny momba izany Andriamanitra, ary amin' ny alalan' ny fanajana ny didy (מִצְווֹת‬ / ''mitsvot''). Ny tsy Jiosy na [[Jentilisa]] (''גוים''‎ na ''גויים'' / ''Goyim'') dia afaka mamantatra koa an' Andriamanitra raha manaja ny [[lalàna fiton'i Noa|lalàna fiton' i Noa]].

=== Teôlôjia kristiana ===
Ny teôlôjia kristiana dia andinihana ny [[Andriamanitra ao amin' ny kristianisma|Andriamanitry ny Kristiana]] sy ny fifandraisany amin' ny olombelona eo amin' ny tantaran' ny [[famonjena]], ka ny fara tampony dia ny asa sy ny [[sorom-panavotana]] nataon' i [[Jesosy|Jesoa]] Kristy amin' ny maha Tenin' Andriamanitra azy (grika: ''Logos Theou''). Ara-tantara sy araka ireo teôlôjiana tranainy dia taranja mifanahantsahana amin' ny [[siansa]] ny teôlôjia satria natao handalinana ny finoana sy hamaliana ireo fanontaniana ara-pilôzôfia.

Mifantoka amin' ny zava-boalazan' ny [[Testamenta Taloha]] sy ny [[Testamenta Vaovao]] ny teôlôjia kristiana nefa koa afaka manampy izany ny [[lovam-pampianarana]], indrindra ao amin' ny [[teôlôjia katôlika]]. Mampiasa ny fanaovana hevi-tenin' ny [[Baiboly]] sy fitsikerana voasaina ary fanjohian-kevitra hentitra ny teôlôjiana kristiana. Anisan' ny tanjoana koa ny hiarovana ny finoana kristiana manoloana ny fanoherana sy ny tsikera manaratsy, mba hanamora ny fanarenana eo amin' ny Fiangonana, mba hanampiana ny fampielezana ny [[Kristianisma|fivavahana kristiana]], mba hitrandrahana ny [[lovam-pampianarana]] kristiana.

Niteraka tsy fifanarahan-kevitra teo amin' ny samy teôlôjiana ny [[tenim-pinoana]] (na dôgma) sy ny [[foto-pampianarana]] ataon' ny firehana sasany, ka nampisy ireo heverina ho mpanao [[fampianaran-diso]] (na heretika). Mba hanoherana sy handresena lahatra ny [[Filôzôfia|filôzôfa]] tamin' izay dia nampiasa ny fitenin' ireo filôzôfa ireo ny teôlôjiana. Nisy noho izany ny fifangaroan' ny teôlôjia sy ny filôzôfia (jereo, ohatra, ny voambolana ampiasaina momba ny [[Trinite]]).

=== Ny teôlôjia mozilmana ===
Ny teôlôjia mozilmana dia misahana ny fandalinana ny finoana [[Finoana silamo|silamo]] araka ny soratra ao amin' ny [[Kor'any]] sy ao amin' ny [[Hadita]] ary ao amin' ny tantaram-piainan' ny mpaminany [[Mohamady]]. Atao hoe ''Kalâm'' ny taranja ikarohana ireo fototra teôlôjika amin' ny alalan' ny fomba fiasa misy fampiadian-kevitra sy fanohanan-kevitra voasaina&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] dia midika hoe &quot;resaka&quot; na &quot;fitenenana&quot; ny hoe ''Kalâm''. Ao amin' ny teôlôjia silamo koa dia mitana ny anjara toerany ny [[eskatôlôjia]] izay miresaka momba ny fiafaran' ny olombelona sy izao rehetra izao ary ny tontolo vaovao handimby azy, ny [[Fitsarana farany|fitsaran' Andriamanitra farany]] ny asan' ny olombelona aorian' ny [[Fitsanganan-ko velona|fitsanganana amin' ny maty]].

Amin' ny [[Sonisma|Sonita]] dia enina ny fototry ny finoana, dia ny finoana an' i [[Allah]], ny [[anjely]], ny Soratra nambaran' Andriamanitra, dia ny [[Kor'any]], ny [[mpaminany]], ny [[andro farany]], ny [[Fanendren'Andriamanitra mialoha|fanendrena mialoha]] ([[predestinasiôna]]).

Ho an' ny [[Siisma|Shiita]] dia dimy fotsiny izany, dia ny maha tokana an' Andriamantra, ny fahamarinana, ny faminaniana, ny asan' ny imam ary ny momba ny [[andro farany]] ([[eskatolojia|eskatôlôjia]]).

Ny [[Motazilisma|Motazilita]] kosa dia manantitrantitra momba ny fifandraisan' ny olombelona amin' Andriamanitra fa manana sitrapo malalaka ambonin' ny [[fanendren'Andriamanitra mialoha|fanendren' Andriamanitra mialoha]] ny olombelona, ary ny fahamarinan' Andriamanitra dia ambony noho ny maha tsy toha azy. Mino koa ny Motazilita fa afaka anakarana ny zavatra tian' ny [[Kor'any]] holazaina marina ny fampiasana ny [[lôjika]]. Izany no fototr' ilay atao hoe  اِجْتِ / ''Ijtihâd'' (&quot;ezaka fandinihana&quot;).

== Sampan' ny teôlôjian' ny fivavahana abrahamika ==

=== Taranja hita ao amin' ny fivavahana abrahamika lehibe ===

==== Eskatôlôjia ====
Lahateny na fandinihana momba ny fiafaran' izao tontolo izao, izay atao hoe [[andro farany]], ny [[eskatôlôjia]]. Maro ny fivavahana miresaka ny amin' ny andro farany, izay samy manana ny eskatôlôjiany, ka ny fantatra indrindra amin' izany dia ny an' ny [[kristianisma]] sy ny [[jodaisma]] ary ny [[finoana silamo]]. Mahakasika lohahevitra mifandray amin' ny andro farany toy ny amin' ny [[Mesia]] na ny vanim-potoana mesianika sy ny zavatra hiseho aorian' ny fahafatesana ary ny amin' ny [[Fanahin' ny vatana|fanahin' olombelona]] koa ny eskatôlôjia.

Ny ankamaroan' ny fivavahana mônôteista dia misy [[foto-pampianarana]] milaza fa ny mpivavaka voafidy na mendrika ny finoana marina dia hovonjena na hafahana amin' ny [[Fitsarana farany|fitsaran' Andriamanitra]] sy ny fahatezerany amin' ny hoavy. Ho any am-[[paradisa]] izy ireo aloha na mandritra na aorian' io fitsarana io [[Milenarisma|arakaraka]] ny fampianarana.

Iresahana ny andro farany sy indraindray ny [[fitsarana farany]] ary ny [[Fitsanganana amin'ny maty|fitsanganana amin' ny maty]] ny eskatôlôjian' izao rehetra izao (eskatôlôjia kôsmika). Ny eskatôlôjia isam-batan' olona kosa dia iresahana ny [[fiainana aorian' ny fahafatesana]], ny hiafaran' ny [[Fanahin' ny vatana|fanahin' olombelona]] aorian' ny [[Fahafatesana|fahafatesan]]' ny vatana (izay hiseho amin' ny endrika maro samihafa).

==== Sôteriôlôjia ====
Ny [[sôteriôlôjia]] no andalinana ny amin' ny [[famonjena]].

==== Anjelôlôjia ====
Fandalinana ny amin' ny [[anjely]] ny [[anjelôlôjia]]. Hadihadina amin' izany ny anaran' izy ireo, ny toeran' ny anjely tsirairay ao amin' ny ambaratonga any an-danitra sy ny anjara asany. Miovaova arakaraka ny antokom-pivavahana dinihina izay samy manana ny anjelôlôjiany izany. Manana ny anjelôlôjiany koa ny [[zôrôastrisma]].

==== Demônôlôjia ====
Fandalinana sy fampianarana momba ny [[demony]] na [[devoly]] ny [[demônôlôjia]]. Tsy dia nisy mpiraharaha firy ny resaka demony hatramin' ny fiafaran' ny taonjato faha-13. Nanomboka nifantoka tamin' ny fandalinana ny [[Ratsy]] ny teôlôjiana.

=== Taranja an' ny kristianisma manokana ===

==== Kristôlôjia ====
Andinihana ny amin' ny [[Persôna (teôlôjia)|persôna]] sy ny [[Foto-pampianarana|fampianarana]] ary ny asan' i [[Jesoa]] amin' ny maha Kristy azy ny [[kristôlôjia]], indrindra ny amin' ny [[Natiora (teolojia)|natiora]]&lt;nowiki/&gt;n' i Jesoa sy ny fifandraisany amin' Andriamanitra: i Jesoa ve zanak' Andriamanitra, zanaka natsangany, [[olombelona]] tsy misy fangarony, sa Andriamanitra tsy misy fangarony? Izany fandinihana ao amin' io taranja io izany dia miainga avy amin' ny anaram-boninahitra omena an' i Jesoa ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], toy ny hoe [[Kristy]], [[Tompo]], [[Zanak' Andriamanitra (kristianisma)|Zanak' Andriamanitra]], [[Mesia]], sady mandinika koa ny amin' ny maha-izy-azy an' i Kristy sy ny hevitry ny anaram-boninahitra hoe ''Kristy''.

==== Pneomatôlôjia ====
Iresahana sy ianarana ary ampianarana ny amin' ny [[Fanahy Masina]] ny [[pneomatôlôjia]]. Iresahana ny amin' ny persônan' ny [[Fanahy Masina]] ao amin' ny [[Trinite]] sy ny asan' ny Fanahy Masina ny pneomatôlôjia. Taty aoriana dia tafiditra ao amin' io taranja io koa ny hoe [[Fahateraham-baovao (kristianisma)|fahateraham-baovao]], ny [[Fanomezan' ny Fanahy Masina|fanomezan' ny Fanahy]] (karismata), ny [[Batisan' ny Fanahy Masina|batisan' ny Fanahy]], ny [[fanamasinana]], ny [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandri]]&lt;nowiki/&gt;n' ny [[Mpaminanin' ny kristianisma|mpaminany]], ary ny filatsahan' ny Fanahy Masina.

==== Antrôpôlôjia kristiana ====
Ny [[Antrôpôlôjia kristiana|antrôpôlôjia]] no andalinana ny amin' ny olombelona manontolo araka ny fanambaràn' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] ao amin' ny [[Baiboly]] sy amin' ny fijerena ny fifandraisany amin' Andriamanitra. Halalinina ao ny amin' ny toetra sy fomban' ny olombelona: ny vatan-tenany sy ny ainy ary ny [[Fanahin' ny vatana|fanahiny]] izay mitambatra ka mamorona ny atao hoe olona, araka ny anoritsoritan' ny [[Baiboly]] azy. Anisan' ny resahina amin' izany ny amin' ny [[Famoronana (finoana sy fedrà)|fahariana]] ny olombelona, ny fisainany, ny [[Fahotana|fahotany]] ary ny [[Fahafatesana|fahafatesany]].

==== Ekleziôlôjia ====
Ny [[ekleziôlôjia]] no andalinana ny anjara asan' ny Fiangonana amin' ny maha vahoakan' Andriamanitra azy eo amin' ny tantaran' ny [[famonjena]] ny olombelona. Ny ekleziôlôjia dia andalinana koa ny fiandohan' ny [[kristianisma]], ny fifandraisany amin' i [[Jesoa]], ny anjara asa sahaniny eo amin' ny asam-pamonjena, ny fandaminana misy ao aminy, ny fitsipika mifehy azy, ny zava-kendreny sy ny tanjony ary ny fitantanana azy. Mandalina koa ny fiantraika sy ny fivoaran' ny fiangonana izay nanjary ho Fiangonana amin' ny maha andrin' ny finoana azy koa ny ekleziôlôjia. Mifandray akaiky amin' ny [[teôlôjia pastôraly]] io sampan' ny teôlôjia kristiana io.

==== Mariôlôjia ====
Ny [[mariôlôjia]] dia taranja teôlôjika an' ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa andalinana ny amin' i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] amin' ny maha renin' ny mpamonjy azy ary indrindra ny maha [[renin' Andriamanitra]] azy.

== Jereo koa ==

* Taranja teôlôjika
** [[Eskatôlôjia]]
**[[Sôteriôlôjia]]
**[[Kristôlôjia]]
**[[Pneomatôlôjia]]
**[[Teôlôjia dôgmatika]]
**[[Teôlôjian' ny fanafahana]]

* Sehatra hafa
** [[Siansa]]
** [[Lalàna]]
** [[Filôzôfia]]
** [[Zavakanto]]
** [[Tantara]]

== Loharano sy fanamarihana ==
[[Sokajy:Kristianisma]]</text>
      <sha1>7qiur4hbtgrmdgggm5x8fwvxxwo0j7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Firaisan' ny Skotisma eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>255268</id>
    <revision>
      <id>1143689</id>
      <parentid>1133421</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T00:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="ouh9mhhhmtf23aitm65g7rkf97hdo7v" xml:space="preserve">[[Sary:WikiProject Scouting fleur-de-lis dark.svg|vignette|291x291px]]
Ny '''Firaisan' ny''' '''Skotisma''' '''eto''' '''Madagasikara''' dia firaisan' ireo fikambanana skoto telo eto [[Madagasikara]]. Tamin' ny taona 1921 no nanombohan' ny [[skotisma]] eto Madagasikara izay teo ambany fiahian' ny fikambanana frantsay tandrify azy avy. Niorina tamin' ny taona 1959 ny firaisana sady mpikambana ao amin' ny ''World Organization of the Scout Movement'' (&quot;Fikambanana iraisam-pirenen' ny fikambanana skoto&quot;) tamin' ny taona 1960. Misy mpikambana skoto miisa 14&amp;nbsp;905 ny Firaisan' ny Skotisma eto Madagasikara tamin' ny taona 2011&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Wayback|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf |date=20130902233053 }}(PDF). World Organization of the Scout Movement. [http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf Tahiry tamin'ny 31/08/2012].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ireto avy ny fikambanana ao amin' io firaisana io:

* ny Antilin' i Madagasikara (katôlika ary zazalahy daholo);
* ny Fanilon'i Madagasikara ( katôlika ary zazavavy daholo)
* ny Kiadin' i Madagasikara (zazalahy sy zazavavy);
* ny Mpanazava eto Madagasikara sy Tily eto Madagasikara (zazalahy sy zazavavy, Skoto Prôtestanta).

Ireo roa farany ireo dia mikambana ao amin' ny [[Skotisma Zazavavy eto Madagasikara]], izay mikambana koa ao amin' ny ''Association mondiale des guides et des éclaireuses'' (anglisy: ''World Association of Girl Guides and Girl Scouts'').

Manomana sy manabe amin' ny fiainana ambanivohitra sady manampy amin' ny fampianarana eo amin' ny fiarahamonina ireo fikambanana telo ireo sady manana foibe maro misahana ny fampandrosoana eny an-drenivohitra sy any amin' ny tanan-dehibe.

Mandray anjara mavitrika amin' ny fanabeazana ny eny ambanivohitra amin' ny fampianarana ny olon-dehibe hamaky teny sy hanoratra ny skoto. Manampy ny olona koa izy ireo raha misy ny loza voa-janahary, manao vonjy aina, mamonjy ny mpamboly raha misy ny tondradrano ary manangona ny omby ho eny amin' ny tany avo.

== Jereo koa ==

* [[Skotisma]]
* [[Robert Baden-Powell]]
*[[Kristianisma eto Madagasikara]]
*[[Fikambanana Skoto eto amin' ny Fiangonana Loterana Malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* [https://web.archive.org/web/20080828031143/http://antily.org/ Antilin' i Madagasikara]

* [https://web.archive.org/web/20130125030916/http://www.scout.mg/ Tily eto Madagasikara]

== Loharano ==</text>
      <sha1>ouh9mhhhmtf23aitm65g7rkf97hdo7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Famonjena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263915</id>
    <revision>
      <id>1143686</id>
      <parentid>1122036</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22613" sha1="hh32bfyvtrrlj7g9i2xezutcv00cba1" xml:space="preserve">[[Sary:Tintoretto, Jacopo - Christ at the Sea of Galilee.jpg|vignette|296x296px|Fanehoana ara-Baiboly momba ny famonjena eo anelanelan' ny fahotana sy ny lalana mankany amin' ny mazava]]
Ny '''famonjena''' dia toe-javatra misy ny olona voaro amin' ny loza na amin' ny toe-javatra mampamoy fo. Amin' ny fivavahana sy ny teôlôjia, ny famonjena dia fiarovana na fanafahana na fanavotana ny [[Fanahin'olombelona|fanahin' ny olombelona]] amin' ny [[fahotana]] sy amin' ny vokatr' izany mba hahafahany ho [[Fiainana mandrakizay|velona mandrakizay]] fa tsy hovoaheloka mandrakizay any amin' ny [[helo]]. Afaka mankany amin' ny [[paradisa]] izy ireo, ka manana fifandraisana mandrakizay amin' Andriamanitra. Ny famonjena dia heverina fa vokatry ny [[Fahasoavana (finoana)|fahasoavan]]' Andriamanitra (azon' ny olona tsy mendrika), na vokatry ny [[Safidy malalaky ny olombelona|safidy malalaka]] sy ny ezaky ny olombelona samirery (azon' ny olona noho ny fahamendrehany), na vokatry ny fikambanan' ny fahasoavan' Andriamanitra sy ny ezaka ataon' ny olombelona. Atao hoe [[sôteriôlôjia]] ny [[teôlôjia|teôlôjian']] ny famonjena.

== Ny famonjena araka ny fivavahana abrahamika ==

=== Ny hevitry ny hoe &quot;famonjena&quot; ===
Ao amin' ny [[Fivavahana abrahamika|fivavahana]] [[Fivavahana abrahamika|abrahamika]] sy ny [[teôlôjia]], ny famonjena dia azo antsoina koa hoe &quot;fanafahana&quot; na &quot;[[fanavotana]]&quot; ny [[Fanahin' ny vatana|fanahy]] amin' ny [[fahotana]] sy ny vokany ny famonjena. Arakaraka ny fivavahana na ny antokom-pinoana dia heverina fa vokatry ny [[Fahasoavana (finoana)|fahasoavan]]' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] irery ihany ny famonjena (na dia tsy mendrika izany aza ny voavonjy sady tsy vokatry ny soa nataony izany), na amin' ny alalan' ny finoana sy ny asa tsara natao, na ny fitambaran' izy roa ireo. Matetika ny fivavahana no manantitrantitra fa nandova ota ny [[olombelona]] ary fahafatesana no tambin' ny ota (fahafatesana ara-batana, fahafatesana ara-panahy: fisarahana ara-panahy amin' Andriamanitra sy fanamelohana mandrakizay any amin' ny [[helo]]).

=== Ao amin' ny jodaisma ===
Ao amin' ny [[jodaisma]] ankehitriny dia ilazana ny [[fanavotana]] (fividianana) nataon' [[Andriamanitra ao amin' ny jodaisma|Andriamanitra]] ho an' ny vahoakan' Israely hiala amin' ny sesitany (fahababoana) samihafa ny [[fanavotana]] ([[Fiteny hebreo|hebreo]]: גְּאוּלָּה‎ / ''ge'ulah'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20150721211633/http://www.kolel.org/pages/reb_on_the_web/redemption.html Reb on the Web&quot;]. Kolel: The Adult Centre for Liberal Jewish Learning.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' izany ny [[Eskatôlôjia jiosy|fanavotana farany]] amin' ny sesitany ankehitriny&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.britannica.com/topic/salvation-religion/Judaism Salvation – Afterlife, Divine Plan, Atonement, and Cosmic Struggle | Britannica]&quot;. ''britannica.com''. 1999.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Milaza ny [[jodaisma]] fa tsy mila famonjena manokana araka izay inoan' ny [[Kristianina|Kristiana]] ny mpanaraka azy. Tsy manaiky ny fampianarana momba ny [[Fahotana tamin' ny fototra|fahotana tamin']] [[Fahotana tamin' ny fototra|ny fototra]] ny Jiosy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://www.beingjewish.com/toshuv/salvation.html How Does a Jew Attain Salvation?]&quot;, ''www.beingjewish.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Manome lanja ambony ny fitondran-tenan' ny tsirairay kosa izy ireo, araka ny voafaritry lalàn' Andriamanitra, izay hita ao amin' ny ataon' ny Jiosy hoe ''[[Torah]]'' na Lalàna, izay nomen' Andriamanitra an' i [[Mosesy]] teo amin' ny [[Tendrombohitra Sinay (Baiboly)|Tendrombohitra Sinay]] araka ny [[Baiboly]].

Ao amin' ny jodaisma dia mifandray akaiky amin' ny [[fanavotana]] ny famonjena, izany hoe fanafahana amin' ny toe-javatra manimba ny hasarobidin' ny fiainan' olombelona. Andriamanitra, amin' ny maha fanahy manerana [[Izao rehetra izao|izao rehetra iza]]&lt;nowiki/&gt;o sy [[Andriamanitra mpamorona|Mpamorona]] izao rehetra izao azy, no loharanom-pamonjena ho an' ny olombelona, ​​raha toa ka manome voninahitra an' Andriamanitra amin' ny fitandremana ny didiny ny olona tsirairay. Koa miankina amin' ny olona tsirairay ny fanavotana na ny famonjena. Manantitrantitra ny jodaisma fa tsy azo amin' ny alalan' ny olon-kafa na amin' ny fiantsoana andriamanitra fotsiny na amin' ny finoana ny hery avy any ivelany ny famonjena&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Malekar, Ezekiel Isaac. 20 November 2004. &quot;[https://archive.ph/20130629121921/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-11-20/edit-page/27150861_1_redemption-salvation-jews The Speaking Tree: Concept of Salvation In Judaism.]&quot;, ''The Times of India''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;blockquote&gt;Ny fiheverana jiosy momba ny [[Mesia araka ny jodaisma|Mesia]] dia mampiseho ny fiverenan' i [[Elia]] mpaminany ho mpialoha lalana an' izay hanavotra izao tontolo izao amin' ny ady sy ny fijaliana, izay hitarika ny olombelona ho amin' ny firahalahiana maneran-tany eo ambany fiahian-drain' Andriamanitra tokana. Tsy raisina ho  andriamanitra na zavamananaina mihoatra ny voajanahary hoavy ny Mesia, fa herin' olombelona manjaka amin' ny andron' ny fiadanana manerana izao tontolo izao, izay miavaka noho ny fihavaozana ara-panahin' ny zanak' olombelona. Ao amin' ny [[jodaisma]] dia misokatra ho an' ny olona rehetra ny famonjena fa tsy voafetra ho an' izay manana finoana jiosy; ny hany fepetra manan-danja dia ny tsy maintsy hitandreman' ny olona sy hampiharany ny fomba fitondran-tena mendrika araka izay voafintina ao amin' ny [[Didy Folo]]. Rehefa milaza ny tenany ho [[Vahoaka voafidy|vahoaka]] [[Vahoaka voafidy|voafidin]]' Andriamanitra ny [[Jiosy]], dia tsy mandika izany ho voafidy ho amin' ny fankasitrahana sy tombontsoa manokana izy ireo fa nandray anjara fanirahana haneho amin' ny olona rehetra ny fomba fiaina manaraka etika, tamin' ny alalan' ny fitsipika sy fanomezana ohatra&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Inty ilay ampahan-dahatsoratra nadika amin' ny teny malagasy: &quot;The Jewish concept of Messiah visualises the return of the prophet Elijah as the harbinger of one who will redeem the world from war and suffering, leading mankind to universal brotherhood under the fatherhood of one God. The Messiah is not considered as a future divine or supernatural being but as a dominating human influence in an age of universal peace, characterised by the spiritual regeneration of humanity. In Judaism, salvation is open to all people and not limited to those of the Jewish faith; the only important consideration being that the people must observe and practise the ethical pattern of behaviour as summarised in the Ten Commandments. When Jews refer to themselves as the chosen people of God, they do not imply they have been chosen for special favours and privileges but rather they have taken it upon themselves to show to all peoples by precept and example the ethical way of life.&lt;/small&gt;

&quot;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Mampiseho fiheverana isan-karazany momba ny [[fahafatesana]] sy ny [[Fiainana aorian' ny fahafatesana|any ankoatra]] ny fandinihana loharano ara-tsaina jiosy nandritra ny tantara. Mety ho fanatsorana tafahoatra no ataon' ity loharano iray izay milaza fa azo tanterahina amin' izao fomba manaraka izao ny famonjena: manatanteraka fiainana masina sy marina atokana ho an' i [[Iahveh|Yahweh]] Andriamanitry ny Famoronana; manao [[fifadian-kanina]] sy fitsaohana ary fankalazana mandritra ny andro firavoravoana natokana ho amin' izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20251116081844/http://religions.findthedata.org/q/2/1475/How-do-I-achieve-salvation-according-to-Judaism How do I achieve salvation according to Judaism?]&quot;, ''religions.findthedata.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Araka ny fiaviany sy ny fombany dia [[Fivavahan-drazana|fivavaham-poko]] ny jodaisma. Noho izany, ny famonjena dia noheverina voalohany indrindra araka ny hoavin' i Israely, vahoaka voafidin' i Yahweh (matetika antsoina hoe &quot;ny Tompo&quot;), [[Andriamanitra ao amin' ny jodaisma|Andriamanitr' i Israely]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Araka ny lahatsoratra ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo|''Salamo'']] ao amin' ny [[Baiboly]] dia maty ny olona rehefa miditra ao anatin' ny tany na &quot;[[Tontolo ambanin' ny tany|fanjakan' ny maty]]&quot; ka tsy afaka midera an' Andriamanitra. Ny firesahana voalohany ny amin' ny [[Fitsanganan-ko velona|fitsanganana amin' ny maty]] dia iarahan' ny olona rehetra ny ao amin' ny [[Fahitana (finoana)|fahitan]]' i [[Ezekiela]] momba ny taolana maina, izay manambara ny fitsanganan-ko velon' ny Israelita rehetra any an-tsesitany. Misy firesahana momba ny fitsanganan-ko velon' ny olona tsirairay ny ao amin' ny [[Bokin' i Daniela|''Bokin' i Daniela'']]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.patheos.com/library/judaism/beliefs/afterlife-and-salvation Afterlife and Salvation]&quot;. ''patheos.com''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny taonjato faha-2 tal JK vao nipoitra ny finoana ny amin' ny [[fiainana aorian' ny fahafatesana]], izay hitsanganan' ny maty sy hampiharana aminy ny fitsaran' Andriamanitra. Talohan' izany fotoana izany dia nianina amin' ny fitohizan' ny taranany ao amin' ny firenena masina ny olona tsirairay&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Tsy afa-nisaraka amin' ny famonjena ny vahoaka jiosy iray manontolo ny famonjena ny Jiosy tsirairay. Avy amin' ny fampianaran' ny ''Torah'' mivantana izany [[finoana]] izany. Ao amin' ny ''Torah'' dia nampianatra ny vahoakany ny [[fanamasinana]] ny olona tsirairay Andriamanitra. Nanantena koa anefa Andriamanitra fa hiara-miasa (ara-panahy) sy samy ho tompon' andraikitra amin' ny hafa izy ireo. Mifamatotra amin' ny famerenana amin' ny laoniny an' i Israely ny famonjena&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210614201805/http://www.yashanet.com/studies/romstudy/rom2.htm Jewish views of salvation, faith and freedom]&quot;, ''www.yashanet.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;blockquote&gt;Nandritra ny [[Vanimpotoan' ny Tempoly Faharoa|Vanim-potoan' ny Tempoly Faharoa]] dia nandà ny fisiana manokan' ny olona aorian' ny fahafatesana ny [[Sadoseo]], izay [[Mpisoronaben' i Israely|mpisoronabe]], satria tsy voasoratra ao amin' ny Torah izany, fa ny [[Fariseo]], razamben' ny [[raby]], dia nanamafy ny fitsanganan' ny tena amin' ny maty sy ny tsy [[Tsy feteza-maty|feteza-matin']] ny [[Fanahin' ny vatana|fanahy]], izay azo inoana fa mifototra amin' ny fitaoman' ny fiheverana helenistika momba ny vatana sy ny fanahy sy ny finoan' ny Fariseo ny [[Torah am-bava|Torah]] [[Torah am-bava|am-bava]]. Nanamafy ny Fariseo fa aorian' ny fahafatesana dia mifandray amin' Andriamanitra mandra-pahatongan' ny andron' ny Mesia ny fanahy, izay hikambana amin' ny vatana indray ao amin' ny [[tanin' i Israely]] amin' ny fotoana hitsanganana amin' ny maty&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Inty ilay lahatsoratra nadika amin' ny teny malagasy: &quot;During the Second Temple Period, the Sadducees, High Priests, denied any particular existence of individuals after death because it wasn't written in the Torah, while the Pharisees, ancestors of the rabbis, affirmed both bodily resurrection and immortality of the soul, most likely based on the influence of Hellenistic ideas about body and soul and the Pharisaic belief in the Oral Torah. The Pharisees maintained that after death, the soul is connected to God until the messianic era when it is rejoined with the body in the land of Israel at the time of resurrection.&lt;/small&gt;

&quot;.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

=== Ao amin' ny kristianisma ===
Ny hevitra fototra iaingan' ny kristianisma dia ny [[Fahatongavana ho nofo (kristianisma)|fahatongavan']] [[Fahatongavana ho nofo (kristianisma)|i Jesoa Kristy ho nofo]] sy ny [[Fanomboana an' i Jesoa|fahafatesany]] izay fara tampon' ny drafitr' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamaitra]] ho an' ny famonjena ny zanak' olombelona. Io drafitra io dia noforonin' Andriamanitra talohan' ny [[Famoronana (araka ny Baiboly)|nahariana]] izao tontolo izao, tontosa teo amin' ny [[hazo fijaliana]], ary ho tanteraka izany amin' ny [[fitsarana farany]], rehefa hanamarika ny [[fiafaran' izao tontolo izao]] sy ny famoronana tontolo vaovao ny [[fiavian' i Kristy fanindroany]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.britannica.com/topic/Christianity Christianity | Definition, Origin, History, Beliefs, Symbols, Types, &amp; Facts | Britannica]&quot;. ''britannica.com.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ho an' ny kristianisma dia amin' ny alalan' i [[Kristy|Jesoa Kristy]] irery ihany no ahazoana famonjena. Mino ny Kristianina fa ny fahafatesan' i Jesoa teo amin' ny hazo fijaliana no [[sorona]] tokana ho an' ny rehetra izay nanavotra amin' ny [[Fahotana|fahotan']] ny olombelona&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Ny fivavahana kristiana, na dia tsy tompon' ny hevitra momba ny fanavotana aza, dia nanome azy io famaritana manokana sy toerana lehibe. Raha raisina amin' ny heviny malalaka, ho fanafahana amin' ny loza sy ny aretina amin' ny ankapobeny, ny ankamaroan' ny fivavahana dia mampianatra ny endriny sasany amin' izany fanavotana izany. Na izany aza, dia mahazo toerana manan-danja ihany izy io rehefa tafiditra ao anatin' ny rafitra midadasika izay tsy ahafahan' ny herin' olombelona mamonjy amin' ny ny faharatsiana resahina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc09/htm/iv.vii.lxxxv.htm Redemption]&quot;. ''ccel.org.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Araka ny finoana kristiana, ny fahotana dia heverina ho tandra vadin-koditra amin' ny fiainan' ny olombelona rehetra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[[Epistily ho an' ny Rômana|Rômana]] 5:12 : &quot;Noho izany àry, dia tahaka ny nidiran' ny fahotana tamin' izao tontolo izao tamin' ny olona iray, sy nidiran' ny fahafatesana noho ny fahotana, ka nifindra tamin' ny olona rehetra ny fahafatesana, satria nanota avokoa izy rehetra&quot;. (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ohatra, ao amin' ny ''[[Epistily ho an' ny Rômana|Rômana]]'' 1:18–3:20 dia nanambara ny [[Paoly (apôstôly)|Apôstôly Paoly]] fa eo ambany ziogan' ny fahotana ny olona rehetra — na [[Jiosy]] na [[Jentilisa]]. Ny fiainana sy ny fahafatesany ary ny fitsanganan' i Jesoa tamin' ny maty no nahatonga ny famonjena ho tanteraka, izany no antsoina hoe &quot;fanavotana&quot; ao anatin' ny tontolon' ny famonjena&lt;ref&gt;''&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20150401055737/http://www.religionfacts.com/christianity/beliefs/salvation.htm Christian Doctrines of Salvation]&quot;. Religion facts. June 20, 2009.&lt;/small&gt;''&lt;/ref&gt;. Ny [[sôteriôlôjia]] kristiana dia mahafaoka fiheverana be dia be, hatramin' ny famonjena manokana ka hatramin' ny  fampihavanana ny olona rehetra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Parry, Robin A. 2004. ''Universal salvation? The Current Debate.'' William B. Eerdmans Publishing.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Na dia betsaka sahala amin' ny antokom-pivavahana aza ny fahasamihafam-piheverana ao amin' ny kristianisma, ny ankamaroany dia manaiky fa tanteraka ny famonjena tamin' ny alalan' ny asan' i Jesoa Kristy, Zanak' Andriamanitra, izay maty teo amin' ny [[hazo fijaliana]].&lt;blockquote&gt;Ivon' ny finoana kristiana ny maha zava-misy marina ny famonjena sy ny fanantenana izany ao amin' i Jesoa Kristy. Finoana an' ilay Andriamanitry ny famonjena naseho tao amin' i Jesoa avy any Nazareta ny finoana kristiana. Ny lovam-pampianarana kristiana dia nampitovy hatrany io famonjena io amin' ny fahatanterahana [[Fihoa-draha|mihoa-draha]] sy [[Eskatôlôjia|eskatôlôjika]]&lt;nowiki/&gt;n' ny fisian' ny olombelona ao amin' ny fiainana nafahana amin' ny fahotana sy amin' ny maha voafetra ary amin' ny mahamety maty, sady tafaray amin' Andriamanitra telo izay iray. Izany angamba no zavatra tsy azo iadiam-barotra ao amin' ny finoana kristiana. Ny tena iadian-kevitra dia ny fifandraisan' ny famonjena sy ny asa ataontsika eto amin' izao tontolo izao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Anselm Kyongsuk Min, ''Dialectic of Salvation: Issues in Theology of Liberation'' (2009), p.79.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Inty ilay lahatsoratra nadika &quot;At the heart of Christian faith is the reality and hope of salvation in Jesus Christ. Christian faith is faith in the God of salvation revealed in Jesus of Nazareth. The Christian tradition has always equated this salvation with the transcendent, eschatological fulfillment of human existence in a life freed from sin, finitude, and mortality and united with the triune God. This is perhaps ''the'' non-negotiable item of Christian faith. What has been a matter of debate is the relation between salvation and our activities in the world.&quot;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;Ny [[Baiboly]] dia maneho ny famonjena amin' ny endrika fitantarana izay mamaritra ny fahatanterahan' ny drafitra mandrakizain' Andriamanitra hamahana ny olan' ny [[Fahotana|fahotan]]' olombelona. Miseho ao amin' ny tantaran' ny vahoakan' Andriamanitra io fitantarana io ary mahatratra ny fara tampony ao amin' ny tena sy asan' i [[Kristy]]. Mampiseho ny ampahan' ity fitantarana ity ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] fa teraka mpanota ny olombelona, s​​ady manoritsoritra ny andiana [[fanekem-pihavanana]] izay nanafahan' Andriamanitra ny olona sy nanomezany azy fampanantenana. Ahitana ny fampanantenana fitahiana ho an' ny firenena rehetra amin' ny alalan' i [[Abrahama (patriarka)|Abrahama]] sy ny fanavotana an' i Israely hiala amin' ny endrika fanandevozana rehetra ny drafitr' Andriamanitra. Nasehon' Andriamanitra tao amin' ny tantaran' i Israely ny heriny mamonjy, nefa nambarany koa ny fiavian' ny [[Mesia]] izay hamonjy ny olona rehetra amin' ny hery sy ny heloka ary ny sazin' ny ota. Izany anjara asa izany dia notanterahan' i [[Jesoa]], izay hamongotra ny asan' ny [[devoly]], anisan' izany ny fijaliana sy ny fanaintainana ary ny fahafatesana&lt;ref&gt;  ''&lt;small&gt;Macmillan Dictionary of the Bible.&lt;/small&gt;''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Inty ilay lahatsoratra nadika: &quot;The Bible presents salvation in the form of a story that describes the outworking of God's eternal plan to deal with the problem of human sin. The story is set against the background of the history of God's people and reaches its climax in the person and work of Christ. The Old Testament part of the story shows that people are sinners by nature, and describes a series of covenants by which God sets people free and makes promises to them. His plan includes the promise of blessing for all nations through Abraham and the redemption of Israel from every form of bondage. God showed his saving power throughout Israel's history, but he also spoke about a Messianic figure who would save all people from the power, guilt, and penalty of sin. This role was fulfilled by Jesus, who will ultimately destroy all the devil's work, including suffering, pain, and death.&lt;/small&gt;

&quot;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Anisan' ny zavatra lehibe mampisaraka ny antokom-pinoana kristiana isan-karazany ny fisian' ny fomba fijery samihafa momba ny famonjena: [[Eglizy katôlika rômanina|Katôlika Rômanina]] sy [[Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana|Ôrtôdôksa Tatsinanana]] ary [[Prôtestantisma|Prôtestanta]]. Misy ohatra vitsivitsy hita ao amin' ny prôtestantisma, indrindra fa amin' ny adihevitra eo amin' ny [[Kalvinisma|Kalvinista]] sy ny [[Arminianisma|Arminiana]], ary eo amin' ny Katôlika Rômanina sy ny Prôtestanta nandritra ny [[Fanavaozana prôtestanta|Fanavaozana Prôtestanta]], indrindra momba ny ''[[Sola fide|Sola Fide]]''. Ireo tsy fitovian-kevitra ireo dia mety hahitana famaritana mifanipaka samihafa momba ny fahasimban' ny endrik' Andriamanitra, ny [[Predestinasiôna|fanendrena mialoha]], ny [[fanavotana]], ary indrindra ny [[Fanamarinana (teôlôjia)|fanamarinana]].

Araka ny fampianaran' ny ankamaroan' ny antokom-pinoana kristiana, ny famonjena dia dingana manomboka amin' ny fiovan' ny olona iray ho kristianina, izay mitohy mandritra ny androm-piainan' io olona io, ary vita rehefa mijoro eo anatrehan' i Kristy amin' ny [[Fitsarana farany|fitsarana]] izy. Noho izany, araka ny voalazan' ilay [[Apôlôjia|apôlôjista]] katôlika James Akin, dia afaka miteny amim-pinoana sy amim-panantenana ny Kristianina mahatoky hoe: &quot;Efa novonjena sy vonjena ary hovoavonjy aho&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Akin, James. October 2001. &quot;The Salvation Controversy.&quot; ''[[:en:Catholic_Answers|Catholic Answers]]''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&quot;

Isan-karazany sy be pitsiny ny fiheverana kristiana momba ny famonjena, izay niharan' ny fiheverana ara-[[Teôlôjia kristiana|teôlôjia]] sasany sy ny finoana nentim-paharazana ary ny [[Tenim-pinoana|dôgma]] maro. Nanaovana heviteny isam-batan' olona sy hevitenim-piangonana ny [[Soratra Masina]].

Iadian-kevitra ny tanjon' ny famonjena, nefa amin' ny ankapobeny dia manaiky ny ankamaroan' ny teôlôjiana kristiana fa [[Andriamanitra ao amin' ny fivavahana abrahamika|Andriamanitra]] no namolavola sy nampihatra ny drafi-pamonjena satria tia sy mihevitra ny olombelona ho zanany izy. Koa satria lazaina fa &quot;andevon' ny ota&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 8:34: &quot;Fa hoy Jesoa taminy: Lazaiko marina dia marina aminareo fa izay manota dia andevon' ny ota.&quot; (''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'').&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ny olombelona eto an-tany, dia manana heviny mifandray amin' ny fanafahana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.newadvent.org/cathen/13407a.htm Catholic Encyclopedia: Salvation]&quot;. ''www.newadvent.org''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ny olombelona amin' ny ota sy amin' ny fijaliana izay mifandray amin' ny sazin' ny ota koa ny famonjena, izany hoe: &quot;ny fahafatesana no tambin' ny ota&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[[Epistily ho an' ny Rômana|Rômana]] 6:23: &quot;Fa fahafatesana no tambin' ny ota; ary fiainana mandrakizay no fanomezam-pahasoavana avy amin' Andriamanitra ao amin' i Kristy Jesosy Tompontsika.&quot;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Mino ny Kristianina fa miankina amin' ny [[Fahasoavana (kristianisma)|fahasoavan']] Andriamanitra ny famonjena. Araka ny soratr' i Stagg dia miaiky ny [[Baiboly]] fa ao anatin' ny &quot;fahasahiranana lehibe izay ilany fanafahana ny olombelona.... Ao ambadiky ny iraka notanterahin' i Jesoa ny maha toe-javatra iainan' ny olombelona ny [[fahotana]], ary ambara mazava ho mifandray amin' izany. Amin' ny maha izy azy ny famonjena dia tsy maintsy mamaly ny toe-javatra tena iainan' ny olombelona izy. Ny toe-javatra iainan' ny olombelona tsirairay izay mpanota, dia vokatry ny safidy mahafaty izay nampiditra ny olona iray manontolo ao anatin' ny fanandevozana, ny fahamelohana, ny fisarahana ary ny fahafatesana. Noho izany dia tsy maintsy mahakasika ny olona iray manontolo ny famonjena. &quot;Tsy maintsy manolotra fanavotana amin' ny fanandevozana, famelana heloka, fampihavanana noho ny fisarahana, ary fanavaozana ny endrik' Andriamanitra simba ny famonjena.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Stagg, Frank. 1962. ''New Testament Theology''. Broadman Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-8054-1613-7&lt;/nowiki&gt;. pp. 11–13, 80.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&quot;

== Jereo koa ==

*[[Fanavotana]]
*[[Fahotana]]
*[[Fibebahana]]

== Loharano sy fanamarihana ==
[[Sokajy:Kristianisma]]</text>
      <sha1>hh32bfyvtrrlj7g9i2xezutcv00cba1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paederia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281782</id>
    <revision>
      <id>1143724</id>
      <parentid>1135660</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T05:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5368" sha1="ft1hpb7j6n1ev8a2pyld8iw940qx09j" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 001101-0044 Paederia foetida.jpg|vignette|415x415px|''Paederia foetida'' ]]
[[Sary:Paederia scandens1.jpg|vignette|''Paederia scandens'']]
Ny '''''Paederia''''' dia karazana [[zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]''. [[Zavamaniry mianika]] ([[vahy]]) any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly izy ireo. Mamoaka fofona mahery rehefa potehina na tapahina ny raviny na ny tahony. Eto [[Madagasikara]] dia fantatra amin' ny anarana toy hoe '''laingomaimbo''', '''laingomantsina''', '''lengo''', '''taimborona''', '''vahimantsina''' ireo zavamaniry ireo.

Ahitana karazana miisa eo anelanelan' ny 30 sy 33. Fantatra amin' ny raviny tsotra sy feno ary ny tahony malefaka ny ''Paederia''. Ny karazana sasany, toy ny ''[[Paederia scandens]]'' na ny ''[[Paederia foetida]]'', dia malaza amin' ny fofona mahery sy mantsina, noho ny fisian' ny [[solifara]] sy [[iridôida]] ao anatiny, izay mahatonga azy ireo hatao fanafody. Ireo vahy ireo dia ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] noho izy ireo manohitra ny areti-mifindra sy ny [[mikrôba]] ary mamampy amin' ny [[fandevonan-kanina]], ary ho an' ny fikarakarana [[nify]]. Mamokatra voniny kely sy voany misy nofo izy ireo indraindray, nefa ny raviny sy ny tahony no tena mahaliana aminy, izay misy singa miasa mahery vaika.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisiry ny karazana ao amin' ny ''Paederia'': araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://powo.science.kew.org/taxon/urn%3Alsid%3Aipni.org%3Anames%3A35047-1?utm ''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.]&quot;, ''powo.science.kew.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;: 

* ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A.Rich. ex DC.) K.Schum&lt;/small&gt;. 
* ''Paederia axilliflora'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; 
* ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt; 
* ''Paederia brasiliensis'' &lt;small&gt;(Hook.f.) Puff&lt;/small&gt; 
* ''Paederia calycina'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt; 
* ''Paederia cavaleriei'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt; 
* ''Paederia changguan'' &lt;small&gt;Z.Y.Zhu &amp; S.J.Zhu&lt;/small&gt; 
* ''Paederia ciliata'' &lt;small&gt;(Bartl. ex DC.) Standl.&lt;/small&gt; 
* ''Paederia cruddasiana'' &lt;small&gt;Prain&lt;/small&gt; 
* ''Paederia emeiensis'' Z.Y.Zhu &amp; S.J.Zhu 
* ''Paederia farinosa'' (Baker) Puff 
* ''[[Paederia foetida]]'' L. 
* ''Paederia grandidieri'' Drake 
* ''Paederia lanata'' Puff 
* ''Paederia lanuginosa'' Wall. 
* ''Paederia linearis'' Hook.f. 
* ''[[Paederia majungensis]]'' Homolle ex Puff 
* ''[[Paederia mandrarensis]]'' Homolle ex Puff 
* ''Paederia microcephala'' Pierre ex Pit. 
* ''Paederia ntiti'' Mouly &amp; Puff 
* ''Paederia pallida'' Craib 
* ''Paederia pertomentosa'' Merr. ex H.L.Li 
* ''Paederia pilifera'' Hook.f. 
* ''Paederia pospischilii'' K.Schum. 
* ''Paederia praetermissa'' Puff 
* ''Paederia sambiranensis'' Homolle ex Puff 
* ''Paederia spectatissima'' H.Li 
* ''Paederia stenobotrya'' Merr. 
* ''Paederia taolagnarensis'' S.G.Razafimandimbison &amp; C.M.Taylor 
* ''Paederia thorelii'' Pit. 
* ''Paederia thouarsiana'' Baill. 
* ''Paederia verticillata'' Blume 
* ''Paederia yunnanensis'' (H.Lév.) Rehder 

== Karazana misy eto Madagasikara ==
Eto [[Madagasikara]], ny vondron-karazana ''Paederia'' dia ahitana karazana mihoatra ny folo, aey tsy fahita afa-tsy eto amin' ny Nosy ny 10 amin' ireo.

* ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) K. Schum.&lt;/small&gt; (= ''Lecontea argentea'') -- kotrokantsina, laingomaimbo, laingomantsina, laingovahira, tamboro, tamboromaimbo, tamboromantsina, tamborona, zamboromantsina
* ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt; -- laingo, laingobe, laingomaimbo, laingomantsina, lengo, taimboro, tamboro, tamborona, zamboromantsina, tambitsy, vahimbitsy;
** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''bojeriana''
** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''foetens'' (Hiern) Puff
* ''[[Paederia farinosa]]'' &lt;small&gt;(Baker) Puff&lt;/small&gt; (= ''Vangueria farinosa'' Baker) ''--'' vahimantsy, zamala, lengomantsigny, laingovahira, lengo, lengomaimbo, tambitsy, vahifotsy.
** ''Paederia farinosa'' subsp. ''farinosa'' (= ''Paederia grevei'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;) -- laingovahira, lengo, lengomaimbo, lengomantsina
* ''[[Paederia foetida]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; -- lengo, laingo, laingomantsina, laingovahira, vahimantsina, lengomantsigny, vahavôla, vahamaibo, laingomaimbo, vahivola
* ''[[Paederia grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; -- vahilengo, tambitsilahy, vahitsy, vahimantsy
* ''[[Paederia lanata]]'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; -- laingomantsina
* ''[[Paederia linearis]]''
* ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- bongo, vahimantsy
* ''[[Paederia mandrarensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia pilifera]]''
* ''[[Paederia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia taolagnarensis]]'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- vahimantsina, vahivola, tambitsy, vahimbitsy

Amin' ireo rehetra ireo dia ireto ny tsy fahita raha tsy eto Madagasikara: ''[[Paederia argentea]], [[Paederia farinosa]], [[Paederia grandidieri]], [[Paederia lanata]], [[Paederia majungensis]], [[Paederia mandrarensis]], [[Paederia sambiranensis]], [[Paederia taolagnarensis]]'', ary ''[[Paederia thouarsiana]].''

== Jereo koa ==

* Maimbo: ''[[Morinda]]'' - ''[[Gynochthodes]]''
* Manitra: ''[[Ixora]]'' - ''[[Gardenia]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>ft1hpb7j6n1ev8a2pyld8iw940qx09j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143725</id>
      <parentid>1143724</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T06:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1143725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5385" sha1="1rjar3npftthfbtwyb0jpro1xwstf3z" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 001101-0044 Paederia foetida.jpg|vignette|415x415px|''Paederia foetida'' ]]
[[Sary:Paederia scandens1.jpg|vignette|''Paederia scandens'']]
Ny '''''Paederia''''' dia antokon-[[zavamaniry mamony|javamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]''. [[Zavamaniry mianika]] ([[vahy]]) any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly izy ireo. Mamoaka fofona mahery rehefa potehina na tapahina ny raviny na ny tahony. Eto [[Madagasikara]] dia fantatra amin' ny anarana toy hoe '''laingomaimbo''', '''laingomantsina''', '''lengo''', '''taimborona''', '''vahimantsina''' ireo zavamaniry ireo.

Ahitana karazana miisa eo anelanelan' ny 30 sy 33. Fantatra amin' ny raviny tsotra sy feno ary ny tahony malefaka ny ''Paederia''. Ny karazana sasany, toy ny ''[[Paederia scandens]]'' na ny ''[[Paederia foetida]]'', dia malaza amin' ny fofona mahery sy mantsina, noho ny fisian' ny [[solifara]] sy [[iridôida]] ao anatiny, izay mahatonga azy ireo hatao fanafody. Ireo vahy ireo dia ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] noho izy ireo manohitra ny areti-mifindra sy ny [[mikrôba]] ary mamampy amin' ny [[fandevonan-kanina]], ary ho an' ny fikarakarana [[nify]]. Mamokatra voniny kely sy voany misy nofo izy ireo indraindray, nefa ny raviny sy ny tahony no tena mahaliana aminy, izay misy singa miasa mahery vaika.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisiry ny karazana ao amin' ny ''Paederia'': araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://powo.science.kew.org/taxon/urn%3Alsid%3Aipni.org%3Anames%3A35047-1?utm ''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.]&quot;, ''powo.science.kew.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;: 

* ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A.Rich. ex DC.) K.Schum&lt;/small&gt;. 
* ''Paederia axilliflora'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; 
* ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt; 
* ''Paederia brasiliensis'' &lt;small&gt;(Hook.f.) Puff&lt;/small&gt; 
* ''Paederia calycina'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt; 
* ''Paederia cavaleriei'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt; 
* ''Paederia changguan'' &lt;small&gt;Z.Y.Zhu &amp; S.J.Zhu&lt;/small&gt; 
* ''Paederia ciliata'' &lt;small&gt;(Bartl. ex DC.) Standl.&lt;/small&gt; 
* ''Paederia cruddasiana'' &lt;small&gt;Prain&lt;/small&gt; 
* ''Paederia emeiensis'' Z.Y.Zhu &amp; S.J.Zhu 
* ''Paederia farinosa'' (Baker) Puff 
* ''[[Paederia foetida]]'' L. 
* ''Paederia grandidieri'' Drake 
* ''Paederia lanata'' Puff 
* ''Paederia lanuginosa'' Wall. 
* ''Paederia linearis'' Hook.f. 
* ''[[Paederia majungensis]]'' Homolle ex Puff 
* ''[[Paederia mandrarensis]]'' Homolle ex Puff 
* ''Paederia microcephala'' Pierre ex Pit. 
* ''Paederia ntiti'' Mouly &amp; Puff 
* ''Paederia pallida'' Craib 
* ''Paederia pertomentosa'' Merr. ex H.L.Li 
* ''Paederia pilifera'' Hook.f. 
* ''Paederia pospischilii'' K.Schum. 
* ''Paederia praetermissa'' Puff 
* ''Paederia sambiranensis'' Homolle ex Puff 
* ''Paederia spectatissima'' H.Li 
* ''Paederia stenobotrya'' Merr. 
* ''Paederia taolagnarensis'' S.G.Razafimandimbison &amp; C.M.Taylor 
* ''Paederia thorelii'' Pit. 
* ''Paederia thouarsiana'' Baill. 
* ''Paederia verticillata'' Blume 
* ''Paederia yunnanensis'' (H.Lév.) Rehder 

== Karazana misy eto Madagasikara ==
Eto [[Madagasikara]], ny vondron-karazana ''Paederia'' dia ahitana karazana mihoatra ny folo, aey tsy fahita afa-tsy eto amin' ny Nosy ny 10 amin' ireo.

* ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) K. Schum.&lt;/small&gt; (= ''Lecontea argentea'') -- kotrokantsina, laingomaimbo, laingomantsina, laingovahira, tamboro, tamboromaimbo, tamboromantsina, tamborona, zamboromantsina
* ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt; -- laingo, laingobe, laingomaimbo, laingomantsina, lengo, taimboro, tamboro, tamborona, zamboromantsina, tambitsy, vahimbitsy;
** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''bojeriana''
** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''foetens'' (Hiern) Puff
* ''[[Paederia farinosa]]'' &lt;small&gt;(Baker) Puff&lt;/small&gt; (= ''Vangueria farinosa'' Baker) ''--'' vahimantsy, zamala, lengomantsigny, laingovahira, lengo, lengomaimbo, tambitsy, vahifotsy.
** ''Paederia farinosa'' subsp. ''farinosa'' (= ''Paederia grevei'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;) -- laingovahira, lengo, lengomaimbo, lengomantsina
* ''[[Paederia foetida]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; -- lengo, laingo, laingomantsina, laingovahira, vahimantsina, lengomantsigny, vahavôla, vahamaibo, laingomaimbo, vahivola
* ''[[Paederia grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; -- vahilengo, tambitsilahy, vahitsy, vahimantsy
* ''[[Paederia lanata]]'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; -- laingomantsina
* ''[[Paederia linearis]]''
* ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- bongo, vahimantsy
* ''[[Paederia mandrarensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia pilifera]]''
* ''[[Paederia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia taolagnarensis]]'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- vahimantsina, vahivola, tambitsy, vahimbitsy

Amin' ireo rehetra ireo dia ireto ny tsy fahita raha tsy eto Madagasikara: ''[[Paederia argentea]], [[Paederia farinosa]], [[Paederia grandidieri]], [[Paederia lanata]], [[Paederia majungensis]], [[Paederia mandrarensis]], [[Paederia sambiranensis]], [[Paederia taolagnarensis]]'', ary ''[[Paederia thouarsiana]].''

== Jereo koa ==

* Maimbo: ''[[Morinda]]'' - ''[[Gynochthodes]]''
* Manitra: ''[[Ixora]]'' - ''[[Gardenia]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>1rjar3npftthfbtwyb0jpro1xwstf3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143727</id>
      <parentid>1143725</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T06:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1143727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5900" sha1="1bef4byzt3rixz4f1qp4jq4apeeyqia" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 001101-0044 Paederia foetida.jpg|vignette|415x415px|''Paederia foetida'' ]]
[[Sary:Paederia scandens1.jpg|vignette|''Paederia scandens'']]
Ny '''''Paederia''''' dia antokon-[[zavamaniry mamony|javamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]''. [[Zavamaniry mianika]] ([[vahy]]) any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly izy ireo. Mamoaka fofona mahery rehefa potehina na tapahina ny raviny na ny tahony. Eto [[Madagasikara]] dia fantatra amin' ny anarana toy hoe '''laingomaimbo''', '''laingomantsina''', '''lengo''', '''taimborona''', '''vahimantsina''' ireo zavamaniry ireo.

Ahitana karazana miisa eo anelanelan' ny 30 sy 33. Fantatra amin' ny raviny tsotra sy feno ary ny tahony malefaka ny ''Paederia''. Ny karazana sasany, toy ny ''[[Paederia scandens]]'' na ny ''[[Paederia foetida]]'', dia malaza amin' ny fofona mahery sy mantsina, noho ny fisian' ny [[solifara]] sy [[iridôida]] ao anatiny, izay mahatonga azy ireo hatao fanafody. Ireo vahy ireo dia ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] noho izy ireo manohitra ny areti-mifindra sy ny [[mikrôba]] ary mamampy amin' ny [[fandevonan-kanina]], ary ho an' ny fikarakarana [[nify]]. Mamokatra voniny kely sy voany misy nofo izy ireo indraindray, nefa ny raviny sy ny tahony no tena mahaliana aminy, izay misy singa miasa mahery vaika.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisiry ny karazana ao amin' ny ''Paederia'': araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://powo.science.kew.org/taxon/urn%3Alsid%3Aipni.org%3Anames%3A35047-1?utm ''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.]&quot;, ''powo.science.kew.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;: 

* ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A.Rich. ex DC.) K.Schum&lt;/small&gt;. 
* ''Paederia axilliflora'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; 
* ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt; 
* ''Paederia brasiliensis'' &lt;small&gt;(Hook.f.) Puff&lt;/small&gt; 
* ''Paederia calycina'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt; 
* ''Paederia cavaleriei'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt; 
* ''Paederia changguan'' &lt;small&gt;Z.Y.Zhu &amp; S.J.Zhu&lt;/small&gt; 
* ''Paederia ciliata'' &lt;small&gt;(Bartl. ex DC.) Standl.&lt;/small&gt; 
* ''Paederia cruddasiana'' &lt;small&gt;Prain&lt;/small&gt; 
* ''Paederia emeiensis'' Z.Y.Zhu &amp; S.J.Zhu 
* ''Paederia farinosa'' (Baker) Puff 
* ''[[Paederia foetida]]'' L. 
* ''Paederia grandidieri'' Drake 
* ''Paederia lanata'' Puff 
* ''Paederia lanuginosa'' Wall. 
* ''Paederia linearis'' Hook.f. 
* ''[[Paederia majungensis]]'' Homolle ex Puff 
* ''[[Paederia mandrarensis]]'' Homolle ex Puff 
* ''Paederia microcephala'' Pierre ex Pit. 
* ''Paederia ntiti'' Mouly &amp; Puff 
* ''Paederia pallida'' Craib 
* ''Paederia pertomentosa'' Merr. ex H.L.Li 
* ''Paederia pilifera'' Hook.f. 
* ''Paederia pospischilii'' K.Schum. 
* ''Paederia praetermissa'' Puff 
* ''Paederia sambiranensis'' Homolle ex Puff 
* ''Paederia spectatissima'' H.Li 
* ''Paederia stenobotrya'' Merr. 
* ''Paederia taolagnarensis'' S.G.Razafimandimbison &amp; C.M.Taylor 
* ''Paederia thorelii'' Pit. 
* ''Paederia thouarsiana'' Baill. 
* ''Paederia verticillata'' Blume 
* ''Paederia yunnanensis'' (H.Lév.) Rehder 

== Karazana misy eto Madagasikara ==
Eto [[Madagasikara]], ny vondron-karazana ''Paederia'' dia ahitana karazana mihoatra ny folo, aey tsy fahita afa-tsy eto amin' ny Nosy ny 10 amin' ireo.

* ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) K. Schum.&lt;/small&gt; (= ''Lecontea argentea'') -- kotrokantsina, laingomaimbo, laingomantsina, laingovahira, tamboro, tamboromaimbo, tamboromantsina, tamborona, zamboromantsina
* ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt; -- laingo, laingobe, laingomaimbo, laingomantsina, lengo, taimboro, tamboro, tamborona, zamboromantsina, tambitsy, vahimbitsy;
** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''bojeriana''
** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''foetens'' (Hiern) Puff
* ''[[Paederia farinosa]]'' &lt;small&gt;(Baker) Puff&lt;/small&gt; (= ''Vangueria farinosa'' Baker) ''--'' vahimantsy, zamala, lengomantsigny, laingovahira, lengo, lengomaimbo, tambitsy, vahifotsy.
** ''Paederia farinosa'' subsp. ''farinosa'' (= ''Paederia grevei'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;) -- laingovahira, lengo, lengomaimbo, lengomantsina
* ''[[Paederia foetida]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; -- lengo, laingo, laingomantsina, laingovahira, vahimantsina, lengomantsigny, vahavôla, vahamaibo, laingomaimbo, vahivola
* ''[[Paederia grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; -- vahilengo, tambitsilahy, vahitsy, vahimantsy
* ''[[Paederia lanata]]'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; -- laingomantsina
* ''[[Paederia linearis]]''
* ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- bongo, vahimantsy
* ''[[Paederia mandrarensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia pilifera]]''
* ''[[Paederia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia taolagnarensis]]'' &lt;small&gt;Puff&lt;/small&gt; -- vahimantsy
* ''[[Paederia thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- vahimantsina, vahivola, tambitsy, vahimbitsy

Amin' ireo rehetra ireo dia ireto ny tsy fahita raha tsy eto Madagasikara: ''[[Paederia argentea]], [[Paederia farinosa]], [[Paederia grandidieri]], [[Paederia lanata]], [[Paederia majungensis]], [[Paederia mandrarensis]], [[Paederia sambiranensis]], [[Paederia taolagnarensis]]'', ary ''[[Paederia thouarsiana]].''

==== Anarana aminy amin' ny teny malagasy ====
Indreto ny anarana iantsoana ny karazana ao amin' ny ''Paederia'' amin' ny teny malagasy:

* bongo
* kotrokantsina
* laingo
* laingobe
* laingomaimbo
* laingomantsina
* laingovahira
* lengo
* lengomaimbo
* lengomantsigny
* lengomantsina
* taimboro
* tambitsilahy
* tambitsy
* tamboro
* tamboromaimbo
* tamboromantsina
* tamborona
* vahamaibo
* vahavôla
* vahifotsy
* vahilengo
* vahimantsina
* vahimantsy
* vahimbitsy
* vahitsy
* vahivola
* zamala
* zamboromantsina

== Jereo koa ==

* Maimbo: ''[[Morinda]]'' - ''[[Gynochthodes]]''
* Manitra: ''[[Ixora]]'' - ''[[Gardenia]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>1bef4byzt3rixz4f1qp4jq4apeeyqia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jasmina Ratsimiseta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281818</id>
    <revision>
      <id>1143653</id>
      <parentid>1104868</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T12:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Nanampy fanazavana</comment>
      <origin>1143653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="1f1ljgjsq35behlxz5a57oc6mr9ou3a" xml:space="preserve">I Jasmina Ratsimiseta dia teraka ny taona 1890 ary maty ny taona 1946 ka nilevina ao Ambanidia 
Ny rahavaviny dia i RATEFIARIVONY ny reniny kosa dia i RAZAFINDRASOA ary ny rahalahiny i Bergelin RATSIMISETA 
Ny vadiny kosa dia i RAVAOARIVONY, tsy niteraka izy ireo.  

==Ny fiainany==
Teraka tamin'ny 1890 i Jasmina Ratsimiseta. Zanaky Razafiarivony sy Razafindrasoa. Natsangan-dRatsimiseta anadahin-dreniny. Ravaoarivony kosa no vadiny, ary tsy niteraka ry zareo. Nianatra tao amin'ny Le Myre de Vilers, tao Anatirova, tamin'io sekoly io vao nisokatra.
Voaray tamin'ny raharaha VVS izy ka natao sesitany tany Comores; nanohitra ny fanjakazakana tamin'ny endriny rehetra. Mafy ny fiainana tany an-tsesitany nefa nohamaivaniny tamin'ny hafetsifetsena.
Tafiaraka tamin-dRamaholimihaso sy Rodlish tany izy, ary niara-nidinika sy nifampitaiza tamin'ireo mba tsy hahafaty ny literatiora Malagasy. 
Nony tafaverina avy tany an-tsesitany izy dia nifototra tamin'ny asa fanaovan-gazety sy ny fanoratana tao amin'ny Agent d'affaires Toamasina ny taona 1938-1940.
Tonian'ny fanoratana tao amin'ny Tanamasoandro, izay gazetin'i Dussol, izy tamin'ny 1930
Tonian-dahatsoratra, niaraka tamin'ny Avana Ramanantoanina tao amin'ny Fehizoro.
Tompon'ny gazety Telegrafy izay navelan'i Garbit hiseho satria nihambo ho &quot;gazetin'ny fahendrena, hanondrotra ny Malagasy eo ambany elatr'i Frantsa reny malala.&quot;(tetika mba hahafahan'ny gazety hivoaka malalaka izany), tao dia sady tale izy no niandraikitra ny fanoratana no mpandaha-dohavy.
Maty ny taona 1946 izy ary milevina ao Ambanidia Antananarivo.

==Ny asa soratra==
Nanoratra tononkalo izy; &quot;Rehefa maty aho&quot; no isan'ny malaza indrindra.
Nanoratra sombin-tantara ihany koa, ohatra:&quot;Miandry aho&quot;
Tantara foronina: &quot;Anatin'ny haizina&quot;, &quot;Ny adidy&quot;
Tantara filalao an-dampihazo (theatra): &quot;Dobla efatra&quot;, &quot;Ny tsy hamoizako anao&quot;, &quot;Izay mananda no resy&quot;
&quot;Ohabolana&quot; izay tena velona, nampiharihary fa sady môralista izy no mpitaiza saina sy fanahy, ohatra azo raisina amin'izany:&quot;Ny fahasalamana tsy an'ny tsy mahava-tena&quot;;&quot;Izay tsy mahalala ny fahavalony dia sambobelona voalohany indrindra&quot;. Voahangy raraka ihany koa no niantsoana azy ireo.

== Ny maha mpanoratra azy==
Maro ireo solon'anarana isalorany ary ampiasainy arakaraka ny lahatsoratra voiziny sy ny fironana ilafihany. Ireto avy izany:

-TREZAN no sonia apetrany amin'ny lahatsoratra mampalahelo

-EMILIE P no isalorany rehefa manoratra tonokalom-pitiavana  mampiseho fo mbola tia.

-PALAMEDA no sonia apetrany rehefa manoratra sombintantara  mikasika ny tontolon'ny fanambadiana 

-Ankoatra ireo: LISE, KINTANA, REBUS, BELIZABOBA, FANTOMAS, ERISIME, RAKOTOBELOHA,..</text>
      <sha1>1f1ljgjsq35behlxz5a57oc6mr9ou3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143654</id>
      <parentid>1143653</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T12:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ny fiainany */</comment>
      <origin>1143654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="2tflkrm6v8qojsjb45keljue467iv9f" xml:space="preserve">I Jasmina Ratsimiseta dia teraka ny taona 1890 ary maty ny taona 1946 ka nilevina ao Ambanidia 
Ny rahavaviny dia i RATEFIARIVONY ny reniny kosa dia i RAZAFINDRASOA ary ny rahalahiny i Bergelin RATSIMISETA 
Ny vadiny kosa dia i RAVAOARIVONY, tsy niteraka izy ireo.  

==Ny fiainany==
Teraka tamin'ny 1890 i [[Jasmina Ratsimiseta]]. Zanaky Razafiarivony sy Razafindrasoa. Natsangan-dRatsimiseta anadahin-dreniny. Ravaoarivony kosa no vadiny, ary tsy niteraka ry zareo. Nianatra tao amin'ny Le Myre de Vilers, tao Anatirova, tamin'io sekoly io vao nisokatra.
Voaray tamin'ny raharaha [[Vy Vato Sakelika|VVS]] izy ka natao sesitany tany Comores; nanohitra ny fanjakazakana tamin'ny endriny rehetra. Mafy ny fiainana tany an-tsesitany nefa nohamaivaniny tamin'ny hafetsifetsena.
Tafiaraka tamin-dRamaholimihaso sy Rodlish tany izy, ary niara-nidinika sy nifampitaiza tamin'ireo mba tsy hahafaty ny [[Literatiora malagasy|literatiora Malagasy]]. 
Nony tafaverina avy tany an-tsesitany izy dia nifototra tamin'ny asa fanaovan-gazety sy ny fanoratana tao amin'ny Agent d'affaires Toamasina ny taona 1938-1940.
Tonian'ny fanoratana tao amin'ny Tanamasoandro, izay gazetin'i Dussol, izy tamin'ny 1930
Tonian-dahatsoratra, niaraka tamin'ny Avana Ramanantoanina tao amin'ny Fehizoro.
Tompon'ny gazety Telegrafy izay navelan'i Garbit hiseho satria nihambo ho &quot;gazetin'ny fahendrena, hanondrotra ny Malagasy eo ambany elatr'i Frantsa reny malala.&quot;(tetika mba hahafahan'ny gazety hivoaka malalaka izany), tao dia sady tale izy no niandraikitra ny fanoratana no mpandaha-dohavy.
Maty ny taona 1946 izy ary milevina ao Ambanidia Antananarivo.

==Ny asa soratra==
Nanoratra tononkalo izy; &quot;Rehefa maty aho&quot; no isan'ny malaza indrindra.
Nanoratra sombin-tantara ihany koa, ohatra:&quot;Miandry aho&quot;
Tantara foronina: &quot;Anatin'ny haizina&quot;, &quot;Ny adidy&quot;
Tantara filalao an-dampihazo (theatra): &quot;Dobla efatra&quot;, &quot;Ny tsy hamoizako anao&quot;, &quot;Izay mananda no resy&quot;
&quot;Ohabolana&quot; izay tena velona, nampiharihary fa sady môralista izy no mpitaiza saina sy fanahy, ohatra azo raisina amin'izany:&quot;Ny fahasalamana tsy an'ny tsy mahava-tena&quot;;&quot;Izay tsy mahalala ny fahavalony dia sambobelona voalohany indrindra&quot;. Voahangy raraka ihany koa no niantsoana azy ireo.

== Ny maha mpanoratra azy==
Maro ireo solon'anarana isalorany ary ampiasainy arakaraka ny lahatsoratra voiziny sy ny fironana ilafihany. Ireto avy izany:

-TREZAN no sonia apetrany amin'ny lahatsoratra mampalahelo

-EMILIE P no isalorany rehefa manoratra tonokalom-pitiavana  mampiseho fo mbola tia.

-PALAMEDA no sonia apetrany rehefa manoratra sombintantara  mikasika ny tontolon'ny fanambadiana 

-Ankoatra ireo: LISE, KINTANA, REBUS, BELIZABOBA, FANTOMAS, ERISIME, RAKOTOBELOHA,..</text>
      <sha1>2tflkrm6v8qojsjb45keljue467iv9f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143655</id>
      <parentid>1143654</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T12:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny asa soratra */</comment>
      <origin>1143655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="8vnek7xfgbg4lyw2k2r1507bmetk16v" xml:space="preserve">I Jasmina Ratsimiseta dia teraka ny taona 1890 ary maty ny taona 1946 ka nilevina ao Ambanidia 
Ny rahavaviny dia i RATEFIARIVONY ny reniny kosa dia i RAZAFINDRASOA ary ny rahalahiny i Bergelin RATSIMISETA 
Ny vadiny kosa dia i RAVAOARIVONY, tsy niteraka izy ireo.  

==Ny fiainany==
Teraka tamin'ny 1890 i [[Jasmina Ratsimiseta]]. Zanaky Razafiarivony sy Razafindrasoa. Natsangan-dRatsimiseta anadahin-dreniny. Ravaoarivony kosa no vadiny, ary tsy niteraka ry zareo. Nianatra tao amin'ny Le Myre de Vilers, tao Anatirova, tamin'io sekoly io vao nisokatra.
Voaray tamin'ny raharaha [[Vy Vato Sakelika|VVS]] izy ka natao sesitany tany Comores; nanohitra ny fanjakazakana tamin'ny endriny rehetra. Mafy ny fiainana tany an-tsesitany nefa nohamaivaniny tamin'ny hafetsifetsena.
Tafiaraka tamin-dRamaholimihaso sy Rodlish tany izy, ary niara-nidinika sy nifampitaiza tamin'ireo mba tsy hahafaty ny [[Literatiora malagasy|literatiora Malagasy]]. 
Nony tafaverina avy tany an-tsesitany izy dia nifototra tamin'ny asa fanaovan-gazety sy ny fanoratana tao amin'ny Agent d'affaires Toamasina ny taona 1938-1940.
Tonian'ny fanoratana tao amin'ny Tanamasoandro, izay gazetin'i Dussol, izy tamin'ny 1930
Tonian-dahatsoratra, niaraka tamin'ny Avana Ramanantoanina tao amin'ny Fehizoro.
Tompon'ny gazety Telegrafy izay navelan'i Garbit hiseho satria nihambo ho &quot;gazetin'ny fahendrena, hanondrotra ny Malagasy eo ambany elatr'i Frantsa reny malala.&quot;(tetika mba hahafahan'ny gazety hivoaka malalaka izany), tao dia sady tale izy no niandraikitra ny fanoratana no mpandaha-dohavy.
Maty ny taona 1946 izy ary milevina ao Ambanidia Antananarivo.

==Ny asa soratra==
Nanoratra [[tononkalo]] izy; &quot;Rehefa maty aho&quot; no isan'ny malaza indrindra.
Nanoratra [[sombin-tantara]] ihany koa, ohatra:&quot;Miandry aho&quot;
[[Tantara foronina]]: &quot;Anatin'ny haizina&quot;, &quot;Ny adidy&quot;
[[Tantara filalao an-dampihazo]] ( [[theatra]]): &quot;Dobla efatra&quot;, &quot;Ny tsy hamoizako anao&quot;, &quot;Izay mananda no resy&quot;
&quot;[[Ohabolana]]&quot; izay tena velona, nampiharihary fa sady môralista izy no mpitaiza saina sy fanahy, ohatra azo raisina amin'izany:&quot;Ny fahasalamana tsy an'ny tsy mahava-tena&quot;;&quot;Izay tsy mahalala ny fahavalony dia sambobelona voalohany indrindra&quot;. Voahangy raraka ihany koa no niantsoana azy ireo.

== Ny maha mpanoratra azy==
Maro ireo solon'anarana isalorany ary ampiasainy arakaraka ny lahatsoratra voiziny sy ny fironana ilafihany. Ireto avy izany:

-TREZAN no sonia apetrany amin'ny lahatsoratra mampalahelo

-EMILIE P no isalorany rehefa manoratra tonokalom-pitiavana  mampiseho fo mbola tia.

-PALAMEDA no sonia apetrany rehefa manoratra sombintantara  mikasika ny tontolon'ny fanambadiana 

-Ankoatra ireo: LISE, KINTANA, REBUS, BELIZABOBA, FANTOMAS, ERISIME, RAKOTOBELOHA,..</text>
      <sha1>8vnek7xfgbg4lyw2k2r1507bmetk16v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143657</id>
      <parentid>1143655</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T12:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Phantom401</username>
        <id>30340</id>
      </contributor>
      <comment>fanatsarana</comment>
      <origin>1143657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="aigvye8awkrjq4fz0i90zohjiawqf94" xml:space="preserve">I '''Jasmina Ratsimiseta''' dia teraka ny taona 1890 ary maty ny taona 1946 ka nilevina ao Ambanidia. Zanak'i '''RATEFIARIVONY''' sy '''RAZAFIARISOA''' izy. Fony mbola kely dia natsangan'i Ratsimiseta anadahin-Reniny izay mpitsara tamin'izany andro izany. Io nahatonga azy nitondra ny anarana Ratsimiseta.&lt;ref&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=523 Cours : JASMINA RATSIMISETA]&lt;/ref&gt;  

==Ny fiainany==
Teraka tamin'ny 1890 i [[Jasmina Ratsimiseta]]. Zanaky Razafiarivony sy Razafindrasoa. Natsangan-dRatsimiseta anadahin-dreniny. Ravaoarivony kosa no vadiny, ary tsy niteraka ry zareo. Nianatra tao amin'ny Le Myre de Vilers, tao Anatirova, tamin'io sekoly io vao nisokatra.
Voaray tamin'ny raharaha [[Vy Vato Sakelika|VVS]] izy ka natao sesitany tany Comores; nanohitra ny fanjakazakana tamin'ny endriny rehetra. Mafy ny fiainana tany an-tsesitany nefa nohamaivaniny tamin'ny hafetsifetsena.
Tafiaraka tamin-dRamaholimihaso sy Rodlish tany izy, ary niara-nidinika sy nifampitaiza tamin'ireo mba tsy hahafaty ny [[Literatiora malagasy|literatiora Malagasy]]. 
Nony tafaverina avy tany an-tsesitany izy dia nifototra tamin'ny asa fanaovan-gazety sy ny fanoratana tao amin'ny Agent d'affaires Toamasina ny taona 1938-1940.
Tonian'ny fanoratana tao amin'ny Tanamasoandro, izay gazetin'i Dussol, izy tamin'ny 1930
Tonian-dahatsoratra, niaraka tamin'ny Avana Ramanantoanina tao amin'ny Fehizoro.
Tompon'ny gazety Telegrafy izay navelan'i Garbit hiseho satria nihambo ho &quot;gazetin'ny fahendrena, hanondrotra ny Malagasy eo ambany elatr'i Frantsa reny malala.&quot;(tetika mba hahafahan'ny gazety hivoaka malalaka izany), tao dia sady tale izy no niandraikitra ny fanoratana no mpandaha-dohavy.
Maty ny taona 1946 izy ary milevina ao Ambanidia Antananarivo.

==Ny asa soratra==
Nanoratra [[tononkalo]] izy; &quot;Rehefa maty aho&quot; no isan'ny malaza indrindra.
Nanoratra [[sombin-tantara]] ihany koa, ohatra:&quot;Miandry aho&quot;
[[Tantara foronina]]: &quot;Anatin'ny haizina&quot;, &quot;Ny adidy&quot;
[[Tantara filalao an-dampihazo]] ( [[theatra]]): &quot;Dobla efatra&quot;, &quot;Ny tsy hamoizako anao&quot;, &quot;Izay mananda no resy&quot;
&quot;[[Ohabolana]]&quot; izay tena velona, nampiharihary fa sady môralista izy no mpitaiza saina sy fanahy, ohatra azo raisina amin'izany:&quot;Ny fahasalamana tsy an'ny tsy mahava-tena&quot;;&quot;Izay tsy mahalala ny fahavalony dia sambobelona voalohany indrindra&quot;. Voahangy raraka ihany koa no niantsoana azy ireo.

== Ny maha mpanoratra azy==
Maro ireo solon'anarana isalorany ary ampiasainy arakaraka ny lahatsoratra voiziny sy ny fironana ilafihany. Ireto avy izany:

-TREZAN no sonia apetrany amin'ny lahatsoratra mampalahelo

-EMILIE P no isalorany rehefa manoratra tonokalom-pitiavana  mampiseho fo mbola tia.

-PALAMEDA no sonia apetrany rehefa manoratra sombintantara  mikasika ny tontolon'ny fanambadiana 

-Ankoatra ireo: LISE, KINTANA, REBUS, BELIZABOBA, FANTOMAS, ERISIME, RAKOTOBELOHA,..</text>
      <sha1>aigvye8awkrjq4fz0i90zohjiawqf94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Asteraceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287850</id>
    <revision>
      <id>1143718</id>
      <parentid>1142037</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T05:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4164" sha1="qymgeoir4164wugkupxsc2ysnf15r5a" xml:space="preserve">[[Sary:Asteracea poster 3.jpg|vignette|386x386px|''Asteraceae'']]
Ny '''''Asteraceae''''' dia fianakavian-javamaniry ao amin' ny filaharana [[Asterales]], misy karazana be dia be, izay antsoina koa hoe '''''Compositae''''', na '''''Compositaceae''''', izay ahitana fikambanana voniny madinika izay miseho ho toy ny voniny lehibe.

Ity fianakaviana ity dia ahitana karazana 23&amp;nbsp;500 hatramin' ny 32&amp;nbsp;000 izay voatsinjara amina antoko miisa 1&amp;nbsp;600 hatramin' ny 1&amp;nbsp;900 any ho any, izay mahatonga azy io ho fianakaviana faharoa amin' ny tontolon' ny zavamaniry sy ny voninkazo, ao aorian' ny ''[[Orchidaceae]]'' (izay misy karazana 25&amp;nbsp;000) fa eo alohan' ny ''[[Fabaceae]]''.

Ahitana an' ity fianakavian-javamaniry ity faritra rehetra eto an-tany (afa-tsy any [[Antarktika]], any amin' ny tanin-dranomandrin' i [[Groenlanda|Grinlandy]] ary any amin' ny vondronosy Arktika Kanadiana), fa indrindra any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]]. Ny karazan-javamaniry tena maneho an' ity fianakaviana ity dia maniry indrindra any amin' ny faritra misy [[haintany]], ivelan' ny faritra misy hazo any amin' ny ala trôpikaly mando. Ny ankamaroan' izy ireo dia zavamaniry [[ahitra]], na dia misy aza ny [[hazo]], [[hazobotry]] na [[vahy]] ao amin' io fianakaviana io. Anisan' izany ny [[tanamasoandro]], ny [[herokeroka]], ny [[salady]] ary ny [[beroberoka]].

== Taksinômia ==

=== Zana-pianakaviana ===
Araka ny ''[[Global Compositae Database]]'' &lt;small&gt;(2 Jolay 2024)&lt;/small&gt; dia ireto ny zana-pianakaviana ao amin' ny ''Asteraceae'':

* ''[[Asteroideae]]'' (Cass.) Lindl.
* ''[[Barnadesioideae]]'' (D.Don) Bremer &amp; Jansen
* ''[[Carduoideae]]'' Cass. ex Sweet
* ''[[Cichorioideae]]'' Chevall.
* ''[[Dicomoideae]]'' S. Ortiz
* ''[[Famatinanthoideae]]'' S.E.Freire, Ariza &amp; Panero
* ''[[Gochnatioideae]]'' (Benth. &amp; Hook.f.) Panero &amp; V.A.Funk
* ''[[Gymnarrhenoideae]]'' Panero &amp; V.A.Funk
* ''[[Hecastocleidoideae]]'' Panero &amp; V.A.Funk
* ''[[Mutisioideae]]'' (Cass.) Lindl.
* ''[[Pertyoideae]]'' Panero &amp; V.A.Funk
* ''[[Stifftioideae]]'' (D.Don) Panero
* ''[[Vernonioideae]]'' Lindl.
* ''[[Wunderlichioideae]]'' Panero &amp; V.A.Funk

=== Antoko  lehibe sasany ===
Ny fianakaviana ''Asteraceae'' dia ahitana vondron-karazana miisa 1&amp;nbsp;600 hatramin' ny 1&amp;nbsp;900 any ho any, nefa ireto no vondron-karazana lehibe:

* ''[[Senecio]]'' (karazana 1&amp;nbsp;000);
* ''[[Vernonia]]'' (karazana 1&amp;nbsp;000);
* ''[[Cousinia]]'' (karazana 650);
* ''Eupatorium s.l.'' (karazana 1200);
* ''[[Centaurea]]'' (karazana 600);
* ''[[Artemisia]]'' (karazana 550);
* ''[[Hieracium]]'' (karazana 500-600);
* ''[[Helichrysum]]'' (karazana 500);
* ''[[Baccharis]]'' (karazana 400);
* ''[[Mikania]]'' (karazana 400);
* ''[[Saussurea]]'' (karazana 300);
* ''[[Verbesina]]'' (karazana 300);
* ''[[Cirsium]]'' (karazana 250);
* ''[[Jurinea]]'' (karazana 250);
* ''[[Bidens]]'' (karazana 200);
* ''[[Crepis]]'' (karazana 200);
* ''[[Aster]]'' (karazana 180, tsy anisany ireo ao amin' ny ''[[Symphyotrichum]]'', ''[[Sericocarpus]]'');
* ''[[Gnaphalium]]'' (karazana 150);
* ''[[Tragopogon]]'' (karazana 110);
* ''[[Solidago]]'' (karazana 100).

=== Antoko misy eto Madagasikara ===

==== Antoko tsy hita raha tsy eto Madagasikara ====
Ireto ny antoko tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]]:

* [[Humeocline|''Humeocline'']] (ahitana ny ''Humeocline madagascariensis'');
* [[Colobanthera|''Colobanthera'']] (ahitana ny ''Colobanthera waterlotii'');
* [[Madagaster|''Madagaster'']] (ahitana ny ''[[Madagaster  andohahelensis]]'', ''[[Madagaster  mandrarensis]]'');
* ''[[Helichrysum]]'' (ahitana ny ''H. leucosphaerum'', ''H. triplinerve'');
* ''[[Psiadia]]'' (ahitana ny ''P. altissima'');
* ''[[Pluchea]]'' (ahitana ny ''P. bojeri'');
* ''[[Senecio]]'' (ahitana ny ''S. canaliculatus'', ''S. hildebrandtii'');
* ''[[Vernonia]]''/''[[Vernoniopsis]]'';
* ''[[Emilia]]'' (ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]]);
* ''[[Mikania]]'';
* ''[[Tridax]]'';
* ''[[Distephanus]]''

==== Antoko hafa hita eto Madagasikara ====

* ''[[Gerbera]]''

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Asteraceae|Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Asteraceae'']]</text>
      <sha1>qymgeoir4164wugkupxsc2ysnf15r5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289268</id>
    <revision>
      <id>1143693</id>
      <parentid>1143651</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T02:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1143693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12840" sha1="rpwlbdzoih5amkg6ac62ufam3kzsg86" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe beharensis 01.jpg|vignette|346x346px|''[[Kalanchoe beharensis]]'' (amin' ny teny malagasy; mongy, rongy, tavitavy)]]
Ny '''''Kalanchoe''''' dia antokon-javamaniry trôpikaly mamony, matevin-dravina, izay ahitana karazana miisa 125 hatramin' ny manodidina ny 170 ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Rosales]], ka ny antsasany dia teratany eto [[Madagasikara]] fa ny sisa dia maniry ao [[Faritra Afrôtrôpikaly|Afrika Trôpikaly]] sy any [[Azia]]. Ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'' dia anisan' ny zavamaniry voalohany nalefa eny amin' ny habakabaka, nalefa mba hamatsiana ny toby an-kabakabaka sôvietika atao hoe ''Salyut 1'' tamin' ny taona 1979.

== Karazana ==

=== Lisitry ny karazana ===
[[Sary:Kalanchoe pinnata kz1.JPG|vignette|304x304px|''[[Kalanchoe pinnata]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''Kalanchoe adelae'' Raym.-Hamet, 1908
* ''Kalanchoe alternans'' (Vahl) Persoon, 1805
* ''Kalanchoe alticola'' Compton, 1975
* ''Kalanchoe ambolensis'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe angolensis'' N.E.Br., 1905
* ''Kalanchoe angustifolia'' A. Richard,1848
* ''Kalanchoe annamica'' Gagnepain
* ''Kalanchoe antennifera'' Desc., 2004
* ''Kalanchoe antennifera'' Descoings, 2004
* ''Kalanchoe arborescens'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe aromatica'' H.Perrier, 1923
* ''Kalanchoe aubrevillei'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe auriculata'' (Raadts) V.V.Byalt, 2008
* ''Kalanchoe ballyi'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe beauverdii'' Raym.-Hamet, 1907
* ''Kalanchoe beharensis'' Drake, 1903
* ''Kalanchoe bentii'' C.H.Wright ex Hook.f., 1901
* ''Kalanchoe bergeri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe bhidei'' T.Cooke, 1903
* ''Kalanchoe bipartita'' Chiov., 1916
* ''Kalanchoe blossfeldiana'' Poelln., 1934
* ''Kalanchoe bogneri'' Rauh, 1993
* ''Kalanchoe boisi'' na ''Kalanchoe boissii''  Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe boranae'' Raadts, 1983 publ. 1984
* ''Kalanchoe bouvetii'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe brachyloba'' Welw. ex Oliv. , 1871
* ''Kalanchoe bracteata'' Scott Elliot
* ''Kalanchoe briquetii'' Hamet (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe cassiopeja'' Dammann
* ''Kalanchoe ceratophylla''
* ''Kalanchoe chapototii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe cherukondensis'' Subba Rao &amp; Kumari
* ''Kalanchoe chevalieri'' Gagnepain
* ''Kalanchoe citrina'' Schweinfurth
* ''Kalanchoe craibii'' Hamet
* ''Kalanchoe crenata'' &lt;small&gt;(Andrews) Haworth&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe brasiliensis'' &lt;small&gt;Cambess.&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe crundalii'' I. Verdoon
* ''Kalanchoe cuisini'' De Wild. &amp; T.Durand
* ''Kalanchoe curvula'' Descoings
* ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe deficiens'' &lt;small&gt;(Forsskäl) Ascherson &amp; Schweinfurth&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''Kalanchoe densiflora'' Rolfe (Kalan.)
* ''Kalanchoe dieri'' N.E. Brown
* ''Kalanchoe dineshii'' &lt;small&gt;Syam Radh &amp; Nampy&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dinklagei'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dixoniana'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe elizae'' A. Berger
* ''Kalanchoe eriophylla'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe fadeniorum'' Raadts (Kalan.)
* ''Kalanchoe farinacea'' Balf.f.
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe fernandesii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe flammea'' Stapf
* ''Kalanchoe garambiensis'' Kudo
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe germanae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe glaucescens'' Britten
* ''Kalanchoe globulifera'' H. Perrier (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baillon&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' Baillon
* ''Kalanchoe grandiflora'' A.Rich. na ''Kalanchoe grandiflora'' Wright &amp; Arnott
* ''Kalanchoe hametiorum'' Hamet
* ''Kalanchoe heterophylla'' Wight &amp; Arn.
* ''Kalanchoe hildebrantii'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe gomphophylla'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe humilis'' Britten (← ''Kalanchoe prasina'' &lt;small&gt;N. E. Br.&lt;/small&gt; na ''Kalanchoe figueiredoi'' &lt;small&gt;Croizat&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe inaurata'' Desc. (← ''Kalanchoe inauratum'' &lt;small&gt;(Desc.) V. V. Byalt&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe integra'' (Medik.) Kuntze
* ''Kalanchoe integrifolia'' Baker
* ''Kalanchoe jongmansii'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe × kewensis'' (= ''Kalanchoe bentii × Kalanchoe glaucescens'')
* ''Kalanchoe laciniata'' (L.) Pers.
* ''kalanchoe laetivirens''
* ''Kalanchoe lanceolata'' (Forsskäl) Persoon
* ''Kalanchoe lateritia'' Engl.
* ''Kalanchoe latisepala'' Brown
* ''Kalanchoe laxiflora'' Baker
* ''Kalanchoe leblanciae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe lentiginosa'' Cufod.
* ''Kalanchoe lindmanii'' Hamet
* ''Kalanchoe linearifolia'' Drake (Kalan.)
* ''Kalanchoe lobata'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe longiflora'' Schltr. na ''Kalanchoe longifolia'' Geddes
* ''Kalanchoe lubangensis'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe luciae'' R.-Hamet
* ''[[Kalanchoe macrochlamys]]'' H. Perrier
* ''[[Kalanchoe mandrarensis]]'' Humbert
* ''Kalanchoe manginii'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe marinelli'' Pamp.
* ''Kalanchoe marmorata'' Baker
* ''[[Kalanchoe marnieriana]]'' Jacobsen
* ''Kalanchoe migiurtinorum'' Cufod.
* ''Kalanchoe millotii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe miniata'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe mitejea'' Leblans &amp; Hamet
* ''Kalanchoe modesta'' Kotschy &amp; Peyr.
* ''[[Kalanchoe mortagei]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe ndotoensis'' Newton
* ''Kalanchoe neglecta'' Tölken (Kalan.)
* ''Kalanchoe nyikae'' Engl.
* ''Kalanchoe obtusa'' Engl.
* ''Kalanchoe olivacea'' Dalzell
* ''Kalanchoe orgyalis'' Baker
* ''[[Kalanchoe paniculata]]'' Harvey (Kalan.)
* ''Kalanchoe pareikiana'' Desc. &amp; Lavranos
* ''Kalanchoe peltata'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe peteri'' Wedermann
* ''[[Kalanchoe petitiana]]'' A.Rich. (na ''Kalanchoe petitiaesii'' Rich. ex Jacques)
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (Lam.) Pers.
* ''Kalanchoe platysepala'' Welw. ex Britten
* ''Kalanchoe × poincarei'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' (Baker) Baill.
* ''Kalanchoe prittwitzii'' Engler (Kalan.)
* ''Kalanchoe producta''
* ''Kalanchoe prolifera'' Koord. ex Raym.-Hamet
* ''Kalanchoe pseudocampanulata'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe pubescens'' R.Br. ex Oliv.
* ''Kalanchoe pumila'' Baker
* ''Kalanchoe pyramidalis'' Schönland
* ''Kalanchoe quadrangularis'' Descoings
* ''Kalanchoe quartiniana'' A.Rich.
* ''Kalanchoe rhombopilosa'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe robusta'' Balf.f.
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe rosei'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe rotundifolia'' Haw.
* ''Kalanchoe rubinea'' Toelken
* ''Kalanchoe salazarii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe scapigera'' Welwitsch (Kalan.)
* ''Kalanchoe schimperiana'' A. Ricahrd
* ''Kalanchoe schizophylla'' Baill. &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe serrata''
* ''Kalanchoe sexangularis'' N E Brown
* ''Kalanchoe spathulata'' de Candolle
* ''Kalanchoe stnosiphon'' Britten
* ''[[Kalanchoe streptantha]]''
* ''Kalanchoe'' ''suarezensis'' H.Perrier
* ''Kalanchoe subrosulata'' Thulin (Kalan.)
* ''Kalanchoe synsepala'' Baker
* ''Kalanchoe tashiroi'' Yamamoto
* ''Kalanchoe teixeirae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetramera'' Geddes (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetraphylla'' H. Perrier
* ''Kalanchoe thyrsiflora'' Harv.
* ''Kalanchoe tomentosa'' Baker
* ''Kalanchoe tuberosa'' H. Perrier
* ''Kalanchoe tubiflora'' Raym.-Hamet
* ''Kalanchoe uniflora'' (Stapf) Hamet
* ''Kalanchoe usambarenis'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe velutina'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe viguieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe welwitschii'' Britten
* ''Kalanchoe wildii'' Hamet
* ''Kalanchoe xflaurantia'' Descoings
* ''Kalanchoe xrichaudii'' Descoings
* ''Kalanchoe yemensis'' (Deflers) Schweinfurth (Kalan.)
* ''Kalanchoe yunnanensis'' Gagnepain

=== ''Kalanchoe'' safiotra ===
Misy karazana safiotra maromaro ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''K. descoingsii'' = ''K. laetivirens'' × ''K. delagoensis''
* ''K. flaurantia'' = ''K. bracteata'' × ''K. orgyalis''
* ''K. houghtonii'' = ''K. daigremontiana'' × ''K. delagoensis''
* ''K. hummeliae'' = ''K. beharensis'' × ''K. millotii''
* ''K. kewensis'' = ''K. glaucescens'' × ''K. bentii''
* ''K. lokarana'' = ''K. laxiflora'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. poincarei'' = ''K. beauverdii'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', ''K. perrieri'', or ''K. daigremontiana'')
* ''K. rechingeri'' = ''K. costantinii'' × ''K. delagoensis''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K. rosei''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. trageri'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. pumila''
* ''K. vadensis'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. grandiflora''

=== Karazana ''Kalanchoe'' hita eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]] no ahitana ny fahasamihafan-karazana lehibe indrindra izay miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], [[hazobotry]], [[vahy]], na [[epifita]] (maniry eny amin' ny zavamaniry hafa). Ahitana karazana sy safiotra voajanahary ao amin' ny ''Kalanchoe'' miisa 60 hatramin' ny 80 any ho any ny eto Madagasikara. Indreto ny sasany amin' izy ireo sy ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Kalanchoe?w=Kalanchoe Kalanchoe]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

* ''Kalanchoe adelae'' 
* ''Kalanchoe'' ''ambolensis'' (= ''Kalanchoe'' ''manambolensis'' ?)
* ''Kalanchoe antennifera''
* ''Kalanchoe apiifolia'' 
* ''Kalanchoe arborescens''
* ''Kalanchoe aromatica'' 
* ''Kalanchoe beauverdii''
* ''[[Kalanchoe beharensis]]'' -- mongy, rongy, tavitavy
* ''Kalanchoe bergeri''
* ''Kalanchoe bitteri'' 
* ''Kalanchoe blossfeldiana''
* ''Kalanchoe boisi / boisii,'' 
* ''Kalanchoe bouveti / bouvetii'' 
* ''Kalanchoe bracteata''
* ''Kalanchoe brevicalyx''
* ''Kalanchoe brevisepala''
* ''Kalanchoe briqueti / briquetii'' 
* ''Kalanchoe calcicola''
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' -- kilenga, kitenga, kotrokotroka, sodifafandrano
* ''Kalanchoe chapototi / chapototii''
* ''Kalanchoe'' ''coccinea'' (←''Kalanchoe globulifera'' var. ''coccinea'')
* ''Kalanchoe'' ''curvula''
* ''Kalanchoe'' ''cymbifolia''
* ''Kalanchoe daigremontiana''
* ''Kalanchoe darainensis''
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' (← ''Kalanchoe tubiflora'' sy ''Kalanchoe verticillata'') -- tingotingo, tombokakanga, tsikidoro.
* ''Kalanchoe ×descoingsii'' (''= K. laetivirens'' ''× K. tubiflora'')
* ''Kalanchoe dinklagei''
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' -- kimavo, kimavokarana, sofinapaha
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' 
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri''
* ''Kalanchoe globulifera''
* ''Kalanchoe gracilipes''
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' -- isaka, mongy, sofisofy
* ''[[Kalanchoe hildebrandtii]]'' -- tambora, tambora, tamboro, toaremy)
* ''Kalanchoe ×houghtonii'' (= ''K. daigremontiana'' ''× K. delagoensis'') (?)
* ''Kalanchoe integrifolia''
* ''Kalanchoe jongmansii'' 
* ''Kalanchoe'' ''laetivirens''
* ''Kalanchoe lanceolata     '' 
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' -- kilanganamboa, kilenganamboa, kotrokotrobato, kotrokotroka, papy
* ''Kalanchoe linearifolia''
* ''Kalanchoe linearis''
* ''Kalanchoe luteola''
* ''Kalanchoe'' ''macrochlamys''
* ''Kalanchoe manambolensis''
* ''Kalanchoe mandrarensis''
* ''Kalanchoe manginii''
* ''Kalanchoe'' ''marnieriana''
* ''Kalanchoe milloti / millotii'' 
* ''[[Kalanchoe miniata]]'' -- kodokodobato, sofimbato
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' -- hazombato, hazombatomadinika, kilengavazanosy, toarenihazo
* ''Kalanchoe'' ''peltata''
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' -- falatanantsifaona, malainana, rendadiaka, [[sodifafana]], tsilafafa
* ''Kalanchoe'' ''poincarei''
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' -- velonahantona
* ''[[Kalanchoe prolifera]]'' -- sodifafana
* ''Kalanchoe pseudo-campanulata''
* ''[[Kalanchoe pubescens]]'' -- sofimbatonalika
* ''Kalanchoe pumila''
* ''Kalanchoe'' ''quadrangularis''
* ''Kalanchoe'' ''rechingeri''
* ''Kalanchoe rhombopilosa''
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' 
* ''Kalanchoe rosei'' (= ''Kalanchoe'' ''loosei'' ?)
* ''Kalanchoe rubella''
* ''Kalanchoe'' ''sanctula''
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' -- kilenganamboa, kilinganamboa, tongotramboabe
* ''Kalanchoe serrata'' 
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' -- sofingoaika
* ''Kalanchoe suarezensis'' 
* ''[[Kalanchoe synsepala]]'' -- kilingambato
* ''Kalanchoe tenuiflora''
* ''Kalanchoe tetraphylla''
* ''[[Kalanchoe tomentosa]]'' -- falatanantsifaona
* ''Kalanchoe tuberosa''
* ''Kalanchoe uniflora''
* ''Kalanchoe viguieri'' 
* ''Kalanchoe waldheimii'' / ''waldheimi''

== Jereo koa ==
* ''[[Bryophyllum]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny Kalanchoe)
* ''[[Kitchingia]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny ''Kalanchoe'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>rpwlbdzoih5amkg6ac62ufam3kzsg86</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143695</id>
      <parentid>1143693</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T02:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Mpanoratra</comment>
      <origin>1143695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13463" sha1="0b1e80kpz2fejf6a5tef680h1sgz2ln" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe beharensis 01.jpg|vignette|346x346px|''[[Kalanchoe beharensis]]'' (amin' ny teny malagasy; mongy, rongy, tavitavy)]]
Ny '''''Kalanchoe''''' dia antokon-javamaniry trôpikaly mamony, matevin-dravina, izay ahitana karazana miisa 125 hatramin' ny manodidina ny 170 ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Rosales]], ka ny antsasany dia teratany eto [[Madagasikara]] fa ny sisa dia maniry ao [[Faritra Afrôtrôpikaly|Afrika Trôpikaly]] sy any [[Azia]]. Ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'' dia anisan' ny zavamaniry voalohany nalefa eny amin' ny habakabaka, nalefa mba hamatsiana ny toby an-kabakabaka sôvietika atao hoe ''Salyut 1'' tamin' ny taona 1979.

== Karazana ==

=== Lisitry ny karazana ===
[[Sary:Kalanchoe pinnata kz1.JPG|vignette|304x304px|''[[Kalanchoe pinnata]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''Kalanchoe adelae'' Raym.-Hamet, 1908
* ''Kalanchoe alternans'' (Vahl) Persoon, 1805
* ''Kalanchoe alticola'' Compton, 1975
* ''Kalanchoe ambolensis'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe angolensis'' N.E.Br., 1905
* ''Kalanchoe angustifolia'' A. Richard,1848
* ''Kalanchoe annamica'' Gagnepain
* ''Kalanchoe antennifera'' Desc., 2004
* ''Kalanchoe antennifera'' Descoings, 2004
* ''Kalanchoe arborescens'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe aromatica'' H.Perrier, 1923
* ''Kalanchoe aubrevillei'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe auriculata'' (Raadts) V.V.Byalt, 2008
* ''Kalanchoe ballyi'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe beauverdii'' Raym.-Hamet, 1907
* ''Kalanchoe beharensis'' Drake, 1903
* ''Kalanchoe bentii'' C.H.Wright ex Hook.f., 1901
* ''Kalanchoe bergeri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe bhidei'' T.Cooke, 1903
* ''Kalanchoe bipartita'' Chiov., 1916
* ''Kalanchoe blossfeldiana'' Poelln., 1934
* ''Kalanchoe bogneri'' Rauh, 1993
* ''Kalanchoe boisi'' na ''Kalanchoe boissii''  Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe boranae'' Raadts, 1983 publ. 1984
* ''Kalanchoe bouvetii'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe brachyloba'' Welw. ex Oliv. , 1871
* ''Kalanchoe bracteata'' Scott Elliot
* ''Kalanchoe briquetii'' Hamet (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe cassiopeja'' Dammann
* ''Kalanchoe ceratophylla''
* ''Kalanchoe chapototii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe cherukondensis'' Subba Rao &amp; Kumari
* ''Kalanchoe chevalieri'' Gagnepain
* ''Kalanchoe citrina'' Schweinfurth
* ''Kalanchoe craibii'' Hamet
* ''Kalanchoe crenata'' &lt;small&gt;(Andrews) Haworth&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe brasiliensis'' &lt;small&gt;Cambess.&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe crundalii'' I. Verdoon
* ''Kalanchoe cuisini'' De Wild. &amp; T.Durand
* ''Kalanchoe curvula'' Descoings
* ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe deficiens'' &lt;small&gt;(Forsskäl) Ascherson &amp; Schweinfurth&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''Kalanchoe densiflora'' Rolfe (Kalan.)
* ''Kalanchoe dieri'' N.E. Brown
* ''Kalanchoe dineshii'' &lt;small&gt;Syam Radh &amp; Nampy&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dinklagei'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dixoniana'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe elizae'' A. Berger
* ''Kalanchoe eriophylla'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe fadeniorum'' Raadts (Kalan.)
* ''Kalanchoe farinacea'' Balf.f.
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe fernandesii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe flammea'' Stapf
* ''Kalanchoe garambiensis'' Kudo
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe germanae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe glaucescens'' Britten
* ''Kalanchoe globulifera'' H. Perrier (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baillon&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' Baillon
* ''Kalanchoe grandiflora'' &lt;small&gt;Wright &amp; Arnott&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe hametiorum'' Hamet
* ''Kalanchoe heterophylla'' Wight &amp; Arn.
* ''[[Kalanchoe hildebrantii]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe gomphophylla'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe humilis'' Britten (← ''Kalanchoe prasina'' &lt;small&gt;N. E. Br.&lt;/small&gt; na ''Kalanchoe figueiredoi'' &lt;small&gt;Croizat&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe inaurata'' Desc. (← ''Kalanchoe inauratum'' &lt;small&gt;(Desc.) V. V. Byalt&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe integra'' &lt;small&gt;(Medik.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe integrifolia'' Baker
* ''Kalanchoe jongmansii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe × kewensis'' &lt;small&gt;W.Watson&lt;/small&gt; (= ''Kalanchoe bentii × Kalanchoe glaucescens'')
* ''Kalanchoe laciniata'' (L.) Pers.
* ''[[Kalanchoe laetivirens]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe lanceolata'' &lt;small&gt;(Forsskäl) Persoon&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe lateritia'' Engl.
* ''Kalanchoe latisepala'' Brown
* ''Kalanchoe laxiflora'' Baker
* ''Kalanchoe leblanciae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe lentiginosa'' Cufod.
* ''Kalanchoe lindmanii'' Hamet
* ''Kalanchoe linearifolia'' Drake (Kalan.)
* ''Kalanchoe lobata'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe longiflora'' Schltr. na ''Kalanchoe longifolia'' Geddes
* ''Kalanchoe lubangensis'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe luciae'' &lt;small&gt;R.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe macrochlamys]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe mandrarensis]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe manginii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe marinelli'' Pamp.
* ''Kalanchoe marmorata'' Baker
* ''[[Kalanchoe marnieriana]]'' Jacobsen
* ''Kalanchoe migiurtinorum'' Cufod.
* ''Kalanchoe millotii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe miniata'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe mitejea'' Leblans &amp; Hamet
* ''Kalanchoe modesta'' Kotschy &amp; Peyr.
* ''[[Kalanchoe mortagei]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe ndotoensis'' Newton
* ''Kalanchoe neglecta'' Tölken (Kalan.)
* ''Kalanchoe nyikae'' Engl.
* ''Kalanchoe obtusa'' Engl.
* ''Kalanchoe olivacea'' Dalzell
* ''Kalanchoe orgyalis'' Baker
* ''[[Kalanchoe paniculata]]'' Harvey (Kalan.)
* ''Kalanchoe pareikiana'' Desc. &amp; Lavranos
* ''Kalanchoe peltata'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe peteri'' Wedermann
* ''[[Kalanchoe petitiana]]'' &lt;small&gt;A.Rich.&lt;/small&gt; (na ''Kalanchoe petitiaesii'' &lt;small&gt;Rich. ex Jacques&lt;/small&gt;)
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (Lam.) Pers.
* ''Kalanchoe platysepala'' Welw. ex Britten
* ''Kalanchoe × poincarei'' &lt;small&gt;Hamet &amp; H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' (Baker) Baill.
* ''Kalanchoe prittwitzii'' Engler (Kalan.)
* ''Kalanchoe producta'' &lt;small&gt;Defers&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe prolifera'' &lt;small&gt;Koord. ex Raym.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe pseudocampanulata'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe pubescens'' R.Br. ex Oliv.
* ''Kalanchoe pumila'' Baker
* ''Kalanchoe pyramidalis'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe quadrangularis'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe quartiniana'' A.Rich.
* ''Kalanchoe rhombopilosa'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe robusta'' Balf.f.
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe rosei'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe rotundifolia'' Haw.
* ''Kalanchoe rubinea'' Toelken
* ''Kalanchoe salazarii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe scapigera'' Welwitsch (Kalan.)
* ''Kalanchoe schimperiana'' A. Ricahrd
* ''Kalanchoe schizophylla'' Baill. &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe serrata'' &lt;small&gt;Mannoni &amp; Boiteau&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe sexangularis'' N E Brown
* ''Kalanchoe spathulata'' &lt;small&gt;de Candolle&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe stnosiphon'' Britten
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* [[Kalanchoe suarezensis|''Kalanchoe'' ''suarezensis'']] H.Perrier
* ''Kalanchoe subrosulata'' Thulin (Kalan.)
* ''Kalanchoe synsepala'' Baker
* ''Kalanchoe tashiroi'' Yamamoto
* ''Kalanchoe teixeirae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetramera'' Geddes (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetraphylla'' H. Perrier
* ''Kalanchoe thyrsiflora'' Harv.
* ''Kalanchoe tomentosa'' Baker
* ''Kalanchoe tuberosa'' H. Perrier
* ''Kalanchoe tubiflora'' Raym.-Hamet
* ''Kalanchoe uniflora'' (Stapf) Hamet
* ''Kalanchoe usambarenis'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe velutina'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe viguieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe welwitschii'' Britten
* ''Kalanchoe wildii'' Hamet
* ''Kalanchoe xflaurantia'' Descoings
* ''Kalanchoe xrichaudii'' Descoings
* ''Kalanchoe yemensis'' (Deflers) Schweinfurth (Kalan.)
* ''Kalanchoe yunnanensis'' Gagnepain

=== ''Kalanchoe'' safiotra ===
Misy karazana safiotra maromaro ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''K. descoingsii'' = ''K. laetivirens'' × ''K. delagoensis''
* ''K. flaurantia'' = ''K. bracteata'' × ''K. orgyalis''
* ''K. houghtonii'' = ''K. daigremontiana'' × ''K. delagoensis''
* ''K. hummeliae'' = ''K. beharensis'' × ''K. millotii''
* ''K. kewensis'' = ''K. glaucescens'' × ''K. bentii''
* ''K. lokarana'' = ''K. laxiflora'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. poincarei'' = ''K. beauverdii'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', ''K. perrieri'', or ''K. daigremontiana'')
* ''K. rechingeri'' = ''K. costantinii'' × ''K. delagoensis''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K. rosei''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. trageri'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. pumila''
* ''K. vadensis'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. grandiflora''

=== Karazana ''Kalanchoe'' hita eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]] no ahitana ny fahasamihafan-karazana lehibe indrindra izay miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], [[hazobotry]], [[vahy]], na [[epifita]] (maniry eny amin' ny zavamaniry hafa). Ahitana karazana sy safiotra voajanahary ao amin' ny ''Kalanchoe'' miisa 60 hatramin' ny 80 any ho any ny eto Madagasikara. Indreto ny sasany amin' izy ireo sy ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Kalanchoe?w=Kalanchoe Kalanchoe]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

* ''Kalanchoe adelae'' &lt;small&gt;R.-Hamet&lt;/small&gt; (Kômôro) 
* ''Kalanchoe'' ''ambolensis'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (= ''Kalanchoe'' ''manambolensis'' ?)
* ''Kalanchoe antennifera''
* ''Kalanchoe apiifolia'' 
* ''Kalanchoe arborescens''
* ''Kalanchoe aromatica'' 
* ''Kalanchoe beauverdii''
* ''[[Kalanchoe beharensis]]'' -- mongy, rongy, tavitavy
* ''Kalanchoe bergeri''
* ''Kalanchoe bitteri'' 
* ''[[Kalanchoe blossfeldiana]]''
* ''[[Kalanchoe boisii]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe bouvetii]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe bracteata''
* ''Kalanchoe brevicalyx''
* ''Kalanchoe brevisepala''
* ''[[Kalanchoe briquetii]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe calcicola''
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' -- kilenga, kitenga, kotrokotroka, sodifafandrano
* ''[[Kalanchoe chapototii]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe'' ''coccinea'' (←''Kalanchoe globulifera'' var. ''coccinea'')
* ''Kalanchoe'' ''curvula''
* ''Kalanchoe'' ''cymbifolia''
* ''Kalanchoe daigremontiana''
* ''Kalanchoe darainensis''
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' (← ''Kalanchoe tubiflora'' sy ''Kalanchoe verticillata'') -- tingotingo, tombokakanga, tsikidoro.
* ''Kalanchoe ×descoingsii'' (''= K. laetivirens'' ''× K. tubiflora'')
* ''Kalanchoe dinklagei''
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' -- kimavo, kimavokarana, sofinapaha
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' 
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri''
* ''Kalanchoe globulifera''
* ''Kalanchoe gracilipes''
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' -- isaka, mongy, sofisofy
* ''[[Kalanchoe hildebrandtii]]'' -- tambora, tambora, tamboro, toaremy)
* ''Kalanchoe ×houghtonii'' (= ''K. daigremontiana'' ''× K. delagoensis'') (?)
* ''Kalanchoe integrifolia''
* ''Kalanchoe jongmansii'' 
* ''Kalanchoe'' ''laetivirens''
* ''Kalanchoe lanceolata     '' 
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' -- kilanganamboa, kilenganamboa, kotrokotrobato, kotrokotroka, papy
* ''Kalanchoe linearifolia''
* ''Kalanchoe linearis''
* ''Kalanchoe luteola''
* ''Kalanchoe'' ''macrochlamys''
* ''[[Kalanchoe manambolensis]]'' &lt;small&gt;D.-P.Klein, Letsara &amp; Shtein&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe mandrarensis''
* ''Kalanchoe manginii''
* ''Kalanchoe'' ''marnieriana''
* ''Kalanchoe milloti / millotii'' 
* ''[[Kalanchoe miniata]]'' -- kodokodobato, sofimbato
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' -- hazombato, hazombatomadinika, kilengavazanosy, toarenihazo
* ''Kalanchoe'' ''peltata''
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' -- falatanantsifaona, malainana, rendadiaka, [[sodifafana]], tsilafafa
* ''Kalanchoe'' ''poincarei''
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' -- velonahantona
* ''[[Kalanchoe prolifera]]'' -- sodifafana
* ''Kalanchoe pseudo-campanulata''
* ''[[Kalanchoe pubescens]]'' -- sofimbatonalika
* ''Kalanchoe pumila''
* ''Kalanchoe'' ''quadrangularis''
* ''Kalanchoe'' ''rechingeri''
* ''Kalanchoe rhombopilosa''
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' 
* ''Kalanchoe rosei'' (= ''Kalanchoe'' ''loosei'' ?)
* ''Kalanchoe rubella''
* ''Kalanchoe'' ''sanctula''
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' -- kilenganamboa, kilinganamboa, tongotramboabe
* ''Kalanchoe serrata'' 
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' -- sofingoaika
* ''Kalanchoe suarezensis'' 
* ''[[Kalanchoe synsepala]]'' -- kilingambato
* ''Kalanchoe tenuiflora''
* ''Kalanchoe tetraphylla''
* ''[[Kalanchoe tomentosa]]'' -- falatanantsifaona
* ''Kalanchoe tuberosa''
* ''Kalanchoe uniflora''
* ''Kalanchoe viguieri'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe waldheimii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==
* ''[[Bryophyllum]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny Kalanchoe)
* ''[[Kitchingia]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny ''Kalanchoe'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>0b1e80kpz2fejf6a5tef680h1sgz2ln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143713</id>
      <parentid>1143695</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1143713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13453" sha1="j8030mg2oyp28ppi61g46f2lm496mpi" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe beharensis 01.jpg|vignette|346x346px|''[[Kalanchoe beharensis]]'' (amin' ny teny malagasy; mongy, rongy, tavitavy)]]
Ny '''''Kalanchoe''''' dia antokon-javamaniry trôpikaly mamony, matevin-dravina, izay ahitana karazana miisa 125 hatramin' ny manodidina ny 170 ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Rosales]], ka ny antsasany dia teratany eto [[Madagasikara]] fa ny sisa dia maniry ao [[Faritra Afrôtrôpikaly|Afrika Trôpikaly]] sy any [[Azia]]. Ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'' dia anisan' ny zavamaniry voalohany nalefa eny amin' ny habakabaka, nalefa mba hamatsiana ny toby an-kabakabaka sôvietika atao hoe ''Salyut 1'' tamin' ny taona 1979.

== Karazana ==

=== Lisitry ny karazana ===
[[Sary:Kalanchoe pinnata kz1.JPG|vignette|304x304px|''[[Kalanchoe pinnata]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''Kalanchoe adelae'' Raym.-Hamet, 1908
* ''Kalanchoe alternans'' (Vahl) Persoon, 1805
* ''Kalanchoe alticola'' Compton, 1975
* ''Kalanchoe ambolensis'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe angolensis'' N.E.Br., 1905
* ''Kalanchoe angustifolia'' A. Richard,1848
* ''Kalanchoe annamica'' Gagnepain
* ''Kalanchoe antennifera'' Desc., 2004
* ''Kalanchoe antennifera'' Descoings, 2004
* ''Kalanchoe arborescens'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe aromatica'' H.Perrier, 1923
* ''Kalanchoe aubrevillei'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe auriculata'' (Raadts) V.V.Byalt, 2008
* ''Kalanchoe ballyi'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe beauverdii'' Raym.-Hamet, 1907
* ''Kalanchoe beharensis'' Drake, 1903
* ''Kalanchoe bentii'' C.H.Wright ex Hook.f., 1901
* ''Kalanchoe bergeri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe bhidei'' T.Cooke, 1903
* ''Kalanchoe bipartita'' Chiov., 1916
* ''Kalanchoe blossfeldiana'' Poelln., 1934
* ''Kalanchoe bogneri'' Rauh, 1993
* ''Kalanchoe boisi'' na ''Kalanchoe boissii''  Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe boranae'' Raadts, 1983 publ. 1984
* ''Kalanchoe bouvetii'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe brachyloba'' Welw. ex Oliv. , 1871
* ''Kalanchoe bracteata'' Scott Elliot
* ''Kalanchoe briquetii'' Hamet (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe cassiopeja'' Dammann
* ''Kalanchoe ceratophylla''
* ''Kalanchoe chapototii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe cherukondensis'' Subba Rao &amp; Kumari
* ''Kalanchoe chevalieri'' Gagnepain
* ''Kalanchoe citrina'' Schweinfurth
* ''Kalanchoe craibii'' Hamet
* ''Kalanchoe crenata'' &lt;small&gt;(Andrews) Haworth&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe brasiliensis'' &lt;small&gt;Cambess.&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe crundalii'' I. Verdoon
* ''Kalanchoe cuisini'' De Wild. &amp; T.Durand
* ''Kalanchoe curvula'' Descoings
* ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe deficiens'' &lt;small&gt;(Forsskäl) Ascherson &amp; Schweinfurth&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''Kalanchoe densiflora'' Rolfe (Kalan.)
* ''Kalanchoe dieri'' N.E. Brown
* ''Kalanchoe dineshii'' &lt;small&gt;Syam Radh &amp; Nampy&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dinklagei'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dixoniana'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe elizae'' A. Berger
* ''Kalanchoe eriophylla'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe fadeniorum'' Raadts (Kalan.)
* ''Kalanchoe farinacea'' Balf.f.
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe fernandesii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe flammea'' Stapf
* ''Kalanchoe garambiensis'' Kudo
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe germanae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe glaucescens'' Britten
* ''Kalanchoe globulifera'' H. Perrier (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baillon&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' Baillon
* ''Kalanchoe grandiflora'' &lt;small&gt;Wright &amp; Arnott&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe hametiorum'' Hamet
* ''Kalanchoe heterophylla'' Wight &amp; Arn.
* ''[[Kalanchoe hildebrantii]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe gomphophylla'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe humilis'' Britten (← ''Kalanchoe prasina'' &lt;small&gt;N. E. Br.&lt;/small&gt; na ''Kalanchoe figueiredoi'' &lt;small&gt;Croizat&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe inaurata'' Desc. (← ''Kalanchoe inauratum'' &lt;small&gt;(Desc.) V. V. Byalt&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe integra'' &lt;small&gt;(Medik.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe integrifolia'' Baker
* ''Kalanchoe jongmansii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe × kewensis'' &lt;small&gt;W.Watson&lt;/small&gt; (= ''Kalanchoe bentii × Kalanchoe glaucescens'')
* ''Kalanchoe laciniata'' (L.) Pers.
* ''[[Kalanchoe laetivirens]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe lanceolata'' &lt;small&gt;(Forsskäl) Persoon&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe lateritia'' Engl.
* ''Kalanchoe latisepala'' Brown
* ''Kalanchoe laxiflora'' Baker
* ''Kalanchoe leblanciae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe lentiginosa'' Cufod.
* ''Kalanchoe lindmanii'' Hamet
* ''Kalanchoe linearifolia'' Drake (Kalan.)
* ''Kalanchoe lobata'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe longiflora'' Schltr. na ''Kalanchoe longifolia'' Geddes
* ''Kalanchoe lubangensis'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe luciae'' &lt;small&gt;R.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe macrochlamys]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe mandrarensis]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe manginii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe marinelli'' Pamp.
* ''Kalanchoe marmorata'' Baker
* ''[[Kalanchoe marnieriana]]'' Jacobsen
* ''Kalanchoe migiurtinorum'' Cufod.
* ''Kalanchoe millotii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe miniata'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe mitejea'' Leblans &amp; Hamet
* ''Kalanchoe modesta'' Kotschy &amp; Peyr.
* ''[[Kalanchoe mortagei]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe ndotoensis'' Newton
* ''Kalanchoe neglecta'' Tölken (Kalan.)
* ''Kalanchoe nyikae'' Engl.
* ''Kalanchoe obtusa'' Engl.
* ''Kalanchoe olivacea'' Dalzell
* ''Kalanchoe orgyalis'' Baker
* ''[[Kalanchoe paniculata]]'' Harvey (Kalan.)
* ''Kalanchoe pareikiana'' Desc. &amp; Lavranos
* ''Kalanchoe peltata'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe peteri'' Wedermann
* ''[[Kalanchoe petitiana]]'' &lt;small&gt;A.Rich.&lt;/small&gt; (na ''Kalanchoe petitiaesii'' &lt;small&gt;Rich. ex Jacques&lt;/small&gt;)
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (Lam.) Pers.
* ''Kalanchoe platysepala'' Welw. ex Britten
* ''Kalanchoe × poincarei'' &lt;small&gt;Hamet &amp; H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' (Baker) Baill.
* ''Kalanchoe prittwitzii'' Engler (Kalan.)
* ''Kalanchoe producta'' &lt;small&gt;Defers&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe prolifera'' &lt;small&gt;Koord. ex Raym.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe pseudocampanulata'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe pubescens'' R.Br. ex Oliv.
* ''Kalanchoe pumila'' Baker
* ''Kalanchoe pyramidalis'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe quadrangularis'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe quartiniana'' A.Rich.
* ''Kalanchoe rhombopilosa'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe robusta'' Balf.f.
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe rosei'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe rotundifolia'' Haw.
* ''Kalanchoe rubinea'' Toelken
* ''Kalanchoe salazarii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe scapigera'' Welwitsch (Kalan.)
* ''Kalanchoe schimperiana'' A. Ricahrd
* ''Kalanchoe schizophylla'' Baill. &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe serrata'' &lt;small&gt;Mannoni &amp; Boiteau&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe sexangularis'' N E Brown
* ''Kalanchoe spathulata'' &lt;small&gt;de Candolle&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe stnosiphon'' Britten
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* [[Kalanchoe suarezensis|''Kalanchoe'' ''suarezensis'']] H.Perrier
* ''Kalanchoe subrosulata'' Thulin (Kalan.)
* ''Kalanchoe synsepala'' Baker
* ''Kalanchoe tashiroi'' Yamamoto
* ''Kalanchoe teixeirae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetramera'' Geddes (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetraphylla'' H. Perrier
* ''Kalanchoe thyrsiflora'' Harv.
* ''Kalanchoe tomentosa'' Baker
* ''Kalanchoe tuberosa'' H. Perrier
* ''Kalanchoe tubiflora'' Raym.-Hamet
* ''Kalanchoe uniflora'' (Stapf) Hamet
* ''Kalanchoe usambarenis'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe velutina'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe viguieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe welwitschii'' Britten
* ''Kalanchoe wildii'' Hamet
* ''Kalanchoe xflaurantia'' Descoings
* ''Kalanchoe xrichaudii'' Descoings
* ''Kalanchoe yemensis'' (Deflers) Schweinfurth (Kalan.)
* ''Kalanchoe yunnanensis'' Gagnepain

=== ''Kalanchoe'' safiotra ===
Misy karazana safiotra maromaro ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''K. descoingsii'' = ''K. laetivirens'' × ''K. delagoensis''
* ''K. flaurantia'' = ''K. bracteata'' × ''K. orgyalis''
* ''K. houghtonii'' = ''K. daigremontiana'' × ''K. delagoensis''
* ''K. hummeliae'' = ''K. beharensis'' × ''K. millotii''
* ''K. kewensis'' = ''K. glaucescens'' × ''K. bentii''
* ''K. lokarana'' = ''K. laxiflora'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. poincarei'' = ''K. beauverdii'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', ''K. perrieri'', or ''K. daigremontiana'')
* ''K. rechingeri'' = ''K. costantinii'' × ''K. delagoensis''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K. rosei''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. trageri'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. pumila''
* ''K. vadensis'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. grandiflora''

=== Karazana ''Kalanchoe'' hita eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]] no ahitana ny fahasamihafan-karazana lehibe indrindra izay miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], [[hazobotry]], [[vahy]], na [[epifita]] (maniry eny amin' ny zavamaniry hafa). Ahitana karazana sy safiotra voajanahary ao amin' ny ''Kalanchoe'' miisa 60 hatramin' ny 80 any ho any ny eto Madagasikara. Indreto ny sasany amin' izy ireo sy ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Kalanchoe?w=Kalanchoe Kalanchoe]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

* ''Kalanchoe adelae'' &lt;small&gt;R.-Hamet&lt;/small&gt; (Kômôro) 
* ''Kalanchoe'' ''ambolensis'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (= ''Kalanchoe'' ''manambolensis'' ?)
* ''Kalanchoe antennifera''
* ''Kalanchoe apiifolia'' 
* ''Kalanchoe arborescens''
* ''Kalanchoe aromatica'' 
* ''Kalanchoe beauverdii''
* ''[[Kalanchoe beharensis]]'' -- mongy, rongy, tavitavy
* ''Kalanchoe bergeri''
* ''Kalanchoe bitteri'' 
* ''[[Kalanchoe blossfeldiana]]''
* ''[[Kalanchoe boisii]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe bouvetii]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe bracteata''
* ''Kalanchoe brevicalyx''
* ''Kalanchoe brevisepala''
* ''[[Kalanchoe briquetii]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe calcicola''
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' -- kilenga, kitenga, kotrokotroka, sodifafandrano
* ''[[Kalanchoe chapototii]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe'' ''coccinea'' (←''Kalanchoe globulifera'' var. ''coccinea'')
* ''Kalanchoe'' ''curvula''
* ''Kalanchoe'' ''cymbifolia''
* ''Kalanchoe daigremontiana''
* ''Kalanchoe darainensis''
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' (← ''Kalanchoe tubiflora'' sy ''Kalanchoe verticillata'') -- tingotingo, tombokakanga, tsikidoro.
* ''Kalanchoe ×descoingsii'' (''= K. laetivirens'' ''× K. tubiflora'')
* ''Kalanchoe dinklagei''
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' -- kimavo, kimavokarana, sofinapaha
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' 
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri''
* ''Kalanchoe globulifera''
* ''Kalanchoe gracilipes''
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' -- isaka, mongy, sofisofy
* ''[[Kalanchoe hildebrandtii]]'' -- tambora, tamboro, toaremy
* ''Kalanchoe ×houghtonii'' (= ''K. daigremontiana'' ''× K. delagoensis'') (?)
* ''Kalanchoe integrifolia''
* ''Kalanchoe jongmansii'' 
* ''Kalanchoe'' ''laetivirens''
* ''Kalanchoe lanceolata     '' 
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' -- kilanganamboa, kilenganamboa, kotrokotrobato, kotrokotroka, papy
* ''Kalanchoe linearifolia''
* ''Kalanchoe linearis''
* ''Kalanchoe luteola''
* ''Kalanchoe'' ''macrochlamys''
* ''[[Kalanchoe manambolensis]]'' &lt;small&gt;D.-P.Klein, Letsara &amp; Shtein&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe mandrarensis''
* ''Kalanchoe manginii''
* ''Kalanchoe'' ''marnieriana''
* ''Kalanchoe milloti / millotii'' 
* ''[[Kalanchoe miniata]]'' -- kodokodobato, sofimbato
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' -- hazombato, hazombatomadinika, kilengavazanosy, toarenihazo
* ''Kalanchoe'' ''peltata''
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' -- falatanantsifaona, malainana, rendadiaka, [[sodifafana]], tsilafafa
* ''Kalanchoe'' ''poincarei''
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' -- velonahantona
* ''[[Kalanchoe prolifera]]'' -- sodifafana
* ''Kalanchoe pseudo-campanulata''
* ''[[Kalanchoe pubescens]]'' -- sofimbatonalika
* ''Kalanchoe pumila''
* ''Kalanchoe'' ''quadrangularis''
* ''Kalanchoe'' ''rechingeri''
* ''Kalanchoe rhombopilosa''
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' 
* ''Kalanchoe rosei'' (= ''Kalanchoe'' ''loosei'' ?)
* ''Kalanchoe rubella''
* ''Kalanchoe'' ''sanctula''
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' -- kilenganamboa, kilinganamboa, tongotramboabe
* ''Kalanchoe serrata'' 
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' -- sofingoaika
* ''Kalanchoe suarezensis'' 
* ''[[Kalanchoe synsepala]]'' -- kilingambato
* ''Kalanchoe tenuiflora''
* ''Kalanchoe tetraphylla''
* ''[[Kalanchoe tomentosa]]'' -- falatanantsifaona
* ''Kalanchoe tuberosa''
* ''Kalanchoe uniflora''
* ''Kalanchoe viguieri'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe waldheimii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==
* ''[[Bryophyllum]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny Kalanchoe)
* ''[[Kitchingia]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny ''Kalanchoe'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>j8030mg2oyp28ppi61g46f2lm496mpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143795</id>
      <parentid>1143713</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13454" sha1="3vy9pfgk5a9mn8nk2x6jodg6nhgzqv0" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe beharensis 01.jpg|vignette|346x346px|''[[Kalanchoe beharensis]]'' (amin' ny teny malagasy; mongy, rongy, tavitavy)]]
Ny '''''Kalanchoe''''' dia antokon-javamaniry trôpikaly mamony, matevin-dravina, izay ahitana karazana miisa 125 hatramin' ny manodidina ny 170 ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Rosales]], ka ny antsasany dia teratany eto [[Madagasikara]] fa ny sisa dia maniry ao [[Faritra Afrôtrôpikaly|Afrika Trôpikaly]] sy any [[Azia]]. Ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'' dia anisan' ny zavamaniry voalohany nalefa eny amin' ny habakabaka, nalefa mba hamatsiana ny toby an-kabakabaka sôvietika atao hoe ''Salyut 1'' tamin' ny taona 1979.

== Karazana ==

=== Lisitry ny karazana ===
[[Sary:Kalanchoe pinnata kz1.JPG|vignette|304x304px|''[[Kalanchoe pinnata]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''Kalanchoe adelae'' Raym.-Hamet, 1908
* ''Kalanchoe alternans'' (Vahl) Persoon, 1805
* ''Kalanchoe alticola'' Compton, 1975
* ''Kalanchoe ambolensis'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe angolensis'' N.E.Br., 1905
* ''Kalanchoe angustifolia'' A. Richard,1848
* ''Kalanchoe annamica'' Gagnepain
* ''Kalanchoe antennifera'' Desc., 2004
* ''Kalanchoe antennifera'' Descoings, 2004
* ''Kalanchoe arborescens'' Humbert, 1933
* ''Kalanchoe aromatica'' H.Perrier, 1923
* ''Kalanchoe aubrevillei'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe auriculata'' (Raadts) V.V.Byalt, 2008
* ''Kalanchoe ballyi'' Raym.-Hamet ex Cufod., 1967
* ''Kalanchoe beauverdii'' Raym.-Hamet, 1907
* ''Kalanchoe beharensis'' Drake, 1903
* ''Kalanchoe bentii'' C.H.Wright ex Hook.f., 1901
* ''Kalanchoe bergeri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe bhidei'' T.Cooke, 1903
* ''Kalanchoe bipartita'' Chiov., 1916
* ''Kalanchoe blossfeldiana'' Poelln., 1934
* ''Kalanchoe bogneri'' Rauh, 1993
* ''Kalanchoe boisi'' na ''Kalanchoe boissii''  Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe boranae'' Raadts, 1983 publ. 1984
* ''Kalanchoe bouvetii'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier, 1914
* ''Kalanchoe brachyloba'' Welw. ex Oliv. , 1871
* ''Kalanchoe bracteata'' Scott Elliot
* ''Kalanchoe briquetii'' Hamet (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe cassiopeja'' Dammann
* ''Kalanchoe ceratophylla''
* ''Kalanchoe chapototii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe cherukondensis'' Subba Rao &amp; Kumari
* ''Kalanchoe chevalieri'' Gagnepain
* ''Kalanchoe citrina'' Schweinfurth
* ''Kalanchoe craibii'' Hamet
* ''Kalanchoe crenata'' &lt;small&gt;(Andrews) Haworth&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe brasiliensis'' &lt;small&gt;Cambess.&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe crundalii'' I. Verdoon
* ''Kalanchoe cuisini'' De Wild. &amp; T.Durand
* ''Kalanchoe curvula'' Descoings
* ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe deficiens'' &lt;small&gt;(Forsskäl) Ascherson &amp; Schweinfurth&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''Kalanchoe densiflora'' Rolfe (Kalan.)
* ''Kalanchoe dieri'' N.E. Brown
* ''Kalanchoe dineshii'' &lt;small&gt;Syam Radh &amp; Nampy&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dinklagei'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe dixoniana'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe elizae'' A. Berger
* ''Kalanchoe eriophylla'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe fadeniorum'' Raadts (Kalan.)
* ''Kalanchoe farinacea'' Balf.f.
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe fernandesii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe flammea'' Stapf
* ''Kalanchoe garambiensis'' Kudo
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe germanae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe glaucescens'' Britten
* ''Kalanchoe globulifera'' H. Perrier (Kalan.)
* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baillon&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' Baillon
* ''Kalanchoe grandiflora'' &lt;small&gt;Wright &amp; Arnott&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe hametiorum'' Hamet
* ''Kalanchoe heterophylla'' Wight &amp; Arn.
* ''[[Kalanchoe hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe gomphophylla'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe humilis'' Britten (← ''Kalanchoe prasina'' &lt;small&gt;N. E. Br.&lt;/small&gt; na ''Kalanchoe figueiredoi'' &lt;small&gt;Croizat&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe inaurata'' Desc. (← ''Kalanchoe inauratum'' &lt;small&gt;(Desc.) V. V. Byalt&lt;/small&gt;)
* ''Kalanchoe integra'' &lt;small&gt;(Medik.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe integrifolia'' Baker
* ''Kalanchoe jongmansii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe × kewensis'' &lt;small&gt;W.Watson&lt;/small&gt; (= ''Kalanchoe bentii × Kalanchoe glaucescens'')
* ''Kalanchoe laciniata'' (L.) Pers.
* ''[[Kalanchoe laetivirens]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe lanceolata'' &lt;small&gt;(Forsskäl) Persoon&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe lateritia'' Engl.
* ''Kalanchoe latisepala'' Brown
* ''Kalanchoe laxiflora'' Baker
* ''Kalanchoe leblanciae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe lentiginosa'' Cufod.
* ''Kalanchoe lindmanii'' Hamet
* ''Kalanchoe linearifolia'' Drake (Kalan.)
* ''Kalanchoe lobata'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe longiflora'' Schltr. na ''Kalanchoe longifolia'' Geddes
* ''Kalanchoe lubangensis'' R. Fernandes (Kalan.)
* ''Kalanchoe luciae'' &lt;small&gt;R.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe macrochlamys]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe mandrarensis]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe manginii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe marinelli'' Pamp.
* ''Kalanchoe marmorata'' Baker
* ''[[Kalanchoe marnieriana]]'' Jacobsen
* ''Kalanchoe migiurtinorum'' Cufod.
* ''Kalanchoe millotii'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe miniata'' Hils. &amp; Bojer ex Tul.
* ''Kalanchoe mitejea'' Leblans &amp; Hamet
* ''Kalanchoe modesta'' Kotschy &amp; Peyr.
* ''[[Kalanchoe mortagei]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe ndotoensis'' Newton
* ''Kalanchoe neglecta'' Tölken (Kalan.)
* ''Kalanchoe nyikae'' Engl.
* ''Kalanchoe obtusa'' Engl.
* ''Kalanchoe olivacea'' Dalzell
* ''Kalanchoe orgyalis'' Baker
* ''[[Kalanchoe paniculata]]'' Harvey (Kalan.)
* ''Kalanchoe pareikiana'' Desc. &amp; Lavranos
* ''Kalanchoe peltata'' (Baker) Baillon
* ''Kalanchoe peteri'' Wedermann
* ''[[Kalanchoe petitiana]]'' &lt;small&gt;A.Rich.&lt;/small&gt; (na ''Kalanchoe petitiaesii'' &lt;small&gt;Rich. ex Jacques&lt;/small&gt;)
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (Lam.) Pers.
* ''Kalanchoe platysepala'' Welw. ex Britten
* ''Kalanchoe × poincarei'' &lt;small&gt;Hamet &amp; H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' (Baker) Baill.
* ''Kalanchoe prittwitzii'' Engler (Kalan.)
* ''Kalanchoe producta'' &lt;small&gt;Defers&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe prolifera'' &lt;small&gt;Koord. ex Raym.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe pseudocampanulata'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe pubescens'' R.Br. ex Oliv.
* ''Kalanchoe pumila'' Baker
* ''Kalanchoe pyramidalis'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe quadrangularis'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe quartiniana'' A.Rich.
* ''Kalanchoe rhombopilosa'' Mannoni &amp; Boiteau
* ''Kalanchoe robusta'' Balf.f.
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' Hamet &amp; H. Perrier
* ''Kalanchoe rosei'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe rotundifolia'' Haw.
* ''Kalanchoe rubinea'' Toelken
* ''Kalanchoe salazarii'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe scapigera'' Welwitsch (Kalan.)
* ''Kalanchoe schimperiana'' A. Ricahrd
* ''Kalanchoe schizophylla'' Baill. &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe serrata'' &lt;small&gt;Mannoni &amp; Boiteau&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe sexangularis'' N E Brown
* ''Kalanchoe spathulata'' &lt;small&gt;de Candolle&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe stnosiphon'' Britten
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* [[Kalanchoe suarezensis|''Kalanchoe'' ''suarezensis'']] H.Perrier
* ''Kalanchoe subrosulata'' Thulin (Kalan.)
* ''Kalanchoe synsepala'' Baker
* ''Kalanchoe tashiroi'' Yamamoto
* ''Kalanchoe teixeirae'' Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetramera'' Geddes (Kalan.)
* ''Kalanchoe tetraphylla'' H. Perrier
* ''Kalanchoe thyrsiflora'' Harv.
* ''Kalanchoe tomentosa'' Baker
* ''Kalanchoe tuberosa'' H. Perrier
* ''Kalanchoe tubiflora'' Raym.-Hamet
* ''Kalanchoe uniflora'' (Stapf) Hamet
* ''Kalanchoe usambarenis'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe velutina'' Engler &amp; Hamet (Kalan.)
* ''Kalanchoe viguieri'' Raym.-Hamet &amp; H.Perrier
* ''Kalanchoe welwitschii'' Britten
* ''Kalanchoe wildii'' Hamet
* ''Kalanchoe xflaurantia'' Descoings
* ''Kalanchoe xrichaudii'' Descoings
* ''Kalanchoe yemensis'' (Deflers) Schweinfurth (Kalan.)
* ''Kalanchoe yunnanensis'' Gagnepain

=== ''Kalanchoe'' safiotra ===
Misy karazana safiotra maromaro ao amin' ny ''Kalanchoe'':

* ''K. descoingsii'' = ''K. laetivirens'' × ''K. delagoensis''
* ''K. flaurantia'' = ''K. bracteata'' × ''K. orgyalis''
* ''K. houghtonii'' = ''K. daigremontiana'' × ''K. delagoensis''
* ''K. hummeliae'' = ''K. beharensis'' × ''K. millotii''
* ''K. kewensis'' = ''K. glaucescens'' × ''K. bentii''
* ''K. lokarana'' = ''K. laxiflora'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. poincarei'' = ''K. beauverdii'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', ''K. perrieri'', or ''K. daigremontiana'')
* ''K. rechingeri'' = ''K. costantinii'' × ''K. delagoensis''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K. rosei''
* ''K. richaudii'' = ''K. delagoensis'' × ''K.'' sp. (''K. rosei'', ''K. variifolia'', or ''K. perrieri'')
* ''K. trageri'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. pumila''
* ''K. vadensis'' = ''K. blossfeldiana'' × ''K. grandiflora''

=== Karazana ''Kalanchoe'' hita eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]] no ahitana ny fahasamihafan-karazana lehibe indrindra izay miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], [[hazobotry]], [[vahy]], na [[epifita]] (maniry eny amin' ny zavamaniry hafa). Ahitana karazana sy safiotra voajanahary ao amin' ny ''Kalanchoe'' miisa 60 hatramin' ny 80 any ho any ny eto Madagasikara. Indreto ny sasany amin' izy ireo sy ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Kalanchoe?w=Kalanchoe Kalanchoe]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

* ''Kalanchoe adelae'' &lt;small&gt;R.-Hamet&lt;/small&gt; (Kômôro) 
* ''Kalanchoe'' ''ambolensis'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (= ''Kalanchoe'' ''manambolensis'' ?)
* ''Kalanchoe antennifera''
* ''Kalanchoe apiifolia'' 
* ''Kalanchoe arborescens''
* ''Kalanchoe aromatica'' 
* ''Kalanchoe beauverdii''
* ''[[Kalanchoe beharensis]]'' -- mongy, rongy, tavitavy
* ''Kalanchoe bergeri''
* ''Kalanchoe bitteri'' 
* ''[[Kalanchoe blossfeldiana]]''
* ''[[Kalanchoe boisii]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe bouvetii]]'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe bracteata''
* ''Kalanchoe brevicalyx''
* ''Kalanchoe brevisepala''
* ''[[Kalanchoe briquetii]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe calcicola''
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' -- kilenga, kitenga, kotrokotroka, sodifafandrano
* ''[[Kalanchoe chapototii]]'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe'' ''coccinea'' (←''Kalanchoe globulifera'' var. ''coccinea'')
* ''Kalanchoe'' ''curvula''
* ''Kalanchoe'' ''cymbifolia''
* ''Kalanchoe daigremontiana''
* ''Kalanchoe darainensis''
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' (← ''Kalanchoe tubiflora'' sy ''Kalanchoe verticillata'') -- tingotingo, tombokakanga, tsikidoro.
* ''Kalanchoe ×descoingsii'' (''= K. laetivirens'' ''× K. tubiflora'')
* ''Kalanchoe dinklagei''
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' -- kimavo, kimavokarana, sofinapaha
* ''Kalanchoe fedtschenkoi'' 
* ''Kalanchoe gastonis-bonnieri''
* ''Kalanchoe globulifera''
* ''Kalanchoe gracilipes''
* ''[[Kalanchoe grandidieri]]'' -- isaka, mongy, sofisofy
* ''[[Kalanchoe hildebrandtii]]'' -- tambora, tamboro, toaremy
* ''Kalanchoe ×houghtonii'' (= ''K. daigremontiana'' ''× K. delagoensis'') (?)
* ''Kalanchoe integrifolia''
* ''Kalanchoe jongmansii'' 
* ''Kalanchoe'' ''laetivirens''
* ''Kalanchoe lanceolata     '' 
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' -- kilanganamboa, kilenganamboa, kotrokotrobato, kotrokotroka, papy
* ''Kalanchoe linearifolia''
* ''Kalanchoe linearis''
* ''Kalanchoe luteola''
* ''Kalanchoe'' ''macrochlamys''
* ''[[Kalanchoe manambolensis]]'' &lt;small&gt;D.-P.Klein, Letsara &amp; Shtein&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe mandrarensis''
* ''Kalanchoe manginii''
* ''Kalanchoe'' ''marnieriana''
* ''Kalanchoe milloti / millotii'' 
* ''[[Kalanchoe miniata]]'' -- kodokodobato, sofimbato
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' -- hazombato, hazombatomadinika, kilengavazanosy, toarenihazo
* ''Kalanchoe'' ''peltata''
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' -- falatanantsifaona, malainana, rendadiaka, [[sodifafana]], tsilafafa
* ''Kalanchoe'' ''poincarei''
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' -- velonahantona
* ''[[Kalanchoe prolifera]]'' -- sodifafana
* ''Kalanchoe pseudo-campanulata''
* ''[[Kalanchoe pubescens]]'' -- sofimbatonalika
* ''Kalanchoe pumila''
* ''Kalanchoe'' ''quadrangularis''
* ''Kalanchoe'' ''rechingeri''
* ''Kalanchoe rhombopilosa''
* ''Kalanchoe rolandi-bonapartei'' 
* ''Kalanchoe rosei'' (= ''Kalanchoe'' ''loosei'' ?)
* ''Kalanchoe rubella''
* ''Kalanchoe'' ''sanctula''
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' -- kilenganamboa, kilinganamboa, tongotramboabe
* ''Kalanchoe serrata'' 
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' -- sofingoaika
* ''Kalanchoe suarezensis'' 
* ''[[Kalanchoe synsepala]]'' -- kilingambato
* ''Kalanchoe tenuiflora''
* ''Kalanchoe tetraphylla''
* ''[[Kalanchoe tomentosa]]'' -- falatanantsifaona
* ''Kalanchoe tuberosa''
* ''Kalanchoe uniflora''
* ''Kalanchoe viguieri'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe waldheimii'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==
* ''[[Bryophyllum]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny Kalanchoe)
* ''[[Kitchingia]]'' (fizaràna hafa ao amin' ny ''Kalanchoe'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>3vy9pfgk5a9mn8nk2x6jodg6nhgzqv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greta Thunberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293892</id>
    <revision>
      <id>1143691</id>
      <parentid>1136729</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T01:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="196580" sha1="576nttg07euys8sn90z1z3j310s5g6c" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary     = Greta Thunberg in Stockholm (cropped 2).jpg
|anarana  = Greta Thunberg
|teraka   = 3 Janoary 2003
|toerana  = [[Stockholm]], {{Soeda}}
|maty     = 
|firenena = {{Soeda}}
|mpiaraka=
|asa=
}}

'''Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg''' ({{AAI|/ˈɡrêːta ˈtʉ̂ːnbærj/|lang|sv-Greta Thunberg.ogg}}; teraka ny 3 Janoary 2003) dia [[mpikatroka momba ny toetrandro]] sy [[mpikatroka ara-politika]] soedoà, izay fantatra voalohany tamin' ny fanamby nataony tamin' ny mpitondra maneran-tany mba handray andraikitra haingana hanatanterahana ny [[fampihenana ny fiovan' ny toetrandro|fepetra hampihenana]] ny voka-dratsin' ny [[fiovan' ny toetrandro]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 Avrily 2019 |title=It's an existential crisis. Listen to scientists |url=https://www.bbc.com/news/av/uk-48018034/climate-change-activist-greta-thunberg-listen-to-climate-scientists |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190814200923/https://www.bbc.com/news/av/uk-48018034/climate-change-activist-greta-thunberg-listen-to-climate-scientists |archive-date=14 Aogositra 2019 |access-date=31 Aogositra 2019 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;
Teraka tao [[Stockholm]], nanomboka ny hetsika maha-mpikatroka momba ny toetrandro i Thunberg rehefa nandresy lahatra ny ray aman-dreniny izy mba hanaiky [[fepetra ara-piainana manokana momba ny fiovan' ny toetrandro|fiainana]] izay mampihena ny [[famakiana entona karbonina|famoahana karbônina]] ataon' ny fianakaviany. Tamin' ny Aogositra 2018, tamin' ny faha-15 taonany, dia nanomboka tsy nianatra i Thunberg, ary nanao fianianana fa tsy hiverina any an-tsekoly raha tsy efa vita ny [[fifidianana soedoà tamin' ny 2018]] mba hiezaka hisy fiantraikany amin' ny vokatra. Nanao fihetsiketsehana teo ivelan' ny [[Riksdag|Parlemanta soedoà]] izy niantso hanaovana [[fampihenana ny fiovan' ny toetrandro|hetsika hentitra amin' ny fiovan' ny toetrandro]] sady nitondra famantarana ''Skolstrejk för klimatet'' ([[Fitokonana tsy mandeha an-tsekoly ho an' ny toetrandro]]) sy nizara taratasy fampahafantarana.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gibson |first=Caitlin |date=16 Martsa 2020 |title=Before Greta Thunberg was a global icon, she was a tormented child who refused to eat or speak |language=en-US |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/on-parenting/before-greta-thunberg-was-a-global-icon-she-was-a-tormented-child-who-refused-to-eat-or-speak/2020/03/16/eea2967a-63a4-11ea-acca-80c22bbee96f_story.html |access-date=15 Septambra 2023 |issn=0190-8286 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317180306/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/on-parenting/before-greta-thunberg-was-a-global-icon-she-was-a-tormented-child-who-refused-to-eat-or-speak/2020/03/16/eea2967a-63a4-11ea-acca-80c22bbee96f_story.html |archive-date=17 Martsa 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rehefa vita ny fifidianana, dia niteny teo anoloan' ny mpanohana i Thunberg ary nilaza taminy mba hampiasa finday handraketana azy. Avy eo dia nilaza izy fa hanohy ny fitokonana amin' ny zoma rehetra mandra-pahatongan' i Soeda hanaraka ny [[Fifanarahana tao Paris|fifanarahana momba ny toetrandro tao Paris]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Watts |first1=Jonathan |date=11 Martsa 2019 |title=Greta Thunberg, schoolgirl climate change warrior: 'Some people can let things go. I can't' |url=https://www.theguardian.com/world/2019/mar/11/greta-thunberg-schoolgirl-climate-change-warrior-some-people-can-let-things-go-i-cant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311104430/https://www.theguardian.com/world/2019/mar/11/greta-thunberg-schoolgirl-climate-change-warrior-some-people-can-let-things-go-i-cant |archive-date=11 Martsa 2019 |access-date=16 Septambra 2023 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Ny fahatanoran' i Thunberg sy ny fomba fiteniny mivantana dia nanampy azy ho lasa olo-malaza eran-tany.&lt;ref name=Time&gt;{{Cite news |last1=Alter |first1=Charlotte |last2=Haynes |first2=Suyin |last3=Worland |first3=Justin |editor-last=Arbugaeva |editor-first=Evgenia |date=11 Desambra 2019 |title=Greta Thunberg: Time's Person of the Year 2019 |url=https://time.com/person-of-the-year-2019-greta-thunberg/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211125355/https://time.com/person-of-the-year-2019-greta-thunberg/ |archive-date=11 Desambra 2019 |url-status=live |magazine=Time |access-date=11 Desambra 2019 |archivedate=2019-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191213190507/https://time.com/person-of-the-year-2019-greta-thunberg/ }}&lt;/ref&gt;

Taorian' ny fitokonana an-tsekoly voalohany nataon' i Thunberg ho an' ny toetrandro, dia nisy mpianatra hafa nanatevin-daharana tamin' ny fihetsiketsehana mitovitovy amin' izany. Nifankahery sy nikarakara ny hetsika fitokonana an-tsekoly ho an' ny toetrandro izy ireo. Taorian' ny lahatenin' i Thunberg tao amin' ny [[Fihaonambe momba ny fiovan' ny toetrandro 2018 nataon' ny Firenena Mikambana]], dia nisy fitokonana isaky ny Zoma maneran-tany. Tamin' ny taona 2019, nisy fihetsiketsehana nifanarahana tany amin' ireo tanàna maro izay nandraisan' ny mpianatra mihoatra ny iray tapitrisa anjara tsirairay avy. &lt;ref&gt;[https://time.com/5595365/global-climate-strikes-greta-thunberg/ &quot;Mpianatra avy amin' ny tanàna 1.600 no niala teny an-tsekoly mba hanoherana ny fiovan' ny toetrandro. Mety ho fitokonana lehibe indrindra nataon' i Greta Thunberg izany&quot;] {{Wayback|url=https://time.com/5595365/global-climate-strikes-greta-thunberg/ |date=20190723164619 }}, Suyin Haynes, Time, 24 Mey 2019 (Tahiry: 23 Jolay 2019, Fidirana: 22 Jolay 2019).&lt;/ref&gt;

Mba hialana amin' ny dia an-habakabaka mamoaka karbônina be loatra, dia nandeha tamin' ny sambokely tsy misy entona karbônina avy any Angletera mankany New York i Thunberg, izay niteny tao amin' ny [[Fihaonambe momba ny hetsika ho an' ny toetrandro 2019 nataon' ny Firenena Mikambana]]. Tao amin' ny lahateniny, dia nananatra ireo mpitondra eran-tany i Thunberg tamin' ny teny hoe ''&quot;How dare you&quot;'' (&quot;Ahoana no ahasahianareo&quot;) noho ny tsy firaharahiany sy ny tsy fihetseham-pony manoloana ny krizin' ny toetrandro. Ny fananarany dia niteraka lohateny lehibe maneran-tany. &lt;ref&gt;
* [https://www.nytimes.com/video/climate/100000006732168/greta-thunberg-united-nations.html &quot;Lahatsary: 'Sahinao ve': Greta Thunberg tao amin' ny Firenena Mikambana&quot;], The New York Times, 23 Septambra 2019 (Tahiry: 19 Septambra 2023, Fidirana: 16 Septambra 2023)  
* [http://www.theguardian.com/environment/video/2019/sep/23/greta-thunberg-to-world-leaders-how-dare-you-you-have-stolen-my-dreams-and-my-childhood-video &quot;Greta Thunberg tamin' ireo mpitondra eran-tany: 'Sahinao ve – nangalatra ny nofiko sy ny fahazazako ianareo' – lahatsary&quot;], The Guardian, 23 Septambra 2019 (Tahiry: 16 Oktobra 2023, Fidirana: 16 Septambra 2023)  
* [https://globalnews.ca/news/5940258/greta-thunberg-speech-un/ &quot;'Sahinao ve': Nanao lahateny mahery vaika sy feno fihetseham-po tao amin' ny Firenena Mikambana i Greta Thunberg&quot;], Global News, 23 Septambra 2019 (Tahiry: 29 Septambra 2023, Fidirana: 16 Septambra 2023)&lt;/ref&gt;


==Fiandohan' ny fiainana==
Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg&lt;ref&gt;[http://www.everyonegroup.com/EveryOne/MainPage/Entries/2019/5/19_The_2019_Makwan_Prize_is_awarded_to_Greta_Thunberg.html The 2019 Makwan Prize dia nomena an' i Greta Thunberg] {{Wayback|url=http://www.everyonegroup.com/EveryOne/MainPage/Entries/2019/5/19_The_2019_Makwan_Prize_is_awarded_to_Greta_Thunberg.html |date=20190831162831 }} (19 Mey 2019). EveryOne Group. everyonegroup.com. Nalaina tamin' ny 30 Desambra 2019. Notehirizina tamin' ny 31 Aogositra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.rtl.de/themen/personen/greta-thunberg-t11146.html Greta Thunberg dia mpikatroka tontolo iainana soedoà. Miady ho an' ny fiarovana ny toetrandro sy ny hoavy tsaratsara kokoa izy.] [[RTL (fantsona fahitalavitra alemàna)|RTL]]. Nalaina tamin' ny 29 Novambra 2019. Notehirizina tamin' ny 6 Novambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; dia teraka tamin' ny 3 Janoary 2003, tao [[Stockholm]], Soeda,&lt;ref&gt;[https://arcticportal.org/ap-library/news/2110-greta-thunberg-s-climate-campaig Greta Thunberg's climate campaign]. Arctic Portal. 21 Febroary 2019. Nalaina tamin' ny 20 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 20 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sympatico.ca/actualites/decouvertes/a-15-ans-elle-remet-les-dirigeants-mondiaux-a-leur-place-1.8622552 Amin' ny faha-15 taonany, nampahatsiahy ny mpitondra maneran-tany izy!] Anne-Marie Lobbe. Sympatico. 13 Desambra 2018. Nalaina tamin' ny 20 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 18 Martsa 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; avy amin' ny mpihira opera [[Malena Ernman]] sy ny mpilalao [[Svante Thunberg]].&lt;ref name=&quot;Democracy Now&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hattenstone-2021&quot;&gt;Simon Hattenstone. [https://www.theguardian.com/environment/ng-interactive/2021/sep/25/greta-thunberg-i-really-see-the-value-of-friendship-apart-from-the-climate-almost-nothing-else-matters Greta Thunberg: 'I really see the value of friendship. Apart from the climate, almost nothing else matters']. ''The Guardian''. 25 Septambra 2021. Nalaina tamin' ny 26 Febroary 2022. Notehirizina tamin' ny 30 Oktobra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ny raibeny amin' ny rainy dia ilay mpilalao sy talen' ny teatra [[Olof Thunberg]].&lt;ref&gt;[https://heavy.com/news/2018/12/greta-thunberg/ Greta Thunberg: 5 Fast Facts You Need to Know]. Ellyn Santiago. Heavy.com. 14 Desambra 2018. Nalaina tamin' ny 5 Febroary 2019. Notehirizina tamin' ny 7 Febroary 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.democracynow.org/2018/12/11/meet_the_15_year_old_swedish School Strike for Climate: Meet 15-Year-Old Activist Greta Thunberg, Who Inspired a Global Movement] (info manan-danja amin' ny 34:45). Democracy Now!. 11 Desambra 2018. Nalaina tamin' ny 3 Febroary 2020. Notehirizina tamin' ny 17 Jolay 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/greta-thunbergs-grandfather-veteran-swedish-actor-olof-thunberg-dies/a-52534367 Ny raiben' i Greta Thunberg, ilay mpilalao soedoà efa za-draharaha Olof Thunberg, dia maty]. Deutsche Welle. 25 Febroary 2020. Nalaina tamin' ny 26 Febroary 2022. Notehirizina tamin' ny 27 Febroary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Araka ny hazavain' ny ''[[The Week]]'' “amin' ny rainy mpilalao teatra sy ny reniny mpihira, dia tsy mahagaga raha manana anarana somary tsy mahazatra i Thunberg... Mizara ny anarany faharoa amin' ilay toetra mpanao fandehanana foronin' i Georges Remi, mpanao tantara an-tsary belza, fantatra kokoa amin' ny hoe Hergé, i Thunberg.”&lt;ref&gt;[https://www.theweek.co.uk/greta-thunberg/954652/five-things-you-didnt-know-greta-thunberg PROFILA: Greta Thunberg: zavatra dimy mety tsy fantatrao momba azy]. ''The Week''. 2 Novambra 2021. Nalaina tamin' ny 26 Janoary 2023. Notehirizina tamin' ny 26 Janoary 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Manana anabavy kely atao hoe Beata izy.&lt;ref name=&quot;Hattenstone-2021&quot; /&gt;

Nilaza i Thunberg fa vao naheno momba ny [[fiovan' ny toetrandro]] izy tamin' ny 2011, tamin' izy valo taona, ary tsy azony hoe nahoana no kely loatra ny zavatra atao amin' izany.&lt;ref name=&quot;YouTube-Thunberg(2018-11-24)&quot;&gt;Greta Thunberg. [https://www.youtube.com/watch?v=EAmmUIEsN9A&amp;t=1m46s School strike for climate – save the world by changing the rules]. TEDxStockholm. 24 Novambra 2018. Nalaina tamin' ny 29 Janoary 2019. “Voamarina fa manana aretina Asperger aho, OCD, ary tsy miteny raha tsy voatery... indrindra amin' ny resaka krizin' ny faharetana, izay miteny foana ny rehetra fa fandrahonana ny fiainana ny fiovan' ny toetrandro ary olana lehibe indrindra, nefa mbola mitohy ny fiainana tahaka ny teo aloha.” Notehirizina tamin' ny 11 Novambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hattenstone-2021&quot; /&gt; Nahakivy azy izany, ka tamin' ny faha-11 taonany dia saika tsy niteny intsony izy, nampihena mafy ny sakafony, ary very 10 kg tao anatin' ny roa volana.&lt;ref&gt;[https://www.commondreams.org/news/2018/12/19/depressed-and-then-diagnosed-autism-greta-thunberg-explains-why-hope-cannot-save “Depressed and Then Diagnosed With Autism, Greta Thunberg Explains Why Hope Cannot Save Planet But Bold Climate Action Still Can”]. Jon Queally. ''Common Dreams''. 19 Desambra 2018. Nalaina tamin' ny 3 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 28 Novambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nohamarina fa manana [[aretina Asperger]], ''trouble obsessionnel compulsif'' (OCD), ary [[fahalemena miteny voafantina]].&lt;ref name=&quot;YouTube-Thunberg(2018-11-24)&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hattenstone-2021&quot; /&gt; Tamin' ny iray amin' ny lahateniny voalohany nangatahana hetsika ara-toetrandro, dia nilaza izy fa ny tsy fitenenany raha tsy ilaina dia midika hoe &quot;miteny ihany izy rehefa ilaina&quot;.&lt;ref name=&quot;YouTube-Thunberg(2018-11-24)&quot;/&gt; Nifandona tamin' ny fahaketrahana nandritra ny efa-taona izy talohan' ny nanombohany ny hetsika fanoherana tany an-tsekoly.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/uk-50901789 Greta Thunberg's father: 'She is happy, but I worry']. ''BBC News''. 30 Desambra 2019. Nalaina tamin' ny 30 Desambra 2019. Notehirizina tamin' ny 30 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Rehefa nanomboka nanao hetsika izy, tsy nanohana ny fandraisany anjara ny ray aman-dreniny. Nilaza rainy fa tsy tiany ny tsy fanatrehany ny sekoly saingy nanampy hoe “Manaja izahay fa tiany ny hijoro. Afaka mipetraka ao an-trano izy ka ho tena malahelo, na manao hetsika ary ho sambatra.”&lt;ref name=&quot;Crouch-2018&quot;&gt;David Crouch. [https://www.theguardian.com/science/2018/sep/01/swedish-15-year-old-cutting-class-to-fight-the-climate-crisis Ilay zazavavy soedoà 15 taona izay miala kilasy mba hiady amin' ny krizin' ny toetrandro]. ''The Guardian''. 1 Septambra 2018. Nalaina tamin' ny 12 Mey 2019. Notehirizina tamin' ny 4 Janoary 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Ny fahitana fa manana aretina Asperger i Thunberg dia nataon' ny reniny ho fantatry ny besinimaro manerana an' i Soeda tamin' ny Mey 2015, mba hanampiana ireo fianakaviana amin' ny toe-javatra mitovitovy.&lt;ref&gt;[https://www.expressen.se/halsoliv/halsa/det-har-varit-ett-helvetiskt-ar Det har varit ett helvetiskt år] Christer Olsson. ''Expressen''. 20 Mey 2015. Stockholm. (Dika: &quot;Taona tena sarotra no lasa&quot;). Notehirizina tamin' ny 10 Oktobra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Na dia niaiky aza izy fa &quot;nampihena azy taloha&quot; ny fahasahiranany, tsy mijery ny Asperger ho aretina i Thunberg, fa nantsoiny ho &quot;hery manokana&quot; mihitsy aza.&lt;ref name=&quot;Rourke&quot;&gt;Alison Rourke. [https://www.theguardian.com/environment/2019/sep/02/greta-thunberg-responds-to-aspergers-critics-its-a-superpower Greta Thunberg mamaly ireo mpitsikera momba ny Asperger: 'Hery manokana izany'] ''The Guardian''. 2 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 2 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tatỳ aoriana izy nofaritana ho tsy ny mpikatroka miaro ny tontolo iainana malaza indrindra ihany, fa koa ny mpikatroka malaza indrindra amin' ny [[hetsiky ny zon' ny autista]].&lt;ref name=hattenstone/&gt; Tamin' ny 2021, nilaza i Thunberg fa maro amin' ireo olona ao amin' ny hetsika ''Fridays for Future'' no autista, ary tena mandray sy mandefitra. Mihevitra izy fa ny antony mahatonga ny olona autista maro lasa mpikatroka toetrandro dia satria tsy afaka tsy hijery izy ireo, ary tsy maintsy milaza ny marina araka ny hitany “Mahafantatra olona maro aho izay niady tamin' ny fahaketrahana, ary avy eo niditra tao amin' ny hetsika fiarovana ny toetrandro na ny ''Fridays for Future'', ka nahita tanjona amin' ny fiainana, nahazo namana ary nahita fiarahamonina nandray azy.” Ny zavatra tsara indrindra avy amin' ny fandraisany anjara amin' ny hetsika, hoy izy, dia ny fisiana namana sy ny fahasambarana.&lt;ref name=hattenstone/&gt;

Nandritra ny roa taona teo ho eo, nanery ny ray aman-dreniny i Thunberg mba hampihena ny [[marika karbonin' ny fianakaviana]] sy ny [[Fiantraikan' ny olombelona amin' ny tontolo iainana|fiantraikany amin' ny tontolo iainana]] amin' ny alalan' ny fiovany ho [[Veganisma#Veganisma tontolo iainana|veganisma]], [[famerenana manavao (upcycling)]], ary ny [[Henatra amin' ny sidina|fialàna amin' ny fandehanana amin' ny fiaramanidina]].&lt;ref name=&quot;Democracy Now&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Agence France-Presse. [https://www.straitstimes.com/world/europe/climate-crusading-schoolgirl-greta-thunberg-pleads-next-generations-case Mpitolona amin' ny toetrandro, Greta Thunberg, tovovavy mpianatra, miaro ny raharaham-pirazanana manaraka]. ''The Straits Times''. 5 Desambra 2018. Nalaina tamin' ny 22 Desambra 2018. Notehirizina tamin' ny 6 Desambra 2018 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jonathan Watts. [https://www.theguardian.com/world/2019/mar/11/greta-thunberg-schoolgirl-climate-change-warrior-some-people-can-let-things-go-i-cant Greta Thunberg, tovovavy mpianatra mpiady amin' ny fiovan' ny toetrandro: 'Misy olona afaka mamela zavatra. Tsy afaka aho']. ''The Guardian''. 11 Martsa 2019. Nalaina tamin' ny 24 Oktobra 2019. Notehirizina tamin' ny 11 Martsa 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nilaza izy fa nasehony grafika sy tahirin-kevitra ny fianakaviany, fa rehefa tsy nisy vokany izany, dia nampitandrina azy ireo izy fa mangalatra ny hoaviny izy ireo.&lt;ref&gt;Maria Chiorando. [https://www.plantbasednews.org/news/vegan-greta-thunberg-made-parents-feel-guilty-eating-meat-dairy Greta Thunberg, mpiaro ny tontolo iainana, nampihatra henatra tamin' ny ray aman-dreniny tamin' ny fihinanana hena sy ronono] {{Wayback|url=https://www.plantbasednews.org/news/vegan-greta-thunberg-made-parents-feel-guilty-eating-meat-dairy |date=20190927162030 }}. ''Vegan News, Plant Based Living, Food, Health &amp; more''. 29 Aprily 2019. Nalaina tamin' ny 28 Oktobra 2019. Notehirizina tamin' ny 27 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ny fialàna tamin' ny sidina dia niteraka ny fandavana ny reniny amin' ny tetikasa iraisam-pirenena amin' ny asany amin' ny opera.&lt;ref name=&quot;Crouch-2018&quot; /&gt; Tamin' ny resadresaka tamin' ny Desambra 2019 nataon' ny [[BBC]], nilaza rainy hoe “Raha ny marina, tsy nataon' ny reniny hamonjena ny toetrandro izany. Nataony hamonjena ny zanany izany, satria hitany hoe inona no dikan' izany taminy, ary rehefa nataony izany, dia hitany ny fitomboan' i Greta tamin' izany, sy ny hery azony tamin' izany.”&lt;ref&gt;Dominic McGrath. [https://www.thejournal.ie/greta-thunberg-climate-strike-dad-4949862-Dec2019/ 'Nihevitra izahay fa hevitra ratsy izany': Nilaza rainy fa nanahy momba ny fihetsiketsehana ho an' ny toetrandro i Greta Thunberg]. ''TheJournal.ie''. 31 Desambra 2019. Nalaina tamin' ny 4 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 31 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Manome voninahitra amin' ny fihetsiky ny ray aman-dreniny tatỳ aoriana sy ny fanovana fiainana izy ho nahatonga azy hahazo fanantenana sy finoana fa afaka manao fahasamihafana izy.&lt;ref name=&quot;Democracy Now&quot; /&gt; Rehefa nanontaniana tamin' ny Septambra 2021 izy raha nanenina tamin' ny fanapahana ny asan-dreniny iraisam-pirenena, dia gaga tamin' ny fanontaniana izy hoe “Safidiny izany. Tsy nampanao zavatra aho taminy. Nanome vaovao ihany aho mba hahafahany mandray fanapahan-kevitra.”&lt;ref name=hattenstone/&gt; Ny tantaran' ny fianakaviana dia tantaraina ao amin' ny boky ''[[Scenes from the Heart]]'' tamin' ny 2018,&lt;ref&gt;Petra Lambeck. [https://livewire.thewire.in/politics/greta-thunberg-film-childhood8491/ 'Scenes From the Heart': Tantara miafina momba an' i Greta Thunberg, mpikatroka toetrandro 16 taona]. ''The Wire''. 6 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 31 Aogositra 2019. Notehirizina tamin' ny 1 Jolay 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; nohavaozina tamin' ny 2020 ho ''Our House Is on Fire: Scenes of a Family and a Planet in Crisis'', niaraka tamin' ny fandraisana anjara avy amin' ireo zanaka vavy, ary ny fianakaviana iray manontolo dia voasoratra ho mpanoratra.&lt;ref name=hattenstone/&gt;&lt;ref name=onfire&gt;Greta Thunberg. [https://www.theguardian.com/environment/2019/jan/25/our-house-is-on-fire-greta-thunberg16-urges-leaders-to-act-on-climate Our house is on fire: Greta Thunberg, 16 taona, miantso ny mpitarika ao Davos hanao hetsika ho an' ny toetrandro]. ''The Guardian''. 2019. Nalaina tamin' ny 14 Febroary 2019. Notehirizina tamin' ny 25 Jolay 2019 tao amin' ny Wayback Machine. “Mirehitra ny tranontsika. Eto aho milaza, mirehitra ny tranontsika. Araka ny IPCC dia latsaky ny roa ambin' ny folo taona no sisa alohan' ny tsy fahafahantsika manitsy ny hadisoantsika.”&lt;/ref&gt;

== Hetsika ==

[[Sary:Greta Thunberg 4.jpg|thumb|Thunberg eo anoloan' ny [[Riksdag|Parlemantasoedoà]], mitazona sora-baventy “{{Lang|sv|Skolstrejk för klimatet|italic=no}}”({{translation|Fikomian' ny sekoly ho an' ny Toetrandro}}), [[Stockholm]],Aogositra 2018]]

=== Fitokonana teo amin' ny Riksdag ===

[[Sary:Old town Stockholm the bike of Greta.jpeg|thumb|Bisikileta aoStockholm misy hafatra miresaka an' i Thunberg: “Tsy maintsytsaboina ho krizy ny [[fiakaran' ny maripana maneran-tany|krizin' ny toetrandro]]! Ny toetrandro no olana lehibe indrindra amin' ny fifidianana!”(11 Septambra 2018)]][[Sary:&quot;FridaysForFuture&quot; protest Berlin 14-12-2018 03.jpg|thumb|Sora-baventyao [[Berlin]], 14 Desambra 2018]][[Sary:Austrian World Summit Climate Kirtag (47958591021).jpg|thumb|Thunbergmiteny ao amin' ny fihaonambe isan-taona momba ny toetrandro, Austrian WorldSummit, 2019]]Tamin' ny Aogositra 2018, nanomboka ny fikomian' ny sekoly momba ny toetrandro sy ny lahateny ampahibemaso i Thunberg, izay nahatonga azyho [[mpikatroka momba ny toetrandro]] ankasitrahana maneran-tany. Tamin' ny resadresaka nifanaovany tamin’ [[Amy Goodman]] ao amin’ i ''[[Democracy Now!]]'', nilaza izy fa naka hevitra hanao fikomiana noho ny toetrandro taorian’ny [[Stoneman Douglas High School shooting|famonoana olona tany an-tsekoly tany Etazonia tamin' ny Febroary 2018]] izay nitarika tanora maromaro tsy hiverina hianatra.&lt;ref name=&quot;Democracy Now&quot;&gt;[https://www.democracynow.org/2018/12/11/meet_the_15_year_old_swedish SchoolStrike for Climate: Mihaona amin' ilay mpikatroka 15 taona Greta Thunberg,nampiteraka hetsika maneran-tany] Greta Thunberg noresahin’ [[Amy Goodman]].''Democracy Now!''. 11 Desambra 2018. Nalaina 22 Jolay 2019. Nofafàna 17Jolay 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ireo tanora mpikatroka tao amin' ny ''[[Marjory Stoneman Douglas High School]]'' ao [[Parkland, Florida]], dia nikarakara ny [[March for Our Lives]] ho fanohanana ny [[fifehezanabasy]] lehibe kokoa.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=rGmBkIUwYkA Teenactivist on climate change: If we don't do anything right now, we're screwed]Greta Thunberg noresahin’ [[Fareed Zakaria]]. [[CNN]] amin' ny alalan' iYouTube. 23 Desambra 2018. Nalaina 10 Febroary 2019. Nofafàna 15 Martsa 2019tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/feb/07/the-guardian-view-on-teenage-activists-look-whos-pulling-the-strings Hevitryny The Guardian momba ny tanora mpikatroka: mpanao fihetsiketsehana fa tsysaron-tava] ''The Guardian''. 7 Febroary 2019. Nalaina 11 Febroary 2019.Nofafàna 11 Febroary 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin’ny Mey 2018, nahazo ny fifaninanana lahatsoratra momba ny fiovan' ny toetrandro nokarakarain' ny gazety soedoà ''[[Svenska Dagbladet]]'' i Thunberg. Anisan' izay nosoratany: &lt;blockquote&gt;&quot;I want to feel safe. How can I feel safe when I know we are in the greatest crisis in human history?&quot;&lt;blockquote&gt;“Te hahatsapa ho azo antoka aho. Ahoana no hahatsapako ho azoantoka raha fantatro fa ao anatin' ny krizy lehibe indrindra teo amin' ny tantaran' ny olombelona isika?”&lt;/blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;ref name=&quot;NEWS-Wired(6-6-2019)&quot; /&gt;Rehefa nivoaka ny lahatsorany, nifandray taminy i Bo Thorén avy ao amin' ny ''Fossil Free Dalsland'', vondrona te hanao zavatra momba ny fiovan' ny toetrandro. Nanatrika fivoriana vitsivitsy tamin' izy ireo i Thunberg. Tamin’ny iray tamin' ireo, nanolo-kevitra i Thorén fa afaka mitokona ho an' ny toetrandro ny ankizy an-tsekoly.&lt;ref&gt;[https://www.goodthingsguy.com/opinion/greta-thunberg/ GretaThunberg: Fitokonana amin' ny sekoly ho an' ny toetrandro sy hamonjena an’izao tontolo izao!] 5 Mey 2019. ''Good Things Guy''. Nalaina 12 Mey 2019.Nofafàna 11 Jona 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Niezaka nandresy lahatra an' ny tanora hafa izy mba hiara-hiditra, saingy “tsy dia nisy tena liana”, ka farany dia nanapa-kevitra izy hanomboka irery ny fitokonana.&lt;ref name=&quot;Democracy Now&quot; /&gt; Tamin' ny 20 Aogositra 2018, i Thunberg izay vao niditra kilasy faha-9, dia nanapa-kevitra ny tsy hiditra an-tsekoly mandra-pahatongan' ny [[fifidianana ankapoben' i Soeda 2018]] tamin' ny 9 Septambra; nanomboka ny hetsika noho ny [[2018 European heat wave|onjam-hafanana]] sy ny [[doro tanety tao Soeda tamin' ny 2018]] nandritra ny fahavaratra mafana indrindra tao Soeda tao anatin' ny 262 taona farafahakeliny izy.&lt;ref name=&quot;Crouch-2018&quot;/&gt; Nyfangatahany dia ny hampihenan' ny governemanta soedoà ny [[famoahana karbôna]] mifanaraka amin' ny [[fifanarahana tao Paris]], ary nanao hetsika izy tamin' ny fipetrahany ivelan' ny [[Riksdag]] isan’ andro nandritrany telo herinandro tamin' ny ora fianarana niaraka tamin' ny sora-baventy ''{{lang|sv|Skolstrejk för klimatet}}'' (“Fitokonana amin' ny sekoly ho an’ny toetrandro”).&lt;ref name=&quot;Newyorker1&quot;&gt;[https://www.newyorker.com/news/our-columnists/the-fifteen-year-old-climate-activist-who-is-demanding-a-new-kind-of-politics Ilaympikatroka toetrandro 15 taona mitaky karazana politika vaovao] Masha Gessen.''The New Yorker''. 2 Oktobra 2018. Nalaina 22 Jolay 2019. Nofafàna 5Janoary 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.techwarrant.com/time-person-of-the-year-is-greta-thunberg/ OlonaTamin' ny Taona, araka ny ''Time'': Greta Thunberg] 12 Desambra 2019. ''TechWarrant''. Nalaina 15 Desambra 2019. Nofafàna 15 Desambra 2019 tao amin' nyWayback Machine.&lt;/ref&gt;Nilaza i Thunberg fa nifampizara hevitra ny mpampianatra azy momba ny fahabangany an-tsekoly hanaovana ny hetsika. Hoy izy: &lt;blockquote&gt;&quot;As people, they think what I am doing is good, but as teachers, they say I should stop.&quot;&lt;blockquote&gt;“Amin' ny maha-olona, heverin' izy ireo fa tsara izay ataoko,fa amin' ny maha-mpampianatra, milaza izy ireo fa tokony hijanona aho.”&lt;/blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;ref name=&quot;Crouch-2018&quot; /&gt;

=== Hetsika tamin' ny media sosialy ===
Rehefa nampakatra sary tamin' ny andro voalohany nisian' ny fitokonan' ny sekoly tao amin' ny [[Instagram]] sy [[Twitter]] i Thunberg, dia haingana no nisy kaonty hafa tao amin' ny media sosialy nanohana ny asany. Nampiely ny lahatsorany tao amin' ny Instagram ireo [[tanora mpikatroka]] malaza, ary tamin' ny andro faharoa dia nisy mpikatroka hafa nanatevin-daharana azy. Solontenan' ny banky soedoà [[Nordea]] dia nitanisa ny iray tamin' ireo bitsik’ i Thunberg tamin' ny olona maherin' ny 200.000 mpanaraka. Nahasarika mpanao gazety teo an-toerana ny mombamomba azy tao amin' ny media sosialy, izay nanana fandrakofana maneran-tany tao anatin' ny herinandro monja.&lt;ref name=&quot;wired.co.uk&quot;&gt;Amelia Tait. [https://www.wired.co.uk/article/greta-thunberg-climate-crisis Greta Thunberg: Ahoana no nahatonga zazavavy iray ho feon' izao tontolo izao]. ''Wired''. 6 Jona 2019. Notehirizina tamin' ny 23 Aogositra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Orinasa soedoà mifantoka amin' ny media sosialy momba ny toetrandro iray dia ny We Don't Have Time (WDHT), naorin' i Ingmar Rentzhog. Nilaza izy fa nanomboka nahasarika ny sainam-bahoaka ny fitokonan' i Thunberg taorian' ny nisehoany niaraka tamin' ny mpaka sary tsy miankina sy ny nametrahany ny sarin' i Thunberg tao amin' ny pejy Facebook-ny sy ny kaonty Instagram-ny, ary horonantsary amin' ny teny anglisy tao amin' ny fantsona YouTube-n' ny orinasa.&lt;ref name=&quot;TheLocal&quot;&gt;[https://www.thelocal.se/20190209/start-up-used-child-climate-activist-to-raise-millions Start-up nampiasa zazavavy mpikatroka toetrandro hanangonana vola an-tapitrisany: hoy ny gazety soedoà] ''The Local''. 9 Febroary 2019. Nalaina 22 Jolay 2019. Notehirizina tamin' ny 27 Jolay 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nangataka tamin' i Thunberg i Rentzhog mba ho mpanolotsaina tanora an-tsitrapo ho an' ny WDHT. Avy eo nampiasa ny anarany sy ny sariny tsy nahalalàny na nahazoan-dàlana izy mba hanangonana vola an-tapitrisany ho an' ny sampana mitady tombontsoa WDHT, We Don't Have Time AB, izay izy no tale jeneraliny.&lt;ref name=&quot;Politico-Feb11&quot;&gt;Kalina Oroschakoff. [https://www.politico.eu/article/greta-thunberg-teen-climate-icon-used-for-fundraising-without-her-knowledge Zazavavy mpiaro ny toetrandro nampiasaina hanangonana vola tsy nahalalàny]. ''Politico Europe''. 11 Febroary 2019. Nalaina 22 Jolay 2019. Notehirizina tamin' ny 2 Jolay 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nilaza i Thunberg fa tsy nahazo vola tamin' ilay orinasa izy&lt;ref name=&quot;TheLocal&quot;/&gt; ary najanony ny anjara asany maha-mpanolotsaina an-tsitrapo tao amin' ny WDHT rehefa tsapany fa nampiasa ny anarany hahazoana vola izy ireo.&lt;ref name=&quot;GretaFeb2Facebook&quot;&gt;Greta Thunberg. [https://www.facebook.com/732846497083173/posts/767646880269801/ Vao haingana aho nahita tsaho maro...] Facebook. 2 Febroary 2019. Nalaina 15 Febroary 2019. Notehirizina tamin' ny 12 Febroary 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny taona 2018, nivadika avy amin' ny fitokonana irery ny fandraisan’ anjara nataon' i Thunberg ho lasa fandraisana anjara tamin' ny fihetsiketsehana manerana an' i Eoropa, nanao lahateny ampahibemaso maro malaza, ary nampientanentana ny mpanaraka azy tao amin' ny sehatra media sosialy. Tamin' ny Desambra, taorian' ny fifidianana ankapobeny 2018 tao Soeda, dia mbola nanohy ny fitokonan' ny sekoly i Thunberg fa tamin' ny zoma ihany. Nampirisika mpianatra maneran-tany izy handray anjara amin' ny fitokonan' ny sekoly amin' ny zoma. Tamin' ny Desambra irery, olona maherin' ny 20.000 mpianatra no nanao fitokonana farafahakeliny tao amin' ny tanàna 270.&lt;ref name=&quot;Guardian2&quot;&gt;Damian Carrington. [https://www.theguardian.com/environment/2018/dec/04/leaders-like-children-school-strike-founder-greta-thunberg-tells-un-climate-summit 'Ny mpitondra antsika dia tahaka ny ankizy', hoy ny mpanorina ny fitokonan' ny sekoly tamin' ny fihaonambe momba ny toetrandro]. ''The Guardian''. 4 Desambra 2018. Nalaina 22 Jolay 2019. Notehirizina tamin' ny 2 Janoary 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Naneho ny heviny i Thunberg tamin' ny fanadinana [[National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate)|''National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate)'']] 2020 sy [[Joint Entrance Examination|''Joint Entrance Examination'']] 2020, izay natao tao India tamin' ny Septambra. Nilaza izy fa tsy rariny ny hanery ny mpianatra hanao fanadinana mandritra ny valanaretina maneran-tany. Nilaza ihany koa izy fa voadona mafy ny mpianatra tao India noho ny tondra-drano namely ireo fanjakana toa an' i [[Bihar]] sy [[Assam]], izay nahatonga fandravana be.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/conduction-of-national-exams-unfair-for-students-greta-thunberg-on-neet-jee-exams-2020-1714841-2020-08-25 Tsy rariny ho an' ny mpianatra: Greta Thunberg mangataka ny hanemorana ny fanadinana JEE, NEET 2020] ''India Today''. 25 Aogositra 2020. Nalaina 25 Aogositra 2020. Notehirizina tamin' ny 25 Aogositra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny 3 Febroary 2021, nanao bitsika i Thunberg&lt;ref&gt;Greta Thunberg. [https://twitter.com/GretaThunberg/status/1356694884615340037 We stand in solidarity with the #FarmersProtest in India.] Twitter. 3 Febroary 2021. Nalaina 5 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 5 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; ho fanohanana ny [[Fihetsiketsehan' ny tantsaha indianina tamin' ny taona 2010-2021]]. Nodoran' ny nasionalista [[Hindutva]] izay nanohitra ny fihetsiketsehan' ny tantsaha tany Delhi ny sarivongan' i Thunberg.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2021/feb/04/greta-thunberg-effigies-burned-in-delhi-after-tweets-on-farmers-protests Sarivongan' i Greta Thunberg nodorana tao Delhi taorian' ny bitsika momba ny fihetsiketsehan' ny tantsaha] ''The Guardian''. 4 Febroary 2021. Nalaina 4 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 4 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nosazin' ny governemanta indianina tarihin' ny [[Bharatiya Janata Party]] ilay bitsika nataony, nilaza fa “olana anatiny” izany.&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/national/greta-thunberg-faces-backlash-after-toolkit-tweet-key-things-to-know-947733.html Greta Thunberg niharan' ny tsikera taorian' ny bitsika ‘toolkit’: zavatra lehibe tokony ho fantatra] ''Deccan Herald''. 5 Febroary 2021. Nalaina 5 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 10 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tao amin' ny bitsika voalohany nataony, nampifandray amin' ny antontan-taratasy manome fitaovana ho an' ny fampielezan-kevitra ho an' izay te hanohana ny fihetsiketsehan' ny tantsaha izy. Nisy torohevitra momba ny “hashtags” sy ny fomba fanaovana sonia amin' ny fangatahana izany, ary nisy hetsika hafa soso-kevitra mihoatra ny mivantana momba ny tantsaha. Tsy ela dia nofoanany ilay bitsika, nilaza fa “tsy vaovao intsony” ilay antontan-taratasy, ary nampifandray amin' ny iray hafa izy&lt;ref&gt;Greta Thunberg. [https://twitter.com/GretaThunberg/status/1357054451769606147 Here's an updated toolkit by people on the ground in India if you want to help.] Twitter. 3 Febroary 2021. Nalaina 5 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 5 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://cryptpad.fr/pad/#/2/pad/view/ehTz+drfKPwi4fP5dn0mivwVCKhwNe7OD1YHDiBUj0Y/ Farmers Protest In India]. Cryptpad. Nalaina 5 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 5 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; “mba hahafahan' izay tsy mahazatra amin' ny fihetsiketsehan' ny tantsaha ao India mahafantatra tsara kokoa ny toe-draharaha ary mandray fanapahan-kevitra momba ny fomba hanohanana ny tantsaha mifototra amin' ny fandinihany manokana”.&lt;ref name=&quot;TOIFeb21&quot;&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/greta-tweets-deletes-farmprotest-toolkit-creates-uproar/articleshow/80679959.cms Greta Thunberg manao bitsika, mamafa ary manavao ny ‘toolkit’ amin' ny fihetsiketsehan' ny tantsaha] ''The Times of India''. 4 Febroary 2021. Nalaina 4 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 4 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDTVFeb21&quot;&gt;Swati Bhasin. [https://www.ndtv.com/india-news/greta-thunberg-tweets-toolkit-on-farmers-protest-deletes-shares-update-2362804 Greta Thunberg manao bitsika toolkit momba ny fihetsiketsehan' ny tantsaha, mamafa, mizara fanavaozana] NDTV. 4 Febroary 2021. Nalaina 4 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 4 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ilay mpikatroka toetrandro indianina nanitsy ilay toolkit, [[Disha Ravi]], dia nosamborina noho ny fiampangana ho [[famadihana tanindrazana]] sy [[firaisan-tetika hanaovana heloka bevava]] tamin' ny 16 Febroary 2021.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-india-farmers-protests/indias-arrest-of-activist-tied-to-greta-thunbergs-movement-sparks-outrage-idUSKBN2AF0I4 Nosamborin' i India ilay mpikatroka mifandray amin' ny hetsika ataon' i Greta Thunberg, niteraka hatezerana] Chandini Monnappa Jain. Reuters. 15 Febroary 2021. Nalaina 15 Febroary 2021. Notehirizina tamin' ny 15 Febroary 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fihetsiketsehana sy lahateny tany Eoropa ===

Niely be ny lahatenin' i Thunberg nandritra ny [[fivoriana feno]] tamin' ny [[2018 Fifanarahana momba ny Fiovan' ny Toetrandro tao amin' ny Firenena Mikambana|Fihaonambe momba ny Fiovan' ny Toetrandro (COP24) 2018]].&lt;ref&gt;[https://www.npr.org/2019/06/07/730383662/greta-thunberg-are-we-running-out-of-time-to-save-our-planet Greta Thunberg: Moa ve lany fotoana isika hamonjena ny planetantsika?] ''NPR''. 7 Janoary 2019. Nalaina 30 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 31 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nilaza izy fa tsy “matotra ampy hiteny ny marina” ireo mpitarika maneran-tany teo.&lt;ref&gt;[https://www.cnn.com/2018/12/16/world/greta-thunberg-cop24/index.html Tanora milaza amin' ny mpifampiraharaha momba ny toetrandro fa tsy ampy fahamatorana] John Sutter sy Lawrence Davidson. [[CNN]]. 16 Desambra 2018. Nalaina 30 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 2 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny tapany voalohan' ny taona 2019, nanatevin-daharana fihetsiketsehana nataon' ny mpianatra tany Eoropa izy, ary nasaina nanao lahateny tamin' ny sehatra sy parlemanta isan-karazany. Tamin' ny [[World Economic Forum]] tamin' ny Janoary 2019, nanao lahateny izy izay nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;“Mirehitra ny tranontsika.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/ajimpact/trump-attend-davos-impeachment-iran-concerns-loom-200114141412998.html Trump hanatrika an' i Davos raha mivangongo ny ahiahy momba ny fitsarana sy i Iran] Bryce Baschuk. ''Al Jazeera''. 14 Janoary 2020. Nalaina 31 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 31 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nanao lahateny teo anivon' ny [[Parlemantan' ny Fanjakana Mitambatra]], [[Parlemanta Eoropeana]] ary [[Parlemanta frantsay]] izy; tamin' ity farany ity dia nisy mpanao politika [[Havia havanana|havanan' ny politika]] nanohitra tsy nety nanatrika.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49092653 Solombavambahoaka frantsay nanao ankivy an' i Thunberg, ‘mpampianatra loza'] ''BBC News''. 23 Jolay 2019. Nalaina 31 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 31 Oktobra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ft.com/content/37d4b088-6704-11e9-9adc-98bf1d35a056 Greta Thunberg miteny ao amin' ny parlemantan' i Angletera] ''Financial Times''. 25 Aprily 2019. Nalaina 31 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 31 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny fivoriana fohy nifanaovany tamin' i [[Papa Fransoa]], dia nisaotra azy ny papa ary namporisika azy hanohy ny hetsika ataony.&lt;ref&gt;Rosa Die Alcolea. [https://zenit.org/articles/pope-thanks-and-encourages-greta-thunberg-in-her-commitment-to-defend-the-environment/ Papa misaotra sy mamporisika an' i Greta Thunberg amin' ny fanoloran-tenany hiaro ny tontolo iainana]. ''Zenit''. 17 Aprily 2019. Nalaina 31 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 31 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Martsa 2019, mbola nanao ny fitokonany tsy tapaka teo ivelan' ny parlemanta soedoà i Thunberg isaky ny Zoma, izay indraindray nisy mpianatra hafa nanatevin-daharana azy. Araka ny filazan-drainy, tsy nanelingelina ny fianarany ny fandraisany anjara amin' ny hetsika, saingy nihena ny fotoam-pialany.&lt;ref name=&quot;jw01&quot;&gt;Jonathan Watts. [https://www.theguardian.com/world/2019/mar/11/greta-thunberg-schoolgirl-climate-change-warrior-some-people-can-let-things-go-i-cant Greta Thunberg, tovovavy mpianatra mpiady amin' ny fiovan' ny toetrandro: ‘Misy olona afaka mamela zavatra. Tsy afaka aho'] ''The Guardian''. 11 Martsa 2019. Nalaina 11 Martsa 2019. Notehirizina tamin' ny 11 Martsa 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nahavita ny [[Fanabeazana ao Soeda|sekoly ambaratonga faharoa ambany]] izy niaraka tamin' ny naoty tsara: 14 A sy 3 B.&lt;ref&gt;Leonid Bershidsky. [https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-06-18/greta-thunberg-s-other-lesson-is-about-compulsory-school Lesona hafa avy amin' i Greta Thunberg momba ny sekoly] ''Bloomberg''. 18 Jona 2019. Nalaina 3 Febroary 2020. Notehirizina tamin' ny 12 Febroary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny Jolay 2019, nitatitra ny ''[[Time (gazety)|Time]]'' fa haka “[[:en:Gap year|taona fialan-tsasatra]]” amin' ny sekoly i Thunberg, mikasa ny handeha manerana an' i Amerika ary hihaona amin' ny olona avy amin' ny [[hetsika fiarovana ny toetrandro]] mandritra ny diany hankanesana sy handraisan' anjara amin' ny [[2019 Fifanarahana momba ny Fiovan' ny Toetrandro tao amin' ny Firenena Mikambana|Fihaonambe momba ny Fiovan' ny Toetrandro 2019]] (COP25).&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Suyin Haynes. [https://time.com/5637506/greta-thunberg-atlantic-americas-trip/ Mpikatroka toetrandro Greta Thunberg hiampita an-dranomasina ho any Amerika] {{Wayback|url=https://time.com/5637506/greta-thunberg-atlantic-americas-trip/ |date=20191004192450 }} ''Time''. 29 Jolay 2019. Nalaina 3 Oktobra 2019. Notehirizina tamin' ny 4 Oktobra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Taona fitsaharana ===
[[Sary:Dina Titus listened to Greta Thunberg on Climate Change.jpg|thumb|right|Kongresim-behivavy amerikanina [[Dina Titus]] mihaino an' i Thunberg sy ireo mpikatroka mpiara-dia aminy miresaka ny filàna maika hiatrehana ny fiovan' ny toetrandro, 2019]]

Tamin' ny Aogositra 2019, niampita ny Ranomasimbe Atlantika avy any [[Plymouth, Angletera]], ho any New York City i Thunberg, tamin' ny sambon-tsambo haingam-pandeha mirefy 20 metatra ''[[Malizia II]]'', izay misy [[takelaka masoandro]] sy [[torbinina]] anaty rano. Nambara fa io dia [[fiampitan-dranomasina Atlantika tsy mamoaka entona karbôna]] ho fampisehoana ny finoan' i Thunberg momba ny maha-zava-dehibe ny fampihenana ny entona mivoaka.&lt;ref&gt;[https://time.com/5663534/greta-thunberg-arrives-sail-atlantic/ Greta Thunberg, 16 taona, tonga tao New York rehefa niampita ny Atlantika] {{Wayback|url=https://time.com/5663534/greta-thunberg-arrives-sail-atlantic/ |date=20191102100913 }} ''Time''. 28 Aogositra 2019. Nalaina 16 Septambra 2023. Notehirizina tamin' ny 6 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Naharitra 15 andro ny dia, manomboka ny 14 ka hatramin' ny 28 Aogositra 2019. [[France 24]] dia nitatitra fa hisidina ho any New York ny mpikambana vitsivitsy amin' ny ekipa mba hitondra miverina ny sambo ''Malizia II'' hiverina any Eoropa.&lt;ref&gt;[https://www.france24.com/en/20190826-greta-thunberg-s-yacht-due-in-new-york-on-tuesday Ny sambon' i Greta Thunberg ho tonga ao New York amin' ny Talata] Agence France-Presse. ''France 24''. 26 Aogositra 2019. Nalaina 4 Oktobra 2019. Notehirizina tamin' ny 26 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny diany niverina niaraka tamin' ny sambo [[La Vagabonde (catamaran)|''La Vagabonde'']], dia nofintininy fa nisafidy ny hiondrana sambo izy mba handefasana hafatra amin' izao tontolo izao fa tsy misy safidy tena maharitra hahafahana miampita ranomasina.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/newsbeat-50659318 Fiampitàna an' i Atlantika nataon' i Greta Thunberg: 'Nahoana aho no te hanampy'] ''BBC News''. 4 Desambra 2019. Nalaina 16 Septambra 2023. Notehirizina tamin' ny 6 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Raha tany New York izy, dia nasaina hanome fijoroana vavolombelona tao amin' ny [[United States House Select Committee on the Climate Crisis|Vaomiera misafidy ao amin' ny Antenimieran-doholona amerikanina momba ny Krizin' ny Toetrandro]] tamin' ny 18 Septambra. Tsy nanao fijoroana anefa izy fa nanome fanambarana misy fehezanteny valo ary nametraka ny [[Tatitra manokana momba ny fiakaran' ny maripana maneran-tany 1,5 °C]] an' ny IPCC ho porofo.&lt;ref&gt;[https://foreignaffairs.house.gov/hearings?ID=206DAC73-8EAB-41CA-96F7-2C2FD5B47E46 Voices Leading the Next Generation on the Global Climate Crisis] {{Wayback|url=https://foreignaffairs.house.gov/hearings?ID=206DAC73-8EAB-41CA-96F7-2C2FD5B47E46 |date=20190920070200 }} Greta Thunberg. Antenimieran-doholona amerikanina. 18 Septambra 2019. Nalaina 19 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 20 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fihaonambe momba ny Hetsika Toetrandro tao amin' ny Firenena Mikambana ===

Tamin' ny 23 Septambra 2019, nanatrika ny [[2019 UN Climate Action Summit|Fihaonambe momba ny Hetsika Toetrandro ao amin' ny Firenena Mikambana]] tao New York City i Thunberg.&lt;ref&gt;Jonathan Watts. [https://www.theguardian.com/environment/2019/aug/14/greta-thunberg-sets-sail-plymouth-climate-us-trump Greta Thunberg miondrana sambo ho any New York amin' ny sambon-tsambo tsy mamoaka karbôna] ''The Guardian''. 14 Aogositra 2019. Nalaina 1 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 1 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEWS-CNN(2019-08-28)&quot;&gt;Rob Picheta. [https://www.cnn.com/2019/08/28/us/greta-thunberg-new-york-landfall-scli-intl/index.html Tonga tao New York i Greta Thunberg rehefa niampita sambo nandritra ny 15 andro] [[CNN]]. 29 Aogositra 2019. Nalaina 28 Aogositra 2019. Notehirizina tamin' ny 28 Aogositra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' izany andro izany ihany koa, nanao valan-dresaka ho an' ny mpanao gazety ny [[Fikambanana momba ny Ankizy ao amin' ny Firenena Mikambana|UNICEF]] izay niaraka tamin' i Thunberg sy ankizy 15 hafa, anisan' izany i [[Ayakha Melithafa]], [[Alexandria Villaseñor]], [[Catarina Lorenzo]], [[Ridhima Pandey]] ary Carl Smith.

Niara-nanambara ny vondrona fa nanao fitarainana ofisialy tamin' ny firenena dimy izy ireo noho izy ireo tsy manaraka ny tanjona fampihenana entona izay nampanantenainy tao amin' ny fifanarahana tao Paris: Arzantina, Brezila, Frantsa, Alemaina, ary [[Famoahana entona mitroka hafanana nataon' i Torkia|Torkia]].&lt;ref&gt;Georgina Thompson &amp; Helen Wylie. [https://www.unicef.org/press-releases/16-children-including-greta-thunberg-file-landmark-complaint-united-nations Ankizy 16, anisan' izany Greta Thunberg, nanao fitarainana manan-tantara tao amin' ny Komitin' ny Zon' ny Ankizy ao amin' ny Firenena Mikambana]. ''UNICEF''. 25 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 25 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.un.org/en/story/2019/09/1047292 Firenena mandika ny zon' ny ankizy amin' ny fiovan' ny toetrandro, hoy ny mpikatroka tanora ao amin' ny fitarainana manan-tantara ao amin' ny ONU] {{Wayback|url=https://news.un.org/en/story/2019/09/1047292 |date=20190925105953 }} ''UN News''. 24 Septambra 2019. Nalaina 25 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 25 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nampitahain' ilay fitarainana ireo firenena ireo teo ambanin' ny Fanampim-pitsipika fahatelo amin' ny [[Fifanarahana momba ny Zon' ny Ankizy]]. Rafitra “quasi-judiciaire” izany, izay ahafahan' ny ankizy na solontenany, raha mino izy ireo fa voahitsakitsaka ny zony, mitondra fitarainana eo anatrehan' ny “vatana mpanao fifanarahana” mifandraika amin' izany, dia ny Komitin' ny Zon' ny Ankizy.&lt;ref&gt;[https://www.childrightsconnect.org/wp-content/uploads/2018/01/CRC_OP3_info_pack_web.pdf Torolàlana momba ny Fanampim-pitsipika amin' ny Fifanarahana momba ny Zon' ny Ankizy momba ny Fomba Fifandraisana (OP3 CRC)] ''Child Rights Connect''. Nalaina 13 Oktobra 2019. Notehirizina tamin' ny 13 Oktobra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Raha mahomby ny fitarainana, dia hangatahana ireo firenena ireo hamaly, saingy tsy mamatotra amin' ny lalàna ny soso-kevitra rehetra.&lt;ref&gt;Brian Kahn. [https://earther.gizmodo.com/its-kids-vs-the-world-in-a-landmark-new-climate-lawsui-1838343565 Ankizy vs. izao tontolo izao amin' ny raharaha ara-pitsarana manan-tantara momba ny toetrandro] {{Wayback|url=https://earther.gizmodo.com/its-kids-vs-the-world-in-a-landmark-new-climate-lawsui-1838343565 |date=20190923170617 }} ''Gizmodo''. 23 Septambra 2019. Nalaina 23 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 23 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stephen Lee. [https://news.bloombergenvironment.com/environment-and-energy/greta-thunberg-leads-young-people-in-climate-complaint-to-un Greta Thunberg mitarika tanora amin' ny fitarainana momba ny toetrandro ao amin' ny ONU] {{Wayback|url=https://news.bloombergenvironment.com/environment-and-energy/greta-thunberg-leads-young-people-in-climate-complaint-to-un|date=20190924120107}} [[Bloomberg L.P.]]. 23 Septambra 2019. Nalaina 23 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 24 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fihetsiketsehana maneran-tany tamin' ny fararano ===
Tamin' ny faran' ny Septambra 2019, niditra tao Kanada i Thunberg izay nandray anjara tamin' ny fihetsiketsehana momba ny toetrandro tao [[Montréal]], [[Edmonton]] ary [[Vancouver]], anisan' izany ny nitarihan' izy hetsika lehibe ho anisan' ny [[Fitokonana maneran-tany momba ny toetrandro Septambra 2019]] tao Montreal tamin' ny 27 Septambra 2019.&lt;ref&gt;Sidhartha Banerjee. [https://www.nationalobserver.com/2019/09/27/news/teen-climate-activist-greta-thunberg-greeted-star-montreal-march Tanora mpikatroka toetrandro Greta Thunberg noraisina toy ny kintana tao amin' ny diabe tao Montreal] ''Canada's National Observer''. 27 Septambra 2019. Nalaina 24 Septambra 2023. Notehirizina tamin' ny 5 Oktobra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Araka ny filazan' ny iray tamin' ireo mpikarakara, olona maherin' ny efatra tapitrisa no nandray anjara tamin' ny fitokonan' ny sekoly ho an' ny toetrandro tamin' ny 20 sy 27 Septambra 2019.&lt;ref&gt;Eliza Barclay sy Brian Resnick. [https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/9/20/20876143/climate-strike-2019-september-20-crowd-estimate Ohatrinona ny haben' ny fitokonana maneran-tany momba ny toetrandro? Olona 4 tapitrisa, hoy ny tombanan' ny mpikatroka] ''Vox''. 22 Septambra 2019. Nalaina 21 Septambra 2019. Notehirizina tamin' ny 21 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; An' arivony maro no nandray anjara tamin' ilay fihetsiketsehana, izay voalaza fa lehibe indrindra teo amin' ny tantaran' ilay tanàna. Nanome azy ny loka “Freedom of the City” ny ben' i Montreal. Tamin' izany fotoana izany dia nanatrika koa ny Praiminisitra [[Justin Trudeau]], ary niresaka vetivety taminy i Thunberg.&lt;ref&gt;Kalina Laframboise. [https://globalnews.ca/news/5957337/montreal-climate-change-march-sept-27/ 'Tsy ho mpijery fotsiny izahay': Hoy i Greta Thunberg tamin' ny an' arivony maro tao amin' ny diabe tao Montreal] ''Global News''. 27 Septambra 2019. Nalaina 16 Oktobra 2019. Notehirizina tamin' ny 30 Septambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Raha tany Etazonia izy, dia nandray anjara tamin' ny fihetsiketsehana momba ny toetrandro tany New York City niaraka tamin' i Alexandria Villaseñor sy [[Xiye Bastida]]; tany Washington, D.C., niaraka tamin' i [[Jerome Foster II]]; tao [[Iowa City, Iowa|Iowa City]]; Los Angeles; [[Charlotte, North Carolina|Charlotte]]; [[Denver]] niaraka tamin' i [[Haven Coleman]]; ary tao amin' ny [[Standing Rock Indian Reservation]] niaraka tamin' i [[Tokata Iron Eyes]]. Tao amin' ireo tanàna isan-karazany ireo, nanomboka ny lahateniny i Thunberg tamin' ny fanekena fa nitsangana teo amin' ny tany izay tany am-boalohany an' ny [[Vahoaka teratany ao Amerika|vahoaka teratany]], nanao hoe: &lt;blockquote&gt;“In acknowledging the enormous injustices inflicted upon these people, we must also mention the many enslaved and indentured servants whose labour the world still profits from today.”&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Amin' ny fankatoavana ny tsy rariny lehibe natao tamin' ireo olona ireo, tsy maintsy manonona koa isika ny maro izay nandevozina sy ireo mpanompo voafatotra, izay mbola anohanan' izao tontolo izao tombontsoa amin' ny asany mandraka ankehitriny.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;Aimee Breaux sy Zachary Oren Smith. [https://www.press-citizen.com/story/news/2019/10/04/greta-thunberg-speech-transcript-iowa-climate-strike/3868695002/ Greta Thunberg nandeha Tesla ho any Iowa. Izao no nolazainy.] ''Iowa City Press-Citizen''. 26 Novambra 2019. Nalaina 7 Novambra 2019. Notehirizina tamin' ny 3 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aristos Georgiou. [https://www.newsweek.com/greta-thunberg-friday-climate-strike-world-leaders-1464823 Greta Thunberg nilaza fa ny fitokonana amin' ny zoma dia hitohy ‘mandra-pahavitan' ny fitarihan' ny mpitondra eran-tany amin' ny hetsika'] ''Newsweek''. 12 Oktobra 2019. Nalaina 7 Novambra 2019. Notehirizina tamin' ny 6 Novambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fandraisana anjara tamin' ny COP25 ===
Nikasika hijanona tany Amerika i Thunberg mba handeha an-tanety hanatrika ny [[2019 Fihaonambe momba ny Fiovan' ny Toetrandro tao amin' ny Firenena Mikambana]] (COP25) izay nokasaina hatao tany Santiago, Chile tamin' ny Desambra. Na izany aza, nambara tampoka fa hafindra ho any Madrid, Espaina, ny COP25 noho ny [[2019–20 Fihetsiketseham-bahoaka tao Chile|korontana goavana tany Chile]].&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50233678 Nofoanan' i Chile ny fihaonambe maneran-tany momba ny toetrandro noho ny korontana] ''BBC News''. 30 Oktobra 2019. Nalaina 31 Oktobra 2019. Notehirizina tamin' ny 31 Oktobra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nandà ny hisidina i Thunberg noho ny entona karbôna ateraky ny dia an'habakabaka, ka namoaka tao amin' ny tambajotra sosialy izy fa mila fitaterana hiampita an' i Atlantika. Riley Whitelum sy ny vadiny Elayna Carausu, Aostraliana roa izay nandeha nanodidina izao tontolo izao tamin' ny sambo {{convert|48|ft|m|adj=on}} ''[[Sailing La Vagabonde|La Vagabonde]]'', dia nanolotra ny hanatitra azy. Tamin' ny 13 Novambra 2019, niondrana sambo avy any [[Hampton, Virginia]], ho any [[Lisboa]], Portiogaly i Thunberg. Ny hafatra nentiny tamin' ny fialany dia toy ny efa nataony hatramin' izy nanomboka ny fanoherana: &lt;blockquote&gt;“My message to the Americans is the same as to everyone—that is to unite behind the science and to act on the science.”&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Ny hafatro ho an' ny Amerikanina dia mitovy amin' ny ho an' ny rehetra—izany hoe hifandray ao ambadiky ny siansa ary hiasa mifanaraka amin' ny siansa.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref name=&quot;Sengupta&quot;&gt;Somini Sengupta. [https://www.nytimes.com/2019/11/12/climate/greta-thunberg-return-europe.html Greta Thunberg miondrana indray, rehefa nafindra toerana ny fifampidinihana momba ny toetrandro] ''The New York Times''. 12 Novambra 2019. Nalaina 14 Novambra 2019. Notehirizina tamin' ny 14 Novambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rhiannon Shine &amp; James Carmody. [https://www.abc.net.au/news/2019-11-13/australian-sailors-taking-greta-thunberg-back-to-un-cop25-summit/11699990 Mpivady aostraliana sy ny zanany tonga nanampy an' i Greta Thunberg hiverina amin' ny COP25] ''ABC News''. 13 Novambra 2019. Nalaina 14 Novambra 2019. Notehirizina tamin' ny 14 Novambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Emily Holden. [https://www.theguardian.com/environment/2019/nov/12/greta-thunberg-climate-crisis-message-vote Greta Thunberg nandao an' i Etazonia niaraka tamin' ny hafatra tsotra momba ny krizin' ny toetrandro: mifidiana] ''The Guardian''. 12 Novambra 2019. Nalaina 14 Novambra 2019. Notehirizina tamin' ny 14 Novambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tonga tao amin' ny Seranan-tsambo ao [[Lisboa]] i Thunberg tamin' ny 3 Desambra 2019,&lt;ref&gt;[https://www.theportugalnews.com/news/greta-thunberg-to-sail-into-lisbon-on-tuesday/52199 Greta Thunberg hiondrana sambo ho ao Lisbôna amin' ny Talata] ''The Portugal News''. 2 Desambra 2019. Nalaina 2 Desambra 2019. Notehirizina tamin' ny 2 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Claire Corkery. [https://www.thenational.ae/world/europe/greta-thunberg-to-arrive-in-madrid-in-time-for-climate-summit-1.946126 Greta Thunberg ho tonga any Madrid ara-potoana amin' ny fihaonambe momba ny toetrandro] ''The National (Abu Dhabi)''. 3 Desambra 2019. Nalaina 3 Desambra 2019. Notehirizina tamin' ny 3 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; avy eo nandeha nankany [[Madrid]] izy mba hanao lahateny tao amin' ny COP25 sy handray anjara niaraka tamin' ireo mpanao fitokonana amin' ny toetrandro ao amin' ny ''[[Fridays for Future]]''. Nandritra ny valan-dresaka ho an' ny mpanao gazety mialoha ny diabe, niantso izy mba hanao “hetsika azo tsapain-tanana” bebe kokoa, nilaza fa ny onjam-pitokonana maneran-tany nataon' ny mpianatra tamin' ny taona lasa dia “tsy nahatratra na inona na inona” satria mbola nitombo hatrany ny [[famoahana entona mitroka hafanana]]—nitombo 4% hatramin' ny 2015.&lt;ref&gt;Fiona Harvey. [https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/06/greta-thunberg-says-school-strikes-have-achieved-nothing Hoy i Greta Thunberg: tsy nahatratra na inona na inona ny fitokonan' ny sekoly] ''The Guardian''. 6 Desambra 2019. Nalaina 6 Desambra 2019. Notehirizina tamin' ny 7 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Isabella Kaminski. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/greta-thunberg-climate-conference-madrid-chile-samoa-brianna-fruean-a9236676.html 'Tsy nahatratra na inona na inona izahay': Greta Thunberg miantso 'hetsika azo tsapain-tanana' nandritra ny fihaonambe tao Madrid] ''The Independent''. 7 Desambra 2019. Nalaina 7 Desambra 2019. Notehirizina tamin' ny 7 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Hetsika fanampiny tany Eoropa sy fiafaran' ny taona fitsaharana ===

I Thunberg no [[Lisitr' ireo tonian-dahatsoratry ny fandaharana Today|tonian-dahatsoratra vahiny]] tamin' ny fandaharana malaza momba ny raharaham-pirenena amin' ny onjam-peo BBC Radio, ny ''[[Today Programme]]'' tamin' ny faran' ny taona 2019.&lt;ref&gt;Samuel Osborne. [https://www.independent.co.uk/environment/climate-change/greta-thunberg-david-attenborough-interview-climate-change-bbc-radio-4-today-a9262261.html Greta Thunberg hifanatrika amin' i David Attenborough amin' ny fizarana manokana amin' ny fandaharana ''Today''] ''The Independent''. 28 Desambra 2019. Nalaina 30 Desambra 2019. Notehirizina tamin' ny 29 Desambra 2019 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nisy tafatafa momba ny fiovan' ny toetrandro niaraka tamin' i [[Sir David Attenborough]], ny lehiben' ny [[Bank of England]] [[Mark Carney]], Robert Del Naja avy ao amin' ny [[Massive Attack]], ary ny mpitantana ao amin' ny [[Shell Oil]] Maarten Wetselaar. Navoaka ho ''podcast'' izany&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/programmes/p07z5h48 BBC Radio 4 – Best of Today, Greta Thunberg no tonian-dahatsoratra] BBC Radio 4. 30 Desambra 2019. Nalaina 16 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 14 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; izay nahitana ireo tafatafa ireo sy ireo zava-nisongadina hafa. Iray volana tatỳ aoriana dia niantso ny orinasa alemana [[Siemens]] izy mba hanajanona ny fanaterana fitaovana ho an' ny lalamby ho an' ilay [[Toeram-pitrandrahana arina Carmichael]] izay tantanin' ny sampan' orinasa Indiana [[Adani Group]] any Aostralia,&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/1.6576039 Greta Thunberg mitaky amin' i Siemens mba hiala amin' ilay tetikasa arina any Aostralia] ''Frankfurter Allgemeine Zeitung''. Nalaina 12 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 12 Martsa 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; saingy tamin' ny 13 Janoary, nilaza i Siemens fa hanaja hatrany ny fifanarahana nataony tamin' i Adani.&lt;ref&gt;Graham Readfearn. [https://www.theguardian.com/business/2020/jan/13/adani-coalmine-siemens-ceo-has-empathy-for-environment-but-will-honour-contract Toeram-pitrandrahana arina Adani: Nilaza ny CEO an' i Siemens fa manana 'fahatsapana' ho an' ny tontolo iainana izy saingy tsy hiala amin' ny fifanarahana] ''The Guardian''. 13 Janoary 2020. Nalaina 13 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 13 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Niverina tao amin' ny [[World Economic Forum]] natao tany [[Davos]], {{Soisa}}, i Thunberg tamin' ny 21 Janoary 2020. Nanao lahateny roa izy ary nandray anjara tamin' ny adihevitra niarahana tamin' ny ''[[The New York Times]]'' sy ny World Economic Forum. Nampiasa ireo lohahevitra navoakany tamin' ny lahateniny teo aloha i Thunberg, saingy nifantoka indrindra tamin' ny iray: &lt;blockquote&gt;“Mirehitra hatrany ny tranontsika.”&lt;/blockquote&gt; Nanao hatsikana i Thunberg nilaza fa tsy afaka mitaraina amin' ny tsy fihainoana azy izy, ka niteny hoe: &lt;blockquote&gt;“Mihaino ahy mandrakariva ny olona.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;Somini Sengupta. [https://www.nytimes.com/2020/01/21/climate/greta-thunberg-davos.html Hafatr' i Greta Thunberg tao amin' ny Davos Forum: 'Mirehitra hatrany ny tranontsika'] ''The New York Times''. 21 Janoary 2020. Nalaina 21 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 21 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Larry Elliott. [https://www.theguardian.com/business/2020/jan/21/greta-thunberg-calls-on-world-leaders-to-heed-global-heating-science-davos Greta Thunberg miantso ny mpitondra eran-tany tao Davos mba hanaja ny siansa momba ny fiakaran' ny hafanana] ''The Guardian''. 21 Janoary 2020. Nalaina 21 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 21 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://time.com/5768561/greta-thunberg-davos-panel-time/ Thunberg tao amin' ny tontonana Time: 'Saika tsy nisy zavatra vita' momba ny toetrandro] {{Wayback|url=https://time.com/5768561/greta-thunberg-davos-panel-time/ |date=20200121174416 }} ''Time''. 21 Janoary 2020. Nalaina 21 Janoary 2020. Notehirizina tamin' ny 21 Janoary 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Volana manaraka, dia nandeha tany amin' ny [[Oniversiten' i Oxford]] izy hihaona amin' i [[Malala Yousafzai]], mpikatroka pakistane nahazo ny Loka Nobel Fandriampahalemana ho an' ny fanabeazana ny vehivavy, izay notifirin' ny [[Taliban]] tamin' ny lohany tamin' izy mbola mpianatra. Avy eo dia nanatevin-daharana fitokonana an-tsekoly tao [[Bristol]] i Thunberg.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-oxfordshire-51632654 Greta Thunberg nihaona tamin' i Malala Yousafzai tao amin' ny Oniversiten' i Oxford] ''BBC News''. 25 Febroary 2020. Nalaina 25 Febroary 2020. Notehirizina tamin' ny 12 Jolay 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nanatrika fivoriana miavaka tamin' ny Komitin' ny Tontolo Iainana ao amin' ny [[Parlemanta Eoropeana]] ihany koa izy mba hiresaka momba ny Lalàna Eoropeana momba ny Toetrandro. Tao izy no nilaza fa ny tolo-kevitra vaovao momba ny lalàna momba ny toetrandro navoakan' ny [[Vaomiera Eoropeana]] dia toa fialana.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20200304IPR73905/greta-thunberg-to-meps-we-will-not-allow-you-to-surrender-our-future Greta Thunberg tamin' ny solombavambahoaka eoropeana: 'Tsy havelanay ianareo hanary ny hoavintsika'] ''Parlemanta Eoropeana''. 4 Martsa 2020. Nalaina 5 Martsa 2020. Notehirizina tamin' ny 5 Martsa 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Nifarana tamin' ny Aogositra 2020 ny taona fitsaharany. Ny dia nandritra ny taona manaraka dia voafetra noho ny [[valanaretina COVID-19]].&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/279f81a47adf48e412d205e3a2a928f6 Greta Thunberg niverina nianatra taorian' ny herintaona] ''Associated Press News''. 25 Aogositra 2020. Notehirizina tamin' ny 12 Martsa 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/newsbeat-53902468 Inona no nataon' i Greta Thunberg nandritra ny taona fitsaharany tamin' ny sekoly] ''BBC News''. 25 Aogositra 2020. Nalaina 28 Aogositra 2020. Notehirizina tamin' ny 26 Aogositra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fikatrohana nanomboka tamin' ny 2020 ka hatramin' ny 2021 ===
Tamin' ny fiandohan' ny taona 2020, ny fiparitahan' ny valanaretina COVID-19 dia nitarika ny [[Valin' ny firenena tamin' ny valanaretina COVID-19|fampiharana maneran-tany]] ny [[Fepetra ara-pahasalamana hiatrehana ny COVID-19|fepetra fisorohana]], anisan' izany ny [[Fepetra elanelana ara-tsosialy mifandraika amin' ny valanaretina COVID-19|elanelana ara-tsosialy]], ny [[Famelezana COVID-19|famelezana]], ary ny [[Saron-tava nandritra ny valanaretina COVID-19|saron-tava]].&lt;ref&gt;Yacong Bo; Cui Guo; Changqing Lin; Yiqian Zeng; Hao Bi Li; Yumiao Zhang; Md Shakhaoat Hossain; Jimmy W.M. Chan; David W. Yeung; Kin On Kwok; Samuel Y.S. Wong; Alexis K.H. Lau; Xiang Qian Lao. &quot;Effectiveness of non-pharmaceutical interventions on COVID-19 transmission in 190 countries from 23 January to 13 April 2020&quot;. ''International Journal of Infectious Diseases''. Volana Janoary 2021. Nalaina 28 Oktobra 2020. PMID 33129965. doi:10.1016/j.ijid.2020.10.066. PMC 7598763.&lt;/ref&gt; Tamin' ny 13 Martsa 2020, nilaza i Thunberg fa: &lt;blockquote&gt;&quot;In a crisis we change our behavior and adapt to the new circumstances for the greater good of society.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;Raha misy krizy dia manova ny fitondran-tenantsika isika ary manitsy amin' ny toe-javatra vaovao ho amin' ny soa iombonan' ny fiarahamonina.&quot;&lt;/blockquote&gt; Taorian'izany dia nafindran' i Thunberg sy ny [[Fitokonana an-tsekoly ho an' ny toetrandro]] anaty aterineto ny hetsika nataon' izy ireo.&lt;ref&gt;Shola Lawal. [https://www.nytimes.com/2020/03/19/climate/coronavirus-online-climate-protests.html Koronavirus nanakana ny fihetsiketsehana an-dalambe, saingy manana drafitra ny mpikatroka momba ny toetrandro] ''The New York Times''. 19 Martsa 2020. Nalaina 22 Aogositra 2020. Notehirizina tamin' ny 20 Aogositra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Emily Chan. [https://www.vogue.com.au/culture/features/how-greta-thunberg-and-other-climate-activists-are-taking-their-campaign-online/news-story/f23dfd68b16067e280495ac8b91899be Manao hetsika virtoaly ny mpikatroka momba ny toetrandro – izao no fomba ahafahanao mandray anjara avy any an-trano] ''Vogue Australia''. 21 Aprily 2020. Nalaina 22 Aogositra 2020. Notehirizina tamin' ny 16 Novambra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny 20 Aogositra 2020, faha-roa taona nanombohan' i Thunberg nanao fitokonana, dia nihaona tamin' ny Kanseliera Alemana [[Angela Merkel]] tao Berlin i Thunberg sy ireo mpiara-mpikatroka momba ny toetrandro [[Luisa Neubauer]], [[Anuna De Wever van der Heyden]] ary [[Adélaïde Charlier]].&lt;ref&gt;Alice Tidey. [https://www.euronews.com/2020/08/20/greta-thunberg-and-angela-merkel-meet-to-discuss-climate-crisis Hijery: Miantso ny mpitarika momba ny toetrandro i Greta Thunberg taorian' ny fihaonany tamin' i Merkel] ''Euronews''. 20 Aogositra 2020. Nalaina 22 Aogositra 2020. Notehirizina tamin' ny 21 Aogositra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nanambara izy ireo avy eo fa hanomana fitokonana maneran-tany hafa amin' ny 25 Septambra 2020. Nilaza i Neubauer fa ny maha-virtoaly na eny an-dalambe ny fitokonana amin' ny volana Septambra dia miankina amin' ny toe-javatra ateraky ny valanaretina. Tamin' ny fihaonambe niarahana tamin' ireo mpiara-mpikatroka naneho ny heviny ihany koa, dia nilaza i Neubauer fa: &lt;blockquote&gt;&quot;The climate crisis doesn't pause.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;Tsy mijanona ny krizin' ny toetrandro.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;[https://abcnews.go.com/Health/wireStory/young-activists-meet-merkel-press-case-climate-action-72491266 I Thunberg sy ireo mpiara-mpikatroka mitaky amin' i Merkel hanao zavatra momba ny toetrandro] ''ABC News''. 22 Aogositra 2020. Nalaina 22 Aogositra 2020. Notehirizina tamin' ny 22 Aogositra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fikatrohana nanomboka tamin' ny 2020 ka hatramin' ny 2021 ===
Tamin' ny 14 Desambra 2020, nampiasa Twitter i Thunberg hanakiana ny [[Governemanta Lehiben' ny Asa fahenina ao Novely Zelandy]] noho ny [[Fiovan' ny toetrandro ao Novely Zelandy#Fanoloran-kevitra filazana vonjy taitra momba ny toetrandro|filazana vonjy taitra momba ny toetrandro]] vao haingana nataony ho “[[:en:Virtue signalling|fanehoana hatsaram-panahy]]”, nilazany fa ny Governemantan' ny Lehiben' ny Asa ao Novely Zelandy dia nanolo-tena hampihena latsaky ny iray isan-jaton' ny famoahana karbônan' i Novely Zelandy hatramin' ny 2025 fotsiny.&lt;ref&gt;[[The New Zealand Herald]]. [https://www.newstalkzb.co.nz/news/national/greta-thunberg-calls-out-new-zealand-over-lack-of-climate-change-action/ ‘Tsy misy miavaka': Greta Thunberg namely an' i NZ noho ny vonjy taitra momba ny toetrandro]. ''Newstalk ZB''. 14 Desambra 2020. Nalaina 14 Desambra 2020. Notehirizina tamin' ny 14 Desambra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMH climate emergency&quot;&gt;Eloise Gibson. [https://www.smh.com.au/world/oceania/ardern-and-thunberg-in-spat-over-climate-emergency-declaration-20201214-p56nea.html Nifanditra i Ardern sy Thunberg momba ny filazana vonjy taitra momba ny toetrandro]. ''The Sydney Morning Herald''. 14 Desambra 2020. Nalaina 14 Desambra 2020. Notehirizina tamin' ny 14 Desambra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ho valin' izany, ny Praiminisitra [[Jacinda Ardern]] sy ny minisitra misahana ny fiovan' ny toetrandro [[James Shaw (New Zealand politician)|James Shaw]] dia niaro ny filazana vonjy taitra nataon' i Novely Zelandy ho toy ny fiandohan' ny tanjona fampihenana ny voka-dratsin' ny toetrandro ao amin' ny firenena.&lt;ref name=&quot;SMH climate emergency&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Heath Moore. [https://www.nzherald.co.nz/nz/james-shaw-responds-after-greta-thunberg-calls-out-nz-over-lack-of-climate-change-action/O2IQVQ6QZ2O7OLYIKLI5FAAR3I/ Mamaly i James Shaw taorian' ny nanakianan' i Greta Thunberg an' i NZ noho ny tsy fahampian' ny hetsika momba ny toetrandro]. ''The New Zealand Herald''. 14 Desambra 2020. Nalaina 14 Desambra 2020. Notehirizina tamin' ny 14 Desambra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny 29 Desambra 2020, nandritra ny tafatafa natao tamin' ny [[BBC]], nilaza i Thunberg fa tsy henoin' ny olona ny manampahaizana momba ny toetrandro na dia nasehon' ny valanaretina COVID-19 aza ny maha-zava-dehibe ny fampiasana siansa hiatrehana olana tahaka izany. Nanampy izy fa ny krizin' ny COVID-19 dia “nampamirapiratra” ny fomba “tsy ho vitantsika raha tsy misy siansa”.&lt;ref&gt;[''We cannot make it without science'': Hoy i Greta Thunberg, tsy raharahiana ny manampahaizana momba ny toetrandro]. ''The Guardian''. 29 Desambra 2020. [https://www.theguardian.com/environment/2020/dec/29/we-cannot-make-it-without-science-greta-thunberg-says-climate-experts-are-being-ignored Rohy]. Nalaina 22 Febroary 2023. Notehirizina tamin' ny 29 Desambra 2020 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

[[Sary:Greta Thunberg und Luisa Neubauer demonstrieren mit Fridays For Future.jpg|thumb|Thunberg mitarika hetsika amin' ny megaphone ao Berlin, 2021]]

I Thunberg sy ireo mpikatroka momba ny toetrandro hafa dia nanomboka ny kaonsera isan-taona [[Climate Live]] hampisongadina ny fiovan' ny toetrandro. Tamin' ny Aprily 2021 no natao ny konsèrta voalohany.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/av/world-58952383 Greta Thunberg nihira hira an' i Rick Astley tamin' ny konsèrta momba ny toetrandro]. ''BBC News''. Nalaina 23 Septambra 2022. Notehirizina tamin' ny 23 Septambra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny Mey 2021, nitodika indray tamin' ny krizin' ny COVID-19 izy, niantso fanovana ny rafitra famokarana sakafo sy fiarovana ny biby sy ny toeram-ponenany. Nisy ihany koa ny fanamarihana momba ny fahasalamana mifandraika amin' ny fiarovana ny biby sy ny tontolo iainana, tao anatin' ny antso hanoloana sakafo tsy misy hena. Nilaza i Thunberg fa ny fomba andravantsika toeram-ponenan' ny biby dia mamorona fepetra tonga lafatra hielezan' ny aretina; nanamarika ireo [[aretina avy amin' ny biby ho an' ny olombelona]] toy ny COVID-19, Zika, Ebola, tazon' ny Nil andrefana, SARS, MERS, sns.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/climate-activist-greta-thunberg-takes-on-food-industry/a-57633673 Mpikatroka momba ny toetrandro Greta Thunberg mihantsy ny indostrian' ny sakafo]. ''Deutsche Welle''. 23 Mey 2021. Nalaina 23 Mey 2021. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny Jolay 2021, nahazo ny [[Vaksiny COVID-19|vaksiny COVID]] i Thunberg, nilaza hoe: &lt;blockquote&gt;&quot;I am extremely grateful and privileged to be able to live in a part of the world where I can already get vaccinated. The vaccine distribution around the world is extremely unequal. No one is safe until everyone is safe. But when you get offered a vaccine, don't hesitate. It saves lives.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Feno fankasitrahana sy tombon-tsoa aho afaka miaina amin' ny faritra iray amin' izao tontolo izao izay efa ahafahako misitraka vaksiny. Tsy mitovy lavitra ny fizarana vaksiny maneran-tany. Tsy misy ho azo antoka raha tsy efa azo antoka ny rehetra. Fa rehefa atolotra anao ny vaksiny, aza misalasala. Mamonjy aina izany.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;Laura Harding (''PA Media'') amin' ny alalan' i Yahoo! News. [https://uk.news.yahoo.com/greta-thunberg-extremely-grateful-privileged-143144435.html Greta Thunberg ‘feno fankasitrahana sy tombon-tsoa' nahazo vaksiny Covid]. 27 Jolay 2021. Nalaina 25 Janoary 2023. Notehirizina tamin' ny 25 Janoary 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Ny andiany voalohany amin' ny ''[[Vogue Scandinavia]]'' (Aogositra–Septambra 2021) dia nanasongadina sary fonon' ny gazetiboky misy an' i Thunberg nalain' i Iris sy Mattias Alexandrov Klum, mpakasary sy mpiaro ny tontolo iainana soedoà, sy tafatafa taminy.&lt;ref name=&quot;voguescan&quot;&gt;Tom Pattinson. [https://www.voguescandinavia.com/articles/greta-the-great Vakio ny tafatafa fonon' ny Vogue Scandinavia: Greta momba ny fikatrohana, Trump, ary ny ho lasa feon' ny taranaka]. ''Vogue Scandinavia''. 8 Aogositra 2021. Nalaina. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Maneho an' i Thunberg mitafy palitao lava (trench coat) mipetraka miaraka amin' ny [[soavaly islandey]] eo anaty ala ivelan' i Stockholm ny fonony.&lt;ref name=&quot;voguescan&quot;/&gt; Tao amin' ilay tafatafa, nanakiana ny fampielezan-kevitra ampiasain' ny indostrian' ny lamaody izy mba hiseho ho maharitra nefa “tsy manao na inona na inona hiarovana ny tontolo iainana”, ary niantso izany hoe “[[:en:Greenwashing|fanadiovana maitso]]”.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/greta-thunberg-criticizes-fast-fashion-in-vogue-scandinavia/a-58802865 Greta Thunberg manakiana ny ''fast fashion'' ao amin' i Vogue Scandinavia]. ''Deutsche Welle''. 9 Aogositra 2021. Nalaina 10 Aogositra 2021. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' io andro io ihany, nampiasa Twitter izy hanakiana ny indostrian' ny lamaody ho “mpandray anjara lehibe” amin' ny “vonjy taitra” momba ny toetrandro sy tontolo iainana, ary “tsy lazaina intsony ny fiantraikany amin' ireo mpiasa sy fiarahamonina an'arivony eran-tany ampijaliana mba hisian' ny [[fast fashion]] izay ataon' ny maro ho entana ariana fotsiny”.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-58145465 Thunberg niantso ny fiantraikan' ny lamaody amin' ny toetrandro ao amin' ny tafatafa amin' i Vogue]. ''BBC News''. 9 Aogositra 2021. Nalaina 10 Aogositra 2021. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ny fitafiana [[volon' ondry]] noraisiny tamin' ilay fakan-tsary dia niteraka fanehoan-kevitra avy amin' ireo vegan hafa, nilaza fa mampiroborobo herisetra amin' ny biby. Araka ny filazan' ny [[People for the Ethical Treatment of Animals|PETA]], tsy fantany fa tena volon' biby marina ilay lamba.&lt;ref&gt;Mohsina Dodhiya. [https://www.totallyveganbuzz.com/news/greta-thunberg-blasted-wool-vogue/ Notohin' ny sasany i Greta Thunberg noho ny fitafy volon' ondry ao amin' ny fonon' i ''Vogue''] ''Totally Vegan Buzz''. 18 Aogositra 2021. Nalaina 25 Janoary 2023. Notehirizina tamin' ny 25 Janoary 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny 28 Septambra 2021, nanakiana ny filohan' i Etazonia [[Joe Biden]], ny praiminisitry ny Fanjakana Mitambatra [[Boris Johnson]], ny praiminisitry ny India [[Narendra Modi]] ary mpitarika hafa i Thunberg noho ny fampanantenany hiatrika ny krizin' ny toetrandro, tamin' ny lahateny nataony tao amin' ny Youth4Climate ao [[Milano]].&lt;ref&gt;[https://www.independent.co.uk/climate-change/news/greta-thunberg-boris-johnson-youth4climate-b1928555.html 'Build back better, blah blah blah': Nentin' i Greta Thunberg nanao hatsikana i Joe Biden sy Boris Johnson tamin' ny lahateny momba ny toetrandro]. ''The Independent''. 28 Septambra 2021. Nalaina 30 Oktobra 2021. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nanakiana sy nisalasala tamin' ny mpikarakara fihaonambe momba ny toetrandro ihany koa izy, nilaza hoe: &lt;blockquote&gt;&quot;They invite cherry-picked young people to meetings like this to pretend they are listening to us. But they are not.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Manasa tanora voafantina amin' ny tanana izy ireo amin' ny fivoriana tahaka izao mba hisehoana ho mihaino anay. Saingy tsy mihaino izy ireo.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;[https://dailynewsbrief.com/2021/09/29/swedish-climate-activist-greta-thunberg-criticizes-world-leaders-at-youth-climate-summit/ Mpikatroka soedoà Greta Thunberg manakiana ny mpitondra eran-tany tao amin' ny Youth Climate Summit – 29 Septambra 2021]. ''Daily News Brief''. 29 Septambra 2021. Nalaina 4 Oktobra 2021. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Iray volana iray tatỳ aoriana dia nandray anjara tamin' ny fihetsiketsehana tao Londres i Thunberg, nitaky ny rafitra ara-bola hampitsahatra ny famatsiam-bola ireo orinasa sy tetikasa mampiasa [[solitany fôsily]], toy ny arina, solitany ary entona voajanahary.&lt;ref name=&quot;bbc2021&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/uk-politics-59090943 Greta Thunberg: Miantso ny banky hampitsahatra ny famatsiam-bola ny ‘fandravana'] ''BBC News''. 29 Oktobra 2021. Nalaina 31 Oktobra 2021. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Anisan' ny andianà hetsika manerana ireo foibe ara-bola eran-tany io fihetsiketsehana io, ao anatin' izay i New York City, San Francisco ary [[Nairobi]], Kenya.&lt;ref name=&quot;bbc2021&quot; /&gt; Nilazany tamin' ny mpanao gazety ao amin' ny BBC [[Andrew Marr]] fa tokony “hampitsahatra ny famatsiam-bola ny fandravantsika” ny banky, mialoha ny fihaonambe momba ny toetrandro.&lt;ref name=&quot;bbc2021&quot; /&gt; Tamin' ny [[2021 Fifanarahana momba ny Fiovan' ny Toetrandro tao amin' ny Firenena Mikambana]] (COP26) tao Glasgow, nanatrika tontonana momba ny toetrandro notarihin' ilay mpilalao britanika [[Emma Watson]] i Thunberg.&lt;ref&gt;Anna Bryan. [https://www.scotsman.com/news/environment/cop26-harry-potter-actress-emma-watson-hosts-panel-event-attended-by-greta-thunberg-at-glasgow-climate-change-summit-3445690 COP26: Emma Watson, mpilalao ao amin' i Harry Potter, nitarika tontonana natrehan' i Greta Thunberg tao amin' ny fihaonambe momba ny toetrandro ao Glasgow]. ''The Scotsman''. 4 Novambra 2021. Nalaina 7 Martsa 2022. Notehirizina tamin' ny 12 Jolay 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Novambra 2021, i Thunberg niaraka tamin' ireo mpikatroka hafa dia nandefa fitarainana tamin' ny Firenena Mikambana, nangataka azy hanambara [[Filazana vonjy taitra momba ny toetrandro|vonjy taitra]] maneran-tany ambaratonga 3, mikendry ny hamorona ekipa manokana handrindra ny valin-kafatra amin' ny krizin' ny toetrandro amin' ny sehatra iraisam-pirenena.&lt;ref&gt;Miranda Bryant. [https://www.theguardian.com/environment/2021/nov/10/youth-activists-petition-un-to-declare-systemwide-climate-emergency Tanora mpikatroka mangataka amin' ny ONU hanambara ‘vonjy taitra manerana ny rafitra' momba ny toetrandro]. ''The Guardian''. 10 Novambra 2021. Nalaina 12 Novambra 2021. Notehirizina tamin' ny 21 Desambra 2021 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny Desambra 2021, naverin' i Thunberg ny fanakianany ny filohan' i Etazonia Joe Biden, nilaza hoe: &lt;blockquote&gt;&quot;If you call him a leader – I mean, it's strange that people think of Joe Biden as a leader for the climate when you see what his administration is doing&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Raha antsoinao hoe mpitarika izy—tiako lazaina fa hafahafa ny fiheveran' ny olona an' i Joe Biden ho mpitarika amin' ny toetrandro rehefa jerena izay ataon' ny fitondrany.”&lt;/blockquote&gt;
Manondro ny fanitaran' i Etazonia ny fampiasana solitany fôsily nandritra ny fitondrana Biden. Nanampy i Thunberg fa mampalahelo fa mbola ilaina ny mpikatroka sy ny tanora mba hampahatsiahy ny olona momba ny fiovan' ny toetrandro.&lt;ref&gt;[https://www.msn.com/en-gb/news/world/greta-thunberg-hits-out-at-biden-says-it-e2-80-99s-e2-80-98strange-e2-80-99-he-e2-80-99s-considered-a-leader-on-climate/ar-AASd4jY Greta Thunberg namely an' i Biden, nilaza fa ‘hafahafa' ny fiheverana azy ho mpitarika amin' ny toetrandro]. MSN. 29 Desambra 2021. Nalaina 3 Janoary 2022. Notehirizina tamin' ny 5 Janoary 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fikatrohana nanomboka 2022 ka hatramin' ny fiandohan' ny 2023 ===
Tamin' ny fiandohan' ny 2022, nanameloka ny orinasa britanika [[Beowulf Mining|Beowulf]] sy ny fitrandrahany vy amin' ny tanin' ny [[Vahoaka Sámi|Sámi]] i Thunberg. Nilaza izy hoe: &lt;blockquote&gt;&quot;We believe that the climate, the environment, clean air, water, reindeer herding, indigenous rights and the future of humanity should be prioritized above the short-term profit of a company. The Swedish government needs to stop the colonization of Sami.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Minoinay fa tokony hatao laharam-pahamehana mihoatra ny tombombarotra vetivety azon' ny orinasa ny toetrandro, ny tontolo iainana, ny rivotra madio, ny rano, ny fiompiana reniala, ny zon' ny vazimba teratany ary ny hoavin' ny zanak' olombelona. Tokony hatsahatrin' ny governemanta soedoà ny fanjanahantany an' i Sámi.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ndtv.com/world-news/greta-thunberg-greta-thunberg-news-permanent-negative-impact-activist-greta-thunberg-protests-sweden-mine-2751751 &quot;Permanent Negative Impact&quot;: Mpikatroka Greta Thunberg manao hetsika amin' ny toeram-pitrandrahana ao Soeda] NDTV.com. 17 Febroary 2022. Notehirizina tamin' ny 12 Jolay 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Taorian' ny [[Fidiran' ny Rosia an' i Okraina|fanafihan' ny tafika rosiana an' i Okraina]], natambany tamin' ny fanoherana ny ady ny fitokonany isam-bolana zoma. Nijoro teo ivelan' ny masoivohon' i Rosia tao Stockholm izy nitazona sora-baventy hoe ''“Stand With Ukraine”'' (&quot;Mijoro ho an' i Okraina&quot;).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/activist-thunberg-protests-against-ukraine-invasion-outside-russian-embassy-2022-02-25/ Mpikatroka Thunberg manao hetsika manohitra ny fanafihana an' i Okraina eo ivelan' ny masoivoho rosiana ao Stockholm] Reuters. 25 Febroary 2022. Notehirizina tamin' ny 5 Jona 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny 29 Jona 2023, nihaona tamin' ny filohan' i {{Okraina}} [[Volodymyr Zelensky]] sy olo-malaza eoropeana hafa i Thunberg hamorona vondrona miasa hiatrika ny fahasimban' ny tontolo iainana nateraky ny fanafihana naharitra 16 volana.&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-zelensky-greta-thunberg-d72e2ab20a8eacb340e3de74aef8b6a9 Mihaona amin' i Greta Thunberg sy ny hafa i Zelensky momba ny fiantran' ny ady amin' ny ekôlôjia] AP News. 29 Jona 2023. Notehirizina tamin' ny 30 Jona 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny 2022, nanakiana ny [[Parlemanta Eoropeana]] i Thunberg noho ny fandatsaham-bato mametraka ny entona fôsily sy ny angovo nokleary ho “maitso”. Niantso izany ho “fihatsarambelatsihy” izy, nanao hoe: &lt;blockquote&gt;&quot;This will delay a desperately needed real sustainable transition and deepen our dependency on Russian fuels. The hypocrisy is striking, but unfortunately not surprising.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Hampihemotra ny fiovàna tena maharitra tena ilaintsika mafy izany ary hampitombo ny fiankinantsika amin' ny solika avy amin' i Rosia. Mahagaga ny fihatsarambelatsihy, saingy tsy zava-baovao indrisy.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2022/07/06/world/europe/eu-green-energy-gas-nuclear.html Eoropa miantso ny entona sy ny angovo nokleary ho ‘maitso'] ''The New York Times''. 6 Jolay 2022. Nalaina 11 Septambra 2023. Notehirizina tamin' ny 17 Martsa 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny Novambra, i Thunberg niaraka tamin' ny tanora maherin' ny 600 avy amin' ny vondrona tanora soedoà {{lang|sv|Auroramålet}} dia nametraka fitoriana tao amin' ny fitsarana distrikan' i Stockholm manohitra ny governemanta soedoà noho ny tsy fihetsika amin' ny toetrandro. Navelan' ny [[Fitsarana Distrikan' i Nacka]] hiroso ilay fitoriana iombonana milaza fa “tsy ampy” ny politikam-piovan' ny toetrandro ao Soeda.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/greta-thunberg-climate-activists-get-court-nod-sue-swedish-state-2023-03-21/ Greta Thunberg sy ny mpikatroka momba ny toetrandro mahazo fankatoavan' ny fitsarana hitory ny fanjakana soedoà] Reuters. 21 Martsa 2023. Notehirizina tamin' ny 22 Martsa 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny faran' ny 2022, nivoaka ny ''[[The Climate Book]]''.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2022/oct/26/the-climate-book-by-greta-thunberg-review-global-warning ''The Climate Book'' nosoratan' i Greta Thunberg – famerenana] ''The Guardian''. 26 Oktobra 2022. Notehirizina tamin' ny 6 Novambra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ity boky ity, nosoratan' i Thunberg, dia fanangonana lahatsoratra avy amin' ny manampahaizana maherin' ny zato—geôfizisiana, ôseanôgrafa, sy meteorôlôga; injeniera, toekarena, sy matematisiona; mpahay tantara, filozofa, ary mpitarika vazimba teratany—mifantoka amin' ny fiovan' ny toetran' ny Tany. Nandray anjara manoratra ihany koa i Thunberg ary izy no voasoratra ho mpanoratra. Nohavalorany ho an' ny fototra natsangany ny zony ara-tsoratra sy ny tamby rehetra azo amin' ny boky ary tsy handray tombombarotra manokana izy.&lt;ref&gt;[https://www.who.int/news/item/19-04-2021-greta-thunberg-climate-and-environment-activist-joins-world-health-organization-s-call-for-vaccine-equity Greta Thunberg, mpikatroka momba ny toetrandro sy tontolo iainana, manatevin-daharana ny antson' ny OMS momba ny fitovian' ny vaksiny] OMS. 19 Aprily 2021. Notehirizina tamin' ny 8 Desambra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/2020/02/21/greta-thunberg-sets-up-non-profit-with-alternative-nobel-prize-money.html Greta Thunberg manangana fikambanana tsy mitady tombombarotra amin' ny volan' ny “Nobel hafa”] CNBC. 21 Febroary 2020. Notehirizina tamin' ny 8 Desambra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny fialan-tsasany afovoany tamin' ny 2022, nanao fampahafantarana betsaka momba ny boky izy,&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=QqkhpxguKeY ''The Russell Howard Hour'' | Andiany 6, Fizarana 8 (sary feno)] 4 Novambra 2022. Nalaina 6 Novambra 2022. Notehirizina tamin' ny 6 Novambra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; ary navoakan' ny [[Penguin Random House|Penguin]] amin' ny marika [[Allen Lane (imprint)|Allen Lane]].&lt;ref&gt;Greta Thunberg. [https://www.amazon.com/Climate-Book-Facts-Solutions-ebook/dp/B0B1BT4N13?sa-no-redirect=1 ''The Climate Book: The Facts and the Solutions''] Penguin Press. 14 Febroary 2023. Notehirizina tamin' ny 7 Septambra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Misy sombiny sy famerenana navoaka amin' ilay boky.&lt;ref name=&quot;vince-2022&quot;&gt;Gaia Vince. [https://www.theguardian.com/books/2022/oct/26/the-climate-book-by-greta-thunberg-review-global-warning ''The Climate Book'' – Global warning] ''The Guardian''. 26 Oktobra 2022. Notehirizina tamin' ny 26 Oktobra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brand-2022&quot;&gt;Christian Brand. [https://ukerc.ac.uk/news/ukerc-in-greta-thunbergs-the-climate-book/ Manampahaizana UKERC nandray anjara tao amin' ''The Climate Book''] UK Energy Research Centre. 27 Oktobra 2022. Notehirizina tamin' ny 27 Oktobra 2022 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Janoary 2023, niteny nandritra ny fihetsiketsehana tao [[Lützerath]] i Thunberg, niantso ny manampahefana alemana hampitsahatra ny fanitarana toeram-pitrandrahana arina eo akaiky eo.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/environment/2023/jan/14/greta-thunberg-calls-for-protest-against-expansion-of-german-coal-mine-lutzerath Greta Thunberg miantso hetsi-panoherana manohitra ny fanitarana toeram-pitrandrahana arina alemana] ''The Guardian''. 14 Janoary 2023. Notehirizina tamin' ny 14 Janoary 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nosamborin' ny polisy alemana izy sy ireo mpikatroka hafa tamin' ny 17 Janoary teo amin' ny toeram-pitrandrahana misokatra [[Garzweiler surface mine|Garzweiler 2]], manodidina ny {{convert|9|km}} miala ny tanàna, rehefa nampitandrina ny vondrona ny polisy fa hotanana izy ireo raha tsy hiala amin' ny sisin' ny lavaka. Ny tompon' ny toeram-pitrandrahana [[RWE]] dia efa nifanaraka tamin' ny governemanta teo aloha ny fandravana an' i Lützerath noho ny fivoahana haingana kokoa amin' ny arina sy ny famonjena tanàna dimy tokony haravana. Navotsotra izy tamin' io andro io ihany rehefa vita ny fanamarinana mombamomba azy.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/german-police-detain-greta-thunberg-german-coal-village-protests-2023-01-17/ Hoy ny polisy: Navotsotra i Greta Thunberg taorian' ny fisamborana fohy tamin' ny hetsika tao amin' ny toeram-pitrandrahana alemana] Reuters. 17 Janoary 2023. Notehirizina tamin' ny 18 Janoary 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Taorian' ny nahavitany ny lisea ===
Nahitany diplaoma tamin' ny Jona 2023 i Thunberg ary nanamarika ny andro tamin' ny fanatrikiana ny fitokonany farany ho an' ny toetrandro talohan' ny nandraisany ny diplaoma. Nanao akanjo fotsy fomban-drazana amin' ny fankalazana diplaoma soedoà sy {{lang|sv|studentmössa}} (satroka) fotsy izy teny amin' ny fihetsiketsehana, ary nianiana hanohy, nilaza fa &lt;blockquote&gt;&quot;fight has only just begun&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“vao manomboka ihany ny adiko.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;Remy Tumin. [https://www.nytimes.com/2023/06/10/world/europe/greta-thunberg-graduates-activism.html Greta Thunberg mampitsahatra ny fitokonana an-tsekoly aorian' ny 251 herinandro]. ''The New York Times''. 10 Jona 2023. Nalaina 11 Septambra 2023. Nofafàna tamin' ny 12 Jona 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/greta-thunberg-climate-graduation-protests-fridays-c60cec5b666550b9240648227649e91f Mpikatroka momba ny toetrandro Greta Thunberg tsy hikitoko an-tsekoly intsony aorian' ny diplaoma fa mbola hanao fihetsiketsehana] AP News. 9 Jona 2023. Nalaina 11 Septambra 2023. Nofafàna tamin' ny 9 Oktobra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ireo sary fihetsiketsehana navoakany tatỳ aoriana tao amin' ny tambajotra sosialy dia mbola niseho ny sora-baventy “Fitokonana an-tsekoly ho an' ny toetrandro” tamin' ny sary vondrona sasany. Taty aoriana tamin' io taona io, nanomboka fianarana licence tao amin' ny [[Oniversiten' i Stockholm]].&lt;ref&gt;[https://www.expressen.se/nyheter/greta-thunbergs-nya-vagval-pluggar-dubbelt/ Làlana vaovao nosafidian' i Greta Thunberg – izao no ianarany] ''Expressen''. 22 Septambra 2023. Nalaina 12 Desambra 2023.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Jona 2023, nandray anjara tamin' ny hetsika Reclaim the Future tao [[Malmö]], Soeda, i Thunberg, ary niampangàna tsy nankato tamin' ny didin' ny polisy.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/greta-thunberg-charged-with-disobeying-police-order-climate-protest-2023-07-05/ Voampanga i Greta Thunberg noho ny tsy fankatoavana ny baikon' ny polisy tamin' ny fihetsiketsehana momba ny toetrandro] Reuters. 5 Jolay 2023. Nalaina 11 Septambra 2023. Nofafàna tamin' ny 16 Septambra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Natao tao amin' ny [[Fitsarana Distrikan' i Malmö]] ny fitsarana ka nanoloran' ny mpampanoa lalàna ny raharaha momba ny tsy fankatoavana manampahefana taorian' ny fanakorontanana fifamoivoizana sy ny fandavana hanaraka ny baikon' ny polisy. Nanaiky i Thunberg fa marina ny zava-misy, saingy nilaza izy fa noho ny fandrahonana manerantany sy iainana ateraky ny indostrian' ny solitany fôsily, dia endrika fiarovan-tena ny hetsika nataony. Notsarain' ny fitsarana handoa lamandy mitentina {{Currency|2500|SEK2|link=yes}} (mitovy amin' ny US$240).&lt;ref name=&quot;defiant&quot;&gt;[https://apnews.com/article/sweden-greta-thunberg-climate-protest-b577049479e8103037866b90efb73d19 Greta Thunberg mitohy tsy milefitra aorian' ny namandian' ny fitsarana azy noho ny tsy fankatoavana ny polisy] AP News. 24 Jolay 2023. Nalaina 15 Septambra 2023. Nofafàna tamin' ny 29 Septambra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ora vitsy taorian' ny nanamelohan' ny fitsarana azy dia nanatrika hetsika mitovitovy indray izy, izay nandraran' ny Reclaim the Future kamiao mitondra solika teny amin' ny lalana tao Malmö. Nesorin' ny polisy indray izy ary niampangàna heloka indray tatỳ aoriana. Fitsarana soedoà faharoa noho ny tsy fankatoavana (tsy nankato tamin' ny baikon' ny polisy hielezana) no natao tamin' ny Oktobra. Hitan' ny fitsarana fa meloka izy tamin' ilay tranga teo aloha ary nampandoavina lamandy {{Currency|4500|SEK2|link=no}} (mitovy amin' ny $414).&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/swedish-court-fines-greta-thunberg-again-disobeying-police-orders-2023-10-11/ Fitsarana soedoà mamandrika indray an' i Greta Thunberg noho ny tsy fankatoavana ny baikon' ny polisy] Reuters. 12 Oktobra 2023. Nalaina 15 Oktobra 2023. Nofafàna tamin' ny 12 Oktobra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Nofoanan' i Thunberg ny fisehoany tao amin' ny [[Edinburgh International Book Festival]] tamin' ny Aogositra mba hampiroborobo ny bokiny: ''The Climate Book''. Nilaza izy fa amin' ny maha-mpikatroka momba ny toetrandro azy dia tsy afaka manatrika hetsika tohanan' i [[Baillie Gifford]]—orinasa fitantanana fampiasam-bola—noho ny fifandraisany amin' ny indostrian' ny solitany fôsily.&lt;ref&gt;Niamh Kennedy. [https://www.cnn.com/2023/08/04/world/greta-thunberg-edinburgh-intl-scli-climate/index.html Greta Thunberg miala amin' ny Festivalin' ny Boky ao Edinburgh rehefa nanome tsiny ny mpanohana lehibe ho manao “fanadiovana maitso”] CNN. 4 Aogositra 2023. Nalaina 11 Septambra 2023. Nofafàna tamin' ny 10 Aogositra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nandritra ny fanambaràna, nilaza i Nick Barley avy amin' ny festival fa diso fanantenana izy nefa manaja ny fanapahan-kevitr' i Thunberg. &lt;blockquote&gt;&quot;I share Greta's view that in all areas of society the rate of progress is not enough.&quot; ... &quot;We strongly believe that Baillie Gifford are part of the solution to the climate emergency.&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Mitovy hevitra amin' i Greta aho fa amin' ny sehatra rehetra amin' ny fiarahamonina dia tsy ampy ny hafainganam-pandrosoana.” ... “Matoky mafy izahay fa anisan' ny vahaolana amin' ny vonjy taitra momba ny toetrandro i Baillie Gifford.”&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;Libby Brooks. [https://www.theguardian.com/environment/2023/aug/04/greta-thunberg-accuses-edinburgh-book-festival-sponsor-of-greenwashing Greta Thunberg miampanga ny mpanohana amin' ny Festivalin' ny Boky ao Edinburgh ho manao ‘fanadiovana maitso'] ''The Guardian''. 4 Aogositra 2023. Nalaina 11 Septambra 2023. Nofafàna tamin' ny 9 Aogositra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tao amin' ny valinteniny, nilaza i Baillie Gifford fa tsy mpampiasa vola lehibe amin' ny solitany fôsily izy, ka 2% monja amin' ny volan' ny mpanjifany no ampiasaina amin' ireo orinasa misy raharaham-barotra mifandraika amin' ny solitany fôsily raha 11% ny salanisa eo amin' ny tsena.&lt;ref name=&quot;Edinburgh Festival&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/uk-scotland-66407059 Greta Thunberg miala amin' ny Festivalin' ny Boky ao Edinburgh noho ny ‘fanadiovana maitso'] ''BBC News''. 4 Aogositra 2023. Nalaina 15 Septambra 2023. Nofafàna tamin' ny 29 Septambra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Nosamborina tao Londres i Thunberg tamin' io Oktobra io noho ny anjara toerany tamin' ny hetsika nanohitra ny Energy Intelligence Forum, izay nofaritana ho “[[:en:Academy Awards|Oscars]] an' ny solika”.&lt;ref&gt;Damien Gayle. [https://www.theguardian.com/uk-news/2023/oct/18/greta-thunberg-charged-public-order-offence-london-oil-protest Voampanga noho ny heloka momba ny filaminam-bahoaka i Greta Thunberg taorian' ny hetsika tao Londres] ''The Guardian''. 18 Oktobra 2023. Nalaina 20 Oktobra 2023. Nofafàna tamin' ny 19 Oktobra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Voampanga izy noho ny tsy fanarahana baikon' ny mpitandro filaminana hielezana, “fepetra napetraka eo ambanin' ny Andininy faha-14 amin' ny [[Lalàna momba ny Filaminam-bahoaka 2023|Public Order Act]]”. Niseho tao amin' ny [[Fitsarana Mpitsara mpanadihady ao Westminster]] izy ary nilaza “tsy meloka”.&lt;ref&gt;Caitlin Danaher. [https://www.cnn.com/2023/10/18/europe/greta-thunberg-charged-london-climate-intl-gbr/index.html Voampanga noho ny heloka momba ny filaminam-bahoaka i Greta Thunberg taorian' ny fisamborana tamin' ny fihetsiketsehana tao Londres] CNN. 18 Oktobra 2023. Nalaina 20 Oktobra 2023. Nofafàna tamin' ny 19 Oktobra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Helena Horton. [https://www.theguardian.com/uk-news/2023/nov/15/greta-thunberg-pleads-not-guilty-breaching-public-order-uk-protest Greta Thunberg milaza tsy meloka tamin' ny fandikàna filaminam-bahoaka tamin' ny hetsika tao Royaume-Uni] ''The Guardian''. 15 Novambra 2023. Nalaina 21 Novambra 2023. Nofafàna tamin' ny 19 Novambra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny fiandohan' ny taona manaraka dia nolavin' ny mpitsara ny raharaha rehefa namarana ny porofo ny mpampanoa lalàna. Nanaiky ny fiarovana ny mpitsara fa “tsy nahavita nanolotra porofo ampy hanaporofoana ny raharahany ny corona”.&lt;ref&gt;Damien Gayle. [https://www.theguardian.com/environment/2024/feb/02/judge-throws-out-case-against-greta-thunberg-and-other-london-protesters Nolavin' ny mpitsara ny raharaha iampangana an' i Greta Thunberg sy ireo mpanao fihetsiketsehana hafa tao Londres] ''The Guardian''. 2 Febroary 2024. Nalaina 2 Febroary 2024. Nofafàna tamin' ny 2 Febroary 2024 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

=== Fikatrohana manohana an' i Palestina ===
[[Sary:Greta Thunberg at klimaatmars.jpg|thumb|Thunberg mitafy [[Kefiyeh palestiniana|kefiyeh]] ho firaisankina amin' i Palestina tamin' ny hetsika tao [[Amsterdam]] tamin' ny 2023]]

Tamin' ny Oktobra 2023, nandefa sary nandritra ny fitokonany Zoma mahazatra momba ny toetrandro i Thunberg, mampiseho azy sy mpanao fihetsiketsehana telo hafa mitazona sora-baventy. Ny sora-baventy iray dia milaza hoe “climate justice now” ary ny telo hafa maneho fanohanana ny Palestiniana ao amin' ny [[Sahan' i Gaza]] afovoan' ny [[Ady ao Gaza]]. Ny lahatsorany tao amin' ny X (Twitter taloha) sy Instagram dia nampiditra rohy efatra ambin' ny folo mankany amin' ireo kaonty “firaisankina amin' i Palestina” izay nilazany fa “ahafahanao mahita vaovao momba ny fomba ahafahanao manampy”.&lt;ref&gt;Nick Mordowanec. [https://www.newsweek.com/greta-thunberg-pro-palestine-message-1836437 Hafatry ny fanohanana an' i Palestina nataon' i Greta Thunberg nahasarika ny saina]. ''Newsweek''. 20 Oktobra 2023. Nofafàna tamin' ny 21 Oktobra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Nohitsakitsahin' ny olona avy hatrany izy noho ny tsy fanamelohany ny [[Fanafihana 7 Oktobra]].&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/greta-thunberg-faces-backlash-for-pro-palestinian-post/a-67172344 Nahazo tsikera i Thunberg noho ny lahatsorany manohana an' i Palestina – 21/10/2023] ''Deutsche Welle''. Nalaina 4 Septambra 2024.&lt;/ref&gt; Andro iray taorian' izany dia namoaka izy hoe: &lt;blockquote&gt;&quot;It goes without saying – or so I thought – that I'm against the horrific attacks by Hamas. As I said, 'the world needs to speak up and call for an immediate ceasefire, justice and freedom for Palestinians and all civilians affected.'&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“Tsy mila lazaina intsony—na izany no nieritreretako—fa manohitra ny fanafihana mahatsiravina nataon' i Hamas aho. Araka ny nolazaiko, ‘tsy maintsy miteny izao tontolo izao ka miantso fampitsaharana ady avy hatrany, rariny sy fahafahana ho an' ny Palestiniana sy ny sivily rehetra voadona.'”&lt;/blockquote&gt; Namaly ny [[Ministeran' ny Fanabeazana (Isiraely)|Ministeran' ny Fanabeazana ao Isiraely]] tamin' ny fanesorana “fanasan-kevitra samihafa ao amin' ny fandaharam-pianarana manolotra an' i Thunberg ho ohatra sy aingam-panahy ho an' ny tanora” noho ny “fanambaràny manohana an' i Gaza tsy nanameloka an' i Hamas”.&lt;ref&gt;Kaitlin Lewis. [https://www.newsweek.com/israel-removes-greta-thunberg-curriculum-over-pro-palestinian-message-1837068 Esorin' i Isiraely ao amin' ny fandaharam-pianarana i Greta Thunberg noho ny hafatra manohana an' i Palestina]. ''Newsweek''. 23 Oktobra 2023. Nofafàna tamin' ny 25 Oktobra 2023 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Desambra 2023, i Thunberg miaraka amin' ny mpikaroka sy mpikatroka telo avy amin' ny Fridays for Future Soeda dia namoaka lahatsoratra an-tsaina ao amin' ny ''The Guardian'' mitondra ny lohateny hoe “Tsy hijanona izahay tsy hitabataba momba ny fijalian' i Gaza—tsy misy rariny momba ny toetrandro raha tsy misy zon' olombelona.” Naneho ny fanohanany ny [[Krizin' olombelona ao Gaza (2023–ankehitriny)|sivily Palestiniana ao amin' ny Sahan' i Gaza afovoan' ny ady]] izy ireo. Nilaza ihany koa ilay lahatsoratra fa “miankina amin' ny vondrona tsirairay ny Fridays for Future rehetra, ary ity lahatsoratra ity dia maneho ny hevitry ny FFF Soeda ihany”.&lt;ref name=&quot;thunberg-etal-2023&quot;&gt;Greta Thunberg; Alde Nilsson; Jamie Mater; Raquel Frescia. [https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/dec/05/gaza-climate-justice-human-rights-greta-thunberg Tsy hijanona izahay tsy hitabataba momba ny fijalian' i Gaza – tsy misy rariny momba ny toetrandro raha tsy misy zon' olombelona]. ''The Guardian''. 5 Desambra 2023. Nofafàna tamin' ny 5 Desambra 2023 tao amin' ny Wayback Machine. Misokatra.&lt;/ref&gt; Namaly ny tsikera fa lasa “radikaly” sy “miditra politika” ny Fridays for Future izy ireo tamin' ny fanamafisana fa hatramin' izy niorina dia hetsika ara-rariny izy ka politika hatrany. Ho an' ny FFF Soeda dia midika izany hoe “miteny rehefa mijaly ny olona, naongana an-trano, na vonoina—na inona na inona antony”.&lt;ref name=&quot;thunberg-etal-2023&quot;/&gt; Ny Fridays for Future International, na dia tsy maka toerana aza amin' ny fifandirana, dia mitsipaka ady—namoaka antso izy hoe tsy maintsy atao ny fandriampahalemana sy ny fanalàna fitaovam-piadiana mba hahafahana mamaha ny krizin' ny toetrandro, satria ny fampiakarana ny FIB dia mampitombo mivantana ny tanjaky ny miaramila. Vondrona 24 (anisan' izay ny [[Scientist Rebellion]]) sy mpahay siansa 61 (isan' izay [[Michael Meeropol]] sy [[Don Trent Jacobs]]) no nanao sonia ilay antso.&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/100070807404456/posts/743004578069782/ Mpahay siansa sy mpikatroka malaza: mba hitsaharan' ny krizin' ny toetrandro, ajanony aloha ny ady ary ovay ny rafitra] Extinction Rebellion Tunisia (Facebook). Nalaina 11 Jona 2025.&lt;/ref&gt;

Notanana tamin' ny volana Mey i Thunberg noho ny nandray anjara tamin' ny fihetsiketsehana manohana an' i Palestina teo ivelan' ny [[Malmö Arena]] nandritra ny [[Eurovision Song Contest 2024]], ary nanao fanambaràna izy avy eo nanohitra ny [[Isiraely amin' ny Eurovision 2024|fandraisan' anjaran' i Isiraely amin' ny fifaninanana]].&lt;ref&gt;Shannon Vavra. [https://ca.news.yahoo.com/greta-thunberg-detained-eurovision-protest-220335954.html Notanana i Greta Thunberg tamin' ny fihetsiketsehana Eurovision]. Yahoo News. 11 Mey 2024. Nofafàna tamin' ny 15 Mey 2024 tao amin' ny Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Tamin' ny Septambra, nosamborin' ny polisy danois i Thunberg nandritra ny fihetsiketsehana manohana an' i Palestina tao Kaopenagy manohitra ny ady ao Gaza; notanana izy sy olona dimy hafa taorian' ny fanakanana fidirana amin' ny tranobe ao amin' ny [[Oniversiten' i Kaopenagy]].&lt;ref&gt;[https://www.france24.com/en/europe/20240904-greta-thunberg-arrested-pro-palestinian-protest-denmark Nosamborina i Greta Thunberg tamin' ny fihetsiketsehana pro-Palestina tao Danemark] ''France 24''. 4 Septambra 2024.&lt;/ref&gt; Latsaky ny herinandro tatỳ aoriana, “noentina niala” tao amin' ny tranombokin' ny [[Oniversiten' i Stockholm]] izy taorian' ny fananganana toby anaty trano, ka nilazany ho “famoretana” ny valin-kafatr' ny polisy.&lt;ref&gt;Elena Giordano. [https://www.politico.eu/article/greta-thunberg-arrested-at-pro-palestinian-demonstration-again/ Entina miala indray i Greta Thunberg amin' ny fihetsiketsehana pro-Palestina] ''Politico''. 9 Septambra 2024.&lt;/ref&gt; Taorian' izany, notondroin' ny [[StopAntisemitism]] izy ho “antisemita tamin' ny herinandro”.&lt;ref&gt;[https://www.jpost.com/diaspora/antisemitism/article-820466 Voatonona ho ‘antisemita tamin' ny herinandro' i Greta Thunberg noho ny hetsika manohitra an' i Isiraely] ''The Jerusalem Post''. 17 Septambra 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anjali Thakur. [https://www.ndtv.com/world-news/greta-thunberg-labelled-antisemite-of-the-week-by-jewish-advocacy-group-6582377 Notondroin' ny vondrona jiosy i Greta Thunberg ho ‘antisemita tamin' ny herinandro'] NDTV. 17 Septambra 2024.&lt;/ref&gt; Raha niteny tamin' ny famoriam-bahoaka pro-Palestina tao [[Mannheim]] any Alemaina tamin' ny Desambra, dia nilaza i Thunberg hoe “Fuck Germany and fuck Israel.” Namaly azy i [[Manuel Hagel]], mpanao politika ao amin' ny [[Antokon' ny Demaokrasia Kristianina ao Alemaina]], fa “mihetsika am-pahalalana eo akaikin' ny fankahalana jiosy” i Thunberg.&lt;ref&gt;James Crisp. [https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/12/10/watch-greta-thunberg-declares-f-israel-german-demonstration/ Jerena: Milaza ‘f--- Israel' i Greta Thunberg tamin' ny fihetsiketsehana tao Alemaina] ''The Telegraph''. 10 Desambra 2024.&lt;/ref&gt; Nandinika ny fikatrohany pro-Palestina izy dia nilaza hoe:&lt;ref name=&quot;Rasmus Canbäck&quot;&gt;Rasmus Canbäck. [https://blankspot.se/thunberg-in-tbilisi-climate-activism-and-human-rights-are-united/ Thunberg ao Tbilisi: “Miray ny fikatrohana momba ny toetrandro sy ny zon' olombelona”] ''Blankspot''. 5 Novambra 2024.&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;For me, it hasn't been solely about the climate at all. The media often wants to simplify things, like 'she's the one who works on climate.' They want to put a face to the issue. I mean, we're talking about climate justice. All forms of justice are included within climate justice. In the last year, when I started getting involved in Palestinian activism, that view has shifted.
&lt;blockquote&gt;Ho ahy, tsy momba ny toetrandro fotsiny velively izany. Matetika ny media te hanatsotra zavatra, hoe ‘izy ilay miasa amin' ny toetrandro'. Te hanome endrika iray amin' ny olana izy ireo. Tiako lazaina fa momba ny rariny momba ny toetrandro no resahintsika. Tafiditra ao amin' ny rariny momba ny toetrandro ny endrika rariny rehetra. Tao anatin' ny taona lasa, raha nanomboka niditra tamin' ny fikatrohana Palestiniana aho, dia niova io fomba fijery io.&lt;/blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== Fanafoanana ny fandraisana anjara tamin' ny COP29 ===
[[File:Eco-activist Greta Thunberg's protest in front of the UN office (COP-29), [[Yerevan]], [[Armenia]], 3.jpg|thumb|Ny fihetsiketsehan' i Thunberg teo anoloan' ny biraon' ny Firenena Mikambana tao Yerevan, Armenia, 16 Novambra 2024]]
Nanao fanafoanana i Thunberg ny [[COP29]], notontosaina tamin' ny 2024 tao [[Azerbaijàna]] nataon' ny fitondran' ilay mpitondra mpanao didy jadona [[Ilham Aliyev]], noho ny [[Zon' olombelona ao Azerbaijan|fanitsakitsahana zon' olombelona]] sy [[Fandroahana ny Armeniana avy ao Nagorno-Karabakh|famongorana ara-poko ny Armeniana]] tao amin' ny faritra nifanolanana [[Nagorno-Karabakh]], ary nitsidika an' i Jeôrjia sy Armenia manodidina izy.&lt;ref name=&quot;z664&quot;/&gt; Tany Jeôrjia izy dia nanatevin-daharana [[Fihetsiketsehana tao Jeôrjia 2023–2024|fihetsiketsehana politika]] manohitra ny [[Georgian Dream|fitondran' i Jeôrjia]] tao [[Tbilisi]], nilaza hoe &quot;Ato aho hanambara ny fanohanako sy firaisankinako amin' ireo mpikatroka sy olom-pirenena rehetra izay mitolona hiaro ny zony fototra tahaka ny fahafahana, ny rariny ary ny demaokrasia.&quot;&lt;ref name=&quot;pt41124&quot;&gt;Elena Giordano. [https://www.politico.eu/article/greta-thunberg-joins-rally-against-georgia-new-government/ Greta Thunberg nanatevin-daharana fihetsiketsehana manohitra ny fitondran' i Jeôrjia]. ''Politico''. 4 Novambra 2024. Novangiana ny 19 Novambra 2024.&lt;/ref&gt; Tamin' ny tafatafa iray izy nilaza hoe &quot;Ny hany vokatra hivoaka amin' ny [COP29] dia fianjerana, fifampiraharahana bebe kokoa, ary fanapahan-kevitra an' ohatra izay toa tsara an-tsoratra fotsiny nefa tena fandokafana maitso ihany.&quot;&lt;ref name=&quot;Rasmus Canbäck&quot;/&gt;

Avy eo izy nitsidika an' i Armenia, izay nilazany hoe &quot;Tsy maintsy atsahatsika ny fanaovana fivoriana momba ny toetrandro any amin' ny tany toa an' i Azerbaijan, firenena izay mampijaly mafy ny mponina ao aminy.&quot;&lt;ref&gt;Emily Hanna. [https://www.civilnet.am/en/news/806097/greta-thunberg-in-armenia-the-intersection-of-climate-and-human-rights-at-cop29/ Greta Thunberg ao Armenia: Ny fihaonan' ny toetrandro sy ny zon' olombelona ao amin' ny COP29]. ''CivilNet''. 19 Novambra 2024. Novangiana ny 19 Novambra 2024.&lt;/ref&gt; Tamin' ny fihetsiketsehana iray teo anoloan' ny foiben' ny delegasionan' ny Firenena Mikambana tao [[Yerevan]], nilaza izy hoe &quot;Mampirisika ny haino aman-jery iraisam-pirenena sy ireo manana fahefana ao [[Baku]] izahay mba hitsidika ireo babo Armeniana sy hitaky ny famotsorana avy hatrany ny gadra politika, ny gadra an' ady ary ny babo rehetra.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.newarab.com/news/greta-thunberg-urges-release-armenians-azerbaijan Mpikatroka Greta Thunberg miantso ny famotsorana Armeniana ao Azerbaijan]. ''The New Arab''. 16 Novambra 2024. Novangiana ny 19 Novambra 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;z664&quot;&gt;Anna Harutyunyan. [https://armenianweekly.com/2024/11/18/greta-thunberg-visits-armenia-denounces-azerbaijans-crimes/ Greta Thunberg nitsidika an' i Armenia, nanameloka ny helok' i Azerbaijan]. ''The Armenian Weekly''. 18 Novambra 2024. Novangiana ny 12 Jona 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;a096&quot;&gt;[https://armenpress.am/en/article/1204754 Taorian' ny fanafoanana ny COP-29 tao Baku, Greta Thunberg nitsidika an' i Armenia]. ''Armenpress''. 13 Novambra 2024. Novangiana ny 12 Jona 2025.&lt;/ref&gt; Tany Armenia koa izy nitsidika ny [[Pink Armenia]], izay nilaza hoe &quot;Misaotra an' i Greta Thunberg izahay noho izy nampiakatra ny olana lehibe misy any Armenia teo amin' ny sehatra iraisam-pirenena sy noho izy nampiseho firaisankina tamin' ny hetsika LGBT+.&quot;&lt;ref name=&quot;l083&quot;&gt;[https://pinkarmenia.org/en/news-events/24recap11/ Famintinana {{!}} Novambra 2024]. ''Pink Armenia''. 2 Desambra 2024. Novangiana ny 12 Jona 2025.&lt;/ref&gt;

== Fihevitr' i Thunberg momba ny fiovan' ny toetrandro ==
[[File:Greta Thunberg- World Economic Forum (Davos).webm|thumb|right|thumbtime=05:27|Lahatsary misy an' i Thunberg miteny tamin' ny [[World Economic Forum]] 2019 tao Davos]]
[[File:FFF Berlin 2019-07-19 055.jpg|thumb|right|Thunberg manao kabary tamin' ny fitokonana an-tsekoly ho an' ny fiovan' ny toetrandro tamin' ny Jolay 2019 tao Berlin]]

Nilazan' i Thunberg fa miatrika [[Krizin' ny toetrandro|krizy iankinan' ny aina noho ny hafanan' ny tany]] ny olombelona&lt;ref name=&quot;politico.eu&quot;&gt;Kalina Oroschakoff. [https://www.politico.eu/article/global-climate-icon-finds-that-political-change-is-complicated/ Sari-tarehin' ny toetrandro Greta Thunberg mahita fa “sarotra” ny fiovana ara-politika]. ''Politico''. 16 Avrily 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190806050104/https://www.politico.eu/article/global-climate-icon-finds-that-political-change-is-complicated/ (6 Aogositra 2019).&lt;/ref&gt; ary mitazona ho tompon' andraikitra ny [[tarana-maro be taorian' ny ady]] sy ny taranaka nifandimby rehetra tamin' ny famoronana sy fanohizana fiovana manimba ny toetran' ny Tany.&lt;ref&gt;Greta Thunberg. [https://www.democracynow.org/2018/12/13/you_are_stealing_our_future_greta ''Mangalaranareo ny hoavinay'': Greta Thunberg, 15 taona, manameloka ny tsy fandraisan' izao tontolo izao andraikitra amin' ny fiovan' ny toetrandro]. ''Democracy Now!''. 13 Desambra 2018. Novangiana ny 13 Desambra 2018. Mpanadihady: [[Amy Goodman]]. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190104231252/https://www.democracynow.org/2018/12/13/you_are_stealing_our_future_greta (4 Janoary 2019).&lt;/ref&gt; Mampiasa ohatra sary mazava izy (ohatra hoe “may ny tranontsika”) hanasongadinana ny ahiahiny ary matetika miteny mivantana amin' ny mpitarika ara-barotra sy ara-politika momba ny tsy fahombiazan' izy ireo handray andraikitra iraisana hentitra.&lt;ref name=&quot;Nation0128&quot;&gt;Mark Hertsgaard. [https://www.thenation.com/article/greta-thunberg-climate-change-davos/ Tonga ny Ankizin' ny Toetrandro]. ''[[The Nation]]''. 28 Janoary 2019. Novangiana ny 14 Febroary 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190215050427/https://www.thenation.com/article/greta-thunberg-climate-change-davos/ (15 Febroary 2019).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;Andrea Germanos. [https://www.commondreams.org/news/2018/10/31/our-darkest-hour-declaration-rebellion-new-group-vows-mass-civil-disobedience-save ''Ity no ora maizintsika indrindra'': Amin' ny Fanambarana fikomiana, vondrona vaovao manome toky hanao tsy fankatoavana sivily faobe hamonjena ny Tany]. ''Common Dreams''. 31 Oktobra 2018. Novangiana ny 22 Jolay 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20181118205840/https://www.commondreams.org/news/2018/10/31/our-darkest-hour-declaration-rebellion-new-group-vows-mass-civil-disobedience-save (18 Novambra 2018).&lt;/ref&gt;

Nilaza i Thunberg fa hisy fiantraikany tsy mitovy amin' ny tanora ny fiovan' ny toetrandro, izay hisy vokany lalina amin' ny hoaviny. Nilazany fa mety tsy hanana hoavy intsony ny taranany satria &quot;novidiana ilay hoavy mba hahazoan' olona vitsy vola tsy hay eritreretina.&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian MPS Speech&quot;&gt;Greta Thunberg. [https://www.theguardian.com/environment/2019/apr/23/greta-thunberg-full-speech-to-mps-you-did-not-act-in-time ''Tsy nanao ara-potoana ianareo'': ny lahatenin' i Greta Thunberg feno tamin' ny parlemanta]. ''The Guardian''. 23 Avrily 2019. Novangiana ny 31 Aogositra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190831214211/https://www.theguardian.com/environment/2019/apr/23/greta-thunberg-full-speech-to-mps-you-did-not-act-in-time (31 Aogositra 2019).&lt;/ref&gt; Nilazany koa fa ny olona ao amin' ny [[Atsimon' izao tontolo izao]] no hijaly indrindra amin' ny fiovan' ny toetrandro, na dia izy ireo aza no nandray anjara kely indrindra tamin' ny famoahana gazy karbonika.&lt;ref&gt;Jake Johnson. [https://www.commondreams.org/news/2019/06/07/challenging-us-all-confront-realities-climate-crisis-greta-thunberg-and-fridays ''Noho ny nananany hery hanentanana antsika rehetra hiatrika ny zava-misy amin' ny krizin' ny toetrandro,'' Greta Thunberg sy ny Fridays for Future nandresy ny loka lehibe indrindra momba ny zon' olombelona avy amin' i Amnesty]. ''Common Dreams''. 7 Jona 2019. Novangiana ny 26 Janoary 2020. Tahiry: https://web.archive.org/web/20200127022414/https://www.commondreams.org/news/2019/06/07/challenging-us-all-confront-realities-climate-crisis-greta-thunberg-and-fridays (27 Janoary 2020).&lt;/ref&gt; Naneho fanohanana ireo mpikatroka tanora hafa avy amin' ny firenena an-dalam-pandrosoana izy izay efa miatrika ny [[vokatry ny fiovan' ny toetrandro]]. Tamin' ny fitenenana nataony tao Madrid tamin' ny Desambra 2019 dia nilaza izy hoe &quot;Isika miresaka momba ny hoavintsika, izy ireo miresaka momba ny ankehitriny.&quot;&lt;ref name=&quot;AP Focus on Others&quot;&gt;Frank Jordans; Aritz Parra. [https://apnews.com/baa29614a79cbcd2edb83b9e3f7de90f Be loatra ny momba an' i Greta ve? Mpikatroka miantso ny hanomezana lanja ny hafa]. ''[[Associated Press News]]''. 9 Desambra 2019. Novangiana ny 9 Febroary 2020. Tahiry: (9 Febroary 2020).&lt;/ref&gt;

Tamin' ny sehatra iraisam-pirenena, manakiana ny mpitarika eran-tany izy satria mino fa tsy ampy ny hetsika raisina hampihenana ny famoahana entona maneran-tany.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;Greta Thunberg. [https://www.youtube.com/watch?v=RjsLm5PCdVQ&amp;t=2m23s ''Tiako hihorohoro ianareo'': zazavavy 16 taona manome fampitandremana momba ny toetrandro tao Davos]. ''Guardian News'' tamin' ny alalan' ny YouTube. 25 Janoary 2019. Novangiana ny 22 Jolay 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190917150326/https://www.youtube.com/watch?v=RjsLm5PCdVQ&amp;t=2m23s (17 Septambra 2019).&lt;/ref&gt; Nilazany fa tsy ampy ny fampihenana famoahana, fa tsy maintsy aotra tanteraka raha tiana ho voatazona ambanin' ny 1,5 °C ny hafanan' ny tany. Tamin' ny fitenenana nataony tao amin' ny [[Parlemanta Britanika]] tamin' ny Avrily 2019 dia nilaza izy hoe &quot;Ny zava-misy fa miresaka momba ny 'fampihenana' fa tsy ny 'fampitsaharana' famoahana isika no mety ho hery lehibe indrindra mahatonga ny fitohizan' ny raharaha toy ny mahazatra.&quot;&lt;ref name=&quot;Our house is on fire&quot;&gt;Greta Thunberg. [https://www.theguardian.com/environment/2019/jan/25/our-house-is-on-fire-greta-thunberg16-urges-leaders-to-act-on-climate ''May ny tranontsika'': Greta Thunberg, 16 taona, manentana mpitarika mba haka andraikitra amin' ny toetrandro]. ''The Guardian''. 25 Janoary 2019. Novangiana ny 14 Febroary 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190725051443/https://www.theguardian.com/environment/2019/jan/25/our-house-is-on-fire-greta-thunberg16-urges-leaders-to-act-on-climate (25 Jolay 2019).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Christopher Caldwell. [https://www.nytimes.com/2019/08/02/opinion/climate-change-greta-thunberg.html Hevitra | Ny olana amin' ny fikatrohan' i Greta Thunberg momba ny toetrandro]. ''The New York Times''. 2 Aogositra 2019. Novangiana ny 21 Aogositra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190819194121/https://www.nytimes.com/2019/08/02/opinion/climate-change-greta-thunberg.html (19 Aogositra 2019).&lt;/ref&gt; Nilazany koa fa amin' ny fandraisana andraikitra ilaina dia tsy tokony hihaino azy ny mpanao politika, fa tokony hihaino ny siantifika izay manazava ny fomba hikarakarana ny krizy.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/av/uk-48018034/climate-change-activist-greta-thunberg-listen-to-climate-scientists ''Krizin' ny toetrandro iankinan' ny aina. Henoy ny siantifika'']. ''[[BBC News]]''. 14 Aogositra 2019. Novangiana ny 31 Aogositra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190814200923/https://www.bbc.com/news/av/uk-48018034/climate-change-activist-greta-thunberg-listen-to-climate-scientists (14 Aogositra 2019).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Our house is on fire&quot;/&gt; Araka ny voalazan' ireo mpahay siansa ara-politika Mattia Zulianello sy Diego Ceccobelli, azo faritana ho ekôcentrisma teknokratika ny hevitr' i Thunberg, izay miorina amin' ny &quot;fanandratana ny vox scientifica&quot;.&lt;ref&gt;Mattia Zulianello; Diego Ceccobelli. ''Don't Call it Climate Populism: on Greta Thunberg's Technocratic Ecocentrism''. ''The Political Quarterly''. 2020. Vol. 91, laharana 3, p. 623–631. doi:10.1111/1467-923X.12858. Novangiana ny 3 Septambra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20210903160758/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1467-923X.12858 (3 Septambra 2021).&lt;/ref&gt;

Manokana kokoa, nilaza i Thunberg fa tsy ampy ny fifanarahana natao tao amin' ny Fifanarahana tao Paris mba hamerana ny fiakaran' ny hafanan' ny tany ho 1,5 °C, ary ilaina ny mihen-danja haingana ny fiakaran' ny tsipika famoahana entona manafana ny tany tsy tara kokoa noho ny taona 2020, araka ny voalazan' ny [[Tatitra manokana momba ny fiakaran' ny hafanan' ny tany 1.5 °C|Tatitra manokana momba ny fiakaran' ny hafanan' ny tany 1,5 °C]] navoakan' ny IPCC tamin' ny 2018.&lt;ref&gt;Andrea Germanos. [https://www.commondreams.org/news/2019/07/29/deliver-fundamental-message-survival-future-generations-greta-thunberg-sail-atlantic Hanaterana 'Hafatra Fototra' ho an' ny 'Fahaveloman' ny taranaka ho avy,' Greta Thunberg hananika sambo hanandrana ny Atlantika ho an' i Amerika]. ''Common Dreams''. 29 Jolay 2019. Novangiana ny 31 Aogositra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190831085522/https://www.commondreams.org/news/2019/07/29/deliver-fundamental-message-survival-future-generations-greta-thunberg-sail-atlantic (31 Aogositra 2019).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian MPS Speech&quot; /&gt; Tamin' ny Febroary 2019, tamin' ny fivoriana tao amin' ny [[Vaomieran' ny Toekarena sy ny Fiaraha-monina Eoropeana]], nilaza izy fa ny tanjon' ny Vondrona Eoropeana amin' ny fampihenana 40% amin' ny famoahana entona hatramin' ny taona 2030 dia &quot;tsy ampy hiarovana ny hoavin' ny ankizy mitombo amin' izao fotoana izao&quot;&lt;ref&gt;&lt;blockquote&gt;not sufficient to protect the future for children growing up today&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
ary tsy maintsy mampihena 80% ny famoahana {{CO2}} ny EU, indroa avo heny noho ilay tanjona 40%.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;Lachlan Carmichael. [https://news.yahoo.com/climate-activist-thunberg-urges-eu-double-carbon-reduction-111042030.html Mpikatroka momba ny toetrandro Thunberg miantso ny EU hanamafy avo roa heny ny tanjon' ny fampihenana karbônina]. ''Agence France-Presse'' tamin' ny alalan' i Yahoo! News. 22 Febroary 2019. Novangiana ny 22 Febroary 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190221172831/https://news.yahoo.com/climate-activist-thunberg-urges-eu-double-carbon-reduction-111042030 (21 Febroary 2019).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jennifer Rankin. [https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/21/greta-thunberg-tells-eu-your-greenhouse-gas-targets-are-too-low Greta Thunberg milaza amin' ny EU: ambany loatra ny tanjonareo momba ny entona manafana ny tany]. ''The Guardian''. 21 Febroary 2019. Novangiana ny 31 Aogositra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190901001043/https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/21/greta-thunberg-tells-eu-your-greenhouse-gas-targets-are-too-low (1 Septambra 2019).&lt;/ref&gt;

Namerina ny heviny momba ny tsy fandraisana andraikitra ara-politika indray i Thunberg tamin' ny tafatafa iray tamin' ny Novambra 2020 izay nilazany hoe &quot;faly ny mpitondra mametraka tanjona ho an' ny am-polony taona ho avy, nefa misalasala rehefa ilaina ny hetsika maika.&quot;
&lt;ref name=&quot;carrington-2020-11-09&quot;&gt;Damian Carrington. [''Mpihatsaravelatsihy sy fandokafana maitso'': Greta Thunberg manakiana mpitondra amin' ny krizin' ny toetrandro]. ''The Guardian''. 9 Novambra 2020. Novangiana ny 9 Novambra 2020. Tahiry: https://web.archive.org/web/20201109130732/https://www.theguardian.com/environment/2020/nov/09/hypocrites-and-greenwash-greta-thunberg-climate-crisis (9 Novambra 2020).&lt;/ref&gt; Nanakiana ny [[Drafitra maitso eoropeana]] izy, izay mikendry ny hahatonga ny Vondrona Eoropeana ho [[aotra karbonina]] amin' ny taona 2050,&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/environment/2020/jul/21/greta-thunberg-says-eu-recovery-plans-climate-provisions-inadequate Greta Thunberg milaza fa tsy ampy ny fepetra momba ny toetrandro ao amin' ny drafitra famerenana amin' laoniny ny EU]. ''The Guardian''. 21 Jolay 2020. Novangiana ny 30 Oktobra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20211030041531/https://www.theguardian.com/environment/2020/jul/21/greta-thunberg-says-eu-recovery-plans-climate-provisions-inadequate (30 Oktobra 2021).&lt;/ref&gt; nilaza fa &quot;mandefa hafatra mazava fa misy hetsika tena izy sy ampy atao, nefa tsy misy akory izany. Tsy mifampiraharaha ny natiora, ary tsy afaka manao fifanarahana amin' ny fizika ianao.&quot;&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/green-deal/147633 Thunberg miantso ny lalàna vaovao momba ny toetrandro EU hoe 'fandresena lahatra']. ''EUobserver''. 5 Martsa 2020. Novangiana ny 30 Oktobra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20211030041520/https://euobserver.com/green-deal/147633 (30 Oktobra 2021).&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Jolay 2020, i Thunberg, [[Luisa Neubauer]], [[Anuna De Wever]] ary [[Adélaïde Charlier]] dia nanoratra taratasy misokatra ho an' ireo mpitarika rehetra ao amin' ny EU sy ireo filoha mpanjaka nilaza fa tsy maintsy &quot;miaro ny hanaovana ny [[ekosida]] ho heloka iraisam-pirenena eo anivon' ny Fitsarana Heloka Bevava Iraisam-pirenena.&quot;&lt;ref&gt;Sophie Yeo. [https://www.bbc.com/future/article/20201105-what-is-ecocide Ekosida: Tokony ho heloka ve ny famonoana ny natiora?]. ''BBC''. 6 Novambra 2020. Novangiana ny 16 Jona 2023. Tahiry: https://web.archive.org/web/20230907204335/https://www.bbc.com/future/article/20201105-what-is-ecocide (7 Septambra 2023).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.stopecocide.earth/supporters Mpanohana ny Lalàn' ny Ekosida]. ''Stop Ecocide International''. Novangiana ny 16 Jona 2023. Tahiry: https://web.archive.org/web/20230606045438/https://www.stopecocide.earth/supporters (6 Jona 2023).&lt;/ref&gt; Tamin' ny Jona 2023, niantso ny famotehana ny tohodranon' i Kakhovka tany Okraina nataon' i Rosia ho ekosida i Thunberg ary niantso ny hampiantsoana fitsarana, nilaza hoe &quot;Tsy maintsy tompon' andraikitra amin' ny hetsika sy ny heloka nataony i Rosia. Ny mason' izao tontolo izao dia mitodika amin' izy ireo izao.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/thunberg-criticises-russia-over-ukraine-dam-ecocide-2023-06-09 Thunberg manakiana an' i Rosia momba ny 'ekosida' tamin' ny tohodranon' i Okraina]. ''Reuters''. 9 Jona 2023. Novangiana ny 16 Jona 2023. Tahiry: https://web.archive.org/web/20230611185745/https://www.reuters.com/world/europe/thunberg-criticises-russia-over-ukraine-dam-ecocide-2023-06-09 (11 Jona 2023).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.yahoo.com/greta-thunberg-joins-rally-bonn-112305595.html Greta Thunberg nanatevin-daharana fihetsiketsehana tao Bonn manohitra ny ekosidan' i Rosia tao Okraina]. ''Yahoo News''. 15 Jona 2023. Novangiana ny 16 Jona 2023. Tahiry: https://web.archive.org/web/20230616133130/https://news.yahoo.com/greta-thunberg-joins-rally-bonn-112305595.html (16 Jona 2023).&lt;/ref&gt;

Tamin' ny tafatafa iray vetivety talohan' ny [[Fivoriana 2021 momba ny fiovan' ny toetrandro ao amin' ny Firenena Mikambana]] (COP26) tao Glasgow, rehefa nanontaniana an' i Thunberg hoe hatraiza ny fanantenany fa hahazo vokatra ilay fivoriana, dia namaly izy hoe &quot;Tsy nisy zavatra niova hatramin' ny taona lasa. Hilaza ny mpitondra hoe 'hataontsika izao sy izao, hanambatra hery isika dia hahatratra an' izao', nefa tsy hanao na inona na inona. Mety misy zavatra an' ohatra fotsiny, kaonty foronina, zavatra tsy misy fiantraikany lehibe. Afaka manana COP maro isika, saingy tsy hisy tena vokatra hivoaka avy aminy.&quot;&lt;ref name=hattenstone&gt;Simon Hattenstone. [https://www.theguardian.com/environment/ng-interactive/2021/sep/25/greta-thunberg-i-really-see-the-value-of-friendship-apart-from-the-climate-almost-nothing-else-matters Tafatafa: Ny fiovàn' i Greta Thunberg]. ''The Guardian''. 25 Septambra 2021. Novangiana ny 25 Septambra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20211030164705/https://www.theguardian.com/environment/ng-interactive/2021/sep/25/greta-thunberg-i-really-see-the-value-of-friendship-apart-from-the-climate-almost-nothing-else-matters (30 Oktobra 2021).&lt;/ref&gt; Niantso an' i [[Xi Jinping]], filohan' i Sina, izy ho &quot;mpitarika fitondrana jadona&quot;
ary nilaza fa &quot;ny demokrasia no vahaolana voalohany amin' ny krizin' ny toetrandro, satria ny hany afaka manavotra antsika amin' ity toe-javatra ity dia ... tsindry goavana avy amin' ny vahoaka.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/12/greta-thunberg-cop26-interview Greta Thunberg: vonona hihaona amin' i Biden amin' ny Cop26 aho saingy aza manantena be]. ''The Guardian''. 12 Oktobra 2021. Novangiana ny 30 Oktobra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20211030041519/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/12/greta-thunberg-cop26-interview (30 Oktobra 2021).&lt;/ref&gt;

== Fanehoan-kevitra sy fiantraikany avy amin' ny besinimaro ==

=== Akademisiana ===
Tamin' ny Febroary 2019, akademisiana 224 no nanao sonia taratasy misokatra fanohanana nilaza fa nahazo aingam-panahy tamin' ny hetsiky ny Thunberg sy ireo ankizy mpianatra nitokona izy ireo tamin' ny fanaovana re feo.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/13/school-climate-strike-childrens-brave-stand-has-our-support Fitokonana noho ny toetrandro ataon' ny ankizy an-tsekoly: mijoro am-pahasahiana, manohana izahay]. ''The Guardian''. 13 Febroary 2019. Fidirana 22 Jolay 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190825072245/https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/13/school-climate-strike-childrens-brave-stand-has-our-support (25 Aogositra 2019).&lt;/ref&gt; Io fanohanana avy amin' ny akademisiana, anisan' izany ny mpahay siansa maro, io dia mifanohitra tanteraka amin' ny fanoherana izay matetika azon' i Thunberg avy amin' ny mpanao politika.&lt;ref&gt;Briand F. 2012. ''Making research count in marine governance – The communication challenge''. ''CIESM Marine Policy Series'' laharana 3, 36 p. ISSN 2306-4897 [https://www.ciesm.org/FBriand_comm&amp;governance.pdf]&lt;/ref&gt;

=== Mpanao politika ===
Nifanena tamin' ny mpanao politika sy mpitarika eran-tany maro i Thunberg saingy nilaza fa tsy mahita na mpanao politika iray akory izy izay nahatonga azy ho gaga. Rehefa nanontaniana momba an' i [[Jacinda Ardern]], Praiminisitra an' i Novely Zelandy, izay nilaza fa olana iankinan' ny aina na fahafatesana ny krizin' ny toetrandro, dia naneho hevitra i Thunberg hoe: “Mahatsikaiky fa heverin' ny olona ho mpitarika amin' ny toetrandro i Jacinda Ardern sy ny toa azy. Izay no mampiseho fa tena kely ny fahalalan' ny olona momba ny krizin' ny toetrandro.”&lt;ref&gt;&quot;It's funny that people believe Jacinda Ardern and people like that are climate leaders. That just tells you how little people know about the climate crisis.&quot;&lt;/ref&gt; Nilaza i Thunberg fa tsy miraharaha teny sy fihetseham-po izy: “Mazava loatra fa tsy nihena ny famoahana entona. Tsy ilaina akory ny milaza fa tsy manao na inona na inona ireo olona ireo.”&lt;ref&gt;&quot;Obviously the emissions haven't fallen. It goes without saying that these people are not doing anything.&quot;&lt;/ref&gt; Raha ny marina, nitombo 2% tamin' ny 2019 ny famoahana entona manafana ny toetrandro ao Novely Zelandy.&lt;ref name=&quot;Hattenstone-2021&quot; /&gt;

Sekretera Jeneralin' ny Firenena Mikambana [[António Guterres]] dia nanohana ny fitokonana sekoly natombok' i Thunberg, niaiky hoe: “Ny taranako tsy nahavita namaly araka ny tokony ho izy ny fanamby lehibe ateraky ny fiovan' ny toetrandro. Tsapan' ny tanora lalina izany. Tsy mahagaga raha tezitra izy ireo.”&lt;ref&gt;&quot;My generation has failed to respond properly to the dramatic challenge of climate change. This is deeply felt by young people. No wonder they are angry.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;António Guterres. [https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/mar/15/climate-strikers-urgency-un-summit-world-leaders Tokony hanentana antsika rehetra handray andraikitra amin' ny fivoriana manaraka an' ny ONU ny mpitokona noho ny toetrandro]. ''The Guardian''. 15 Martsa 2019. Fidirana 18 Martsa 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190318075042/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/mar/15/climate-strikers-urgency-un-summit-world-leaders (18 Martsa 2019).&lt;/ref&gt; Tamin' ny hetsika iray tao Novely Zelandy tamin' ny Mey 2019, nilaza i Guterres fa “tsy mandresy amin' ny ady amin' ny fiovan' ny toetrandro” ny taranany ary anjaran' ny tanora no “hamonjy ny tany”.&lt;ref&gt;&quot;not winning the battle against climate change&quot; / &quot;rescue the planet&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jason Walls. [https://www.nzherald.co.nz/politics/news/article.cfm?c_id=280&amp;objectid=12230530 Sekretera Jeneralin' ny ONU Antonio Guterres nilaza fa tokony nanao bebe kokoa momba ny fiovan' ny toetrandro ny taranany]. ''[[The New Zealand Herald]]''. 13 Mey 2019. Fidirana 22 Jolay 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190516124801/https://www.nzherald.co.nz/politics/news/article.cfm?c_id=280&amp;objectid=12230530 (16 Mey 2019).&lt;/ref&gt;

[[File:Greta Thunberg urges MEPs to show climate leadership - 49617793623.jpg|thumb|Thunberg miantso ny [[MPE]] haneho fitarika amin' ny toetrandro, nahazo fiderana mitsangana, 2020.]]

Ireo kandidà Demaokrata tamin' ny [[Fifidianana filohan' i Etazonia 2020]], anisan' izany [[Kamala Harris]], [[Beto O'Rourke]], ary [[Bernie Sanders]], dia naneho fanohanana taorian' ny lahateniny tamin' ny fivoriana hetsika tamin' ny Septambra 2019 tao New York.&lt;ref&gt;Tess Bonn. [https://thehill.com/hilltv/rising/462777-climate-change-activist-greta-thunberg-terrifies-people Mpikatroka momba ny toetrandro: ny “lasa endrik' ity olana ity” i Thunberg dia mampatahotra olona maro]. ''[[The Hill (newspaper)|The Hill]]''. 24 Septambra 2019. Fidirana 26 Janoary 2020. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191207021714/https://thehill.com/hilltv/rising/462777-climate-change-activist-greta-thunberg-terrifies-people (7 Desambra 2019).&lt;/ref&gt; Nanamarika ny Kansilera alemà Angela Merkel fa ny mpikatroka tanora toa an' i Thunberg no nanosika ny governemantany hihafaingana amin' ny hetsika momba ny toetrandro.&lt;ref&gt;[https://www.france24.com/en/20190719-merkel-says-greta-thunberg-drove-us-move-climate-change Nilaza i Merkel fa “noteren' i Greta Thunberg” izy ireo hiroso amin' ny fiovan' ny toetrandro]. ''[[France 24]]''. 19 Jolay 2019. Fidirana 28 Janoary 2020. Tahiry: https://web.archive.org/web/20200128111722/https://www.france24.com/en/20190719-merkel-says-greta-thunberg-drove-us-move-climate-change (28 Janoary 2020).&lt;/ref&gt;

Noharanitan' ny mpanao politika ihany koa i Thunberg sy ny fampielezany, manomboka amin' ny fanafihana manokana ka hatramin' ny filazana fa manatsotra tafahoatra olana sarotra izy. Anisan' ireo mpitsikera i [[Scott Morrison]], Praiminisitra Aostraliana,&lt;ref&gt;David Crowe. [https://www.smh.com.au/politics/federal/morrison-warns-against-needless-anxiety-after-thunberg-climate-speech-20190925-p52uma.html Morrison mampitandrina amin' ny “fiahiahiana tsy ilaina” taorian' ny lahatenin' i Thunberg momba ny toetrandro]. ''The Sydney Morning Herald''. 25 Septambra 2019. Fidirana 31 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191031131722/https://www.smh.com.au/politics/federal/morrison-warns-against-needless-anxiety-after-thunberg-climate-speech-20190925-p52uma.html (31 Oktobra 2019).&lt;/ref&gt; ny kansilera alemà [[Angela Merkel]],&lt;ref&gt;Oliver Moody. [https://www.thetimes.com/world/europe/article/worlds-leaders-turn-on-greta-thunberg-after-legal-move-over-carbon-emissions-w3dnr75bs Mpitarika eran-tany mihodina manohitra an' i Greta Thunberg taorian' ny hetsika ara-dalàna momba ny entona karbônina]. ''[[The Times]]''. 26 Septambra 2019. Fidirana 31 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191031132127/https://www.thetimes.co.uk/article/worlds-leaders-turn-on-greta-thunberg-after-legal-move-over-carbon-emissions-w3dnr75bs (31 Oktobra 2019).&lt;/ref&gt; ny filoha frantsay [[Emmanuel Macron]],&lt;ref&gt;[https://www.businessinsider.com/french-president-reacts-to-greta-thunbergs-climate-change-lawsuit-2019-9 Nilazan' i Emmanuel Macron fa “hampiteraka fifandrafiana” i Thunberg rehefa nitory an' i Frantsa noho ny tsy fandraisana andraikitra amin' ny hafanan' ny tany]. ''Business Insider''. 24 Septambra 2019. Fidirana 30 Oktobra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20211030041519/https://www.businessinsider.com/french-president-reacts-to-greta-thunbergs-climate-change-lawsuit-2019-9 (30 Oktobra 2021).&lt;/ref&gt; ny filoha rosiana [[Vladimir Putin]],&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-thunberg-idUSKBN1WH1FM Putin: Tsy mizara hafaliana amin' ny lahatenin' i Greta Thunberg ao amin' ny ONU aho]. ''[[Reuters]]''. 2 Oktobra 2019. Fidirana 30 Oktobra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20201126023602/https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-thunberg-idUSKBN1WH1FM (26 Novambra 2020).&lt;/ref&gt; ny [[OPEC]] (Fikambanan' ny Fanjakana Mpamokatra Solitany) ary imbetsaka ny filoha amerikanina [[Donald Trump]].&lt;ref&gt;[https://www.afp.com/en/news/826/climate-campaigners-greatest-threat-oil-sector-opec-doc-1i79w11 Mpikatroka momba ny toetrandro no “fandrahonana lehibe indrindra” ho an' ny sehatry ny solitany: hoy ny OPEC]. Agence France-Presse. 2 Jolay 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190704220750/https://www.afp.com/en/news/826/climate-campaigners-greatest-threat-oil-sector-opec-doc-1i79w11 (4 Jolay 2019).&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Septambra 2019, nizara lahatsary i Trump ahitana an' i Thunberg tezitra niteny tamin' ny mpitarika eran-tany, miaraka amin' ny teniny hoe “maty ny olona, potika tanteraka ny rafitra tontolo iainana; eo am-piandohan' ny [[Fongotra Holosena|fongotra faobe]] isika.” Nanoratra i Trump tao amin' ny Twitter hoe: “Toa tovovavy sambatra be izy, miandrandra hoavy mamirapiratra sy mahafinaritra. Mahafinaritra ny mahita!” Namaly i Thunberg tamin' ny fanovana ny mombamomba azy ao Twitter araka ny famaritany, ary nilaza fa tsy azony “ny antony hisafidianan' ny olon-dehibe haneso ankizy sy tanora noho ny fifandraisana sy ny fandraisana andraikitra amin' ny siansa raha afaka manao zavatra tsara izy ireo.”&lt;ref&gt;Loharano maromaro:

* Veronica Stracqualursi. [https://edition.cnn.com/2019/09/24/politics/trump-greta-thunberg-climate-change-trnd/index.html Trump maneso an' i Greta Thunberg, tanora mpikatroka momba ny toetrandro]. ''[[CNN]]''. 25 Septambra 2019. Fidirana 5 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191005131531/https://edition.cnn.com/2019/09/24/politics/trump-greta-thunberg-climate-change-trnd/index.html (5 Oktobra 2019).
* Michelle Nichols. [https://www.reuters.com/article/us-climate-change-un-thunberg/teenage-climate-activist-thunberg-takes-on-trumps-twitter-taunt-idUSKBN1W9299 Tanora mpikatroka Thunberg mamaly ny fanesoan' i Trump ao Twitter]. ''[[Reuters]]''. 25 Septambra 2019. Fidirana 5 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191005073433/https://www.reuters.com/article/us-climate-change-un-thunberg/teenage-climate-activist-thunberg-takes-on-trumps-twitter-taunt-idUSKBN1W9299 (5 Oktobra 2019).
* Rob Gilles; Frank Jordans. [https://www.apnews.com/deb9b5aea9b24ee6a579f242d9149982 Greta: Maneso ankizy ny olon-dehibe satria atahoran' izy ireo ny fomba fijeriny]. ''[[Associated Press News]]''. 28 Septambra 2019. Fidirana 5 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190930202854/https://www.apnews.com/deb9b5aea9b24ee6a579f242d9149982 (30 Septambra 2019).
* [https://news.yahoo.com/trump-slammed-trolling-greta-thunberg-climate-speech-071912588.html Voatsikera i Trump noho ny fanesoana ny lahatenin' i Greta Thunberg]. [[Agence France-Presse]]. 25 Septambra 2019. Fidirana 5 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191006232010/https://news.yahoo.com/trump-slammed-trolling-greta-thunberg-climate-speech-071912588.html (6 Oktobra 2019).&lt;/ref&gt; Tamin' ny Desambra 2019, naneso azy indray i Trump rehefa notononina ho ''Time'' Olona 2019 i Thunberg, ka nibitsika hoe: “Tena adaladala. Tokony hiasa amin' ny olan' ny fitantanana hatezerany i Greta, dia handeha hijery sarimihetsika taloha tsara miaraka amin' ny namana! Milamina Greta, milamina!”&lt;ref&gt;Laurel Wamsley. [https://www.npr.org/2019/12/12/787488397/after-greta-thunberg-wins-time-honor-trump-tweets-chill-and-go-to-the-movies Rehefa nahazo ny voninahitr' ny ''Time'' i Greta Thunberg, i Trump manoro hevitra hoe “milamìna” ary hijery sarimihetsika]. ''NPR''. 12 Desambra 2019. Fidirana 21 Janoary 2023. Tahiry: https://web.archive.org/web/20230121224810/https://www.npr.org/2019/12/12/787488397/after-greta-thunberg-wins-time-honor-trump-tweets-chill-and-go-to-the-movies (21 Janoary 2023).&lt;/ref&gt; Namaly i Thunberg tamin' ny fanovana ny mombamomba azy tao Twitter ho: “Tovovavy iray miasa amin' ny olan' ny fitantanana hatezerana. Amin' izao fotoana izao dia miala sasatra ary mijery sarimihetsika taloha miaraka amin' ny namana.”&lt;ref&gt;Derrick Bryson Taylor. [https://www.nytimes.com/2019/12/12/us/politics/greta-thunberg-trump.html Trump maneso an' i Greta Thunberg ao amin' ny Twitter, ary mamaly izy]. ''The New York Times''. 12 Desambra 2019. Fidirana 14 Desambra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191214194438/https://www.nytimes.com/2019/12/12/us/politics/greta-thunberg-trump.html (14 Desambra 2019).&lt;/ref&gt; Nandritra ny [[Fifidianana filohan' i Etazonia 2020]], namaly ny bitsik' i Trump “Stop the count!” i Thunberg toy izao: “Tena adaladala. Tokony hiasa amin' ny olan' ny fitantanana hatezerana i Donald, dia handeha hijery sarimihetsika taloha tsara miaraka amin' ny namana! Milamina Donald, milamina!”&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/greta-thunberg-mocks-trump-over-election-fraud-claims/a-55516598 Greta Thunberg maneso an' i Trump momba ny filazan' ny hosoka tamin' ny fifidianana]. ''[[Deutsche Welle]]''. Fidirana 15 Janoary 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20210121001221/https://www.dw.com/en/greta-thunberg-mocks-trump-over-election-fraud-claims/a-55516598 (21 Janoary 2021).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://globalnews.ca/news/7447420/greta-thunberg-donald-trump-tweet/ Greta Thunberg maneso ny hatezeran' i Trump: ‘Milamina, Donald, milamina!']. ''[[Global News]]''. Fidirana 15 Janoary 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20210121070803/https://globalnews.ca/news/7447420/greta-thunberg-donald-trump-tweet/ (21 Janoary 2021).&lt;/ref&gt;

Tamin' ny Oktobra 2019, nilaza i Putin fa “ankizivavy tsara sy marina fo” i Thunberg, sady nanolo-kevitra fa ampiasaina hanompoan' ny tombontsoan' ny hafa izy. Nitsikera azy izy ho “tsy ampy fampahafantarana”, nanampy hoe: “Tsy nisy nanazava tamin' i Greta fa sarotra sy tsy mitovy ny tontolo maoderina, ary ny olona ao Afrika na any amin' ny firenena aziatika maro te hiaina amin' ny haavon' ny harena mitovy amin' ny any Soeda.” Tahaka ny namaliany an' i Trump, dia novain' i Thunberg hanaraka io famaritana io ny mombamomba azy ao Twitter.&lt;ref&gt;Loharano maromaro:

* Tania Snuggs. [https://news.sky.com/story/climate-change-activist-greta-thunberg-poorly-informed-claims-vladimir-putin-11826259 Putin: Tsy “ampy fampahafantarana” i Greta Thunberg]. ''[[Sky News]]''. 3 Oktobra 2019. Fidirana 4 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191004014745/https://news.sky.com/story/climate-change-activist-greta-thunberg-poorly-informed-claims-vladimir-putin-11826259 (4 Oktobra 2019).
* [https://www.france24.com/en/20191004-greta-thunberg-mocks-putin-s-kind-girl-jibes-on-twitter Greta Thunberg maneso ny teny fanambanian' i Putin hoe “ankizivavy tsara” ao amin' ny Twitter]. ''[[France 24]]''. 4 Oktobra 2019. Fidirana 15 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191015213230/https://www.france24.com/en/20191004-greta-thunberg-mocks-putin-s-kind-girl-jibes-on-twitter (15 Oktobra 2019).
* [https://apnews.com/6ea9262e7ea24efab5acf6ee877945fe Manambara i Putin fa ampiasaina ilay tanora mpikatroka momba ny toetrandro]. ''[[Associated Press News]]''. 3 Oktobra 2019. Fidirana 5 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191004082941/https://apnews.com/6ea9262e7ea24efab5acf6ee877945fe (4 Oktobra 2019).
* Vladimir Soldatkin; Dmitry Zhdannikov. [https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-thunberg/putin-i-dont-share-excitement-about-greta-thunbergs-un-speech-idUSKBN1WH1FM Putin: Tsy mizara hafaliana amin' ny lahatenin' i Greta Thunberg ao amin' ny ONU aho]. ''[[Reuters]]''. 2 Oktobra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191117151345/https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-thunberg/putin-i-dont-share-excitement-about-greta-thunbergs-un-speech-idUSKBN1WH1FM (17 Novambra 2019).&lt;/ref&gt; Tamin' ny Desambra 2019, nibitsika i Thunberg hoe: “Raha tena marina, novonoina mihitsy ireo vahoaka teratany satria niezaka niaro ny ala amin' ny [[Fandravan-kazo tsy ara-dalàna ao amin' ny Ala Amazonia|fandravan-kazo tsy ara-dalàna]]. Im-betsaka. Mahamenatra fa mangina izao tontolo izao momba izany.” Rehefa nanontaniana momba io lohahevitra io roa andro tatỳ aoriana, dia namaly ny filohan' i Brezila tamin' izay [[Jair Bolsonaro]] hoe: “Nilaza i Greta fa maty ny Indiana satria niezaka niaro ny [[Ala Amazonia|Amazonia]] izy ireo. Mahavariana ny fomba anomezan' ny gazety feo ny zazavavy maditra tahaka izany.” Tamin' io andro io ihany dia novain' i Thunberg ny mombamomba azy ho {{lang|pt|pirralha}}, teny pôrtiogey midika hoe {{gloss|zazakely maditra}} nampiasain' i Bolsonaro.&lt;ref&gt;[https://g1.globo.com/natureza/noticia/2019/12/10/ativista-greta-thunberg-muda-descricao-no-twitter-para-pirralha-apos-declaracao-de-bolsonaro.ghtml Mpikatroka Greta Thunberg manova ny famaritana ao amin' ny Twitter ho ‘pirralha' taorian' ny tenin' i Bolsonaro]. ''G1''. 10 Desambra 2019. Fidirana 10 Desambra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191210155236/https://g1.globo.com/natureza/noticia/2019/12/10/ativista-greta-thunberg-muda-descricao-no-twitter-para-pirralha-apos-declaracao-de-bolsonaro.ghtml (10 Desambra 2019).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tom Phillips. [http://www.theguardian.com/environment/2019/dec/10/greta-thunberg-jair-bolsonaro-brazil-indigenous-amazon Nampiantsika an' i Greta ho “pirralha” ny mpitarika farany havanana Breziliana Jair Bolsonaro]. ''[[The Guardian]]''. 10 Desambra 2019. Fidirana 26 Febroary 2022. Tahiry: https://web.archive.org/web/20220126133932/https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/10/greta-thunberg-jair-bolsonaro-brazil-indigenous-amazon (26 Janoary 2022).&lt;/ref&gt;

Tamin' ny tantara navoakan' ny ''Time'' tamin' ny Mey 2019, namaly ny fanehoan-kevitra manevateva azony an-tserasera i Thunberg hoe: “Tena mampihomehy rehefa ny hany azon' ny olona atao dia ny maneso anao, na miresaka ny bika aman' endrinao na toetranao, satria midika izany fa tsy manana adihevitra na zavatra hafa holazaina izy ireo.”&lt;ref name=&quot;time.com&quot;&gt;Suyin Haynes. [https://time.com/collection/next-generation-leaders/5584902/greta-thunberg-next-generation-leaders/ ‘Ankehitriny dia miteny amin' izao tontolo izao aho.' Ahoana no nahatonga ny tanora mpikatroka momba ny toetrandro Greta Thunberg henoina] {{Wayback|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/5584902/greta-thunberg-next-generation-leaders/ |date=20190722212014 }}. ''Time''. 16 Mey 2019. Fidirana 22 Jolay 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20190722212014/https://time.com/collection-post/5584902/greta-thunberg-next-generation-leaders/ (22 Jolay 2019).&lt;/ref&gt; Filohan' i Etazonia teo aloha sady solon-toeran' i Trump tatỳ aoriana [[Joe Biden]] dia namaly ny fanesoan' i Trump taorian' ny nahatongavan' i Thunberg ho Olona 2019 an' ny ''Time'', nibitsika tamin' i Trump hoe: “Karazana filoha manao tsindry hazo lena amin' ny tanora ve ianao? @realDonaldTrump, afaka mianatra amin' i Greta ianao momba ny dikan' ny maha-mpitarika.”&lt;ref&gt;Veronica Stracqualursi. [https://www.cnn.com/2019/12/12/politics/trump-greta-thunberg-time-person-of-the-year/index.html Trump maneso indray an' i Greta Thunberg, tanora mpikatroka momba ny toetrandro]. ''[[CNN]]''. 13 Desambra 2019. Fidirana 14 Desambra 2019. Tahiry: https://web.archive.org/web/20191214214004/https://www.cnn.com/2019/12/12/politics/trump-greta-thunberg-time-person-of-the-year/index.html (14 Desambra 2019).&lt;/ref&gt;

Tamin' ny 30 Martsa 2021, [[Frans Timmermans]], Komisionera Eoropeana misahana ny Hetsika momba ny Toetrandro, dia nilaza tao amin' ny bitsika taorian' ny niresahany tamin' i Thunberg fa “Mijanona hifikitra amin' ny fanoloran-tena” ny Vaomiera hampanao ny [[Paikady iombonana momba ny fambolena]] “hanatanteraka ny tanjon' ny” [[Drafitra maitso eoropeana]].&lt;ref&gt;Politico. [https://www.politico.eu/article/greta-thunberg-timmermans-not-doing-enough-to-green-eu-farm-policy/ Greta Thunberg: tsy ampy ny ataon' i Timmermans amin' ny fanalefahana ny politika ambanivohitra EU]. ''Politico''. 30 Martsa 2021. Fidirana 30 Oktobra 2021. Tahiry: https://web.archive.org/web/20211030041519/https://www.politico.eu/article/greta-thunberg-timmermans-not-doing-enough-to-green-eu-farm-policy/ (30 Oktobra 2021).&lt;/ref&gt;

=== Gazety ===
[[File:Greta Thunberg at the Parliament (33744698908).jpg|thumb|Thunberg nobahanan' ny mpanao gazety tao amin' ny Parlemanta Eoropeana, 2019]]

Tamin' ny Aogositra 2019, nosoratan' i Scott Walsman tao amin' ''[[Scientific American]]'' fa ireo mpanohitra an' i Thunberg dia nanao fanafihana manokana, nanevateva ny &quot;autisme&quot;-ny, ary miha-miantehitra amin' ny fanafihana [[ad hominem]] mba hanalefahana ny fiantraikany.&lt;ref&gt;&quot;launched personal attacks&quot;, &quot;bash [her] autism&quot;, ary &quot;increasingly rely on ad hominem attacks to blunt her influence&quot;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.scientificamerican.com/article/climate-deniers-launch-personal-attacks-on-teen-activist/ &quot;Mpandainga ny fiovan' ny toetrandro manafika ankizy mpikatroka amin' ny fomba manokana.&quot; Scott Waldman, Scientific American, 9 Aogositra 2019. Nalaina tamin' ny 29 Aogositra 2019. Voatahiry tamin' ny 10 Aogositra 2019.]&lt;/ref&gt; 

Nosoratan' i Aditya Chakrabortty tao amin' ''The Guardian'', nilaza izy fa ireo mpanao gazety anisan' izany i [[Brendan O'Neill (mpanao gazety)|Brendan O'Neill]], [[Toby Young]], ny bilaogy ''[[Guido Fawkes]]'', ary koa [[Helen Dale]] sy [[Rod Liddle]] tao amin' ''[[The Spectator]]'' sy ''[[The Sunday Times]]'', dia nanao fanafihana manokana feno habibiana tamin' i Thunberg.&lt;ref&gt;&quot;ugly personal attacks&quot;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/may/01/greta-thunberg-right-environmental-activist-attacks &quot;Ny fanenjehana an' i Greta Thunberg dia porofo fa lany hevitra ny ankavanana.&quot; Aditya Chakrabortty, The Guardian, 1 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 21 Jolay 2019.] 
&lt;/ref&gt;
Mpanao gazety britanika amin' ny fahitalavitra [[Piers Morgan]] koa dia naneso an' i Thunberg. &lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/piers-morgan-gret-thunberg-extinction-rebellion-good-morning-britain_uk_5d9c5f7ee4b099389806106c &quot;Nanesoeso an' i Greta Thunberg i Piers Morgan raha nanafika ireo 'mpihatsaravelatsihy Extinction Rebellion tsy menatra' izy.&quot; Ash Percival, HuffPost, 8 Oktobra 2019. Nalaina tamin' ny 1 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 12 Martsa 2021.]&lt;/ref&gt; 

Ho ampahany amin' ny [[fandavana ny fiovan' ny toetrandro]], ny antoko [[havan' ny havanana]] alemana [[Alternative for Germany]] (AfD) dia nanafika an' i Thunberg amin' ny fomba tena mahery vaika, hoy i Jakob Guhl, mpikaroka ao amin' ny [[Institute for Strategic Dialogue]].&lt;ref&gt;&quot;in fairly vicious ways&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/environment/2019/may/14/germanys-afd-attacks-greta-thunberg-as-it-embraces-climate-denial &quot;AfD any Alemaina mihodina manohitra an' i Greta Thunberg rehefa mandray ny fandavana ny fiovan' ny toetrandro.&quot; Kate Connolly, The Guardian, 14 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 17 Jolay 2019.]&lt;/ref&gt; 

Ny lahatsoratra Twitter nataon' i [[Arron Banks]] nilaza fa misy lozam-piaramanidina an-tsambo hafahafa mitranga amin' ny volana Aogositra mikasika an' i Thunberg dia nampahatezitra solombavambahoaka britanika maro, olo-malaza ary akademisiana.&lt;ref&gt;&quot;freak yachting accidents do happen in August&quot;&lt;/ref&gt; Nilaza i [[Tanja Bueltmann]], mpanorina ny EU Citizens' Champion, fa nampiditra ny faharendrehan' ny ankizy ho amin' ny fialam-boliny i Banks ary nilaza izy fa ny ankamaroan' ireo manafika an' i Thunberg dia lehilahy fotsy, eo anelanelan' ny taona, avy amin' ny ankavanana ara-politika. &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/uk-news/2019/aug/15/arron-banks-jokes-about-greta-thunberg-and-freak-yachting-accidents &quot;Manao hatsikana momba an' i Greta Thunberg sy ny lozam-piaramanidina hafahafa i Arron Banks.&quot; Mattha Busby, The Guardian, 15 Aogositra 2019. Nalaina tamin' ny 21 Aogositra 2019. Voatahiry tamin' ny 20 Aogositra 2019.]&lt;/ref&gt; 

Nosoratan' i [[Gaby Hinsliff]] tao amin' ''The Guardian'' fa lasa toby vaovao amin' ny ady ara-kolontsaina Brexit i Thunberg, ary nilaza fa ny hatezerana ateraky ny fanafihana manokana nataon' ny Brexiteers tamin' i Thunberg dia manome azy ireo ny oksizenina tian' izy ireo amin' ny fifantohana ara-panjakana.&lt;ref&gt;&quot;the new front in the Brexit culture war&quot; ... &quot;gives them the welcome oxygen of publicity&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/aug/17/greta-thunberg-brexit-culture-war-nigel-farage &quot;Ahoana no nahatonga an' i Greta Thunberg ho toby vaovao amin' ny ady ara-kolontsaina Brexit.&quot; Gaby Hinsliff, The Guardian, 17 Aogositra 2019. Nalaina tamin' ny 21 Aogositra 2019. Voatahiry tamin' ny 20 Aogositra 2019.]&lt;/ref&gt; 

Tamin' ny Septambra 2019, nosoratan' i [[Nick Gillespie]] tao amin' ''[[Reason (gazety)|Reason]]'' fa mety avy am-po ny fihetsika feno fihetseham-po ataon' i Greta Thunberg, saingy na izany na ireo valiny mahatsiravina aterany aza dia tsy manome tari-dalana ho amin' ny politika ara-tontolo iainana tsara amin' izao tontolo izao mihamahan-karena isan' andro izao.&lt;ref&gt;&quot;Greta Thunberg's histrionics are likely heartfelt but neither they nor the deplorable responses they conjure are a guide forward to good environmental policy in a world that is getting richer every day.&quot;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://reason.com/2019/09/24/think-globally-shame-constantly-the-rise-of-greta-thunberg-environmentalism/ &quot;Mieritrereta manerantany, menatra tsy an-kijanona: Ny fiakaran' ny tontolo iainana Greta Thunberg.&quot; Nick Gillespie, Reason, 24 Septambra 2019. Nalaina tamin' ny 12 Jolay 2022. Voatahiry tamin' ny 12 Jolay 2022.]&lt;/ref&gt; 

Tamin' ny Aogositra 2021, nosoratan' i Yasmeen Serhan tao amin' ''[[The Atlantic]]'' fa i Thunberg dia lasa lasibatra amin' ny fampielezan-kevitra feno lainga sy teôria tsy marina avy amin' ny havanana sy ny [[ankavanana mpanohitra]], isan' izany ny famaritana azy ho toy ny ankizy tsy mitombina, fitaovan' ny havia, ary na dia ho [[Nazi]] aza.&lt;ref&gt;&quot;the target of a barrage of disinformation and conspiracies&quot; ... &quot;including depictions of her as a spoiled child, a leftist pawn, and even a Nazi&quot;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.theatlantic.com/international/archive/2021/08/greta-thunberg-far-right-climate/619748/ &quot;Rehefa mifandona amin' ny zatovo ny havanana.&quot; Yasmeen Serhan, The Atlantic, 14 Aogositra 2021. Nalaina tamin' ny 14 Aogositra 2021. Voatahiry tamin' ny 14 Aogositra 2021.]&lt;/ref&gt;

=== &quot;Greta Effect&quot; ===
[[File:GrèveClimatGenève-27sept2019-041-RuesBasses.jpg|thumb|left|[[Fitokonana momba ny toetrandro Septambra 2019]] tao Genève]]

Amin' ny famintinana ny fiantraikan' i Thunberg maneran-tany eo amin' ny adihevitra momba ny toetrandro, ny BBC dia nilaza fa izy dia ankasitrahana noho ny fampakarany ny fahatsiarovan' ny vahoaka maneran-tany momba ny fiovan' ny toetrandro, indrindra eo amin' ny tanora. Mpaneho hevitra maro no miantso izany hoe &quot;vokatry Greta&quot;.&lt;ref&gt;BBC News, &quot;Greta Thunberg: Iza moa ny mpikatroka momba ny toetrandro ary inona no vitany?&quot; 29 Novambra 2019. Nalaina tamin' ny 26 Oktobra 2023. Voatahiry tamin' ny 25 Oktobra 2023. [https://www.bbc.com/news/world-europe-49918719]&lt;/ref&gt; 

Ho setrin' ny fijoroany mahery, mpanao politika isan-karazany koa dia nanaiky ny filàna mifantoka amin' ny fiovan' ny toetrandro. Ny sekreteran' i Britaina misahana ny tontolo iainana, [[Michael Gove]], dia nilaza fa tsapany ny fankasitrahana lehibe, saingy koa andraikitra sy fahadisoana, rehefa nihaino azy izy. Nanaiky izy fa tsy nanao ampy ny taranaka misy azy hamahana ny olana. Ny mpanao politika avy amin' ny antoko Labour, [[Ed Miliband]], izay nampiditra ny [[Climate Change Act 2008]], dia nilaza hoe efa nampifoha anay ianao ary nampianatra lesona lehibe.&lt;ref name=&quot;NEWS-Guardian(2019-04-23)&quot; /&gt; 

[[File:20200112 &quot;Climate crisis&quot; vs &quot;Climate emergency&quot; - Google search term usage.png|thumb|right|Nanomboka tamin' ny fiandohan' ny 2019, miaraka amin' ny fankasitrahana ampahibemaso mitombo ny asan' i Thunberg, ny angona avy amin' ny [[Google Trends]] dia mampiseho fitomboan' ny fikarohana ny teny hoe ''olana maika momba ny toetrandro'' (mena), sy ny teny hoe ''[[krizin' ny toetrandro]]'' (manga). Ny fiakarana tamin' ny 2006 dia nifandray tamin' ny famoahana ny sarimihetsika nataon' i [[Al Gore]], ''[[An Inconvenient Truth]]''.]]

Tamin' ny Febroary 2019, nizara sehatra niaraka tamin' ny Filohan' ny Vaomiera Eoropeana [[Jean-Claude Juncker]] i Thunberg izay nilaza fa &quot;Amin' ny vanim-potoana ara-bola manaraka 2021–2027, ny euro fahaefatra laniana ao amin' ny teti-bolan' ny EU dia ho amin' ny hetsika hanalefahana ny fiovan' ny toetrandro&quot;.&lt;ref&gt;Clare Roth, &quot;Mpitarika mpianatra soedoà mahazo toky avy amin' ny EU handany miliara amin' ny toetrandro.&quot; Reuters, 21 Febroary 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 25 Jona 2019. [https://www.reuters.com/article/us-climatechange-teen-activist-idUSKCN1QA1RF]&lt;/ref&gt; Nandray anjara lehibe ihany koa ny olan' ny toetrandro tamin' ny [[Fifidianana Parlemanta Eoropeana 2019]] tamin' ny Mey 2019,&lt;ref name=&quot;Huggler&quot;&gt;Justin Huggler, &quot;Vokatry Greta? Ny toetrandro no lasa ivon' ny fifidianana eoropeana.&quot; The Daily Telegraph, 19 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 27 Mey 2019. [https://www.telegraph.co.uk/news/2019/05/19/europes-greens-sense-moment-climate-takes-centre-stage-elections/]&lt;/ref&gt; rehefa nahazo vokatra tsara indrindra teo amin' ny tantara ny antoko Maitso,&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;&gt;Jon Henley, &quot;Zavatra dimy nianarantsika tamin' ny vokatra fifidianana manerana an' i Eoropa.&quot; The Guardian, 27 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 13 Jolay 2019. [https://www.theguardian.com/politics/2019/may/27/five-things-we-have-learned-from-the-election-results-across-europe]&lt;/ref&gt; nampiakatra ny isan' ny MEP-ny avy amin' ny 52 ho 72.&lt;ref&gt;Parlemanta Eoropeana, &quot;2019 European election results Comparative tool.&quot; Nalaina tamin' ny 5 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 5 Jolay 2019. [https://www.election-results.eu/tools/comparative-tool/]&lt;/ref&gt; Ny ankamaroan' ny fitomboana dia avy any amin' ireo firenena eoropeana avaratra izay nandeha an-dalambe ny tanora nentanin' i Thunberg.&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot; /&gt; 

Tamin' ny Jona 2019, fanadihadiana nataon' ny [[YouGov]] tao Britaina dia nahita fa niakatra be ny ahiahy ampahibemaso momba ny tontolo iainana hatramin' ny nidiran' i Thunberg sy ny Extinction Rebellion &quot;namaky ny fipoahan' ny fandavana&quot;.&lt;ref&gt;Matthew Todd, &quot;Miasa ny paikadin' ny Extinction Rebellion. Namaky ny fipoahan' ny fandavana.&quot; The Guardian, 10 Jona 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 23 Jolay 2019. [https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jun/10/extinction-rebellion-bubble-denial-climate-crisis]&lt;/ref&gt; Tamin' ny Aogositra 2019, navoaka sy nivarotra avo roa heny noho ny tamin' ny taona lasa ny bokin' ny ankizy momba ny krizin' ny toetrandro. Nambaran' ny mpamoaka fa noho ny &quot;vokatry Greta&quot; izany.&lt;ref&gt;Donna Ferguson, &quot;'Vokatry Greta' mitondra fiakaran' ny boky ho an' ny ankizy momba ny tontolo iainana.&quot; The Guardian, 11 Aogositra 2019. Nalaina tamin' ny 21 Aogositra 2019. Voatahiry tamin' ny 20 Aogositra 2019. [https://www.theguardian.com/environment/2019/aug/11/greta-thunberg-leads-to-boom-in-books-aimed-at-empowering-children-to-save-planet]&lt;/ref&gt; 

Tamin' ny Novambra 2019, nantsoin' i [[Margaret Atwood]] i Thunberg hoe &quot;ny [[Joan of Arc]] an' ny tontolo iainana&quot;.&lt;ref&gt;Sanya Burgess, &quot;Milaza i Margaret Atwood fa i Greta Thunberg no 'Joan of Arc an' ny tontolo iainana'.&quot; Sky News, 6 Novambra 2019. Nalaina tamin' ny 15 Jolay 2025. [https://news.sky.com/story/margaret-atwood-says-greta-thunberg-is-the-joan-of-arc-of-the-environment-11855734]&lt;/ref&gt; 

Nentanin' i Thunberg, mpanome sy mpampiasa vola manan-karena avy any Etazonia dia nanome vola manodidina ny 600.000 USD&lt;ref name=&quot;Taylor-2019&quot; /&gt; hanohanana ny Extinction Rebellion sy ny vondrona fitokonana sekoly mba hamorona ny Climate Emergency Fund.&lt;ref&gt;ClimateEmergencyFund.org. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 23 Jolay 2019. [http://climateemergencyfund.org/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Roberts, &quot;'Our bet is paying off': nahoana no manangona vola ho an' ny mpikatroka momba ny toetrandro ny mpanome vola.&quot; Vox, 8 Oktobra 2019. Nalaina tamin' ny 4 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 28 Desambra 2019. [https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/10/8/20899908/climate-change-protest-emergency-fund]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Paulina Firozi, &quot;The Energy 202: Cash, banners and bullhorns: Mpanome vola lehibe manohana mpikatroka manakorontana momba ny toetrandro.&quot; The Washington Post, 12 Jolay 2019. Nalaina tamin' ny 4 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 18 Desambra 2019. [https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/paloma/the-energy-202/2019/07/12/the-energy-202-cash-banners-and-bullhorns-big-philanthropists-throw-weight-behind-disruptive-climate-activists/5d278ea6a7a0a47d87c570e5/]&lt;/ref&gt; [[Trevor Neilson]], iray amin' ireo mpanome vola, dia nilaza fa ireo mpanorina telo dia hifandray amin' ny namana manankarena maneran-tany mba hanome &quot;in-100&quot; bebe kokoa ao anatin' ny herinandro sy volana manaraka.&lt;ref name=&quot;Taylor-2019&quot;&gt;Matthew Taylor, &quot;Mpanome vola amerikana maniry hanangona miliara ho an' ny mpikatroka momba ny toetrandro.&quot; The Guardian, 12 Jolay 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 21 Jolay 2019. [https://www.theguardian.com/environment/2019/jul/12/us-philanthropists-vow-to-raise-millions-for-climate-activists]&lt;/ref&gt; 

Tamin' ny Desambra 2019, ny ''New Scientist'' dia namaritana ny fiantraikan' i Thunberg sy ny Extinction Rebellion tamin' ny lohateny hoe: &quot;Ny taona nandinihan' izao tontolo izao ny fiovan' ny toetrandro&quot;.&lt;ref&gt;Adam Vaughan, &quot;Ny taona nifoha izao tontolo izao amin' ny fiovan' ny toetrandro.&quot; New Scientist, 18 Desambra 2019, volana 244, laharana 3261/62, pejy 20–21. Nalaina tamin' ny 3 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 22 Desambra 2019. [https://www.newscientist.com/article/mg24432613-000-the-world-started-to-wake-up-to-climate-change-in-2019-now-what/]&lt;/ref&gt; 

Araka ny fanadihadiana tamin' ny 2021, &quot;ireo mahafantatra kokoa an' i Greta Thunberg dia manana faniriana ambony kokoa handray andraikitra iombonana hampihenana ny hafanan' ny tany ary ny finoana momba ny fahombiazan' ny fiaraha-mientana no manampy amin' izany fifandraisana izany. Ity fifandraisana eo amin' ny fahalalana an' i Greta Thunberg, ny finoana amin' ny fahombiazan' ny fiaraha-mientana, ary ny faniriana amin' ny hetsika iombonana ity dia mbola hita na dia rehefa mandinika ny fanohanana ankapobeny ny mpamaly ny fihetsiketsehana momba ny toetrandro aza.&quot;&lt;ref&gt;Anandita Sabherwal et al., &quot;The Greta Thunberg Effect: Familiarity with Greta Thunberg predicts intentions to engage in climate activism in the United States.&quot; Journal of Applied Social Psychology, 2021, volana 51, laharana 4, pejy 321–333. doi:10.1111/jasp.12737&lt;/ref&gt;

=== ''Flugskam'' (Henatra amin' ny sidina) ===

I Thunberg no nitari-dalana ny hetsika manohitra ny fiaramanidina, nampiroborobo ny dia an-dalamby noho ny antony ara-tontolo iainana.&lt;ref&gt;&quot;How Greta Thunberg and 'flygskam' are forcing aviation industry to act on climate change.&quot; The Local, 9 Jona 2019. Nalaina tamin' ny 28 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 24 Jolay 2019. [https://www.thelocal.se/20190609/have-greta-thunberg-and-swedes-flygskam-forced-aviation-industry-to-act-on-climate-change]&lt;/ref&gt; Ny teny malaza ampiasaina amin' ity hetsika ity dia [[henatra amin' ny sidina]].&lt;ref name=&quot;Henley2019&quot;&gt;Jon Henley, &quot;#stayontheground: Misafidy ny lalamby ny Soedoà noho ny henatra amin' ny sidina.&quot; The Guardian, 4 Jona 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 21 Jolay 2019. [https://www.theguardian.com/world/2019/jun/04/stayontheground-swedes-turn-to-trains-amid-climate-flight-shame]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richard Orange, &quot;Dia an-dalamby nataon' i Greta Thunberg manerana an' i Eoropa mampiseho ny hetsika tsy hiaramanidina.&quot; The Guardian, 26 Aprily 2019. Nalaina tamin' ny 4 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 4 Jolay 2019. [https://www.theguardian.com/environment/2019/apr/26/greta-thunberg-train-journey-through-europe-flygskam-no-fly]&lt;/ref&gt; Zava-mitranga iray izany izay mahatonga ny olona hahatsapa tsindry ara-tsosialy tsy hiaramanidina noho ny fiakaran' ny entona mpamokatra hafanana avy amin' ny indostrian' ny fiaramanidina. Tany am-boalohany dia tohanan' ilay atleta olympika soedoà [[Björn Ferry]], saingy nahazo hery be izany taorian' ny fandavan' i Thunberg hiaramanidina noho ny antony ara-tontolo iainana. Nanohana ilay fanentanana hampihena ny sidina i Thunberg ary nataony ho ampahany amin' ny &quot;dia fampahafantarana&quot; nataony tany Eoropa tamin' ny 2019.&lt;ref&gt;BBC, &quot;Inona no atao hoe flygskam? Miteny momba ny 'henatra amin' ny sidina' i Greta – CBBC Newsround.&quot; Nalaina tamin' ny 25 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 4 Febroary 2020. [https://www.bbc.co.uk/newsround/49032117]&lt;/ref&gt; 

Nitatitra i Soeda fihenana 4% amin' ny dia an'habakabaka anatiny tamin' ny 2019 sy fitomboana amin' ny fampiasana lalamby. Nilaza ny BBC fa mety hampihena ho antsasany ny fitomboan' ny dia maneran-tany amin' ny fiaramanidina ity hetsika ity, saingy nilaza kosa i Airbus sy Boeing fa mbola manantena fitomboana 4% eo ho eo hatramin' ny taona 2035.&lt;ref&gt;Jocelyn Timperley, &quot;Nahoana ny 'henatra amin' ny sidina' no mahatonga ny olona hisafidy lalamby fa tsy fiaramanidina.&quot; BBC Future, 10 Septambra 2019. Nalaina tamin' ny 13 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 10 Janoary 2020. [https://www.bbc.com/future/article/20190909-why-flight-shame-is-making-people-swap-planes-for-trains]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Sweden manome henatra ny olona tsy hiaramanidina.&quot; 10 Daily, 13 Janoary 2020. Nalaina tamin' ny 13 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 13 Janoary 2020. [https://10daily.com.au/news/world/a200113zjhcl/sweden-is-shaming-people-into-not-travelling-by-plane-20200113]&lt;/ref&gt; Tamin' ny Jona 2019, [[Swedish Railways]] (SJ) dia nitatitra fa nitombo 8% tamin' ny taon-dasa ny isan' ny Soedoà nandray ny lamasinina ho an' ny dia anatiny, maneho ny fitomboan' ny ahiahy ampahibemaso momba ny fiantraikan' ny sidina amin' ny famokarana {{CO2}}.&lt;ref&gt;SJ AB, &quot;Klimatoro ger kraftig förändring av svenskars resvanor&quot; [Ny fiovan' ny toetrandro mahatonga fiovana lehibe eo amin' ny fahazarana mandeha an-dalan' ny Soedoà]. 31 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 24 Febroary 2023. Voatahiry tamin' ny 24 Febroary 2023. [https://www.mynewsdesk.com/se/sj/pressreleases/klimatoro-ger-kraftig-foeraendring-av-svenskars-resvanor-2881081]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henley2019&quot;/&gt;

== Ao amin' ny kolontsaina sy ny zavakanto ==
[[File:Street art mural featuring Greta Thunberg in Istanbul-Kadıköy, Türkiye.jpg|thumb|Sary an-drindrina avo marom-pahitra misy an' i Thunberg any Istanbul, Torkia]]

Efa naseho tao amin' ny kolontsaina sy ny zavakanto i Thunberg.&lt;ref name=&quot;Grozdanic-2019&quot;&gt;Sanja Grozdanic, &quot;5 Fomba fanehoana malaza an' i Greta Thunberg amin' ny zavakanto.&quot; Sleek-mag.com, 16 Desambra 2019. Nalaina tamin' ny 20 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 30 Martsa 2020. [https://www.sleek-mag.com/article/depictions-of-greta-thunberg/]&lt;/ref&gt; ''Greta and the Giants'', boky nosoratan' i Zoë Tucker sy Zoe Persico, navoakan' ny [[The Quarto Group|Frances Lincoln Children's Books]], dia nofahan-kevitra tamin' ny fiainan' i Thunberg.&lt;ref&gt;Zoë Tucker, ''Greta and the Giants: inspired by Greta Thunberg's stand to save the world'', Frances Lincoln Children's Books, Novambra 2019. ISBN 978-0711253773. Nalaina tamin' ny 3 Janoary 2020. Voatahiry tamin' ny 12 Martsa 2021. [https://books.google.com/books?id=-oe4DwAAQBAJ]&lt;/ref&gt; {{Anchor|Make the World Greta Again}} Ny artista Arzantina Andrés Iglesias dia namoaka sary an-drindrina mirefy 18 metatra misy an' i Thunberg ambonin' ny arabe Mason, akaikin' ny Union Square any San Francisco.&lt;ref&gt;Tessa McLean, &quot;Sary an-drindrina goavana misy an' i Greta Thunberg apetraka ao Union Square.&quot; San Francisco Chronicle, 8 Novambra 2019. Nalaina tamin' ny 7 Oktobra 2022. Voatahiry tamin' ny 7 Oktobra 2022. [https://www.sfgate.com/bayarea/article/Greta-Thunberg-mural-native-sons-building-cobre-sf-14820674.php]&lt;/ref&gt; Ny mpanao hosodoko amerikanina [[Elizabeth Peyton]] dia nisafidy ny sariny ''Greta Thunberg'' tamin' ny 2019 ho sary lehibe amin' ny iray amin' ny fampirantiany.&lt;ref name=&quot;Grozdanic-2019&quot; /&gt; Naseho tao amin' ny sary an-drindrina maro izy. Any [[Bristol]], sary an-drindrina mirefy {{convert|15|m|ft|adj=mid|-high}} nataon' ny artista Jody Thomas, mampiseho ny antsasaky ny endriny ambany toy ny hoe efa rakotry ny [[fiakaran' ny ranomasina]] nanomboka tamin' ny Mey 2019.&lt;ref&gt;Alex Howick &amp; Dion Hesson, &quot;Sary an-drindrina goavana misy an' i Greta Thunberg hosodoko ao amin' ny rindrina any Bristol.&quot; BBC News, 31 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 10 Aogositra 2019. [https://www.bbc.com/news/av/uk-england-bristol-48471558/huge-greta-thunberg-mural-painted-on-bristol-wall]&lt;/ref&gt; Naseho tao amin' ny fonon' ny gazety ''[[Time]]'' tamin' ny volana Mey 2019 i Thunberg, izay voatondro ho modely sy iray amin' ireo &quot;[[Time Next Generation Leaders|Mpitarika Taranaka Manaraka]]&quot;.&lt;ref name=&quot;time.com&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;WEB-PBN(2019-05-16)&quot;&gt;Liam Gilliver, &quot;Greta Thunberg eo amin' ny fonon' ny Time: 'Ankehitriny dia miteny amin' izao tontolo izao aho'.&quot; Plant Based News, 16 Mey 2019. Nalaina tamin' ny 22 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 30 Jona 2019. [https://www.plantbasednews.org/post/greta-thunberg-cover-time] {{Wayback|url=https://www.plantbasednews.org/post/greta-thunberg-cover-time |date=20190630045412 }}&lt;/ref&gt; Izy sy olona dimy ambin' ny folo hafa dia naseho tao amin' ny fonon' ny gazety lamaody ''[[British Vogue]]'' novokarin' i [[Meghan, Duchess of Sussex]] tamin' ny Septambra 2019.&lt;ref name=&quot;IT-2019-07-31&quot;&gt;The Irish Times, &quot;Meghan Markle mametraka an' i Sinéad Burke amin' ny fonon' ny Vogue ho an' ny volana Septambra.&quot; 29 Jolay 2019. Nalaina tamin' ny 31 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 29 Jolay 2019. [https://www.irishtimes.com/life-and-style/fashion/meghan-markle-puts-sinéad-burke-on-the-cover-of-vogue-s-september-issue-1.3970604]&lt;/ref&gt; 

Ny [[Kabary nataon' i Greta Thunberg|kabary nataon' i Thunberg]] sasany dia nampidirina tao anaty mozika. Tamin' ny 2019, nanome feo ho an' ny hira &quot;[[The 1975 (2019 song)|The 1975]]&quot; i Thunberg, hira an' ilay tarika anglisy [[The 1975]]. Nofaranany ilay hira tamin' ny fanentanana hoe: &quot;Noho izany, ianareo rehetra any ivelany, izao no fotoana hanaovana tsy fankatoavana ara-tsosialy. Fotoana izao hanombohana ny fikomiana.&quot; Nomena ny [[Extinction Rebellion]] ny vola azo tamin' izany araka ny fangatahany.&lt;ref name=&quot;snapes-2019&quot;&gt;Laura Snapes, &quot;'Fotoana hikomy': Manampy feo amin' ny hira vaovao an' ny The 1975 i Greta Thunberg.&quot; The Guardian, 25 Jolay 2019. Nalaina tamin' ny 25 Jolay 2019. Voatahiry tamin' ny 24 Jolay 2019. [https://www.theguardian.com/music/2019/jul/25/time-to-rebel-greta-thunberg-makes-musical-debut-on-the-1975-track]&lt;/ref&gt; Tamin' ny Septambra 2019, i John Meredith dia nametraka ny kabariny tao amin' ny UN Action Summit tamin' ny endrika death metal.&lt;ref&gt;Elizabeth Chuck, &quot;Lasa malaza tao amin' ny aterineto ny kabarin' i Greta Thunberg tao amin' ny Firenena Mikambana napetraka amin' ny mozika death metal.&quot; NBC News, 30 Septambra 2019. Nalaina tamin' ny 2 Febroary 2020. Voatahiry tamin' ny 3 Febroary 2020. [https://www.nbcnews.com/news/us-news/video-greta-thunberg-s-u-n-speech-set-death-metal-n1060266]&lt;/ref&gt; Ny mpanakanto aostraliana [[Megan Washington]] sy ny mpamoron-kira [[Robert Davidson (mpamoron-kira)|Robert Davidson]] dia nampiasa ilay kabary &quot;how dare you&quot; tamin' ny fampisehoana iray momba ny hoavin' ny mozika.&lt;ref&gt;&quot;Ny kabary 'how dare you' an' i Greta Thunberg nataon' i Megan Washington sy Robert Davidson – horonantsary.&quot; The Guardian, 9 Desambra 2019. Nalaina tamin' ny 2 Febroary 2020. Voatahiry tamin' ny 14 Febroary 2020. [https://www.theguardian.com/environment/video/2019/dec/09/greta-thunbergs-how-dare-you-speech-performed-by-megan-washington-and-robert-davidson-video]&lt;/ref&gt; Namorona mashup tamin' ity kabary ity miaraka amin' ny hiran-dihiny &quot;[[Right Here, Right Now (Fatboy Slim song)|Right Here, Right Now]]&quot; i DJ [[Fatboy Slim]].&lt;ref&gt;Christian Eede, &quot;Milalao ny mash-up 'Right Here, Right Now' miaraka amin' i Greta Thunberg i Fatboy Slim.&quot; DJ Mag, 10 Oktobra 2019. Nalaina tamin' ny 2 Febroary 2020. Voatahiry tamin' ny 1 Febroary 2020. [https://djmag.com/news/fatboy-slim-plays-greta-thunberg-right-here-right-now-mash-watch]&lt;/ref&gt; 

[[File:Project Pressure Voices For The Future. Photo Klaus Thymann.jpg|thumb|[[Project Pressure]], ''Voices for the Future'', nampiseho teny nalain' i Thunberg teo amin' ny trano Firenena Mikambana tao New York alohan' ny [[Fivorian' ny Firenena Mikambana momba ny Toetrandro 2019|UN Climate Action Summit]], 2019.]]

Tamin' ny 2019, niara-niasa tamin' ny fikambanana mpanao asa soa momba ny toetrandro [[Project Pressure]] i Thunberg tamin' ny sangan' asa nampisehoana teny tao amin' ny [[Tranon' ny Sekretarian' ny Firenena Mikambana]] tao New York alohan' ny fivorian' ny UN Climate Action Summit tamin' io taona io, izay nampiseho ny feon' ny mpikatroka tanora enina, anisan' izany i Thunberg. Nasehon' i Joseph Michael, nosoratan' i [[Klaus Thymann]] ary nohiran' i [[Brian Eno]], ny fanehoan-kevitra nataon' izy ireo dia momba ny krizin' ny toetrandro sy ny hetsika maika tokony hatao hampihenana ny vokany.&lt;ref&gt;&quot;Voices for the Future: ny fihetsiketsehana momba ny toetrandro manazava ny Firenena Mikambana – amin' ny sary.&quot; The Guardian, 20 Septambra 2019. Nalaina tamin' ny 6 Mey 2022. Voatahiry tamin' ny 21 Mey 2022. [https://www.theguardian.com/world/gallery/2019/sep/20/voices-for-the-future-climate-activism-lights-up-the-un-headquarters-new-york-in-pictures]&lt;/ref&gt; 

Tamin' ny Mey 2020, naseho tao amin' ny horonan-tsary mozikan' ny [[Pearl Jam]] &quot;[[Retrograde (Pearl Jam song)|Retrograde]]&quot; i Thunberg. Miseho izy ho mpaminany, misy sary ao amin' ny baolina vato manazava fiantraikan' ny fiovan' ny toetrandro any amin' ny firenena maro.&lt;ref&gt;Gary Dinges, &quot;Pearl Jam, Greta Thunberg mandoko sarin' ny hoavin' ny tontolo iainana amin' ny horonan-tsary 'Retrograde'.&quot; USA Today, 14 Mey 2020. Nalaina tamin' ny 1 Jona 2020. Voatahiry tamin' ny 30 Mey 2020. [https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2020/05/14/pearl-jam-music-video-features-greta-thunberg-climate-change-activism/5191460002/]&lt;/ref&gt; 

Tamin' ny 3 Septambra 2020, naseho voalohany tao amin' ny [[Fetiben' ny Sarimihetsika any Venizia]] ny sarimihetsika fanadihadiana [[cinéma vérité]] ''[[I Am Greta]]''.&lt;ref&gt;Peter Bradshaw, &quot;Fanadihadiana 'I Am Greta' – tsotra fa tsy lalina.&quot; The Guardian, 16 Septambra 2020. Nalaina tamin' ny 29 Septambra 2021. Voatahiry tamin' ny 29 Septambra 2021. [https://www.theguardian.com/film/2020/sep/16/i-am-greta-review-slick-yet-shallow-thunberg-documentary]&lt;/ref&gt; Ny sarimihetsika dia notarihin' i Nathan Grossman, izay nitondra irery ny fakantsary sy ny feo raha nanangona ny asan' i Thunberg momba ny toetrandro &quot;avy amin' ny andro voalohany irery tamin' ny fitokonany tao amin' ny sekoly tamin' ny Aogositra 2018, hatramin' ny dia an-dranomasina roa herinandro nanerana ny Atlantika avy any Eoropa ho any New York mba handray anjara amin' ny Fivorian' ny Firenena Mikambana momba ny Toetrandro tamin' ny Septambra 2019.&quot;&lt;ref&gt;Manori Ravindran, &quot;'I Am Greta' – Antony mahatonga an' i Greta Thunberg hahatonga ny olona hiverina any amin' ny sinema.&quot; San Francisco Chronicle, 6 Septambra 2020. Nalaina tamin' ny 14 Septambra 2020. Voatahiry tamin' ny 6 Septambra 2020. [https://www.sfgate.com/entertainment/article/I-Am-Greta-Director-on-Why-Greta-Thunberg-15546231.php]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Manori Ravindran, &quot;Sary fanadihadiana Hulu momba an' i Greta Thunberg hahazo famoahana any Eoropa sy Amerika Avaratra (manokana).&quot; Variety, 4 Septambra 2020. Nalaina tamin' ny 9 Septambra 2020. Voatahiry tamin' ny 9 Septambra 2020. [https://variety.com/2020/film/news/greta-thunberg-hulu-doc-european-north-american-theatrical-release-dogwoof-1234759221/]&lt;/ref&gt; Taorian' ny famoahana voalohany tao Venizia, naseho voalohany tany Amerika Avaratra ny sarimihetsika tamin' ny [[Fetiben' ny Sarimihetsika Iraisam-pirenena any Toronto]] tamin' ny 11 Septambra 2020,&lt;ref&gt;TIFF, &quot;I Am Greta.&quot; Septambra 2020. Nalaina tamin' ny 29 Septambra 2021. Voatahiry tamin' ny 29 Septambra 2021. [https://www.tiff.net/events/i-am-greta]&lt;/ref&gt; ary nivoaka tany amin' ny sinema manerana an' i Eoropa, Amerika Avaratra ary Aostralia tamin' ny Oktobra.&lt;ref&gt;&quot;Ora famoahana an' ny sarimihetsika I Am Greta akaikin' i Fairfax, VA.&quot; Showtimes.com, 25 Oktobra 2020. Nalaina tamin' ny 25 Oktobra 2020. Voatahiry tamin' ny 17 Novambra 2020. [https://www.showtimes.com/movie-times/i-am-greta-151797/fairfax-va/]&lt;/ref&gt; 

Tamin' ny Martsa 2021, ny [[Oniversiten' i Winchester]] dia nametraka sarivongana mitovy habe amin' ny tena izy an' i Thunberg tao amin' ny kianjany.&lt;ref&gt;&quot;Sarivongana an' i Greta Thunberg ao amin' ny oniversite Winchester miteraka hatezerana.&quot; BBC News, 30 Martsa 2021. Nalaina tamin' ny 31 Martsa 2021. Voatahiry tamin' ny 7 Aprily 2021. [https://www.bbc.com/news/uk-england-hampshire-56565683]&lt;/ref&gt; [[BBC Studios]] dia namokatra andian-tantara telo fizarana ''[[Greta Thunberg: A Year to Change the World]]'',&lt;ref&gt;Jake Kanter, &quot;BBC/PBS manohana ny andian-tantara fanadihadiana Greta Thunberg avy amin' ny BBC Studios.&quot; Deadline, 15 Febroary 2021. Nalaina tamin' ny 29 Septambra 2021. Voatahiry tamin' ny 25 Oktobra 2021. [https://deadline.com/2021/02/greta-thunberg-bbc-pbs-board-bbc-studios-documentary-1234693825/]&lt;/ref&gt; na dia nofoanana aza ny fitsidihana firenena isan-karazany noho ny valanaretina COVID-19.

== Loka amam-boninahitra ==
Nandray loka sy voninahitra maro i Thunberg nandritra ny fotoanan' ny firotsahany. Tamin' ny Mey 2018, talohan' ny nanombohany ny fitokonany teny an-tsekoly, isan' ny mpandresy tamin' ny fifaninanana lahatsoratra momba ny [[fiovan' ny toetrandro]] nataon' ny ''[[Svenska Dagbladet]] (The Swedish Daily News)'' ho an' ny tanora izy.&lt;ref name=&quot;NEWS-Wired(6-6-2019)&quot;&gt;Amelia Tait, &quot;Greta Thunberg: Ahoana no nahatonga tovovavy iray ho feon' ny planeta.&quot; ''Wired'', 6 Jona 2019. Nalaina tamin' ny 24 Aogositra 2019. Voatahiry tamin' ny 23 Aogositra 2019. [https://www.wired.co.uk/article/greta-thunberg-climate-crisis]&lt;/ref&gt; Nandà ny hanatrika lanonana na hanaiky loka i Thunberg raha mitaky sidina izany, toy ny amin' ny [[Loka Iraisam-pirenena ho an' ny Fandriampahalemana ho an' ny Ankizy|International Children's Peace Prize]].&lt;ref&gt;CityNews Edmonton, &quot;Mpikatroka momba ny toetrandro Greta Thunberg mandresy loka ho an' ny ankizy&quot;, 4 Oktobra 2019. Nalaina tamin' ny 13 Oktobra 2019. Voatahiry tamin' ny 13 Oktobra 2019. [https://edmonton.citynews.ca/2019/10/04/climate-activist-greta-thunberg-wins-childrens-award/]&lt;/ref&gt; Nahazo loka avy amin' ny fikambanana tsy miankina amin' ny fanjakana sy andrim-pikarohana siantifika maro izy noho ny fampiakarany ny fahatsiarovan' ny besinimaro.&lt;ref name=&quot;n10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NEWS-BelgianTimes(5-16-2019)&quot; /&gt;

* ''[[Time (gazety)|Time]]'' 25 tamin' ny tanora manana fiantraikany indrindra tamin' ny 2018, Desambra 2018, lisitra isan-taona avy amin' ny ''Time''.&lt;ref&gt;''Time'', &quot;Time's 25 Most Influential Teens of 2018&quot;, 7 Desambra 2018. Nalaina tamin' ny 22 Desambra 2018. Voatahiry tamin' ny 8 Desambra 2018. [https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/] {{Wayback|url=https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |date=20190525095246 }}&lt;/ref&gt;
* [[Fryshuset]] — vatsim-pianarana, 2018, ho an' ny Tanora Ohatra amin' ny Taona.&lt;ref&gt;Lina Rosengren, &quot;Greta Thunberg lasa Tanora Ohatra amin' ny Taona&quot;, Aktuell Hållbarhet, 22 Novambra 2018. Nalaina 22 Desambra 2018. Voatahiry 24 Novambra 2018. [https://www.aktuellhallbarhet.se/greta-thunberg-blir-arets-unga-forebild/]&lt;/ref&gt;
* [[Loka Nobel momba ny Fandriampahalemana]] — tolo-kevitra, 2019, avy amin' ny solombavambahoakan' ny [[Storting|Parlemanta Norveziana]] telo.&lt;ref name=&quot;av01&quot;&gt;Alanna Vagianos, &quot;Tovolahy 16 taona mpikatroka momba ny toetrandro Greta Thunberg natolotra ho Loka Nobel momba ny Fandriampahalemana&quot;, 14 Martsa 2019. ''HuffPost''. Nalaina 22 Martsa 2019. Voatahiry 28 Martsa 2019. [https://www.huffpost.com/entry/climate-activist-greta-thunberg-nobel-peace-prize_n_5c8a4ab8e4b0fbd7662145a4]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Straits Times, &quot;Tolo-kevitra ho Loka Nobel ho an' i Greta Thunberg&quot;, 15 Martsa 2019. Nalaina 24 Desambra 2019. Voatahiry 23 Desambra 2019. [https://www.straitstimes.com/world/europe/nobel-peace-prize-nomination-for-student-climate-campaigner-greta-thunberg]&lt;/ref&gt; Indray tamin' ny 2020 nataon' ny mpanao lalàna soedoà roa.&lt;ref name=&quot;voguescandinavia&quot; /&gt; Notolorana tamin' ny 2021, 2022 ary 2023.&lt;ref name=&quot;nobel21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmp&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;voguescandinavia&quot;&gt;Vogue Scandinavia, &quot;Notolorana ho Loka Nobel momba ny Fandriampahalemana i Greta Thunberg&quot;, 2 Febroary 2023. Nalaina 29 Mey 2023. Voatahiry 29 Mey 2023. [https://www.voguescandinavia.com/articles/greta-thunberg-has-been-nominated-for-the-nobel-peace-prize]&lt;/ref&gt;
* [[Vehivavy Soedoà amin' ny Taona]] (Årets Svenska Kvinna), Martsa 2019, avy amin' ny [[Fikambanan' ny Fampianarana ho an' ny Vehivavy Soedoà|Swedish Women's Educational Association]].&lt;ref&gt;SWEA, &quot;Årets Svenska Kvinna 2019&quot;, 30 Martsa 2019. Nalaina 5 Oktobra 2019. Voatahiry 26 Septambra 2019. [https://ask.swea.org/2019/arets-svenska-kvinna-2019/] {{Wayback|url=https://ask.swea.org/2019/arets-svenska-kvinna-2019/ |date=20190926075431 }}&lt;/ref&gt;
* [[Loka Rachel Carson (loka tontolo iainana)|Loka Rachel Carson]], Martsa 2019, ho an' ny vehivavy niavaka tamin' ny asa momba ny tontolo iainana.&lt;ref&gt;Hilde Torgersen, &quot;Hajaina amin' ny loka tontolo iainana i Greta Thunberg&quot;, NRK, 22 Martsa 2019. Nalaina 9 Janoary 2020. Voatahiry 12 Martsa 2021. [https://translate.google.com/translate?sl=auto&amp;tl=en&amp;u=https%3A%2F%2Fwww.nrk.no%2Frogaland%2Fgreta-thunberg-hedres-med-miljopris-1.14485056]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rachel Carson Prisen, &quot;Inona ny Loka Rachel Carson&quot;, Nalaina 9 Janoary 2020. Voatahiry 20 Aprily 2019. [http://www.rachelcarsonprisen.no/eng/The-Prize/What-is-the-Rachel-Carson-Prize]&lt;/ref&gt;
* [[Goldene Kamera]] — loka sarimihetsika sy fahitalavitra, Martsa 2019, Loka manokana ho an' ny Asa momba ny Toetrandro; natokan' i Thunberg ho an' ireo mpikatroka miaro ny Ala Hambach.&lt;ref name=&quot;NEWS-DW(3-31-2019)&quot;&gt;dpa, AFP, &quot;Mandresy ny Golden Camera alemà i Greta Thunberg&quot;, ''Deutsche Welle'', 31 Martsa 2019. Nalaina 24 Aogositra 2019. Voatahiry 12 Martsa 2021. [https://p.dw.com/p/3FxK2]&lt;/ref&gt;
* [[Loka Fritt Ord]], Aprily 2019, niarahany tamin' ny [[Natur og Ungdom]], “mankalaza ny fahalalahana miteny”; natolony amin' ny raharaha hitsaharan' ny [[fikatsahana solika]] ao Arktika ny ampahany amin' ny vola.&lt;ref name=&quot;NEWS-TNP(4-24-2019)&quot;&gt;The Nordic Page, &quot;Hampiasain' ny mpikatroka soedoà ny volan' ny loka avy any Norvegia hanenjehana an' i Norvegia&quot;, 24 Aprily 2019. Nalaina 24 Aogositra 2019. Voatahiry 19 Jona 2019. [https://www.tnp.no/norway/politics/swedish-climate-activist-will-use-prize-money-from-norway-to-sue-norway] {{Wayback|url=https://www.tnp.no/norway/politics/swedish-climate-activist-will-use-prize-money-from-norway-to-sue-norway |date=20190619135440 }}&lt;/ref&gt;
* [[Time 100|''Time'' 100]], Aprily 2019, lisitry ny 100 olona nisy fiantraikany indrindra.&lt;ref&gt;Emma González, &quot;Greta Thunberg&quot;, ''Time''. Nalaina 18 Aprily 2019. Voatahiry 17 Aprily 2019. [https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567758/greta-thunberg/] {{Wayback|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567758/greta-thunberg/ |date=20190417232254 }}&lt;/ref&gt;
* [[Loka Laudato si']], Aprily 2019, avy amin' ny Fundacion Milarepa Chile, mifanaraka amin' ny &quot;fikarakara ny trano iombonana&quot;.&lt;ref&gt;Fundacion Milarepa Chile, &quot;Greta Thunberg Winner of the Laudato Si' Prize 2019!&quot;, 19 Aprily 2019. Nalaina 20 Aprily 2019. Voatahiry 20 Aprily 2019. [https://fundacionmilarepachile.org/2019/04/19/greta-thunberg-winner-of-the-laudato-si-prize-2019/]&lt;/ref&gt;
* Mari-pahaizana manokana ''[[Dokotera honoris causa]]'' (dr.h.c.), Mey 2019, avy amin' ny [[Oniversiten' i Mons]] noho ny “fandraisana anjara amin' ny fampahafantarana ny fampandrosoana maharitra”.&lt;ref name=&quot;NEWS-BelgianTimes(5-16-2019)&quot;&gt;Oscar Schneider, &quot;Oniversite belza hanome voninahitra an' i Greta Thunberg&quot;, ''The Belgian Times'', 16 Mey 2019. Nalaina 25 Aogositra 2019. Voatahiry 25 Aogositra 2019. [https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/56837/university-of-mons-to-honor-greta-thunberg-nicolas-hulot-nicolas-terne/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Valery Saintghislain, &quot;Ny fidiran' ny taom-pianarana ao UMONS 10/10/2019 eo ambanin' ny fampandrosoana maharitra&quot;, 2 Septambra 2019. Nalaina 13 Oktobra 2019. Voatahiry 13 Oktobra 2019. [https://web.umons.ac.be/fr/la-rentree-academique-de-lumons-du-10-10-2019-placee-sous-le-signe-du-developpement-durable-et-des-10-ans-de-la-fusion/]&lt;/ref&gt;
* [[Ambasadaoron' ny Feon' ny Saina|Ambassador of Conscience Award]], Jona 2019, loka ambony indrindra an' ny [[Amnesty International]], niarahany tamin' ny Fridays for Future.&lt;ref&gt;Amnesty International, &quot;Greta Thunberg sy Fridays for Future omena ny loka ambony indrindra&quot;, 7 Jona 2019. Nalaina 7 Jona 2019. Voatahiry 7 Jona 2019. [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/06/greta-thunberg-and-fridays-for-future-win-ambassador-of-conscience-2019-award/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Amnesty International, &quot;Mandray ny loka ambony indrindra i Greta Thunberg sy Fridays for Future&quot;, 16 Septambra 2019. Nalaina 25 Septambra 2019. Voatahiry 25 Septambra 2019. [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/09/greta-thunberg-and-fridays-for-future-receive-amnesty-internationals-top-honour/]&lt;/ref&gt;
* The Freedom Prize, Jolay 2019, avy amin' i [[Normandy (faritra ara-pitantanana)|Normandy]]; nomeny ho an' ny vondrona efatra (25.000 €).&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;Chris Mills Rodrigo, &quot;Mandray ny Freedom Prize i Greta Thunberg, manolotra ny vola amin' ny vondrona momba ny toetrandro&quot;, ''The Hill'', 22 Jolay 2019. Nalaina 25 Septambra 2019. Voatahiry 25 Septambra 2019. [https://thehill.com/policy/energy-environment/454143-greta-thunberg-receives-normandys-first-freedom-prize-donates-prize]&lt;/ref&gt;
* [[Medaly Geddes momba ny Tontolo iainana]], Jolay 2019, avy amin' ny [[Royal Scottish Geographical Society]].&lt;ref&gt;''The Herald'', &quot;Mandresy loka malaza any Ekosy i Greta&quot;, 12 Jolay 2019. Nalaina 13 Jolay 2019. Voatahiry 12 Jolay 2019. [https://www.heraldscotland.com/news/17767185.greta-wins-prestigious-scottish-award/]&lt;/ref&gt;
** [[Firahalahiana manokana ao amin' ny Royal Scottish Geographical Society]] (FRSGS), Jolay 2019, miaraka amin' ny loka Geddes.&lt;ref&gt;RSGS, &quot;Honorary Fellowship&quot;, 10 Jona 2019. Nalaina 22 Jolay 2019. Voatahiry 20 Septambra 2019. [https://www.rsgs.org/honorary-fellowship]&lt;/ref&gt;
* [[Right Livelihood Award]], Septambra 2019, &quot;ho amin' ny aingam-panahy sy fampitomboana ny fitakiana politika amin' ny hetsika maika mifototra amin' ny zava-misy siantifika&quot;.&lt;ref&gt;Johan Ahlander, &quot;Mandresy ny 'Nobel hafa' i Greta Thunberg&quot;, ''Reuters'', 25 Septambra 2019. Nalaina 25 Septambra 2019. Voatahiry 25 Septambra 2019. [https://www.reuters.com/article/us-sweden-award-right-livelihood-idUSKBN1WA0L8]&lt;/ref&gt;
* [[Fanalahidin' ny Tanànan' i Montreal]], Septambra 2019, avy amin' ny Ben'ny Tanàna [[Valérie Plante]].&lt;ref name=&quot;Daily Hive-2019&quot;&gt;''Daily Hive'', &quot;Faly i Greta Thunberg nandray ny fanalahidin' i Montreal&quot;, 28 Septambra 2019. Nalaina 29 Septambra 2019. Voatahiry 29 Septambra 2019. [https://dailyhive.com/montreal/greta-thunberg-key-city-montreal-2]&lt;/ref&gt;
* [[Loka Iraisam-pirenena ho an' ny Fandriampahalemana ho an' ny Ankizy]], Oktobra 2019, niarahany tamin' i [[Divina Maloum]] 14 taona, avy amin' ny [[KidsRights Foundation]].&lt;ref&gt;PR Newswire, &quot;Desmond Tutu manambara ny mpandresy 2019&quot;, 4 Oktobra 2019. Nalaina 13 Oktobra 2019. Voatahiry 7 Oktobra 2019. [https://www.prnewswire.com/in/news-releases/desmond-tutu-announces-the-winners-of-the-international-children-s-peace-prize-2019-greta-thunberg-16-from-sweden-and-divina-maloum-14-from-cameroon-802168463.html]&lt;/ref&gt;
* {{lang|lkt|Maphiyata echiyatan hin win}} ({{lit|Vehivavy avy any Lanitra}}), anarana foko [[Lakota]] nomena, Oktobra 2019, tao amin' ny Toeram-ponenan' ny Indianina ao Standing Rock.&lt;ref&gt;Oliver Milman, &quot;Hajaina ao Standing Rock i Greta Thunberg&quot;, ''The Guardian'', 9 Oktobra 2019. Nalaina 9 Oktobra 2019. Voatahiry 9 Oktobra 2019. [https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/greta-thunberg-standing-rock-north-south-dakota-nobel-peace-prize]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;KFYR-TV, &quot;Mitsidika an' i Standing Rock i Greta Thunberg&quot;, 8 Oktobra 2019. Nalaina 9 Oktobra 2019. Voatahiry 9 Oktobra 2019. [https://www.kfyrtv.com/content/news/Swedish-climate-activist-Greta-Thunberg-visits-Standing-Rock-562574651.html]&lt;/ref&gt;
* [[Loka momba ny Tontolo iainana an' ny Filankevitra Nordika]], Oktobra 2019. Nandà i Thunberg handray izany sy ny {{Currency|350000|DKK2|link=no}} (mitovy amin' ny {{Currency|47000|EUR|link=no}} tamin' ny Oktobra 2019) noho ny tsy fahampian' ny fihenan' ny entona any amin' ny firenena nordika.&lt;ref&gt;CNN, &quot;Nolavin' i Greta Thunberg ny loka satria mila asa fa tsy loka&quot;, 29 Oktobra 2019. Nalaina 30 Oktobra 2019. Voatahiry 30 Oktobra 2019. [https://www.cnn.com/2019/10/29/world/greta-thunberg-nordic-award-decline-trnd/index.html]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AFP, &quot;‘Tsy mila loka ny toetrandro': Mandà i Greta Thunberg&quot;, ''The Guardian'', 29 Oktobra 2019. Nalaina 30 Oktobra 2019. Voatahiry 30 Oktobra 2019. [https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/29/greta-thunberg-declines-award-climate-crisis]&lt;/ref&gt;
* [[Olona amin' ny Taona an' ny Time|''Time'' Olona amin' ny Taona]], Desambra 2019, voalohany teraka tamin' ny taonjato faha-21 ary zandriny indrindra.&lt;ref&gt;NBC News, &quot;Greta Thunberg no Olona amin' ny Taona 2019 an' ny Time&quot;, 11 Desambra 2019. Nalaina 11 Desambra 2019. Voatahiry 11 Desambra 2019. [https://www.nbcnews.com/news/us-news/greta-thunberg-time-s-2019-person-year-n1099396]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;washingtonpost1&quot;&gt;Hannah Knowles, ''The Washington Post'', &quot;Time 2019 Person of the Year is Greta Thunberg&quot;, 11 Desambra 2019. Nalaina 11 Desambra 2019. Voatahiry 11 Desambra 2019. [https://www.washingtonpost.com/nation/2019/12/11/time-person-year/]&lt;/ref&gt; Ho amin' ny nahombiazany tamin' ny fanovana toe-tsaina maneran-tany, sy ny fanairana hetsika maika.&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;(Teny tany am-boalohany: &quot;creating a global attitudinal shift, transforming millions of vague, middle-of-the-night anxieties into a worldwide movement calling for urgent change.&quot;)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Frank Jordans, &quot;Gaga kely i Thunberg amin' ny fisafidianana azy&quot;, ''Associated Press'', 11 Desambra 2019. Nalaina 13 Desambra 2019. Voatahiry 13 Desambra 2019. [https://apnews.com/61a7c2fabb9b5639357244ecb372001b]&lt;/ref&gt; Ary: ho amin' ny fanairana momba ny fifandraisana mpanararaotra amin' ny tany onenantsika tokana.&lt;ref&gt;(Teny tany am-boalohany: &quot;For sounding the alarm about humanity's predatory relationship with the only home we have...&quot;)&lt;/ref&gt;
* [[Loka ''Glamour'' Vehivavy amin' ny Taona]] 2019, 12 Novambra 2019, avy amin' ny ''[[Glamour (gazety)|Glamour]]''; noraisin' i Jane Fonda tamin' ny anarany.&lt;ref&gt;''Glamour'', &quot;Glamour Women of the Year Awards 2019: The Best Moments&quot;, 12 Novambra 2019. Nalaina 1 Martsa 2020. Voatahiry 1 Martsa 2020. [https://www.glamour.com/story/women-of-the-year-awards-2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Glamour Videos'', &quot;Jane Fonda mandray ny loka amin' ny anaran' i Greta Thunberg&quot;. Nalaina 4 Febroary 2020. Voatahiry 3 Febroary 2020. [https://www.glamour.com/video/watch/women-of-the-year-jane-fonda-accepts-award-on-greta-thunberg-s-behalf]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Our Town, &quot;Greta Thunberg sy 'Shop Stop'&quot;, 10 Oktobra 2019. Nalaina 28 Febroary 2020. Voatahiry 28 Febroary 2020. [http://www.ourtownny.com/news/greta-thunberg-and-shop-stop-YY573364]&lt;/ref&gt;
* Anisan' ny vehivavy 100 an' ny BBC tamin' ny 2019.&lt;ref&gt;BBC News, &quot;BBC 100 Women 2019: Iza no ao amin' ny lisitra?&quot;, 15 Oktobra 2019. Nalaina 17 Desambra 2022. Voatahiry 9 Desambra 2021. [https://www.bbc.com/news/world-50042279]&lt;/ref&gt;
* [[Nature's 10]], Desambra 2019, &quot;olona zava-dehibe folo amin' ny siansa&quot;, amin' ny maha &quot;catalyst&quot; ny toetrandro azy.&lt;ref name=&quot;n10&quot;&gt;Nature, &quot;Nature's 10: Ten people who mattered in science in 2019&quot;, 2019; 576(7787):361–372. doi:10.1038/d41586-019-03749-0. Nalaina 31 Desambra 2019. [https://www.nature.com/]&lt;/ref&gt;
* [[Lisitra ''Forbes'' amin' ny Vehivavy 100 Manan-kery Indrindra Eran-tany|''Forbes'' Vehivavy 100 Manan-kery Indrindra]], 2019
* [[Forbes 30 Latsaky ny 30|''Forbes'' 30 Latsaky ny 30]] Eoropa 2020 – Mpandraharaha Sosialy&lt;ref&gt;Forbes, &quot;Greta Thunberg&quot;, Nalaina 7 Aogositra 2022. Voatahiry 7 Septambra 2023. [https://www.forbes.com/nft-profile/greta-thunberg/]&lt;/ref&gt;
* Human Act Award, Andron' ny Tany, 22 Avrily 2020, avy amin' ny Human Act Foundation; ny USD 100.000 nomena UNICEF ary nampitomboin' ny Fondation.&lt;ref&gt;Jonas Gregersen, &quot;Human Act Award 2020&quot;, 29 Avrily 2020. Nalaina 3 Mey 2020. Voatahiry 13 Mey 2020. [https://humanact.org/human-act-award-2020/] {{Wayback|url=https://humanact.org/human-act-award-2020/ |date=20200513073428 }}&lt;/ref&gt;
* Best in Activism (Tech &amp; Innovation) amin' ny [[Loka Shorty faha-12]], 3 Mey 2020.&lt;ref&gt;Shorty Awards, &quot;BEST IN ACTIVISM&quot;, 3 Mey 2020. Nalaina 12 Jolay 2022. Voatahiry 12 Jolay 2022. [https://shortyawards.com/category/12th/activism]&lt;/ref&gt;
* [[Loka Gulbenkian ho an' ny Olombelona]], Jolay 2020, mpandray voalohany; ny {{Currency|1000000|EUR|link=no}} nomena tetikasa miady amin' ny krizin' ny toetrandro sy ekôlôjia, indrindra ao amin' ny [[Atsimo Globaly]].&lt;ref&gt;Gulbenkian, &quot;Greta Thunberg dia mpandresy voalohany amin' ny Loka Gulbenkian&quot;, 20 Jolay 2020. Nalaina 22 Jolay 2020. Voatahiry 12 Jolay 2022. [https://gulbenkian.pt/en/news/greta-thunberg-is-the-winner-of-the-first-gulbenkian-prize-for-humanity/]&lt;/ref&gt;
* Women in Youth Activism Award amin' ny 2021 Women of Europe Awards, 2 Desambra 2021, noho ny “fitarihana sahy amin' ny rariny ara-toetrandro sy fiovana sosialy”.&lt;ref&gt;Euronews, &quot;Mandresy i Greta Thunberg sy Angela Merkel ao amin' ny Women of Europe Awards&quot;, 2 Desambra 2021. Nalaina 13 Jolay 2022. Voatahiry 13 Jolay 2022. [https://www.euronews.com/my-europe/2021/12/02/greta-thunberg-and-angela-merkel-triumph-at-the-women-of-europe-awards]&lt;/ref&gt;
* Mari-pahaizana manokana ''[[Dokotera amin' ny Lalàna]]'' (LLD), 31 Mey 2021, avy amin' ny [[Oniversiten' i British Columbia, Kianja Okanagan]], noho ny “fanairana ireo mpitarika eran-tany”.&lt;ref&gt;Global News, &quot;Dr. Bonnie Henry, Greta Thunberg hahazo mari-pahaizana manokana&quot;, Nalaina 22 Febroary 2023. Voatahiry 12 Jolay 2022. [https://globalnews.ca/news/7732631/bonnie-henry-greta-thunberg-ubc-honorary-degrees/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UBC News, Thandi Fletcher, 31 Martsa 2021, &quot;Greta Thunberg sy Dr. Bonnie Henry hahazo mari-pahaizana manokana&quot;. Nalaina 22 Febroary 2023. Voatahiry 12 Jolay 2022. [https://news.ubc.ca/2021/03/31/greta-thunberg-dr-bonnie-henry-to-receive-honorary-degrees-from-ubc/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UBC Okanagan, &quot;2021 Honorary Degree Recipients&quot;. Nalaina 22 Febroary 2023. Voatahiry 12 Jolay 2022. [https://graduation.ok.ubc.ca/honorary-degrees/2021-honorary-degree-recipients/]&lt;/ref&gt;
* [[Dokotera amin' ny Teolojia]] manokana avy amin' ny [[Oniversiten' i Helsinki]]. Azo tamin' ny Jona 2023.&lt;ref&gt;Helsingin Sanomat, Noona Bäckren, &quot;Omena voninahitra ambony i Greta Thunberg avy amin' ny Oniversiten' i Helsinki&quot;, 21 Martsa 2023. Nalaina 23 Martsa 2023. Voatahiry 21 Martsa 2023. [https://www.hs.fi/kaupunki/helsinki/art-2000009457323.html]&lt;/ref&gt;

=== Karazana biby nomena anarana mitovy amin' i Thunberg ===
Ireto karazana manaraka ireto no nofaritana ary nomena anarana avy amin' i Thunberg:
* ''[[Nelloptodes gretae]]'', nosoratan' i Michael Darby, Natural History Museum, UK, Desambra 2019, bibikely vaovao avy any [[Kenya]] ao amin' ny fianakaviana [[Ptiliidae]].&lt;ref&gt;Natural History Museum, &quot;412 karazany vaovao nofaritan' ny mpahay siansa amin' ity taona ity&quot;. Nalaina 31 Desambra 2019. Voatahiry 12 Jolay 2022. [https://www.nhm.ac.uk/discover/news/2019/december/museum-scientists-described-412-new-species-this-year.html]&lt;/ref&gt; Ny tandron-doha lava dia mitovy amin' ny tava roa mirandrana azy.&lt;ref&gt;BBC News, &quot;Bibikely vaovao nomena anarana avy amin' i Greta Thunberg&quot;, 25 Oktobra 2019. Voatahiry 12 Jolay 2022. [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-50182815]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NHM&quot;&gt;Entomologist's Monthly Magazine, Michael Darby, 2019, 155(4):239–257. doi:10.31184/M00138908.1554.3999.&lt;/ref&gt;
* ''[[Craspedotropis gretathunbergae]]'', Schilthuizen sy mpiara-miasa, 2020, sifotra an-tanety vaovao avy any Borneo ao amin' ny [[Cyclophoridae]].&lt;ref&gt;Biodiversity Data Journal, 20 Febroary 2020, 8:e47484. doi:10.3897/BDJ.8.e47484. (Misy fidirana maimaim-poana)&lt;/ref&gt;
* ''Thunberga greta'', ao amin' ny tarika vaovao ''[[Thunberga]] gen. nov.'', nosoratan' i [[Peter Jäger]], Jona 2020, hala mpihaza afrikanina atsinanana ao amin' ny [[Sparassidae]].&lt;ref&gt;France 24, &quot;Hala vaovao nomena anarana avy amin' i Greta&quot;, 12 Jona 2020. Nalaina 12 Jona 2020. Voatahiry 12 Jona 2020. [https://www.france24.com/en/20200612-new-spider-species-named-after-greta]&lt;/ref&gt; Hatramin' ny {{as of|2022|04}}, ny ''Thunberga'' dia nisy karazana 29 vao voasoratra,&lt;ref name=&quot;WSC_g5796&quot;&gt;World Spider Catalog v20.0, &quot;Gen. Thunberga Jäger, 2020&quot;. Nalaina 1 Aprily 2022. doi:10.24436/2. [http://www.wsc.nmbe.ch/genus/5796]&lt;/ref&gt; avy any Madagasikara sy Mayotte, maro homena anarana ho fanomezam-boninahitra ny tanora aingam-panahy.&lt;ref&gt;''BBC Wildlife'', &quot;Greta spiders&quot;, Mey 2021, p.27.&lt;/ref&gt;
* ''[[Opacuincola gretathunbergae]]'', Verhaegen &amp; Haase, 2021, sifotra rano mamy vaovao avy any Zeorzeylanda Vaovao ao amin' ny [[Tateidae]].&lt;ref&gt;European Journal of Taxonomy, 18 Janoary 2021, is.731, p.71–96. doi:10.5852/ejt.2021.731.1205. (Maimaim-poana)&lt;/ref&gt;
* ''[[Pristimantis gretathunbergae]]'', Mebert sy mpiara-miasa, 2022, sahona avy any Panama.&lt;ref&gt;Nathaniel Janowitz, &quot;Nahazo anaran' ny sahona vao hita i Greta Thunberg&quot;, ''Vice'', 19 Janoary 2022. Nalaina 3 Oktobra 2023. Voatahiry 28 Janoary 2022. [https://www.vice.com/en/article/greta-thunberg-just-had-a-newly-discovered-frog-named-after-her]&lt;/ref&gt;

== Tsiahy ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Biografia]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2003]]</text>
      <sha1>576nttg07euys8sn90z1z3j310s5g6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arendrina (Harendrina)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294240</id>
    <revision>
      <id>1143681</id>
      <parentid>1124787</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4770" sha1="b3xneymrtptqz51v2fcl0kc5gb93zh2" xml:space="preserve">== Inona izany arendrina? ==
Ny arendrina dia fanala na koa fanilo vita amin'ny taratasy nentim-paharazana&lt;ref&gt;https://new.moov.mg/actualite/64599-arendrina-malgache-lampions-made-in-mada-pour-la-fete-de-lindependance&lt;/ref&gt; ampiasaina eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] indrindra mandritra ny fankalazana ny Fetin’ny [[Fahaleovantena (pôlitika)|Fahaleovantena]] izay ankalazaina isan-taona ny 26 Jona&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2018/10/03/127074/&lt;/ref&gt;. Io fanala dia manana anjara toerana lehibe eo amin’ny [[kolontsaina malagasy]], ary ampiasaina amin’ny alina mialohan’ny fetim-pirenena izany hoe amin’ny 25 Jona&lt;ref&gt;https://www.fabricerabary.com/arendrina-la-fete-du-lampion&lt;/ref&gt;.

== Famaritana sy fanamboarana ==
Ny teny hoe ''arendrina'' na ''harendrina'' raha arakin'ny [[Rakibolana an-tranonkala|rakibolana]] malagasy dia milaza hoe &quot;afo arehitra amin'ny bozaka voafatotra amin'ny hazo lavalava, na fanilo entina mandehandeha manodidina ny trano amin' ny andro fandroana na fetim-pirenena malagasy, mba handroaka ny fanahy ratsy tsy hanembantsembana ny fifalian'ny velona&quot;&lt;ref&gt;http://tenymalagasy.org/bins/teny2/harendrina&lt;/ref&gt;. Ny fiteny heno matetika dia ''arendrina taratasy'', midika hoe “fanilo vita amin’ny taratasy”&lt;ref&gt;https://www.za-malagasy.com/articles/arendrina&lt;/ref&gt;.

Amin’ny nentim-paharazana, ny arendrina dia atao tanana amin’ny [[taratasy]] milokoloko&lt;ref&gt;https://www.za-malagasy.com/articles/arendrina&lt;/ref&gt;. Tariby na hazo madinika no hihazonana azy eo amin'ny tendrony. Asiana [[labozia]] ao anatiny mba hahazava azy. Misy endrika maro ny arendrina, toy ny boribory, [[Efamira|efajoro]], miendrika zavatra na biby, ary matetika vita amin’ny loko mena, fotsy, maitso, ireo lokon'ny saim-pirenena malagasy&lt;ref&gt;https://www.za-malagasy.com/articles/arendrina&lt;/ref&gt;.

== Fiaviana sy heviny ara-kolontsaina ==
Tamin’ny vanim-potoana fahiny dia efa nisy karazana jiro fanilo fanao tamin’ny bozaka sy hazo&lt;ref&gt;https://agir-avec-madagascar.over-blog.com/article-arendrina-o-sur-l-air-des-lampions-118776969.html&lt;/ref&gt;. Rehefa avy eo kosa dia tonga tamin’ny endrika taratasy izy ireo noho ny fiantraikan’ny kolontsaina [[sinoa]] sy frantsay.

Ny arendrina dia mitondra hevitra maro. Izy io dia manambara hazavana, fifaliana, fahafahana, ary amin’ny ankapobeny dia fandresena sy fanadiovana amin’ny haizina sy fanahy ratsy&lt;ref&gt;https://www.za-malagasy.com/articles/arendrina&lt;/ref&gt;. Ny fitondrana arendrina mirehitra amin’ny alina dia sady fety no fanao ara-pomban-drazana.

== Fampiasana amin’izao fotoana ==
Isaky ny manakaiky ny fety amin’ny 26 Jona, dia feno arendrina eny an-tsena sy eny amin’ny arabe. Mividy izany ny ankizy sy ny ray aman-dreny, ka manao diabe amin’ny alina miaraka amin’ny arendrina mirehitra, sady mihira [[Hiragasy|hira]] nentin-drazana malaza toy izao: ''«Arendrina ô! Arendrina taratasy ô! May, may, may!»''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://ongbelavenir.org/2018/06/26/la-fete-des-lampions |access-date=2025-06-23 |archive-date=2025-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250315052535/https://ongbelavenir.org/2018/06/26/la-fete-des-lampions/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''.'' Entina mijery afo-manga sy seho manokana ny arendrina mandritry ny fankalazana ny fetim-pirenena. Ireo arendrina tsy levona aorian’ny fety dia sarobidy ho an’ny [[ankizy]] ary ataony fahatsiarovanan'ny fahazazanany&lt;ref&gt;https://aeim.jimdofree.com/mahajanga/actualit%C3%A9s/dodo-mafana&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fivoarana ==
Na dia mbola manan-danja eo amin’ny [[kolontsaina]] aza ny arendrina, dia atrehiny ny fifaninanana amin’ireo jiro maoderina toy ny jiro elektrika, LED, na entin’ny herinaratra kely&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://laverite.mg/societe/item/21805-%C2%AB-arendrina-taratasy-%C2%BB-le-march%C3%A9-bien-meilleur-par-rapport-%C3%A0-l-ann%C3%A9e-derni%C3%A8re.html |title=kopian'ny arisiva |access-date=2025-06-23 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075114/https://laverite.mg/societe/item/21805-%C2%AB-arendrina-taratasy-%C2%BB-le-march%C3%A9-bien-meilleur-par-rapport-%C3%A0-l-ann%C3%A9e-derni%C3%A8re.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Na izany aza, mbola maro amin’ireo mpanao arendrina no manohy ny famokarana amin’ny fomba nentim-paharazana&lt;ref&gt;https://new.moov.mg/actualite/64599-arendrina-malgache-lampions-made-in-mada-pour-la-fete-de-lindependance&lt;/ref&gt; sy amin’ny fitaovana avy eto an-toerana. Manome fidiram-bola ho an’ny fianakaviana maro izany asa tanana izany, indrindra amin’ny volana Jona. Sady manamafy ny maha izy azy ny kolontsaina, no manohana ny [[toekarena]] madinika eto an-toerana&lt;ref&gt;https://vickyandriamisaina.blogspot.com/2018/06/lampion-malgache.html&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==</text>
      <sha1>b3xneymrtptqz51v2fcl0kc5gb93zh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295101</id>
    <revision>
      <id>1143811</id>
      <parentid>1116037</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="jcnkrrl9doyv6qt2xc6ihbjbn43gwmh" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>jcnkrrl9doyv6qt2xc6ihbjbn43gwmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143813</id>
      <parentid>1143811</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2061" sha1="mo72ixbwy7fvzf9ysk7m7qcpu7auzp9" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>mo72ixbwy7fvzf9ysk7m7qcpu7auzp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143814</id>
      <parentid>1143813</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="5fitsc88eoth48z3pnnh5qbok1443nj" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>5fitsc88eoth48z3pnnh5qbok1443nj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143815</id>
      <parentid>1143814</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="fj5n0ukzgamybk785cq50t07emqjk7r" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==
Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>fj5n0ukzgamybk785cq50t07emqjk7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143816</id>
      <parentid>1143815</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toetra mampiavaka ny antsa */</comment>
      <origin>1143816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="79kwarp8ldyr0q5idc99fkli1rj8gms" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>79kwarp8ldyr0q5idc99fkli1rj8gms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143817</id>
      <parentid>1143816</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toetra mampiavaka ny antsa */</comment>
      <origin>1143817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="deqazkor9m7um8sc0ke93ahw3cm98sd" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>deqazkor9m7um8sc0ke93ahw3cm98sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143818</id>
      <parentid>1143817</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karazana antsa */</comment>
      <origin>1143818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="b3sdfwbaymticmlvk6adu9248eweq1t" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>b3sdfwbaymticmlvk6adu9248eweq1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143819</id>
      <parentid>1143818</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fisaorana */</comment>
      <origin>1143819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3339" sha1="qnhxpn2fp2xh8n4m593apj984bzkp1t" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>qnhxpn2fp2xh8n4m593apj984bzkp1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143820</id>
      <parentid>1143819</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fisaonana */</comment>
      <origin>1143820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="fqpt4z6i51pi9jcxqr25n5c04buwj35" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>fqpt4z6i51pi9jcxqr25n5c04buwj35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143821</id>
      <parentid>1143820</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fankalazana */</comment>
      <origin>1143821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="aocv8fy9yb8htzjx8z6nilte633sfdn" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>aocv8fy9yb8htzjx8z6nilte633sfdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143822</id>
      <parentid>1143821</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy */</comment>
      <origin>1143822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="6kmd31nw8dg6ty516yachpxgo2c2ygb" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>6kmd31nw8dg6ty516yachpxgo2c2ygb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143823</id>
      <parentid>1143822</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy */</comment>
      <origin>1143823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="1ev4frwanmystpiuqdwmb9xkfsdr623" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==

* [[Mozika]]

* [[Hira]]
* [[Mozika malagasy]]
* [[Beko]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>1ev4frwanmystpiuqdwmb9xkfsdr623</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143824</id>
      <parentid>1143823</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="j7hy2743bx7lgmh7vnco3ndpnw0kyzb" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>j7hy2743bx7lgmh7vnco3ndpnw0kyzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143825</id>
      <parentid>1143824</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4830" sha1="4tna5hgwn9toqkbhn2pkptgyge4emig" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>4tna5hgwn9toqkbhn2pkptgyge4emig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143826</id>
      <parentid>1143825</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5062" sha1="rqrjk1hj4zx7s40hbc8ffjlp863tneq" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Teny Malagasy – Antsa
# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora am-bava malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny kolontsaina sy ny literatiora malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>rqrjk1hj4zx7s40hbc8ffjlp863tneq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143827</id>
      <parentid>1143826</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5190" sha1="m515cs7nji39gm667afbvmpi6m83gsq" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Teny Malagasy – Antsa
# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora am-bava malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny kolontsaina sy ny literatiora malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

== Loharano sy fanamarihana ==

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]
[[Sokajy:Tononkalo]]
[[Sokajy:Hira]]</text>
      <sha1>m515cs7nji39gm667afbvmpi6m83gsq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143828</id>
      <parentid>1143827</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="dwbz1abn7578sc9xicrs5003xj6p0fx" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Teny Malagasy – Antsa
# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora am-bava malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny kolontsaina sy ny literatiora malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

== Loharano sy fanamarihana ==

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>dwbz1abn7578sc9xicrs5003xj6p0fx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143829</id>
      <parentid>1143828</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano sy fanamarihana */</comment>
      <origin>1143829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5039" sha1="obr19befjve2zkdnq3liyyhghr1t220" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
#.

== Loharano sy fanamarihana ==

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>obr19befjve2zkdnq3liyyhghr1t220</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143830</id>
      <parentid>1143829</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1143830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5035" sha1="2vbwzygrnxl0lrwcv3ztj19yla16sla" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
== Loharano sy fanamarihana ==

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>2vbwzygrnxl0lrwcv3ztj19yla16sla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143831</id>
      <parentid>1143830</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano sy fanamarihana */</comment>
      <origin>1143831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5003" sha1="dongsvh0folj9d0vte95tk2ottugix4" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

Ny '''antsa''' dia karazana tononkalo na hira nentim-paharazana malagasy izay atao amin'ny fomba manetriketrika sy manan-kaja. Matetika izy io no hiraina na tononina mandritra ny lanonana sy fombafomba samihafa, toy ny fanambadiana, famadihana, fandraisana vahiny, fanokafana fivoriana, ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>dongsvh0folj9d0vte95tk2ottugix4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Capparaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295499</id>
    <revision>
      <id>1143707</id>
      <parentid>1138474</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="eqqacbqhgn13tf5r436lqd8vtekvmgr" xml:space="preserve">[[Sary:Capullito capullito.JPG|vignette|340x340px|''Capullito capullito'']]
Ny '''''Capparaceae''''' na '''''Capparidaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[roa ravin-tsimoka]] izay miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], [[hazobotry]], [[vahy]], ary [[Zavamaniry ahitra|zavamaniry]] [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] indraindray, izay matetika maniry tsara amin' ny faritra maina, manomboka any amin' ny faritra manana toetany antonony ka hatrany amin' ny faritra mafana. Ao amin' ny filaharana [[Brassicales]] (izay ahitana koa ny ''[[Brassicaceae]]'') izy io. Fianakaviana miely patrana izy io. Araka ny voalaza amin' izao fotoana izao dia misy antokon-javamaniry 15 sy karazany 430 eo ho eo ty fianakaviana ity. Ny lehibe indrindra dia ny ''[[Capparis]]'' (misy karazana 140 eo ho eo), ny ''[[Morisonia]]'' (misy karazana 87), ny ''[[Maerua]]'' (misy karazana 70), ny ''[[Boscia]]'' (misy karazana 30), ary ny ''[[Cadaba]]'' (misy karazana 30).

== Antokon-javamaniry ==

=== Lisitry ny antokon-javamaniry ===
Inty ny lisitry ny antokon-javamaniry 15 ekena:

* ''[[Bachmannia]]'' &lt;small&gt;Pax&lt;/small&gt;
* ''[[Beautempsia]]'' &lt;small&gt;(Benth. &amp; Hook.f.) Gaudich.&lt;/small&gt;
* ''[[Boscia]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''[[Buchholzia]]'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''[[Cadaba]]'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''[[Capparis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Crateva]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Hypselandra]]'' Pax &amp; K.Hoffm.
* ''[[Maerua]]'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''[[Morisonia]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Neocalyptrocalyx]]'' &lt;small&gt;Hutch.&lt;/small&gt;
* ''[[Neothorelia]]'' &lt;small&gt;Gagnep.&lt;/small&gt;
* ''[[Poilanedora]]'' &lt;small&gt;Gagnep.&lt;/small&gt;
* ''[[Ritchiea]]'' &lt;small&gt;R.Br. ex G.Don&lt;/small&gt;
* ''[[Thilachium]]'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;

=== Antokon-javamaniry nesorina avy ao ===

* ''Borthwickia'' &lt;small&gt;W.W.Sm.&lt;/small&gt; → ''Resedaceae''
* ''Cleome'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''
* ''Cleomella'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''
* ''Dactylaena'' &lt;small&gt;Schrad. ex Schult.f.&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''
* ''Forchhammeria'' &lt;small&gt;Liebm.&lt;/small&gt; → ''Stixaceae''
* ''Haptocarpum'' &lt;small&gt;Ule&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''
* ''Koeberlinia'' &lt;small&gt;Zucc.&lt;/small&gt; → ''Koeberliniaceae''
* ''Oxystylis'' &lt;small&gt;Torr. &amp; Frem.&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''
* ''Pentadiplandra'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; → ''Pentadiplandraceae''
* ''Podandrogyne'' &lt;small&gt;Ducke&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''
* ''Polanisia'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''
* ''Setchellanthus'' &lt;small&gt;Brandegee&lt;/small&gt; → ''Setchellanthaceae''
* ''Stixis'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt; → ''Stixaceae''
* ''Tirania'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt; → ''Stixaceae''
* ''Wislizenia'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt; → ''Cleomaceae''

== Jereo koa ==

* Filaharana ''[[Brassicales]]'' ahitana ny fianakaviana ''[[Akaniaceae]], [[Bataceae]], [[Brassicaceae]], [[Capparaceae]], [[Caricaceae]], [[Cleomaceae]], [[Emblingiaceae]], [[Gyrostemonaceae]], [[Koeberliniaceae]], [[Limnanthaceae]], [[Moringa|Moringaceae]], [[Pentadiplandraceae]], [[Resedaceae]], [[Salvadoraceae]], [[Setchellanthaceae]], [[Tiganophytaceae]], [[Tovariaceae]], [[Tropaeolaceae]]''.</text>
      <sha1>eqqacbqhgn13tf5r436lqd8vtekvmgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melastomataceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295624</id>
    <revision>
      <id>1143732</id>
      <parentid>1128599</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T07:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antoko misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1143732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7052" sha1="o8wznk3xi5ovnu4yet87nsispuo48m2" xml:space="preserve">[[Sary:Starr Miconia calvescens0.jpg|vignette|381x381px|''Miconia calvescens'']]
Ny '''''Melastomataceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Myrtales]]. Ahitana karazana 4&amp;nbsp;400 hatralin' ny 5&amp;nbsp;000 mahery, mitsinjara ao anatin' ny vondron-karazana 180 eo ho eo izy io. Izy ireo dia miseho amin' ny endrika [[zavamaniry ahitra]], [[hazobotry]], [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] madinika na [[vahy]], na indraindray koa mianika na maniry eny amin' ny zavamaniry hafa ([[epifita]]), izay manenika tontolo iainana isan-karazany, any amin' ny  faritra sobtrôpikaly ka hatrany amin' ny faritra trôpikaly (ivelan' ny faritra maina). Any [[Amerika Atsimo]] no tena misy azy ireo betsaka. Misy karazana efa ho 1&amp;nbsp;000 ny antoko ''Miconia'' irery. Ny [[Fanasokajiana APG III|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana APG III|filôjenetika APG III]] (2009) dia nampiditra ao amin' io fianakaviana io ny antoko izay napetraka teo aloha ao amin' ny fianakaviana ''[[Memecylaceae]]'': ''Lijndenia'', ''Memecylon'', ''Mouriri'', ''Pternandra'', ''Spathandra'', ''Votomita'' ary ''Warneckea''.

== Fansokajiana anatiny ==
[[Sary:Tibouchina semidecandra (Begam Bahar).jpg|vignette|''Tibouchina semidecandra'']]
[[Sary:Osbeckia muralis at Kadavoor.jpg|vignette|''Osbeckia muralis'' ]]
Karazana 169 no ekena ao amin' ny fianakaviana ''Melastomataceae'' tamin' ny Jolay 2025:

* ''Acanthella'' Hook.f.
* ''Aciotis'' D.Don
* ''Acisanthera'' P.Browne
* ''Adelobotrys'' DC.
* ''Allomaieta'' Gleason
* ''Alloneuron'' Pilg.
* ''Almedanthus'' Ver.-Lib. &amp; R.D.Stone
* ''Amphiblemma'' Naudin
* ''[[Amphorocalyx]]'' Baker
* ''Anaheterotis'' Ver.-Lib. &amp; G.Kadereit
* ''Andesanthus'' P.J.F.Guim. &amp; Michelang.
* ''Anerincleistus'' Korth.
* ''Antherotoma'' (Naudin) Hook.f.
* ''Appendicularia'' DC.
* ''Argyrella'' Naudin
* ''Arthrostemma'' Pav. ex D.Don
* ''Aschistanthera'' C.Hansen
* ''Astrocalyx'' Merr.
* ''Astronia'' Blume
* ''Astronidium'' A.Gray
* ''Axinaea'' Ruiz &amp; Pav.
* ''Bamlera'' K.Schum. &amp; Lauterb.
* ''Barthea'' Hook.f.
* ''Beccarianthus'' Cogn.
* ''Bellucia'' Neck. ex Raf.
* ''Benna'' Burgt &amp; Ver.-Lib.
* ''Bertolonia'' Raddi
* ''Bisglaziovia'' Cogn.
* ''Blakea'' P.Browne
* ''Blastus'' Lour.
* ''Boerlagea'' Cogn.
* ''Bourdaria'' A.Chev.
* ''Boyania'' Wurdack
* ''Brachyotum'' (DC.) Triana
* ''Brasilianthus'' Almeda &amp; Michelang.
* ''Bredia'' Blume
* ''Bucquetia'' DC.
* ''Cailliella'' Jacq.-Fél.
* ''Calvoa'' Hook.f.
* ''Cambessedesia'' DC.
* ''Castratella'' Naudin
* ''Catanthera'' F.Muell.
* ''Centradenia'' G.Don
* ''Centradeniastrum'' Cogn.
* ''Centronia'' D.Don
* ''Chaetogastra'' DC.
* ''Chaetolepis'' (DC.) Miq.
* ''Chalybea'' Naudin
* ''Cincinnobotrys'' Gilg
* ''Comolia'' DC.
* ''Comoliopsis'' Wurdack
* ''Creochiton'' Blume
* ''Cyphotheca'' Diels
* ''Dalenia'' Korth.
* ''Derosiphia'' Raf.
* ''Desmoscelis'' Naudin
* ''Dicellandra'' Hook.f.
* ''[[Dichaetanthera]]'' Endl.
* ''Dinophora'' Benth.
* ''[[Dionycha]]'' Naudin
* ''Dionychastrum'' A.Fern. &amp; R.Fern.
* ''Diplectria'' (Blume) Rchb.
* ''Dissochaeta'' Blume
* ''Dissotidendron'' (A.Fern. &amp; R.Fern.) Ver.-Lib. &amp; G.Kadereit
* ''Dissotis'' Benth.
* ''Driessenia'' Korth.
* ''Dupineta'' Raf.
* ''Eleotis'' Ver.-Lib. &amp; R.D.Stone
* ''Eriocnema'' Naudin
* ''Ernestia'' Naudin
* ''Feliciadamia'' Bullock
* ''Feliciotis'' Ver.-Lib. &amp; G.Kadereit
* ''Fordiophyton'' Stapf
* ''Fritzschia'' Cham.
* ''Graffenrieda'' DC.
* ''Gravesia'' Naudin
* ''Guyonia'' Naudin
* ''Henriettea'' DC.
* ''Heteroblemma'' (Blume) Cámara-Leret, Ridd.-Num. &amp; Veldkamp
* ''Heterocentron'' Hook. &amp; Arn.
* ''Heterotis'' Benth.
* ''Huberia'' DC.
* ''Kendrickia'' Hook.f.
* ''Kerriothyrsus'' C.Hansen
* ''Kirkbridea'' Wurdack
* ''Lijndenia'' Zoll. &amp; Moritzi
* ''Lithobium'' Bong.
* ''Loricalepis'' Brade
* ''Macairea'' DC.
* ''Macrocentrum'' Hook.f.
* ''Macrolenes'' Naudin
* ''Maguireanthus'' Wurdack
* ''Mallophyton'' Wurdack
* ''Marcetia'' DC.
* ''Medinilla'' Gaudich. ex DC.
* ''Melastoma'' L.
* †''Melastomites''
* ''Melastomastrum'' Naudin
* ''Memecylon'' L.
* ''Mendelia'' Ver.-Lib. &amp; G.Kadereit
* ''Meriania'' Sw.
* ''Merianthera'' Kuhlm.
* ''Miconia'' D.Don
* ''Microlicia'' D.Don
* ''Monochaetum'' (DC.) Naudin
* ''Monolena'' Triana ex Benth. &amp; Hook.f.
* ''Mouriri'' Aubl.
* ''Neblinanthera'' Wurdack
* ''Neodriessenia'' M.P.Nayar
* ''Nephoanthus'' C.W.Lin &amp; T.C.Hsu
* ''Nepsera'' Naudin
* ''Nerophila'' Naudin
* ''Noterophila'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;
* ''Nothodissotis'' Ver.-Lib. &amp; G.Kadereit
* ''Ochthephilus'' Wurdack
* ''Ochthocharis'' Blume
* ''Opisthocentra'' Hook.f.
* ''Osbeckia'' L.
* ''Ossaea'' DC.
* ''Oxyspora'' DC.
* ''Pachycentria'' Blume
* ''Pachyloma'' DC.
* ''Perilimnastes'' Ridl.
* ''Phainantha'' Gleason
* ''Phyllagathis'' Blume
* ''Physeterostemon'' R.Goldenb. &amp; Amorim
* ''Pilocosta'' Almeda &amp; Whiffin
* ''Plagiopetalum'' Rehder
* ''Pleroma'' D.Don
* ''Plethiandra'' Hook.f.
* ''Poikilogyne'' Baker f.
* ''Poilannammia'' C.Hansen
* ''Poteranthera'' Bong.
* ''Preussiella'' Gilg
* ''Pseudodissochaeta'' Nayar
* ''Pseudoernestia'' Krasser
* ''Pternandra'' Jack
* ''Pterogastra'' Naudin
* ''Pterolepis'' (DC.) Miq.
* ''Pyrotis'' Ver.-Lib. &amp; R.D.Stone
* ''Quipuanthus'' Michelang. &amp; C.Ulloa
* ''Rhexia'' Gronov.
* ''Rhynchanthera'' DC.
* ''Rosettea'' Ver.-Lib. &amp; G.Kadereit
* ''Rostranthera'' &lt;small&gt;M.J.Rocha &amp; P.J.F.Guim.&lt;/small&gt;
* ''[[Rousseauxia]]'' DC.
* ''Salpinga'' Mart. ex DC.
* ''Sandemania'' Gleason
* ''Sarcopyramis'' Wall.
* ''Schwackaea'' Cogn.
* ''Scorpiothyrsus'' H.L.Li
* ''Siphanthera'' Pohl
* ''Sonerila'' Roxb.
* ''Spathandra'' Guill. &amp; Perr.
* ''Sporoxeia'' W.W.Sm.
* ''Stanmarkia'' Almeda
* ''Stussenia'' C.Hansen
* ''Styrophyton'' S.Y.Yu
* ''Tashiroea'' Matsum. ex T.Itô &amp; Matsum.
* ''Tateanthus'' Gleason
* ''Tessmannianthus'' Markgr.
* ''Tibouchina'' Aubl.
* ''Tigridiopalma'' C.Chen
* ''Triolena'' Naudin
* ''Tristemma'' Juss.
* ''Tryssophyton'' Wurdack
* ''Vietsenia'' C.Hansen
* ''Votomita'' Aubl.
* ''Warneckea'' Gilg
* ''Wurdastom'' B.Walln.

=== Antoko misy eto Madagasikara ===
Indreto ny antokon-javamaniry ao amin' ny ''Melastomataceae'' izay manana karazana maniry eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Amphorocalyx]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (tsy fahita raha tsy eto Madagasikara)
* ''Cincinnobotrys'' &lt;small&gt;Jacq.-Fél.&lt;/small&gt; (nampidirina eto Madagasikara, anisany ny ''Gravesiella'')
* ''Clidemia'' &lt;small&gt;D.Don&lt;/small&gt; (nampidirina eto Madagasikara)
* ''Dichaetanthera'' &lt;small&gt;Endl&lt;/small&gt;. 
* ''[[Dionycha]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (tsy fahita raha tsy eto Madagasikara)
* ''Gravesia'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (anisany ny ''Veprecella'', ny ''Phornothamnus'', ny ''Urotheca'')
* ''Lijndenia'' &lt;small&gt;Zoll. &amp; Moritzi&lt;/small&gt; 
* ''Medinilla'' &lt;small&gt;Gaudich&lt;/small&gt;. 
* ''Memecylon'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ochthocharis'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Osbeckia'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Pleroma'' &lt;small&gt;D.Don&lt;/small&gt; (nampidirina eto Madagasikara)
* ''[[Rousseauxia]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt;. (tsy fahita raha tsy eto Madagasikara)
* ''Tibouchina'' &lt;small&gt;Aubl.&lt;/small&gt; (nampidirina eto Madagasikara)
* ''Tristemma'' Juss.</text>
      <sha1>o8wznk3xi5ovnu4yet87nsispuo48m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ravensara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297443</id>
    <revision>
      <id>1143794</id>
      <parentid>1140078</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7975" sha1="sf7seq87t1lx6as0frl3mea9c2m3ycg" xml:space="preserve">[[Sary:Ravensara_aromatica.png|vignette|Havozomanitra (''Ravensara aromatica'')]]
Ny '''''Ravensara''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]'' sy ao amin' ny filaharana [[Laurales]] izay efa nafindran' ny bôtanista ao amin' ny antoko ''[[Cryptocarya]]'' tany am-piandohan' ny taonjato faha-21. Ahitana karazana [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] eto [[Madagasikara]] (any afovoan-tany sy any atsinanana) ity vondron-karazana ity, izay mamokatra [[menakamanitra]] avy amin' ny hodiny, ny raviny na ny voany. Ny vondron-karazana ''Ravensara'' dia ahitana karazana manodidina ny 20.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(8&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Septambra 2015)&lt;/small&gt;, nampiarahina amin' ny anarany amin' ny teny malagasy raha misy:

* ''Ravensara acutifolia'' Kosterm. -- molaliambo, varongy
* ''Ravensara affinis'' Kosterm.
* ''Ravensara areolata'' Kosterm.
* ''Ravensara coriacea'' Kosterm. -- tavololahy, tavolomavo, tavolopika, tavolopiky, tavolopina
* ''Ravensara elliptica'' Kosterm. -- tavolohetika, tavolopiky
* ''Ravensara flavescens'' Kosterm. -- sary, tavololahy, tavolomalama, tavolomavoravina, tavolopina, tavolosavy
* ''Ravensara floribunda'' Baill. -- maheriampatrana, mampahy, tavolobelelo, tavolomalama, tavolomavo, tavolomenalaingo, tavolopika, tavolopina, tavolosariaka, tavolosavy, tavolovavy
* ''Ravensara impressa'' Kosterm. -- tavoloberavina, tavololavaravina
* ''Ravensara laevis'' Kosterm. --  tavolopina, tavolopiñy
* ''Ravensara lastellei'' Baill. -- hafotrarano, mafotrarano, tavolohazo, tavolomalama, tavolompina, tavolopiana, tavolopina
* ''Ravensara macrophylla'' Kosterm.
* ''Ravensara montana'' Kosterm.
* ''Ravensara oblonga'' Kosterm. -- tavolohazo
* ''Ravensara pauciflora'' (Baker) Kosterm. -- hazotavolo, tavolomolaliambo, tavolopika
* ''Ravensara perareolata'' Kosterm. -- molaliambo, tavoloberavina
* ''Ravensara perrieri'' Dubard &amp; Dop -- kabijalahy, kabitsalahy, kabitso, 81 kabitsolahy, manavodrevo, pelamainty, saripapy, sary, tavaratra, tavolopika, varongy
* ''Ravensara polyneura'' Kosterm. -- tavolompina, tavolopiana, tavolopika, tavoloravimanga

Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Tropicos]]'' &lt;small&gt;(8&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Septambra 2015)&lt;/small&gt;, mety misy ny anarana mitovy zavatra tondroina, nampiarahina amin' ny anarany amin' ny teny malagasy raha misy:

* ''Ravensara acuminata'' (Willd. ex Meisn.) Baill. --  ravintsara, tavololavaravina, tavolopina, tavolorano
* ''Ravensara acutifolia'' Kosterm. -- molaliambo, varongy
* ''Ravensara affinis'' Kosterm.
* ''Ravensara areolata'' Kosterm.
* ''&lt;u&gt;Ravensara aromatica&lt;/u&gt;'' Sonn. -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''Ravensara bullata'' Kosterm.
* ''Ravensara coriacea'' Kosterm. --  tavololahy, tavolomavo, tavolopika, tavolopiky, tavolopina
* ''&lt;u&gt;Ravensara crassifolia&lt;/u&gt;'' (Baker) Danguy -- tavoloboriravina, tavolomainty, tavolomalama, tavolomena, tavolomenaravina, tavolomolaliambo
* ''Ravensara cryptocaryoides'' Danguy
* ''&lt;u&gt;Ravensara dealbata&lt;/u&gt;'' (Baker) Kosterm. --  moridrano, tavolomenaravina
* ''Ravensara elliptica'' Kosterm. --  tavolohetika, tavolopiky
* ''Ravensara ferruginea'' Danguy
* ''Ravensara flavescens'' Kosterm. -- sary, tavololahy, tavolomalama, tavolomavoravina, tavolopina, tavolosavy
* ''Ravensara floribunda'' Baill. -- maheriampatrana, mampahy, tavolobelelo, tavolomalama, tavolomavo, tavolomenalaingo, tavolopika, tavolopina, tavolosariaka, tavolosavy, tavolovavy
* ''[[Ravensara gracilis]]'' Kosterm. -- kabijalahy, papy, tavolomena
* ''Ravensara impressa'' Kosterm. -- tavoloberavina, tavololavaravina
* ''Ravensara laevis'' Kosterm. --  tavolopina, tavolopiñy
* ''Ravensara lastellei'' Baill. -- hafotrarano, mafotrarano, tavolohazo, tavolomalama, tavolompina, tavolopiana, tavolopina
* ''Ravensara lastellii'' Danguy
* ''Ravensara latifolia'' Danguy
* ''Ravensara lucida'' Kosterm.
* ''Ravensara macrophylla'' Kosterm.
* ''Ravensara montana'' Kosterm.
* ''&lt;u&gt;Ravensara myristicoides&lt;/u&gt;'' (Baker) Kosterm.
* ''Ravensara oblonga'' Kosterm. -- tavolohazo
* ''Ravensara ovalifolia'' Danguy --  molaliambo, tavoloazo, tavolohazo, tavolopina
* ''Ravensara parvifolia'' Scott-Elliot 
* ''&lt;u&gt;Ravensara pauciflora&lt;/u&gt;'' (Baker) Kosterm. -- hazotavolo, tavolomolaliambo, tavolopika
* ''Ravensara perareolata'' Kosterm. -- molaliambo, tavoloberavina
* ''Ravensara perrieri'' Dubard &amp; Dop -- kabijalahy, kabitsalahy, kabitso, kabitsolahy, manavodrevo, pelamainty, saripapy, sary, tavaratra, tavolopika, varongy
* ''Ravensara pervillei'' (Baill.) Kosterm. -- hazomainty, hazotavolo, tavolohazo, tavololanomby, tavololavaravina, tavololavaridana, tavolomaitso, tavolomalady, tavolomalama, tavolorano

* ''Ravensara polyneura'' Kosterm. --  tavolompina, tavolopiana, tavolopika, tavoloravimanga
* ''&lt;u&gt;Ravensara retusa&lt;/u&gt;'' (Willd. ex Nees) Baill. -- molaliambo, tavolomadinidravina, tavolomavoravina, tavolopika,  tavolopina, tavolosary, tavolotitina
* ''Ravensara subtriplinervia'' Kosterm. -- hazomanga, tafonona, tavolohazo, tavolomena, tavolosary
* ''Ravensara tapak'' Baill.
* ''Ravensara thouvenotii'' Danguy

=== Fanamarihana ===
Ny ''Ravensara aromatica'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt; dia mitovy amin' ny ''Ravensara anisata'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;, ary ny ''Ravensara retusa'' &lt;small&gt;(Willd. ex Nees) Baill.&lt;/small&gt; dia mitovy amin' ny ''Ravensara ferruginea'' sy ''Ravensara lastellei'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; ary ''Ravensara lastellii'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;.

Efa nafindra ao amin' ny vondron-karazana ''[[Cryptocarya]]'', ireo karazana rehetra ao amin' ny antoko ''Ravensara'' ireo, ka ny andiany nafindra voalohany dia ireto:

* ''Cryptocarya agathophylla'' van der Werff (← ''Ravensara aromatica'' Sonn.; ''Ravensara anisata'' Danguy)
* ''Cryptocarya retusa'' (Willd. ex Nees) Kosterm. (← ''Ravensara retusa'' (Willd. ex Nees) Baill.; = ''Ravensara lastellei'' Baill.; ''Ravensara lastellii'' Danguy)
* ''Cryptocarya myristicoides'' (Baker) Kosterm. (← ''Ravensara myristicoides'' (Baker) Kosterm.)
* ''Cryptocarya pauciflora'' (Baker) Kosterm. (← ''Ravensara pauciflora'' (Baker) Kosterm.)
* ''Cryptocarya crassifolia'' (Baker) Kosterm. (← ''Ravensara crassifolia'' (Baker) Danguy)
* ''Cryptocarya dealbata'' (Baker) Kosterm. (← ''Ravensara dealbata'' (Baker) Kosterm.)
* ''Cryptocarya pervillei'' (Baill.) Kosterm. (← ''Ravensara pervillei'' (Baill.) Kosterm.)

== Teny malagasy ==
Maro amin' ny karazana ''Ravensara'' no manana anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] manomboka amin' ny hoe ''&lt;u&gt;tavolo&lt;/u&gt;''-: tavoloazo, tavolobelelo, tavoloberavina, tavoloboriravina, tavolohazo, tavolohetika, tavololahy, tavololanomby, tavololavaravina, tavololavaravina, tavololavaravina, tavololavaridana, tavolomadinidravina, tavolomainty, tavolomaitso, tavolomalady, tavolomalama, tavolomanitra, tavolomavo, tavolomavoravina, tavolomena, tavolomenalaingo, tavolomenaravina, tavolomolaliambo, tavolompina, tavolopiana, tavolopiana, tavolopika, tavolopiky, tavolopina, tavolopiñy, tavolorano, tavoloravimanga, tavolosariaka, tavolosary, tavolosavy, tavolotitina, tavolovavy.

Misy ihany koa ny manomboka amin' ny hoe ''&lt;u&gt;kabija&lt;/u&gt;''-, ''&lt;u&gt;kabitsa&lt;/u&gt;''- na ''kabitso''-: kabijalahy, kabitsalahy, kabitso, kabitsolahy.

Misy koa ny fantatra amin' ny anarana hoe ''ravintsara'' (''Ravensara aromatica'' sy ''Ravensara acuminata''), nefa ity anarana  ity dia manondro ihany koa ny ''[[Cinnamomum camphora]]'' (''[[Lauraceae]]'') sy ny ''[[Vepris unifoliolata]]'' na ''[[Teclea punctata]]'' (''[[Rutaceae]]'').

== Jereo koa ==

* ''[[Cinnamomum]]'' (fianakaviana ''[[Lauraceae]]'')
* ''[[Cryptocarya]]'' (fianakaviana ''[[Lauraceae]]'')
* [[Ravintsara]]: ''[[Camphora officinarum]]''; ''[[Cinnamomum verum]]''; ''[[Cryptocarya agathophylla]]''; ''[[Cryptocarya litoralis]]''; ''[[Vepris unifoliolata]]''.</text>
      <sha1>sf7seq87t1lx6as0frl3mea9c2m3ycg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarcolaenaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297791</id>
    <revision>
      <id>1143717</id>
      <parentid>1129717</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T05:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1143717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1235" sha1="geh7e91yiyloorjm6q60miarlhfdu7y" xml:space="preserve">[[Sary:Leptolaena multiflora.jpg|vignette|''Leptolaena multiflora'']]
Ny '''''Sarcolenaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Theales]] (araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]]) na [[Malvales]] (araka ny [[fanasokajiana APG III]]); ahitana karazana 60 mitsinjara amin' ny antoko 2 ka hatramin' ny 10. Izy ireo dia hazo na hazobotry, amin' ny ankapobeny, maitso lalandava, maniry amin' ny faritra mafana, teratany eto [[Madagasikara]].

== Lisitry ny antoko ==
Inty ny lisitry ny antokon-javamaniry ao amin' ny ''Sarcolenaceae'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) &lt;small&gt;(16&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Oktobra 2016)&lt;/small&gt;:

* ''[[Eremolaena]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (1884)
* ''[[Leptolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Mediusella]]'' &lt;small&gt;(Cavaco) Hutch., Fam. Fl. Pl., Dicot.&lt;/small&gt; (1973)
* ''[[Pentachlaena]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (1920)
* ''[[Perrierodendron]]'' &lt;small&gt;Cavaco&lt;/small&gt; (1951)
* ''[[Rhodolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Sarcolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Schizolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Xerochlamys]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (1882)
* ''[[Xyloolaena]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (1879)</text>
      <sha1>geh7e91yiyloorjm6q60miarlhfdu7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143719</id>
      <parentid>1143717</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T05:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1291" sha1="ohhntlxwx7y5h3eob9cnl2yffxgnq8w" xml:space="preserve">[[Sary:Leptolaena multiflora.jpg|vignette|''Leptolaena multiflora'']]
Ny '''''Sarcolenaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Theales]] (araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]]) na [[Malvales]] (araka ny [[fanasokajiana APG III]]); ahitana karazana 60 mitsinjara amin' ny antoko 2 ka hatramin' ny 10. Izy ireo dia hazo na hazobotry, amin' ny ankapobeny, maitso lalandava, maniry amin' ny faritra mafana, teratany eto [[Madagasikara]].

== Lisitry ny antoko ==
Inty ny lisitry ny antokon-javamaniry ao amin' ny ''Sarcolenaceae'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) &lt;small&gt;(16&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Oktobra 2016)&lt;/small&gt; sy ''[[DELTA Angio]]'' &lt;small&gt;(16 Oktobra 2016)&lt;/small&gt;:

* ''[[Eremolaena]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (1884)
* ''[[Leptolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Mediusella]]'' &lt;small&gt;(Cavaco) Hutch., Fam. Fl. Pl., Dicot.&lt;/small&gt; (1973)
* ''[[Pentachlaena]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (1920)
* ''[[Perrierodendron]]'' &lt;small&gt;Cavaco&lt;/small&gt; (1951)
* ''[[Rhodolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Sarcolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Schizolaena]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (1805)
* ''[[Xerochlamys]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (1882)
* ''[[Xyloolaena]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (1879)</text>
      <sha1>ohhntlxwx7y5h3eob9cnl2yffxgnq8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fandripahana ao Gaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298087</id>
    <revision>
      <id>1143687</id>
      <parentid>1131204</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17562" sha1="hagknim3oxce58uwuxpmm9yz2az7ufh" xml:space="preserve">[[Sary:Fars Photo of Casualties in Gaza Strip during 2023 War 03.jpg|vignette|420x420px|Fandevenana ny maty tamin' ny daroka baomba tany Gaza tamin' ny taona 2023.]]
Ny '''fandripahana ao Gaza''' dia famotehana mitohy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Segal, Raz (28 November 2025). &quot;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over The genocide in Gaza is far from over]&quot;. ''The Guardian''. [https://web.archive.org/web/20251128115413/https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; sy iniana ary tsy misy fepetra ataon' i [[Israely]] amin' ny [[Palestiniana|vahoaka palestiniana]] ao amin' ny [[Lemak' i Gaza]] nandritra ny [[Ady ao Gaza]]. Anisan' izany ny famonoana faobe, ny fampahanoanana iniana atao, ny fampijaliana mafy ara-batana sy ny ara-tsaina, ary ny fisakanana ny fahaterahana. Anisan' ny hetsika hafa ny sakana ataon' i Israely mba tsy hidiran' ny fanampiana amin' ny fiahiana ny maha olona, ny fanimbana fotodrafitrasa sivily, ny famotehana ny tobim-pahasalamana, ny famonoana ny mpiasan' ny fahasalamana sy mpitady fanampiana, ny famindran-toerana faobe sy an-tery ny vahoaka, ny fanaovana herisetra ara-nofo, ary ny famotehana ny toeram-panabeazana sy toeram-pivavahana ary toerana manan-danja ara-kolontsaina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds]&quot;. ''Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights''. 16 September 2025. [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Manaiky ny fisian' izany [[fandripahana]] izany ny ''Special Committee to Investigate Israeli Practices Affecting the Human Rights of the Palestinian People'' (&quot;Kômity manokana manadihady ny fanao israeliana tsy manaja ny zon' olombelona amin' ny vahoaka palestiniana&quot;)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Pieris, Mohan (19 November 2024). [https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction &quot;A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly 4th Committee report]''&quot;'' (Speech). ''Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights''. [https://web.archive.org/web/20250414205459/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction Arsiva]. &quot;Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide ... Our report leaves no room for ambiguity. A genocide is unfolding before our eyes. Failing to act now—failing to put an end to this atrocity crime—will tear apart the very foundation of the international rule of law we have collectively built to protect peace, security, and the well-being of all. Our inaction today is setting a perilous precedent for tomorrow. Think about it.&quot;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; sy ny ''2025 UNHRC Commission of Inquiry report on Gaza genocide'' (&quot;Tatitry ny taona 2025 nataon' ny Vaomieran' ny Filankevitra momba ny Zon' Olombelona ao amin' ny Firenena Mikambana momba ny fandripahana ao Gaza&quot;)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds]&quot;. ''Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights''. 16 September 2025. [https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ny ''International Association of Genocide Scholars'' (&quot;Fikambanana iraisam-pirenen' ny manam-pahaizana momba ny fandripahana&quot;)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Van den Berg, Stephanie (1 September 2025). &quot;[https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-is-committing-genocide-gaza-scholars-association-says-2025-09-01/ Israel is committing genocide in Gaza, scholars' association says]&quot;. ''Reuters''..&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ny fikambanana marobe mpiaro ny zon' olombelona, ny fandalinana maro momba ny fandripahana sy ny manam-pahaizana momba ny [[lalàna iraisam-pirenena]], ary ny manam-pahaizana manokana hafa.
[[Sary:Images of war 23-25 from Gaza, by Jaber Badwen, IMG 6185.jpg|vignette|320x320px|Sisam-paharavan' i Beit Lahia, ao amin' ny Lemak' i Gaza, ravan' ny daroka baomba israeliana tamin' ny 23 Febroary 2025.]]
Tamin' ny Desambra 2025, farafahakeliny 70&amp;nbsp;117 no isan' ny maty tao [[Gaza]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Graham-Harrison, Emma (30 January 2026). &quot;[https://www.theguardian.com/world/2026/jan/30/israel-military-gaza-death-toll-broadly-accurate Israel accepts health authorities' Gaza death toll is broadly accurate, saying 70,000 have died]&quot;. ''The Guardian''. ISSN 0261-3077.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Sivily ny ankamaroan' ny tra-pahavoazana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Schwarz, Franziska (16 August 2024). [https://www.fr.de/politik/israel-news-nahost-ga &quot;&quot;Düsterer Meilenstein&quot;: UN benennt Zahl der täglichen Toten im Gazastreifen&quot;]. ''Frankfurter Rundscha''. [https://web.archive.org/web/20240823051453/https://www.fr.de/politik/israel-news-nahost-gaza-krieg-tote-zahl-statistik-hamas-un-voelkerrecht-waffenruhe-geisel-freilassung-zr-93245254.html Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary manodidina ny 50&amp;nbsp;% amin' izany dia zaza amam-behivavy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Spagat, Mike (28 May 2024). &quot;[https://aoav.org.uk/2024/gaza-ministry-of-health-releases-detailed-new-casualty-amidst-confusion-of-uns-death-numbers-in-gaza/ Gaza Ministry of Health releases detailed new casualty data amidst confusion of UN's death numbers in Gaza]&quot;. ''Action On Armed Violence''. [https://web.archive.org/web/20240710190121/https://aoav.org.uk/2024/gaza-ministry-of-health-releases-detailed-new-casualty-amidst-confusion-of-uns-death-numbers-in-gaza/ Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Raha ampitahaina amin' ny ady  iraisam-pirenena hafa nitranga vao haingana, dia anisan' ny ambony indrindra ny isan' ny mpanao gazety maty sy ny mpiasa ho an' ny fiahiana ny maha olona sy ho an' ny fahasalamana ary ny ankizy maty&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.savethechildren.net/news/gaza-least-3100-children-aged-under-five-killed-others-risk-famine-looms Gaza: At Least 3,100 Children Aged Under Five Killed With Others at Risk as Famine Looms]&quot;. ''Save the Children''. 10 October 2024. [https://web.archive.org/web/20241104093600/https://www.savethechildren.net/news/gaza-least-3100-children-aged-under-five-killed-others-risk-famine-looms Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Faty an' arivony maro, izay tsy voaisa, no heverina fa voatsindrin' ny trano rava maro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Massoud, Bassam; Fick, Maggie (23 December 2023). &quot;[https://www.reuters.com/world/middle-east/fight-keep-counting-dead-gaza-2023-12-21/ Gaza death toll: why counting the dead has become a daily struggle]&quot;. ''Reuters''. [https://web.archive.org/web/20240114213315/https://www.reuters.com/world/middle-east/fight-keep-counting-dead-gaza-2023-12-21/ Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nilaza ny fanadihadiana iray tao amin' ny gazetiboky ara-pitsaboana ''The Lancet'' fa notombanana ambany tamin' ny Jona 2024 ny fahafatesana vokatry ny ratra mahatsiravina, sady nanamarika izany fanadihadiana izany fa tokony ho be lavitra ny isan' ny maty raha isaina ny fahafatesana &quot;tsy mivantana&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jamaluddine, Zeina; Abukmail, Hanan; Aly, Sarah; Campbell, Oona M. R.; Checchi, Francesco (9 January 2025). &quot;[https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673624026783 Traumatic injury mortality in the Gaza Strip from Oct 7, 2023, to June 30, 2024: a capture–recapture analysis]&quot;. ''The Lancet''. 405 (10477). Elsevier: 469–477. doi:10.1016/S0140-6736(24)02678-3. &lt;nowiki&gt;PMID 39799952&lt;/nowiki&gt;. &quot;We estimated 64,260 deaths (95% CI 55 298–78 525) due to traumatic injury during the study period, suggesting the Palestinian MoH under-reported mortality by 41%. ... Our findings underestimate the full impact of the military operation in Gaza, as they do not account for non-trauma-related deaths resulting from health service disruption, food insecurity, and inadequate water and sanitation.&quot;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mihoatra ny 171&amp;nbsp;000 ny isan' ny maratra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Burke, Jason (27 August 2025). &quot;A third of outpatients treated for wounds at MSF's Gaza hospitals in 2024 were children, figures show&quot;. The Guardian. [https://web.archive.org/web/20250915182357/https://www.theguardian.com/world/2025/aug/27/children-make-up-third-of-outpatients-in-msf-hospitals-in-gaza-statistics-show Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ao Gaza no ahitana zaza tapaka rantsam-batana betsaka indrindra eto an-tany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.un.org/unispal/document/convention-personswithdisabilities-15aug25/ Percentage of Persons with Disabilities in Gaza Has Increased because of Excessive Use of Force by Israel, State of Palestine Tells Committee on Rights of Persons with Disabilities]&quot;. ''United Nations''. 15 August 2025..&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;; nahatonga ankizy 21&amp;nbsp;000 mahery ho kilemaina ny [[Ady ao Gaza]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.theguardian.com/world/live/2025/sep/03/gaza-graveyard-international-humanitarian-law-unrwa-israel-middle-east-crisis-latest-updates-news Middle East crisis: at least 21,000 children disabled in Gaza during war, says UN committee – as it happened]&quot;. ''The Guardian''. 3 September 2025. [https://archive.ph/20250904095940/https://www.theguardian.com/world/live/2025/sep/03/gaza-graveyard-international-humanitarian-law-unrwa-israel-middle-east-crisis-latest-updates-news Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Al-Tabieen school massacre 02.jpg|vignette|Fandripahana tao amin' ny sekoly Al-Tabain |304x304px]]
Nandray anjara betsaka tamin' ny fampahanoanana sy nanamafy ny mosary ny sakana ataon' ny Israely amin' ny fifamoivoizana. Tamin' ny volana Aogositra 2025 dia nampiseho ny vinavina fa olona 641&amp;nbsp;000 eo ho eo no misedra [[tsy fanjarian-tsakafo]] ary hitombo 1,14 tapitrisa ny isan' ny olona miatrika toe-javatra mitady vonjy maika dia maika&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kekatos, Mary (23 August 2025). &quot;[https://abcnews.com/International/famine-determined-parts-gaza-500000-experiencing-catastrophic-hunger/story?id=124843218 Famine determined in parts of Gaza, 500,000 experiencing 'catastrophic' hunger: Report]&quot;. ''ABC News''. [https://web.archive.org/web/20251218051839/https://abcnews.go.com/International/famine-determined-parts-gaza-500000-experiencing-catastrophic-hunger/story?id=124843218 Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tany am-piandohan' ny fifandonana dia notapahin' i [[Israely]] ny angovo sy ny rano ao Gaza, talohan' ny hamerenany amin' ny ampahany ny rano&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravid, Barak (15 October 2023). &quot;[https://www.axios.com/2023/10/15/israel-resumes-water-supply-to-southern-gaza-after-us-pressure Israel resumes water supply to southern Gaza after U.S. pressure]&quot;. ''Axios''. [https://web.archive.org/web/20250915020309/https://www.axios.com/2023/10/15/israel-resumes-water-supply-to-southern-gaza-after-us-pressure Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny May 2024 dia ny 84&amp;nbsp;% amin' ny tobim-pahasalamana ao Gaza no rava na simba&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Neuman, Scott; Baba, Anas; Wood, Daniel (1 June 2024). &quot;[https://www.npr.org/2024/06/01/g-s1-1780/gaza-israel-infrastructure-water-schools-hospitals In Gaza, months of war have left Palestinians with barely the necessities to survive]&quot;. ''NPR''. [https://web.archive.org/web/20240822170339/https://www.npr.org/2024/06/01/g-s1-1780/gaza-israel-infrastructure-water-schools-hospitals Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Noravan' i Israely ihany koa ny toerana maro mirakitra lova ara-kolontsaina, anisan' izany ny oniversite 12 ao Gaza sy ny 80&amp;nbsp;% amin' ny sekoly&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/04/un-experts-deeply-concerned-over-scholasticide-gaza UN experts deeply concerned over 'scholasticide' in Gaza]&quot;. ''Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights''. United Nations. 18 April 2024. [https://web.archive.org/web/20240418145510/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/04/un-experts-deeply-concerned-over-scholasticide-gaza Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. [[Palestiniana]] maherin' ny 1,9 tapitrisa, izany hoe 85&amp;nbsp;% amin' ny mponina ao Gaza, no nafindra toerana an-keriny&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.aljazeera.com/news/2023/12/13/un-refugee-chief-says-gaza-war-leading-to-catastrophic-displacement UN: Gaza 'catastrophe' threatens to raise record global displacement]&quot;. ''Al Jazeera''. 13 December 2023. [https://web.archive.org/web/20251113141448/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/13/un-refugee-chief-says-gaza-war-leading-to-catastrophic-displacement Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Niteraka fahapotehana mahatsiravin' ny tontolo iainana manerana an' ilay faritra ihany koa ny daroka baomba ataon' i Israely.

Tamin' ny Desambra 2023 dia nanao fitoriana an' i Israely tao amin' ny [[Fitsarana Iraisam-Pirenena]] (''International Court of Justice'' na ''ICJ'') ny governemantan' i [[Afrika Atsimo]] (raharaha &quot;''South Africa v. Israel''&quot;), noho ny tsy fanajan' i Israely ny ''Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide'' (&quot;Fifanarahana momba ny fisorohana sy fanasaziana ny heloka bevava amin' ny fandripahana&quot;)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20231228-app-01-00-en.pdf Application Instituting Proceedings, Application of Convention on Prevention and Punishment of Crime of Genocide (S. Afr. v. Isr.), No. 192]&quot;. ''ICJ''. 29 December 2023. [https://web.archive.org/web/20240105144115/https://www.icj-cij.org/index.php/node/203394 Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny Janoary 2024 dia nanome baiko an' i Israely ilay fitsarana mba handray ny fepetra rehetra azony atao mba hisorohana ny hetsika famonoana olona, ​​mba hisorohana sy hanasaziana ny fandrisihana amin' ny fandripahana, ary mba hamelàna ny fampidirana fanampiana fototra ho an' ny fiahiana ny maha olona sy ny famatsiana ho an' ny vahoaka ao [[Lemak' i Gaza|Gaza]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Simon, Scott; Peralta, Eyder (27 January 2024). &quot;[https://www.npr.org/2024/01/27/1227397107/icj-finds-genocide-case-against-israel-plausible-orders-it-to-stop-violations#:~:text=Live%20Sessions-,ICJ%20finds%20genocide%20case%20against%20Israel%20%27plausible%27%2C%20orders%20it,Africa%20has%20brought%20against%20Israel. ICJ finds genocide case against Israel 'plausible', orders it to stop violations]&quot;. ''NPR''. [https://web.archive.org/web/20240128232512/https://www.npr.org/2024/01/27/1227397107/icj-finds-genocide-case-against-israel-plausible-orders-it-to-stop-violations Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nandidy an' i Israely hampitombo ny fanampiana fiahiana ny maha olona ao Gaza sy hampiato ny fanafihana an' i [[Rafah]] koa ilay fitsarana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Marsi, Federica; Siddiqui, Usaid; Motamedi, Maziar (28 March 2024). &quot;[https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/28/israels-war-on-gaza-live-unarmed-palestinians-killed-buried-by-bulldozer?update=2804475 ICJ orders Israel to stop preventing 'delivery of urgently needed' aid]&quot;. ''Al Jazeera''. [https://web.archive.org/web/20240402063034/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/28/israels-war-on-gaza-live-unarmed-palestinians-killed-buried-by-bulldozer?update=2804475 Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tsy nanaraka tanteraka ny baikon' ny Fitsarana Iraisam-Pirenena anefa i Israely&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Kuttab, Jonathan (20 March 2024). &quot;[https://arabcenterdc.org/resource/israeli-non-compliance-with-icj-provisional-orders/ Israeli Non-Compliance with ICJ Provisional Orders]&quot;. ''Arab Center Washington DC''. [https://web.archive.org/web/20250810015533/https://arabcenterdc.org/resource/israeli-non-compliance-with-icj-provisional-orders/ Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanamafy i Israely sy ny mpomba azy fa tsy fandripahana ny hetsika ataon' izy ireo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Deutsch, Anthony; Sterling, Toby; Berg, Stephanie van den (12 January 2024). &quot;[https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/ Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself]&quot;. ''Reuters''..&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, fa setrin' ny fanafihana tamin' ny 7 Oktobra 2023, ary ny handrava ny [[Hamas]] sy hanafaka [[takalon' aina]] israeliana no tanjon' i Israely&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Fabian, Emanuel; Bachner, Michael (3 November 2023). &quot;[https://www.timesofisrael.com/idf-soldiers-fend-off-nighttime-hamas-ambush-as-battalion-commander-killed-in-gaza/ IDF soldiers fend off nighttime Hamas ambush, as battalion commander killed in Gaza]&quot;. ''The Times of Israel''. [https://web.archive.org/web/20231102185204/https://www.timesofisrael.com/idf-soldiers-fend-off-nighttime-hamas-ambush-as-battalion-commander-killed-in-gaza/ Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitombo anefa ny fitovian-kevitra eo amin' ny manam-pahaizana momba ny fandripahana sy ny manam-pahaizana momba ny lalàna iraisam-pirenena amin' ny filazana fa fandripahana ny zava-misy ao Gaza, na dia misy aza manam-pahaizana manohitra izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ayad, Christophe (27 July 2025). &quot;[https://www.lemonde.fr/en/opinion/article/2025/07/27/is-there-a-genocide-in-gaza-why-legal-experts-are-split_6743780_23.html Is there a genocide in Gaza? Why legal experts are split]&quot;. ''Le Monde''. [https://web.archive.org/web/20250727161927/https://www.lemonde.fr/en/opinion/article/2025/07/27/is-there-a-genocide-in-gaza-why-legal-experts-are-split_6743780_23.html Arsiva].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Palestina]]
* [[Lemak' i Gaza]]
* [[Gaza]]

* [[Ady Enina Andro]]
* [[Ady Arabo-Israeliana]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>hagknim3oxce58uwuxpmm9yz2az7ufh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Somangy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299643</id>
    <revision>
      <id>1143704</id>
      <parentid>1138456</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1394" sha1="gv2wvjllr587adzyzrhv035kj6jbt50" xml:space="preserve">[[Sary:IKAl 20131109 Thilachium panduriforme.jpg|vignette|346x346px|''[[Thilachium panduriforme]]'']]
Ny '''somangy''' dia zavamaniry isan-karazany izay samy ao amin' ny fianakaviana ''[[Capparaceae]]''. Ireto ireo zavamaniry ireo:

* ''[[Boscia longifolia]]'' &lt;small&gt;Hadj-Moust.&lt;/small&gt; -- lalangy, longetse, longitsy, mpaka, paka, saravy, sasavady, sasavy, somangipaka, somangy
* ''[[Boscia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(DC.) Hadj-Moust.&lt;/small&gt; -- hazomohogo, paky, somanga, somangamalo, somanginala, somangy
* ''[[Maerua filiformis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; -- akaonala, akohonala, sarifilao, sasavalahy, solenty, soletry, soletsy, somanga, somangileta, somangy, tohiravina, tsimangy
* ''[[Thilachium panduriforme]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Juss.&lt;/small&gt; (= ''Thilachium'' ''heterophyllum'' &lt;small&gt;Juss.&lt;/small&gt;) -- hazomafanafotsy, kijejalahy, olanolana, somangy, teloravina, voantany, vodiaomby
* ''[[Thilachium sumangui]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; -- belataka, kijejalahy, somanga, somangy

== Jereo koa ==

* ''[[Boscia]]''
* ''[[Maerua]]''
* ''[[Thilachium]]''
* [[Sasavy]]: ''[[Boscia longifolia]]'', ''[[Boscia madagascariensis]]'', ''[[Maerua filiformis]]'', ''[[Thilachium panduriforme]]'', ''[[Thilachium sumangui]]''
* [[Tsingilo]]: ''[[Elaeis guineensis]]'' [[Elaeis guineensis|var. ''madagascariensis'']], ''[[Salvadora angustifolia]],'' ''[[Gymnosporia linearis]],'' ''[[Cussonia bojeri]]''</text>
      <sha1>gv2wvjllr587adzyzrhv035kj6jbt50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johanita Ndahimananjara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299693</id>
    <revision>
      <id>1143696</id>
      <parentid>1141124</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T02:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1590" sha1="7tu3vwugc5vi7gyoa67ceefqx8r0bxe" xml:space="preserve">
'''Johanita Bénédicte Ndahimananjara''' (teraka ny 5 Jona 1960, tao [[Maroantsetra]] ) dia [[Dokotera|mpitsabo]] sady [[Madagasikara|mpanao politika Malagasy]] . Mpikambana ao amin'ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimieran-doholona ao Madagasikara]] ho an'i [[Faritra Analanjirofo|Analanjirofo]] izy, ary mpikambana ao amin'ny [[Asa Vita Ifampitsarana|antoko AVI]] . &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Des sénateurs d'ouverture !|newspaper=Madagascar Tribune|date=28 April 2008|language=fr|url=https://www.madagascar-tribune.com/Des-senateurs-d-ouverture,6271.html|access-date=24 February 2021}}&lt;/ref&gt; Izy no: 

* [[Minister of Water Ressources (Madagascar)|Minisitry ny  Rano]] tao amin'ny governemantan'i [[Roger Kolo]] (Aprily 2014 - 2016)  
* Minisitry ny Fahasalamana eto Madagasikara (2016 -). &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Commissioner: J. Ndahimananjara, MD |url=https://gahp.net/commissioner-j-ndahimananjara-md/ |access-date=2020-08-23 |website=GAHP {{!}} Global Alliance on Health and Pollution |language=en-US |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001145706/https://gahp.net/commissioner-j-ndahimananjara-md/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Minisitry ny Tontolo Iainana ihany koa izy. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Hong Kong Faces New Rules on Illegal Timber Flooding China|newspaper=[[Jakarta Globe]]|date=15 December 2016|url=https://jakartaglobe.id/news/hong-kong-faces-new-rules-illegal-timber-flooding-china|access-date=24 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== Loharanon-kevitra ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1960]]
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]</text>
      <sha1>7tu3vwugc5vi7gyoa67ceefqx8r0bxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ivontoerana Montaigne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300485</id>
    <revision>
      <id>1143694</id>
      <parentid>1143392</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T02:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24524" sha1="6zrgppgdkqlk072la9ri9munxsvxz2g" xml:space="preserve">Ny '''Institut Montaigne''' dia ''vondrona mpandinika'' [[Frantsa|frantsay]] izay manohana ny fomba fijery [[Liberalisma|liberaly]] &lt;ref&gt;{{Cite journal |last= |date=06-04-2012 |title=Le CSA fait retirer des publicités trop sarkozystes |url=http://tempsreel.nouvelobs.com/politique/l-oeil-de-nabil/20120406.OBS5701/info-obs-le-csa-fait-retirer-des-publicites-trop-sarkozystes.html |journal=L'Obs |language=fr |page=}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Jean-Louis Dell'Oro |date=08-12-2016 |title=Un think tank libéral se cache-t-il derrière les candidatures Macron et Fillon ? |url=https://www.challenges.fr/election-presidentielle-2017/un-think-tank-liberal-se-cache-t-il-derriere-les-candidatures-macron-et-fillon_441901 |website=challenges.fr |language=fr |access-date=2026-06-10 |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005041103/https://www.challenges.fr/election-presidentielle-2017/un-think-tank-liberal-se-cache-t-il-derriere-les-candidatures-macron-et-fillon_441901 |url-status=dead }}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=[[Marie Charrel]] |date=27-03-2017 |title=L’Institut Montaigne plaide pour un renforcement de la zone euro |url=https://www.lemonde.fr/economie/article/2017/03/27/l-institut-montaigne-plaide-pour-un-renforcement-de-la-zone-euro_5101254_3234.html |journal=Le Monde |language=fr |page=}}.&lt;/ref&gt; . Niorina tamin'ny [[2000|taona 2000]] nataon'ny mpandraharaha Claude Bébéar, ary vatsian'ny orinasa lehibe maromaro &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jérôme Lefilliâtre |date=9 janvier 2021 |title=L'Institut Montaigne, la très riche boîte à idées de la macronie |url=https://www.liberation.fr/france/2021/01/09/l-institut-montaigne-la-tres-riche-boite-a-idees-de-la-macronie_1810190/ |website=Libération}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;. Fikambanana tsy mitady tombombarotra izy io araka ny lalàna frantsay tamin'ny 1901 .

Ny Institut Montaigne dia tarihin'i Henri de La Croix de Castries nanomboka tamin'ny taona 2015.

Tale maromaro no nifandimby nitarika : Philippe Manière nanomboka tamin'ny 2004 ka hatramin'ny 2008 &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-11-19 |title=François Rachline |url=https://www.lesechos.fr/2008/11/francois-rachline-502906 |access-date=2024-07-22 |website=Les Echos |language=fr}}&lt;/ref&gt;, François Rachline nanomboka tamin'ny 2009 ka hatramin'ny 2010 &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-11-25 |title=L'Institut Montaigne change de patron |url=https://www.challenges.fr/economie/l-institut-montaigne-change-de-patron_354762 |access-date=2024-07-22 |website=Challenges |language=fr}}&lt;/ref&gt; avy eo Laurent Bigorgne nanomboka tamin'ny 2011 ka hatramin'ny 2022 &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |date=2022-02-27 |title=Démission de Laurent Bigorgne, directeur de l’Institut Montaigne, soupçonné d’avoir drogué une collaboratrice |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2022/02/27/demission-de-laurent-bigorgne-directeur-de-l-institut-montaigne-soupconne-d-avoir-drogue-une-collaboratrice_6115482_3224.html |journal=Le Monde.fr |access-date=2022-02-28}}.&lt;/ref&gt; ''.'' Taorian'ny nametra-pialanany tamin'ny 2022, i Marie-Pierre de Bailliencourt no lasa talen'ny Ivontoerana.

Blanche Leridon no talen'ny fanoratana.

== Fitoerany ara-pôlitika ==
Ao amin'ny &quot; Ireo vondrona mpandinika frantsay lehibe indrindra Geoffrey Geuens, manam-pahaizana manokana momba ny fifandraisan'ny vaovao, ny fahefana ary ny fiaraha-monina, dia manolotra ny Institut Montaigne ho toy izao: vondrona mpandinika &quot; neoliberaly &quot; akaiky dia akaiky ny faribolana ara-toekarena frantsay » (tamin'ny taona 2009) &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Geuens |first=Geoffrey |date=2009-10-05 |title=Les principaux think tanks français |url=https://journals.openedition.org/quaderni/511?lang=en#tocto1n4 |journal=Quaderni. Communication, technologies, pouvoir |language=fr |issue=70 |page=79–88 |doi=10.4000/quaderni.511 |issn=2105-2956 |access-date=2024-12-16}}&lt;/ref&gt; . Fantatra fa manohana ny toerana akaiky ny an'ny Medef &quot;araka ny France Info tamin'ny 2017 &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-04-08 |title=Le mouvement politique d'Emmanuel Macron est lié à un think tank proche du patronat |url=https://www.francetvinfo.fr/politique/emmanuel-macron/le-mouvement-d-emmanuel-macron-est-lie-a-un-think-tank-proche-du-patronat_1396587.html |access-date=2024-12-16 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;, ary noheverina ho akaiky ny ankavanana araka ny ''Libération'' tamin'io taona io ihany &lt;ref name=&quot;Libé&quot;&gt;{{Cite web |last=Halissat |first=Ismaël |title=Education : le libéral Institut Montaigne, maître à penser de Macron |url=https://www.liberation.fr/france/2017/06/07/education-le-liberal-institut-montaigne-maitre-a-penser-de-macron_1575198/ |access-date=2024-12-16 |website=Libération |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Manampy ''ny Libération'' fa ny talen'ny Institute (2011-2022) Laurent Bigorgne dia nofidin'ny mpanorina ny Institut Montaigne, Claude Bébéar, Tale Jeneralin'ny AXA, ary&quot; olo-malaza eo amin'ny sehatry ny fandraharahana frantsay » &lt;ref name=&quot;Libé&quot; /&gt; .

== Lohahevitra ==
Na dia sokajiana ho liberaly aza ny Ivontoerana (tamin'ny taona 2009), dia nandray toerana hentitra momba ny fitsipika ara-bola taorian'ny krizy ara-bola tamin'ny taona 2008 &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nicolas Cori |date=28-03-2009 |title=Le libéral Institut Montaigne pique une crise d’altermondialisme |url=https://www.liberation.fr/futurs/2009/03/28/le-liberal-institut-montaigne-pique-une-crise-d-altermondialisme_549264 |website=liberation.fr |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Manolotra fampihenana be ny fandaniana ho an'ny daholobe izy, indrindra amin'ny fampitomboana ny ora fiasan'ny mpiasam-panjakana sy ny sehatra tsy miankina, amin'ny fampihenana ny tambin-karama ho an'ny tsy fananana asa, amin'ny famoronana deductible amin'ny tambin-karama ara-pitsaboana, ary farany amin'ny fampihenana ny tambin-karama ho an'ny fianakaviana, amin'ny alàlan'ny fampihenana tsikelikely ny fanohanana ny fialan-tsasatra ho an'ny ray aman-dreny &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13-12-2012 |title=L'Institut Montaigne prône des coupes drastiques dans la dépense publique |url=https://lexpansion.lexpress.fr/actualite-economique/l-institut-montaigne-prone-des-coupes-drastiques-dans-la-depense-publique_1357179.html |website=lexpansion.lexpress.fr |language=fr}}.&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny 2020, ny Institut Montaigne, niara-niasa tamin'ny foibem-pitsaboanan'i Versailles sy ny fikambanan Quartet Santé, dia nanao fanandramana ny fomba vaovao handraisana an-tanana ireo olana ara-pahasalamanan'ny saina, izay nantsoina hoe &quot;SÉSAME&quot; (Soins d'Équipe en SAnté MEntale / Fitsaboana Ekipa amin'ny fahasalamana ara-tsaina).

Ho an'ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny taona 2022, tolo-kevitra miisa 246 avy amin'ny sehatra misy kandidà 8 avy amin'ny fiaviana ara-politika samihafa no nodinihin'ireo ekipa tao amin'ny Institu Montaigne &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Renaud Honoré |date=07-04-2022 |title=EXCLUSIF - Présidentielle : ce que coûtent vraiment les promesses des candidats |url=https://www.lesechos.fr/elections/candidats/exclusif-presidentielle-ce-que-coutent-vraiment-les-promesses-des-candidats-1399004 |access-date=05-12-2024 |website=Les Echos}}&lt;/ref&gt; . Naverina tamin'ny fifidianana solombavambahoaka tamin'ny taona 2024 io dingana famakafakana sy fanisana ny vidin'ny sehatra io.

Eo ambany fitarihan'ny Tale Jeneraly vaovao Marie-Pierre de Bailliencourt, ny Institut Montaigne dia manambara andiana asa vaovao natokana ho an'ny olana ara-jeopolitika, indostrialy ary teknolojia &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=20 7 2022 |title=Marie-Pierre de Bailliencourt prend la tête de l'Institut Montaigne |url=https://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/marie-pierre-de-bailliencourt-prend-la-tete-de-linstitut-montaigne-1777727 |access-date=11 12 2022 |website=lesechos.fr}}.&lt;/ref&gt; .

Tao anatin'ny tatitra tamin'ny taona 2023, ny Institut Montaigne dia naneho ny tsy fankasitrahany ny haavon'ny fiarovana an-tserasera ambany dia ambany amin'ireo rafitra tsy miankina sy tantanan'ny governemanta maro any Frantsa &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Emile Marzolf |date=04-07-2023 |title=Des pistes pour faire passer la cybersécurité “à l’échelle” |url=https://acteurspublics.fr/articles/des-pistes-pour-faire-passer-la-cybersecurite-a-lechelle |access-date=05-12-2024 |website=Acteurs Publics}}&lt;/ref&gt; .

Tamin'ny taona 2024, ny Institut Montaigne dia manokana ny asany amin'ny fanamby amin'ny fiarovana ara-toekarena sy ny fifindra-monina ivelan'ny faritany &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ali Laidi |date=26-03-2024 |title=Extraterritorialité du droit : l'Europe en retard d'une guerre ? |url=https://www.france24.com/fr/%25C3%25A9missions/l-entretien-de-l-intelligence-%25C3%25A9conomique/20240326-extraterritorialit%25C3%25A9-du-droit-l-europe-en-retard-d-une-guerre&amp;sa=D&amp;source=docs&amp;ust=1733410077369739&amp;usg=AOvVaw1eQhFhT1YyzrTZl1uT7GM2 |access-date=05-12-2024 |website=France 24}}&lt;/ref&gt;, ny fanenana karbônina amin'ny indostria Eropeana &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bastien Bonnefous |date=24-10-2024 |title=La décarbonation « embryonnaire » de l’industrie européenne |url=https://www.lemonde.fr/economie/article/2024/10/24/la-decarbonation-embryonnaire-de-l-industrie-europeenne_6358983_3234.html |access-date=05-12-2024}}&lt;/ref&gt;, ary ny olan'ny &quot;fizarazarana ara-tsakafo&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sylvie Lavabre |date=16-10-2024 |title=Un rapport de l’Institut Montaigne alerte sur la fracture alimentaire en France |url=https://www.lsa-conso.fr/un-rapport-de-l-institut-montaigne-alerte-sur-la-fracture-alimentaire,457696 |access-date=05-12-2024 |website=LSA}}&lt;/ref&gt;, indrindra amin'ny fanolorana ny hampitomboana ny HSN (Hetran'ny Sanda Nampiana  / TVA) amin'ny vokatra mamy indrindra ho 20%. % &lt;ref&gt;{{Cite web |last=RMC avec AFP |date=16-10-2024 |title=Pour réparer la &quot;fracture alimentaire&quot;, l'Institut Montaigne propose de taxer le sucre |url=https://rmc.bfmtv.com/actualites/economie/pour-reparer-la-fracture-alimentaire-l-institut-montaigne-propose-de-taxer-le-sucre_AN-202410160821.html |access-date=05-12-2024 |website=RMC}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |last=France 2 - F. Griffond, S. Soubane, J.-C. Batteria, O. Martin, M. Hauville, R. Mathé, N. Baker, R. Monjanel, France 3 Île-de-France |date=16-10-2024 |title=Alimentation : l'Institut Montaigne propose d'augmenter la TVA sur les produits sucrés |url=https://www.francetvinfo.fr/sante/alimentation/alimentation-l-institut-montaigne-propose-d-augmenter-la-tva-sur-les-produits-sucres_6842069.html |access-date=05-12-2024 |website=JT de 20h de France 2 / replay sur France Info}}&lt;/ref&gt;, raha oharina amin'ny 5.5 % na 10 % androany. Mamoaka tatitra ihany koa ny vondrona mpandinika izay manohana ny fananganana manampahefana frantsay momba ny FNTO (Fahaizana Noforonin'ny Tanan'Olombelona / IA) &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Leïla Marchand |date=31-01-2024 |title=IA : l'Institut Montaigne plaide pour une autorité car l'AI Act ne suffira pas |url=https://www.lesechos.fr/tech-medias/intelligence-artificielle/ia-linstitut-montaigne-plaide-pour-une-autorite-car-lai-act-ne-suffira-pas-2072838 |access-date=05-12-2024 |website=Les Echos}}&lt;/ref&gt; .

Nanomboka tamin'ny taona 2025, ny Institut Montaigne no nitarika ny Chips Diplomacy Support Initiative (CHIPDIPLO), hetsika Eoropeana mikendry ny hanamafy ny diplaomasia ara-teknolojia ao amin'ny sehatry ny [[Mpampita tapany|semiconductor]] stratejika &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=25 mars 2025 |title=L'Institut Montaigne a lancé hier un nouveau projet, &quot;la Chips Diplomacy Support Initiative&quot;, afin de contribuer à la construction de la politique étrangère européenne en matière de semi-conducteurs |url=https://www.lacorrespondanceeconomique.fr/2025-03-25 |journal=La Correspondance Économique}}&lt;/ref&gt; . Ity tetikasa ity, tohanan'ny Vaomiera Eoropeana, dia mampivondrona vondrona mpandinika maromaro mba hanohanana ny politika indostrialy Eoropeana &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=3 avril 2025 |title=Radars : L'Institut Montaigne, le Central European Institute of Asian Studies, le Centre for Security, Diplomacy and Strategy et I'EU Institute for Security Studies sont choisis par la Commission pour construire une politique étrangère en matière de semi-conducteurs. |journal=Challenges |issue=869 |page=12}}&lt;/ref&gt;, hiarovana ny rojo famatsiana ary haminavina ny famindrana teknolojia eo anatrehan'ny fanamby ara-jeopolitika lehibe &lt;ref&gt;{{Cite web |title=CHIPDIPLO consortium selected to support international diplomacy in semiconductors - Silicon Semiconductor News |url=https://siliconsemiconductor.net/article/121373/CHIPDIPLO%20consortium%20selected%20to%20support%20international%20diplomacy%20in%20semiconductors%20-%20Silicon%20Semiconductor%20News |access-date=2025-11-14 |website=Silicon Semiconductor |language=en}}&lt;/ref&gt; .

== Ambaratongam-pahefana sy fomba fandeha ==
Araka ny voalazan'i Laurent Bigorgne, talen'ny Ivontoerana teo aloha « Ny antsasaky ny komity mpitantana anay dia olona avy amin'ny elatra havia ara-pôlitika, ary ny antsasany hafa kosa olona avy amin'ny elatra havanana ara-pôlitika [ 2 ] . »

Nanambara ny Ivontoerana tamin'ny 27 février 2022 ny fametraham-pialan'i Laurent Bigorgne, izay ahiahiana ho nanome zava-mahadomelina mpiara-miasa iray tsy nankatò sy nahalala ny fisian'izany zava-mahadomelina izany nandritra ny fivoriana momba ny asa natao tao an-tranony. Ny tale lefitra, Camille Godeau, sy ny komity mpitantana no mitantana vonjimaika, eo ambany fanaraha-mason'ny filoha, Henri de Castries, sy ireo filoha lefitra roa, Jean-Dominique Senard sy David Azéma &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 2 2022 |title=Communication de l'Institut Montaigne |url=https://www.institutmontaigne.org/blog/communication-de-linstitut-montaigne |access-date=27 2 2022 |website=institutmontaigne.org}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-28 |title=Le directeur de l'Institut Montaigne démissionne |url=https://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/le-directeur-de-linstitut-montaigne-demissionne-1390076 |access-date=2022-02-28 |website=lesechos.fr}}.&lt;/ref&gt; .

=== Ekipa maharitra (permanante) ===
Misy mpikambana 40 izy io, tarihin'i Marie-Pierre de Bailliencourt hatramin'ny nametra-pialan'i Laurent Bigorgne tamin'ny taona 2022 &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; .

I Marie-Pierre de Bailliencourt, vadin'ny filoha lefitra sady lehiben'ny fitantanam-bolan'ny vondrona Bolloré &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lefilliâtre |first=Jérôme |title=Troubles et débats à l’Institut Montaigne autour d’un rapport sur l’immigration |url=https://www.liberation.fr/economie/troubles-et-debats-a-linstitut-montaigne-autour-dun-rapport-sur-limmigration-20221126_3DQSWV4QHRBX5AESASNBGDS2SE/?redirected=1 |access-date=2024-11-27 |website=Libération |language=fr}}&lt;/ref&gt;, dia notendrena ho Chevalier de la Legion of Honour nandritra ny fampiroboroboana ny 1 Janoary 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nicolas Senèze |date=31 décembre 2023 |title=Les promus du jour de l’An de la Légion d’honneur |url=https://www.la-croix.com/france/legion-d-honneur-onze-personnes-intervenues-lors-de-lattentat-darras-parmi-les-promus-20231231 |access-date=6 septembre 2024 |website=La Croix}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 janvier 2024 |title=Marie-Pierre de Bailliencourt |url=https://www.lalettredelexpansion.com/0065533-Marie-Pierre-de-Bailliencourt/024-Detail.htm |access-date=6 septembre 2024 |website=La Lettre de l'Expansion}}&lt;/ref&gt; .

=== Famatsiam-bola ===
Araka ny voalazan'i Julia Cagé, manam-pahaizana ara-toe-karena &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Julia Cagé |date=2018 |title=Le prix de la démocratie |url= |language=fr |publisher=Fayard |pages=464 |isbn=978-2213704616}}.&lt;/ref&gt;, izay miasa amin'ny famatsiam-bola ho an'ny demokrasia, ny Ivontoerana, mifanohitra amin'ny fikambanana hafa mitovy hevitra aminy, dia tsy mahazo vola avy amin'ny kitapom-bolam-panjakana mivantana (toy ny rakitry ny Praiministra na ny ambim-bolan'ny Antenimiera).

Noho ny lalàna frantsay izay manome voka-tsoa eo amin'ny hetran'ireo orinasa tsy miankina mamatsi-volan'ny Fikambanana toy ny Institut Montaigne dia avy amin'ny orinasa tsy miankina ny sarababen'ny volan'ny Ivontoerana.

Avy amin'ny orinasa maherin'ny zato &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Halissat |first=Ismaël |title=Education : le libéral Institut Montaigne, maître à penser de Macron |url=https://www.liberation.fr/france/2017/06/07/education-le-liberal-institut-montaigne-maitre-a-penser-de-macron_1575198/ |access-date=2025-01-28 |website=Libération |language=fr}}&lt;/ref&gt; ny famatsiam-bolany, anisan'izany ny Axa, Engie, Solvay, BNP Paribas, LVMH, TotalEnergies, Vinci ary Carrefour &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; .

== Adihevitra momban'ireo asa nataon'ny Ivontoerana ==

=== Ireo hetsika nandritra ny fampielezan-kevitra ho filoham-pirenena tamin'ny taona 2012 ===
Tamin'ny aprily 2012 Ao anatin'ny fampielezan-kevitra amin'ny fifidianana filoham-pirenena, voampanga ho nanao dokam-barotra miafina ho an'i [[Nicolas Sarkozy]] ny Institut Montaigne, nefa voarara kosa ny dokam-barotra ataon'ny antoko politika &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nabil Touati |date=30-03-2012 |title=Une pub déguisée pour Sarkozy à la télé ? |url=https://www.nouvelobs.com/politique/l-oeil-de-nabil/20120330.OBS5113/une-pub-deguisee-pour-sarkozy-a-la-tele.html |access-date=2020-05-06 |website=L'Obs |language=fr}}.&lt;/ref&gt; .

Eny tokoa, misy tolo-kevitra avy amin'ny fampielezan-kevitra natao nanomboka ny volana Martsa ka hatramin'ny Aprily nataon'ny Institut Montaigne izay mifandray amin'ny fanamarihana sasany nataon'ny kandidà ho filoham-pirenena, izay nitarika ny Filankevitra Ambony momba ny fiparitahan'ny feo sy sary hanadihady ny raharaha &lt;ref&gt;{{Cite web |date=06-04-2012 |title=Institut Montaigne, pub déguisée pour Sarkozy ? |url=https://www.arretsurimages.net/articles/institut-montaigne-pub-deguisee-pour-sarkozy |access-date=2020-05-06 |website=[[Arrêt sur images]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=04-04-2012 |title=Une publicité déguisée pour Sarkozy en question |url=https://www.mediapart.fr/journal/france/040412/une-publicite-deguisee-pour-sarkozy-en-question |access-date=2020-05-06 |website=Mediapart |language=fr}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2012-04-04 |title=Une publicité déguisée pour l'UMP pourrait être interdite |url=https://www.tdg.ch/monde/europe/publicite-deguisee-ump-risque-detre-interdite/story/14903012 |journal=TDG |language=fr |issn=1010-2248 |access-date=2020-05-06}}.&lt;/ref&gt; .

Taorian'ny fidirana an-tsehatra nataon'ny CSA,dia najanon'i BFM TV, BFM Radio, ary RMC ny fandefasana ny dokam-barotra ho an'ny Institut Montaigne izay diso nanohana an'i Nicolas Sarkozy mba hanajana ny tsy fiandaniana manoloana ireo kandidà. Midoka ny tenany kosa anefa ny Ivontoerana taorian'ny nahatratrarany ny tanjony : &quot;Tsy naka afa-tsy 26 andro ny fandaharanay teo amin'ireo 31 andro natokanay tamin'ny voalohany&quot;.

Nandany vola ihany koa ny Institut Montaigne tamin'ireo fepetra natolotry ny kandidà ho filoham-pirenena, niaraka tamin'ny gazety ''Les Échos'' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lucie Robequain |date=2011-11-14 |title=Présidentielle : ''Les Échos'' et l'Institut Montaigne engagent le chiffrage des programmes pour 2012 |url=https://www.lesechos.fr/2011/11/presidentielle-les-echos-et-linstitut-montaigne-engagent-le-chiffrage-des-programmes-pour-2012-403026 |access-date=2020-05-06 |website=Les Echos |language=fr}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Laurent Mauduit |date=12-12-2011 |title=Présidentielle 2012: chiffrages, déchiffrages, enfumages... |url=https://www.mediapart.fr/journal/france/101211/presidentielle-2012-chiffrages-dechiffrages-enfumages |website=[[Mediapart]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Indraindray dia misy ny fisalasalana momba ny kalitaon'ity asa ity. ; ho an'ny ''Mediapart'', « Ny fiheverana ara-ideolojika, ny tsy fisian'ny antoka momba'ny tsy fiandanian'ny kajy, ary ny tsiambaratelo manodidina ny mombamomba ireo &quot;mpanoratra kaody&quot; dia miteraka ahiahy amin'ity tetikasa ity [ 40 ] . »

Nandritra ny fampielezan-kevitra, ny La Chaîne parlementaire (LCP) dia nanana ny fandaharana politikany ''&quot;Thèmes de campagne&quot;'' Laurent Bigorgne, talen'ny Institut Montaigne &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sébastien Rochat |date=28-06-2011 |title=Le (faux) nez du patronat dans une émission de LCP ? |url=https://www.arretsurimages.net/articles/le-faux-nez-du-patronat-dans-une-emission-de-lcp?id=4139 |website=[[Arrêt sur images]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; tamin'izany.

=== Ireo hetsika nandritra ny fampielezan-kevitra ho filoham-pirenena tamin'ny taona 2017 ===
Nandray anjara manokana tamin'ny fampielezan-kevitr'i Emmanuel Macron i Laurent Bigorgne, talen'ny Institut Montaigne, nanomboka tamin'ny aprily 2016. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Grégory Rzepski |date=2019-12-01 |title=Ces viviers où prolifèrent les « experts » médiatiques |url=https://www.monde-diplomatique.fr/2019/12/RZEPSKI/61104 |website=monde-diplomatique.fr |language=fr}}.&lt;/ref&gt; .

Tao anatin'ny famakafakana nataony, izay natao niaraka tamin'ny gazety ''Les Échos,'' momban'ny fandaharan'asa ara-toekarenan'ireo kandidà, dia manohana ny an'i [[Emmanuel Macron]] ny Ivontoerana ary manakiana mafy ireo kandidà elatra havia [[Jean-Luc Mélenchon]] sy Benoît Hamon &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; .

Araka ny fomba fijery notohanan'ny Le ''Monde diplomatique'', dia naneho fifandraisana akaiky tamin'ny governemanta ny Ivontoerana     taorian'izany &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; .

Tonga tamin'ny fanasan'ny Institu Montaigne ny praiminisitra Édouard Philippe tamin'ny novambra 2018 izay natokana iresahanireo orinasa tsy miankina sy ireo manam-boninahitra pôlitika &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; . Laurent Bigorgne no voatendry tamin'ny jiona 2018 ho mpikambana ao amin'ny Komitin'ny Hetsika ho an'ny Daholobe 2022, natsangan'ny Praiminisitra mba hamolavola ny tetikasa fanavaozana ny fanjakana, avy eo dia nasaina niresaka tamin'i Emmanuel Macron momba ny 22 martsa 2019, miaraka amin'ireo manam-pahaizana dimy amby enimpolo hafa, mba handaminana ny krizy Yellow Vests &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; . Gilles Babinet, manam-pahaizana manokana momba ny olana nomerika ao amin'ny andrim-panjakana, dia notendren'ny governemanta ho filoha lefitry ny Filankevitra Nasionaly momba ny Nomerika tamin'nymai 2018 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; .

== Laharana ==
Tamin'ny taona 2017, ny Institut Montaigne no laharana voalohany tamin'ny &quot; Fikambanam-pieritreretana &amp; Mangarahara » avy amin'ny European ''Think Tank'' Observatory, nahazo ny naoty ambony indrindra raha ny fitantanana, ny mangarahara ary ny vokatra no resahina &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Observatoire européen des think tanks |date=décembre 2017 |title=La France des think tanks 2017 |url=https://uploads.strikinglycdn.com/files/8df09ab7-5fb7-42d6-a1d1-7d974f11a3f9/LA-FRANCE-DES-THINKS-TANKS-2017.pdf |website=uploads.strikinglycdn.com |language=fr |format=PDF}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13-12-2017 |title=Les think tanks français, des organismes bien structurés mais peu transparents |url=https://www.lesechos.fr/2017/12/les-think-tanks-francais-des-organismes-bien-structures-mais-peu-transparents-189705 |website=lesechos.fr |language=fr}}.&lt;/ref&gt; .
 

== Rohin'ny tranokala ivelany ==
* [https://institutmontaigne.org Tranokala ofisialy]
* Fahalalana mifandraika amin'nu fikambanana
** [https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/entreprise/institut-montaigne-444920318 SIREN] {{Wayback|url=https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/entreprise/institut-montaigne-444920318 |date=20210515235805 }}
** [https://entreprise.data.gouv.fr/etablissement/W751145724 Lahatahiry nationalin'ireo fikambanana] {{Wayback|url=https://entreprise.data.gouv.fr/etablissement/W751145724 |date=20220316010935 }}
** [https://transparency-register.europa.eu/search-register-or-update/organisation-detail_fr?id=865680722572-18 Lahatahirin'ny fangaraharan'ny FE (Fikambanana Eropeanina / UE)]
* Fanamariham-pahefana
** [https://viaf.org/fr/viaf/146866028 VIAF]
** [https://isni.oclc.org/cbs/DB=1.2//CMD?ACT=SRCH&amp;IKT=8006&amp;TRM=ISN%3A0000000123373342&amp;TERMS_OF_USE_AGREED=Y&amp;terms_of_use_agree=send&amp;COOKIE=U50,KENDUSER,I28,B0028++++++,SY,NISNI,D1.2,E2eb3fd8e-3d,A,H1,,3-28,,30-41,,43-59,,65-70,,74-75,R102.18.42.170,FY ISNI]
** [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14462910x BnF]
** [https://www.idref.fr/070507902 IdRef]
** [[lofc:names/n2007028684.html|LCCN]]
** [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&amp;cqlMode=true&amp;query=nid%3D5565964-0 GND]
** [https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=kn20040525007 Théquie]

== Referansa sy fiavian-kevitra ==
[[Sokajy:Fikambanana]]
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>6zrgppgdkqlk072la9ri9munxsvxz2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300530</id>
    <revision>
      <id>1143721</id>
      <parentid>1142962</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T05:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Sanganasa */</comment>
      <origin>1143721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="jpzgliqia82zeuxwg1nrkz8im78snaw" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fandinihana, tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny ihany koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arak'asa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana momba ny momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy. Rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Tantara fohy ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>jpzgliqia82zeuxwg1nrkz8im78snaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143722</id>
      <parentid>1143721</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T05:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tantara fohy */</comment>
      <origin>1143722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5330" sha1="pa7waddd0jjsc5f3pyj2o8ouyatv8zq" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fandinihana, tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny ihany koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arak'asa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana momba ny momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy. Rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Sombin-tantara ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>pa7waddd0jjsc5f3pyj2o8ouyatv8zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harry Kane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300627</id>
    <revision>
      <id>1143788</id>
      <parentid>1143578</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35707-07</username>
        <id>40056</id>
      </contributor>
      <origin>1143788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="5arl9poqc8qm8g4m05ljwyuqbyyoaba" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Harry Kane on October 10, 2023.jpg
|anarana=Harry Kane
|teraka=28 Jolay 1993
|maty= 
|firenena= {{Angletera}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Harry Edward Kane''' (teraka ny 28 Jolay 1993 tao [[Walthamstow]], [[Londona]]) dia mpilalao baolina kitra [[Angletera|anglisy]]. Nanao fifanarahana tamin'ny [[FC Bayern München]] nanomboka tamin'ny Aogositra 2023 ity mpanafika afovoany ity ary kapitenin'ny ekipam-pirenen'i {{Angletera}}. I Kane no mpilalao nahafaty baolina betsaka indrindra hatramin'izay ho an'ny [[Tottenham Hotspur]] sy ny ekipam-pirenen'i Angletera.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[de:Harry Kane]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra anglisy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1993]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly anglisy]]</text>
      <sha1>5arl9poqc8qm8g4m05ljwyuqbyyoaba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly anglisy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300628</id>
    <revision>
      <id>1143834</id>
      <parentid>1143579</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="b0coxvu625sae2r5soa38zy0zh0oxsn" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly britanika]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra anglisy]]</text>
      <sha1>b0coxvu625sae2r5soa38zy0zh0oxsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kitchingia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300651</id>
    <revision>
      <id>1143677</id>
      <parentid>1143649</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="6lf31vdw8jb49dawigux2vs9ucmqv14" xml:space="preserve">Ny '''''Kitchingia''''' dia fizaràna na zana-karazana ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Kalanchoe]]''. Tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]] ny karazana ao aminy. Noheverina ho antokon-javamaniry mahaleo tena izy io teo aloha. Miovaova arakaraka  ny famaritana ny isan' ny karazana ao aminy.

== Karazana ==
Ny famaritana malalaka ny ''Kitchingia'' teo aloha dia ahitana ireto karazana manaraka ireto:

* ''[[Kalanchoe amplexicaulis]]'' (← ''Kitchingia amplexicaulis'') --  kilenga
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' (← ''Kitchingia campanulata'' Baker)
* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' (← ''Kitchingia gracilipes'' Baker)
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' (← ''Kitchingia laxiflora'')
* ''[[Kalanchoe miniata]]'' (← ''Kitchingia miniata'')
* ''[[Kalanchoe parviflora]]'' (← ''Kitchingia parviflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Kalanchoe peltata]]'' (← ''Kitchingia mandrakensis'')
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' (← ''Kitchingia porphyrocalyx'')
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' (← ''Kitchingia schizophylla'')
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' (← ''Kitchingia streptantha'')
* ''[[Kalanchoe uniflora]]'' (← ''Kitchingia uniflora'')
Araka ny famaritana tery kosa dia tsy ahitana afa-tsy karazana roa ny ''Kitchingia'', dia ireto:

* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kitchingia gracilipes'' Baker)
* ''[[Kalanchoe peltata]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kitchingia mandrakensis'')

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Bryophyllum]]'' (fizaràna na zanak' antoko ao amin' ny ''Kalanchoe'')</text>
      <sha1>6lf31vdw8jb49dawigux2vs9ucmqv14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143692</id>
      <parentid>1143677</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T02:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1143692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="f4vmaxqclj00cc1ap6u327ffrztb1rs" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe gracilipes 2019-12-13 6230.jpg|vignette|312x312px|''[[Kalanchoe gracilipes]]'']]
Ny '''''Kitchingia''''' dia fizaràna na zana-karazana ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Kalanchoe]]''. Tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]] ny karazana ao aminy. Noheverina ho antokon-javamaniry mahaleo tena izy io teo aloha. Miovaova arakaraka  ny famaritana ny isan' ny karazana ao aminy.

== Karazana ==
Ny famaritana malalaka ny ''Kitchingia'' teo aloha dia ahitana ireto karazana manaraka ireto:

* ''[[Kalanchoe amplexicaulis]]'' (← ''Kitchingia amplexicaulis'') --  kilenga
* ''[[Kalanchoe campanulata]]'' (← ''Kitchingia campanulata'' Baker)
* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' (← ''Kitchingia gracilipes'' Baker)
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' (← ''Kitchingia laxiflora'')
* ''[[Kalanchoe miniata]]'' (← ''Kitchingia miniata'')
* ''[[Kalanchoe parviflora]]'' (← ''Kitchingia parviflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Kalanchoe peltata]]'' (← ''Kitchingia mandrakensis'')
* ''[[Kalanchoe porphyrocalyx]]'' (← ''Kitchingia porphyrocalyx'')
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' (← ''Kitchingia schizophylla'')
* ''[[Kalanchoe streptantha]]'' (← ''Kitchingia streptantha'')
* ''[[Kalanchoe uniflora]]'' (← ''Kitchingia uniflora'')
Araka ny famaritana tery kosa dia tsy ahitana afa-tsy karazana roa ny ''Kitchingia'', dia ireto:

* ''[[Kalanchoe gracilipes]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kitchingia gracilipes'' Baker)
* ''[[Kalanchoe peltata]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (← ''Kitchingia mandrakensis'')

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Bryophyllum]]'' (fizaràna na zanak' antoko ao amin' ny ''Kalanchoe'')</text>
      <sha1>f4vmaxqclj00cc1ap6u327ffrztb1rs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe campanulata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300652</id>
    <revision>
      <id>1143676</id>
      <parentid>1143652</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Famariparitana</comment>
      <origin>1143676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="5hbdsk2i5dh532er5clvglb697l3u3m" xml:space="preserve">Ny '''''Kalanchoe campanulata''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kilenga''', '''kitenga''', '''kotrokotroka''' na '''sodifafandrano'''.  Ny anarana ara-tsiansa feno dia ''Kalanchoe campanulata'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt;.

== Famariparitana ==
Zavamaniry mitahiry rano sy maharitra izay maniry any amin' ny faritra be tendrombohitra eto Madagasikara ny ''Kalanchoe campanulata''. Mahatratra haavo iray metatra izy io. Tsy misy volo izy sady fantatra amin' ny tahony varingarina izay mazàna tsy misy ravina eo amin' ny fotony mandritra ny famelanany. Mamono ny tahony eo amin' ny fotony ny raviny izay be nofony sy mifanohitra tsiroaroa ary manana tangoza miendrika varingarina.

Miavaka noho ny [[vondrombony]] boribory sady makitroka ny famelanany, izay misy vony mifanizina mitodika amin' ny lafy rehetra. Manana [[vondrom-pelambony]] miendrika lakolosy sy manana loko manomboka amin' ny mena midorehitra ka hatramin' ny mena manopy volomboasary ireo vony ireo. Amin' ny lafiny [[bôtanika]] dia mahavariana ity karazana ity satria miolaka kely ny vondrom-pelambony; toetra tsy fahita firy amin' ny toetran' ny fivoarana miandalan' ny ''Kalanchoe'' ity fifandanjana andaniny sy ankilany ity. Ankoatra izany dia lava kokoa noho ny [[singam-bavimbony]] ny [[tahom-bavimbony]], ary mitsofoka mivantana eo amin' ny fototry ny vondrom-pelambony ny [[Lahimbony|lahimboniny]].

== Toerana sy faritra ahitana azy ==
Eo amin' ny tontolo voajanahary dia eny amin' ny faritra be vato sy amoron' ny kirihitra any amin' ny faritra [[Betsileo]] sy eny amin' ny tangoron-tendrombohitra [[Andringitra]] no ahitana ny ''Kalanchoe campanulata'' indrindra.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Kilenga]]: ''Kalanchoe campanulata'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Kalanchoe parviflora]]'' (← ''Kitchingia parviflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); [[Kalanchoe amplexicaulis|''Kalanchoe'' ''amplexicaulis'']]  (← ''Kitchingia amplexicaulis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* [[Kotrokotroka]]: ''[[Dichaetanthera arborea]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Dichaetanthera oblongifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe campanulata'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;.
* ''[[Kitchingia]]''</text>
      <sha1>5hbdsk2i5dh532er5clvglb697l3u3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pastora Rahajason</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300653</id>
    <revision>
      <id>1143656</id>
      <timestamp>2026-06-18T12:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Promo2024</username>
        <id>34535</id>
      </contributor>
      <comment>Fampafantarana an'i Pastora Rahajason</comment>
      <origin>1143656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143658</id>
      <parentid>1143656</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T12:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Promo2024</username>
        <id>34535</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Asa sy andraikitran'i Pastora Rahajason</comment>
      <origin>1143658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="2mksi2gfoq65f1cl0k8oawofyo0263c" xml:space="preserve">== Asa sy andraikitra ==</text>
      <sha1>2mksi2gfoq65f1cl0k8oawofyo0263c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Élie Rajaonarison</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300654</id>
    <revision>
      <id>1143659</id>
      <timestamp>2026-06-18T13:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Promo2024</username>
        <id>34535</id>
      </contributor>
      <comment>Tantaran'i Elie Rajaonarison</comment>
      <origin>1143659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="dlqqb0mcvxfqg0enznnj0l2d3qjbjkp" xml:space="preserve">Elie Rajaonarison</text>
      <sha1>dlqqb0mcvxfqg0enznnj0l2d3qjbjkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narcisse Randriamirado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300655</id>
    <revision>
      <id>1143663</id>
      <timestamp>2026-06-18T13:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalinah</username>
        <id>34462</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « == Fampidirina ==  Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe. https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255  == Tantram-piainany == Niasa nandritra ny taona maro ho mpanao gazety tao Antananarivo sy Ants... »</comment>
      <origin>1143663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="efz47wq8wpjklqp0ryfh5hau4zcs9s0" xml:space="preserve">== Fampidirina == 
Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe.
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Tantram-piainany ==
Niasa nandritra ny taona maro ho mpanao gazety tao Antananarivo sy Antsiranana izy. Izany traikefa izany no nahafahany nahafantatra akaiky ny fiainan'ny vahoaka malagasy sy ny olana ara-tsosialy sedrain'izy ireo.

== Loharano == 
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Jereo ihany koa ==
[[Rodlish]]

[[Nestor Rabeharizafy]]</text>
      <sha1>efz47wq8wpjklqp0ryfh5hau4zcs9s0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143664</id>
      <parentid>1143663</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T14:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalinah</username>
        <id>34462</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="fdekikrl1byhpokcsporsjom3ilrgb2" xml:space="preserve">== Fampidirina == 
Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe.
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Endrika mampiavaka ny asa sorany ==
Nanoratra tamin'ny teny frantsay sy teny malagasy i Narcisse Randriamirado. Indraindray aza dia nampiasa ny fiteny Antankarana, izay zava-baovao teo amin'ny tontolon'ny haisoratra malagasy. Ny lahatsorany dia natao hovakiana sy hotantaraina am-bava, ahitana hatsikana sy fomba fanehoana manakaiky ny fiainana andavanandro.

== Asa soratra malaza ==
Grand-mère est morte au premier cocorico
Io no asa sorany malaza indrindra. Tamin'ny voalohany dia tantara an-tsehatra notontosain'ny mpianatra tao amin'ny Lycée Technique ao Antsiranana izy io. Tatỳ aoriana dia navoaka tsikelikely tamin'ny gazety sy gazetiboky malagasy, ary nony farany dia nivoaka ho boky tany Paris tamin'ny taona 2002.

== Tantram-piainany ==
Niasa nandritra ny taona maro ho mpanao gazety tao Antananarivo sy Antsiranana izy. Izany traikefa izany no nahafahany nahafantatra akaiky ny fiainan'ny vahoaka malagasy sy ny olana ara-tsosialy sedrain'izy ireo.

== Loharano == 
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Jereo ihany koa ==
[[Rodlish]]
[[ Dox]]

[[Nestor Rabeharizafy]]</text>
      <sha1>fdekikrl1byhpokcsporsjom3ilrgb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143665</id>
      <parentid>1143664</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T14:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalinah</username>
        <id>34462</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Asa soratra malaza */</comment>
      <origin>1143665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="gwwwvvy7vcrobpups6q82qs6w3tzyh8" xml:space="preserve">== Fampidirina == 
Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe.
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Endrika mampiavaka ny asa sorany ==
Nanoratra tamin'ny teny frantsay sy teny malagasy i Narcisse Randriamirado. Indraindray aza dia nampiasa ny fiteny Antankarana, izay zava-baovao teo amin'ny tontolon'ny haisoratra malagasy. Ny lahatsorany dia natao hovakiana sy hotantaraina am-bava, ahitana hatsikana sy fomba fanehoana manakaiky ny fiainana andavanandro.

== Asa soratra malaza ==
''Grand-mère est morte au premier cocorico''
Io no asa sorany malaza indrindra. Tamin'ny voalohany dia tantara an-tsehatra notontosain'ny mpianatra tao amin'ny Lycée Technique ao Antsiranana izy io. Tatỳ aoriana dia navoaka tsikelikely tamin'ny gazety sy gazetiboky malagasy, ary nony farany dia nivoaka ho boky tany Paris tamin'ny taona 2002.

== Tantram-piainany ==
Niasa nandritra ny taona maro ho mpanao gazety tao Antananarivo sy Antsiranana izy. Izany traikefa izany no nahafahany nahafantatra akaiky ny fiainan'ny vahoaka malagasy sy ny olana ara-tsosialy sedrain'izy ireo.

== Loharano == 
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Jereo ihany koa ==
[[Rodlish]]
[[ Dox]]

[[Nestor Rabeharizafy]]</text>
      <sha1>gwwwvvy7vcrobpups6q82qs6w3tzyh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143666</id>
      <parentid>1143665</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T14:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalinah</username>
        <id>34462</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo ihany koa */</comment>
      <origin>1143666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="4lm5og1fp9byhsdbklbyjubez44xffq" xml:space="preserve">== Fampidirina == 
Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe.
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Endrika mampiavaka ny asa sorany ==
Nanoratra tamin'ny teny frantsay sy teny malagasy i Narcisse Randriamirado. Indraindray aza dia nampiasa ny fiteny Antankarana, izay zava-baovao teo amin'ny tontolon'ny haisoratra malagasy. Ny lahatsorany dia natao hovakiana sy hotantaraina am-bava, ahitana hatsikana sy fomba fanehoana manakaiky ny fiainana andavanandro.

== Asa soratra malaza ==
''Grand-mère est morte au premier cocorico''
Io no asa sorany malaza indrindra. Tamin'ny voalohany dia tantara an-tsehatra notontosain'ny mpianatra tao amin'ny Lycée Technique ao Antsiranana izy io. Tatỳ aoriana dia navoaka tsikelikely tamin'ny gazety sy gazetiboky malagasy, ary nony farany dia nivoaka ho boky tany Paris tamin'ny taona 2002.

== Tantram-piainany ==
Niasa nandritra ny taona maro ho mpanao gazety tao Antananarivo sy Antsiranana izy. Izany traikefa izany no nahafahany nahafantatra akaiky ny fiainan'ny vahoaka malagasy sy ny olana ara-tsosialy sedrain'izy ireo.

== Loharano == 
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Jereo ihany koa ==
[[Rodlish]]

[[ Dox]]

[[Nestor Rabeharizafy]]</text>
      <sha1>4lm5og1fp9byhsdbklbyjubez44xffq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143667</id>
      <parentid>1143666</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T14:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalinah</username>
        <id>34462</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra malaza */</comment>
      <origin>1143667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="0clnwlyw3g1itqud25g1l8hveqh7mhc" xml:space="preserve">== Fampidirina == 
Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe.
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Endrika mampiavaka ny asa sorany ==
Nanoratra tamin'ny teny frantsay sy teny malagasy i Narcisse Randriamirado. Indraindray aza dia nampiasa ny fiteny Antankarana, izay zava-baovao teo amin'ny tontolon'ny haisoratra malagasy. Ny lahatsorany dia natao hovakiana sy hotantaraina am-bava, ahitana hatsikana sy fomba fanehoana manakaiky ny fiainana andavanandro.

== Asa soratra malaza ==
''Grand-mère est morte au premier cocorico''
Io no asa sorany malaza indrindra. Tamin'ny voalohany dia tantara an-tsehatra notontosain'ny mpianatra tao amin'ny Lycée Technique ao Antsiranana izy io. Tatỳ aoriana dia navoaka tsikelikely tamin'ny gazety sy gazetiboky malagasy, ary nony farany dia nivoaka ho boky tany Paris tamin'ny taona 2002.

== Tantram-piainany ==

== Ny Nampiavaka Azy == 
* Ny fampiasana teny maro sy ny fiteny Antankarana

* Zava-baovao: Rehefa nampidirin’ilay mpanoratra ny fiteny Antankarana miaraka amin’ny teny malagasy ofisialy sy ny teny frantsay dia nahatonga fomba fijery vaovao sy mamelombelona teo amin’ny haisoratra malagasy.

*Fanomezana lanja ny faritra: Izany dia maneho ny fitiavany ny faritr’ Antsiranana (Diego-Suarez) izay niasany ela, sy ny faniriany hampiseho ny harem-pitenenana ao amin’ny fitenim-paritra malagasy.

*Haisoratra miaina sy natao hotantaraina

*Kolontsaina am-bava: Satria natao hotantaraina am-bava ny asa sorany, dia manakaiky ny fomba fitenin’ny Ntaolo malagasy — toy ny angano sy ny lovantsofina — izy io.

*Fifandraisana amin’ny mpamaky: Izany fomba fanoratana izany no mahatonga ny tantarany ho mora takatry ny rehetra, eny fa na ireo tsy zatra mamaky boky aza.

*Ny hatsikana sy ny fiainana andavanandro

“Conteur social”: Amin’ny maha “mpitantara ny fiainan’ny vahoaka” azy, ny tabataban’ny lalana sy ny fomba fiainan’ny vahoaka madinika no lohahevitra tiany indrindra.

*Hatsikana hitsikerana: Mampiasa hatsikana izy mba handinihana ny zava-mitranga eo amin’ny fiarahamonina. Tsy natao hihomehezana fotsiny ny hatsikana ao amin’ny asa sorany fa entina hisoratana ny zava-misy marina amin’ny fomba malefaka sy manohina ny fo.

==Loharano==
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Ny nampiavaka AZYJereo ihany koa ==
[[Rodlish]]

[[ Dox]]

[[Nestor Rabeharizafy]]</text>
      <sha1>0clnwlyw3g1itqud25g1l8hveqh7mhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300656</id>
    <revision>
      <id>1143668</id>
      <timestamp>2026-06-18T15:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Victoria Prestige</username>
        <id>39773</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  == Ny fiainany ara-politika sy ny fiarahamoninaZom-pirenena ==  Teraka tamin'ny zom-pirenena malagasy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin'ny taona 1982.Andraikitra : Nitana andraikitra isan-karazany teo amin'ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin'ny lapan'ny tanànan'i Saint-Denis.   Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina (teraka 17 aprily 1956) dia mpikaroka sy mpampianatra eny amin’ny anjerimanontolo, ary koa... »</comment>
      <origin>1143668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3544" sha1="f4z4jcvsboxn39in5hxwzzo34nu6rm9" xml:space="preserve">
== Ny fiainany ara-politika sy ny fiarahamoninaZom-pirenena ==
 Teraka tamin'ny zom-pirenena malagasy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin'ny taona 1982.Andraikitra : Nitana andraikitra isan-karazany teo amin'ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin'ny lapan'ny tanànan'i Saint-Denis.


Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina (teraka 17 aprily 1956) dia mpikaroka sy mpampianatra eny amin’ny anjerimanontolo, ary koa mpanao politika sy mpanoratra, samy manana ny zom-pirenena malagasy sy frantsay. Nifantoka tamin’ny fampiroboroboana ny teny sy kolontsaina malagasy izy, indrindra tany La Réunion. Ny sehatra nifantohany dia ny siansan’ny fiteny (Sciences du langage).

Nampianatra tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion izy, ary nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Ny fikarohana nataony dia nifantoka tamin’ny haiteny, ny fampianarana ny teny malagasy any Réunion, ary ny fampiasana fiteny maro.

===Tamin’ny lafiny literatiora sy kolontsaina=== izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan, izay manampy amin’ny famoahana ny sanganasan’ireo mpanoratra any Réunion sy ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana. Manoratra tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana, ary tantara foronina izy, ary anisan’ireo mpisoratra malaza eo amin’ny literatiora malagasy ankehitriny. Teo amin’ny faha-28 taonany, dia efa nitantana ny fikambanana mpanao asa soa Axes Océan Indien izy.

Amin’ny lafiny politika sy fiarahamonina, teraka tamin’ny zom-pirenena malagasy izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 1982. Nitana andraikitra isan-karazany teo amin’ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis.

Te-hahafantatra bebe kokoa momba ny boky sy tononkalony ve ianao, sa ny fikarohana nataony momba ny teny malagasy?

Ity ny tantaram-piainany feno, araka ny vanim-potoana lehibe nanamarika ny fiainany:

===Ny fahazazany sy ny fianarany===
Teraka tamin’ny 17 aprily 1956 tany Madagascar izy. Nianatra tao amin’ny Lycée Fénelon tany Paris alohan’ny nidirany tamin’ny fikarohana lalina momba ny teny. Malagasy madiodio izy raha teraka, saingy nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 19Ny asany tao amin’ny Anjerimanontolo sy ny fikarohana
Lasa mpampianatra-mpikaroka momba ny siansan’ny fiteny izy, ary niasa nandritra ny taona maro tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion. Izy no nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Efa nahazo ny mari-pahaizana maha-profesora azy izy, ary efa misotro ronono ankehitriny.

*Ny fandraisany anjara amin’ny literatiora sy kolontsaina
Mba hampiroboroboana ny mpanoratra ao amin’ny Ranomasimbe Indiana, izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan. Manoratra tononkalo sy tantara izy, ary ny iray amin’ireo boky malaza nosoratany dia ny “De Jaspe et de sang” (navoaka tamin’ny 1998). Voasokajy ho anisan’ireo olona 50 manan-danja indrindra eo amin’ny literatiora malagasy izy.

*Ny andraikitra ara-politika sy ny fiarahamonina
Nitana andraikitra teo anivon’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis tany Réunion izy, ary niasa tamin’ny sehatra ara-kolontsaina maro. Teo amin’ny faha-28 taonany monja dia efa voafidy ho filohan’ny fikambanana mpanao asa soa antsoina hoe Axes Océan Indien.


== Loharano==</text>
      <sha1>f4z4jcvsboxn39in5hxwzzo34nu6rm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143669</id>
      <parentid>1143668</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T15:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Victoria Prestige</username>
        <id>39773</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Création d'articles</comment>
      <origin>1143669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3545" sha1="r115dcgymopbolm2k3saf1ots8ninit" xml:space="preserve">
== Ny fiainany ara-politika sy ny fiarahamoninaZom-pirenena ==
 Teraka tamin'ny zom-pirenena malagasy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin'ny taona 1982.Andraikitra : Nitana andraikitra isan-karazany teo amin'ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin'ny lapan'ny tanànan'i Saint-Denis.


Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina (teraka 17 aprily 1956) dia mpikaroka sy mpampianatra eny amin’ny anjerimanontolo, ary koa mpanao politika sy mpanoratra, samy manana ny zom-pirenena malagasy sy frantsay. Nifantoka tamin’ny fampiroboroboana ny teny sy kolontsaina malagasy izy, indrindra tany La Réunion. Ny sehatra nifantohany dia ny siansan’ny fiteny (Sciences du langage).

Nampianatra tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion izy, ary nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Ny fikarohana nataony dia nifantoka tamin’ny haiteny, ny fampianarana ny teny malagasy any Réunion, ary ny fampiasana fiteny maro.

===Tamin’ny lafiny literatiora sy kolontsaina=== 
izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan, izay manampy amin’ny famoahana ny sanganasan’ireo mpanoratra any Réunion sy ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana. Manoratra tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana, ary tantara foronina izy, ary anisan’ireo mpisoratra malaza eo amin’ny literatiora malagasy ankehitriny. Teo amin’ny faha-28 taonany, dia efa nitantana ny fikambanana mpanao asa soa Axes Océan Indien izy.

Amin’ny lafiny politika sy fiarahamonina, teraka tamin’ny zom-pirenena malagasy izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 1982. Nitana andraikitra isan-karazany teo amin’ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis.

Te-hahafantatra bebe kokoa momba ny boky sy tononkalony ve ianao, sa ny fikarohana nataony momba ny teny malagasy?

Ity ny tantaram-piainany feno, araka ny vanim-potoana lehibe nanamarika ny fiainany:

===Ny fahazazany sy ny fianarany===
Teraka tamin’ny 17 aprily 1956 tany Madagascar izy. Nianatra tao amin’ny Lycée Fénelon tany Paris alohan’ny nidirany tamin’ny fikarohana lalina momba ny teny. Malagasy madiodio izy raha teraka, saingy nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 19Ny asany tao amin’ny Anjerimanontolo sy ny fikarohana
Lasa mpampianatra-mpikaroka momba ny siansan’ny fiteny izy, ary niasa nandritra ny taona maro tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion. Izy no nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Efa nahazo ny mari-pahaizana maha-profesora azy izy, ary efa misotro ronono ankehitriny.

*Ny fandraisany anjara amin’ny literatiora sy kolontsaina
Mba hampiroboroboana ny mpanoratra ao amin’ny Ranomasimbe Indiana, izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan. Manoratra tononkalo sy tantara izy, ary ny iray amin’ireo boky malaza nosoratany dia ny “De Jaspe et de sang” (navoaka tamin’ny 1998). Voasokajy ho anisan’ireo olona 50 manan-danja indrindra eo amin’ny literatiora malagasy izy.

*Ny andraikitra ara-politika sy ny fiarahamonina
Nitana andraikitra teo anivon’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis tany Réunion izy, ary niasa tamin’ny sehatra ara-kolontsaina maro. Teo amin’ny faha-28 taonany monja dia efa voafidy ho filohan’ny fikambanana mpanao asa soa antsoina hoe Axes Océan Indien.


== Loharano==</text>
      <sha1>r115dcgymopbolm2k3saf1ots8ninit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143670</id>
      <parentid>1143669</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T15:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Victoria Prestige</username>
        <id>39773</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ny fiainany ara-politika sy ny fiarahamoninaZom-pirenena */ fanovazn</comment>
      <origin>1143670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="fzijws88ixoxvqe7jh9bmdhav7ppmzz" xml:space="preserve">
== Ny fiainany ara-politika sy ny fiarahamoninaZom-pirenena ==
 Niterka ny taon 1982.
Nitazona Andraikitra maro ara politika sy kolotsaina tny réunion sy Saint-Denis 


Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina (teraka 17 aprily 1956) dia mpikaroka sy mpampianatra eny amin’ny anjerimanontolo, ary koa mpanao politika sy mpanoratra, samy manana ny zom-pirenena malagasy sy frantsay. Nifantoka tamin’ny fampiroboroboana ny teny sy kolontsaina malagasy izy, indrindra tany La Réunion. Ny sehatra nifantohany dia ny siansan’ny fiteny (Sciences du langage).

Nampianatra tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion izy, ary nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Ny fikarohana nataony dia nifantoka tamin’ny haiteny, ny fampianarana ny teny malagasy any Réunion, ary ny fampiasana fiteny maro.

===Tamin’ny lafiny literatiora sy kolontsaina=== 
izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan, izay manampy amin’ny famoahana ny sanganasan’ireo mpanoratra any Réunion sy ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana. Manoratra tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana, ary tantara foronina izy, ary anisan’ireo mpisoratra malaza eo amin’ny literatiora malagasy ankehitriny. Teo amin’ny faha-28 taonany, dia efa nitantana ny fikambanana mpanao asa soa Axes Océan Indien izy.

Amin’ny lafiny politika sy fiarahamonina, teraka tamin’ny zom-pirenena malagasy izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 1982. Nitana andraikitra isan-karazany teo amin’ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis.

Te-hahafantatra bebe kokoa momba ny boky sy tononkalony ve ianao, sa ny fikarohana nataony momba ny teny malagasy?

Ity ny tantaram-piainany feno, araka ny vanim-potoana lehibe nanamarika ny fiainany:

===Ny fahazazany sy ny fianarany===
Teraka tamin’ny 17 aprily 1956 tany Madagascar izy. Nianatra tao amin’ny Lycée Fénelon tany Paris alohan’ny nidirany tamin’ny fikarohana lalina momba ny teny. Malagasy madiodio izy raha teraka, saingy nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 19Ny asany tao amin’ny Anjerimanontolo sy ny fikarohana
Lasa mpampianatra-mpikaroka momba ny siansan’ny fiteny izy, ary niasa nandritra ny taona maro tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion. Izy no nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Efa nahazo ny mari-pahaizana maha-profesora azy izy, ary efa misotro ronono ankehitriny.

*Ny fandraisany anjara amin’ny literatiora sy kolontsaina
Mba hampiroboroboana ny mpanoratra ao amin’ny Ranomasimbe Indiana, izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan. Manoratra tononkalo sy tantara izy, ary ny iray amin’ireo boky malaza nosoratany dia ny “De Jaspe et de sang” (navoaka tamin’ny 1998). Voasokajy ho anisan’ireo olona 50 manan-danja indrindra eo amin’ny literatiora malagasy izy.

*Ny andraikitra ara-politika sy ny fiarahamonina
Nitana andraikitra teo anivon’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis tany Réunion izy, ary niasa tamin’ny sehatra ara-kolontsaina maro. Teo amin’ny faha-28 taonany monja dia efa voafidy ho filohan’ny fikambanana mpanao asa soa antsoina hoe Axes Océan Indien.

== Loharano==</text>
      <sha1>fzijws88ixoxvqe7jh9bmdhav7ppmzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dick Schoof</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300657</id>
    <revision>
      <id>1143671</id>
      <timestamp>2026-06-18T17:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Dick Schoof in 2025.jpg |anarana=  |teraka=  8 Martsa 1957 |toerana = [[Santport]] |maty=  |firenena={{Nederlandy}} |fanjakana = |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }}  '''Hendrikus Wilhelmus Maria &quot;Dick&quot; Schoof''' (teraka ny 8 Martsa 1957, tao Santpoort, [[Velsen]]) dia mpanao politika [[Nederlandy|nederlandey]] (tsy miankina). Nanomboka ny Jolay 2024 ka hatramin'ny Febroary 2026, dia niasa ho Praiminisitra ho an'i {... »</comment>
      <origin>1143671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="694w0hlnska4fv5s0ao7yy8h4824yai" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Dick Schoof in 2025.jpg
|anarana= 
|teraka=  8 Martsa 1957
|toerana = [[Santport]]
|maty= 
|firenena={{Nederlandy}}
|fanjakana =
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}

'''Hendrikus Wilhelmus Maria &quot;Dick&quot; Schoof''' (teraka ny 8 Martsa 1957, tao Santpoort, [[Velsen]]) dia mpanao politika [[Nederlandy|nederlandey]] (tsy miankina). Nanomboka ny Jolay 2024 ka hatramin'ny Febroary 2026, dia niasa ho Praiminisitra ho an'i {{Nederlandy}} (Schoof Cabinet) izy.

Nanomboka ny taona 2020 ka hatramin'ny 2024, dia Sekretera Jeneralin'ny Minisiteran'ny Fitsarana sy ny Fiarovana (Ministerie van Justitie en Veiligheid) izy.

Talohan'izay, dia Tale Jeneralin'ny Sampam-pitsikilovana sy Fiarovana Ankapobeny (AIVD) ary Mpandrindra Nasionaly momba ny Fanoherana ny Fampihorohoroana sy ny Fiarovana (NCTV) izy.


== Minisitra-Filoha Nederlany ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
! Praiminisitry  ([[Nederlandy]]) [[Sary:Flag_of_Netherlands.svg|40px]]
!mpand
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Mark Rutte]]&lt;br/&gt;2010-2024  || [[Dick Schoof]]&lt;br/&gt;2024–2026 || [[Rob Jetten]]&lt;br/&gt;2026- 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

== Jereo koa ==

[[de:Dick Schoof]]
[[fr:Dick Schoof]]
[[en:Dick Schoof]]
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Schoof, Dick}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1957]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona ]]
[[Sokajy:Mpanao politika neerlandey]]
[[Sokajy:Praiminisitra nederlandey]]</text>
      <sha1>694w0hlnska4fv5s0ao7yy8h4824yai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Peter Balkenende</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300658</id>
    <revision>
      <id>1143672</id>
      <timestamp>2026-06-18T17:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= |anarana= Jan Pieter Balenende |teraka=  7 Mey 1956 |toerana = [[Biezelinge]] |maty=  |firenena={{Nederlandy}} |fanjakana = |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }}  '''Jan Pieter Balkenende''', fantatra amin'ny anarana hoe '''Jan Peter''' (teraka ny 7 Mey 1956 tao Biezelinge), dia [[mpanao politika]] [Nederlandy|nederlandey]] teo aloha (CDA). Niasa ho Praiminisitra tao {{Nederlandy}} izy nanomboka ny 22 Jolay 2002 ka h... »</comment>
      <origin>1143672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="q7ucl8ailv3069bdhruh8c67jddbbtd" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana= Jan Pieter Balenende
|teraka=  7 Mey 1956
|toerana = [[Biezelinge]]
|maty= 
|firenena={{Nederlandy}}
|fanjakana =
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}

'''Jan Pieter Balkenende''', fantatra amin'ny anarana hoe '''Jan Peter''' (teraka ny 7 Mey 1956 tao Biezelinge), dia [[mpanao politika]] [Nederlandy|nederlandey]] teo aloha (CDA). Niasa ho Praiminisitra tao {{Nederlandy}} izy nanomboka ny 22 Jolay 2002 ka hatramin'ny 14 Oktobra 2010.


== Minisitra-Filoha Nederlany ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
! Praiminisitry  ([[Nederlandy]]) [[Sary:Flag_of_Netherlands.svg|40px]]
!mpand
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Wim Kok]]&lt;br/&gt; 1994-2002 || [[Jan Peter Balkenende]]&lt;br/&gt; 2002-2010 || [[Mark Rutte]]&lt;br/&gt;2010-2024  
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

== Jereo koa ==

[[de:Jan Peter Balkenende]]

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Balkenende, Jan Peter}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1956]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona ]]
[[Sokajy:Mpanao politika neerlandey]]
[[Sokajy:Praiminisitra nederlandey]]</text>
      <sha1>q7ucl8ailv3069bdhruh8c67jddbbtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143673</id>
      <parentid>1143672</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="tjleizyw42lc3w3x3bn9uuad0atmi08" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Jan Peter Balkenende 2006.jpg
|anarana= Jan Pieter Balenende
|teraka=  7 Mey 1956
|toerana = [[Biezelinge]]
|maty= 
|firenena={{Nederlandy}}
|fanjakana =
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}

'''Jan Pieter Balkenende''', fantatra amin'ny anarana hoe '''Jan Peter''' (teraka ny 7 Mey 1956 tao Biezelinge), dia [[mpanao politika]] [Nederlandy|nederlandey]] teo aloha (CDA). Niasa ho Praiminisitra tao {{Nederlandy}} izy nanomboka ny 22 Jolay 2002 ka hatramin'ny 14 Oktobra 2010.


== Minisitra-Filoha Nederlany ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
! Praiminisitry  ([[Nederlandy]]) [[Sary:Flag_of_Netherlands.svg|40px]]
!mpand
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Wim Kok]]&lt;br/&gt; 1994-2002 || [[Jan Peter Balkenende]]&lt;br/&gt; 2002-2010 || [[Mark Rutte]]&lt;br/&gt;2010-2024  
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

== Jereo koa ==

[[de:Jan Peter Balkenende]]

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Balkenende, Jan Peter}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1956]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona ]]
[[Sokajy:Mpanao politika neerlandey]]
[[Sokajy:Praiminisitra nederlandey]]</text>
      <sha1>tjleizyw42lc3w3x3bn9uuad0atmi08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Renel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300659</id>
    <revision>
      <id>1143674</id>
      <timestamp>2026-06-18T17:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B Mikorana</username>
        <id>40043</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Charles renel, Teratany frantsay reraka tamin'ny 8 mars 1866 tao strasbourg ao France izay nonina teto Madagasikara Andriamatoa Charles renel sy ny vadiny. Maty tao Antananarvo tamin'ny 9 septambra 1925 Téo amin'ny faha 59 taonany. Nianatra tao amin'ny &quot;école normale&quot; Ary nampianatra tao amin'ny € Faculté des Lettre, université de Lion&quot; tao Frantsat, Izy dia mpanoratra izay nifototra tamin'ny tantaran'ny zava niseo teto Madagasikara. Maromaro ireo sangan... »</comment>
      <origin>1143674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="dsmbfpdccfq6wz7ugxhb4k6zhegxvpl" xml:space="preserve">Charles renel,
Teratany frantsay reraka tamin'ny 8 mars 1866 tao strasbourg ao France izay nonina teto Madagasikara Andriamatoa Charles renel sy ny vadiny. Maty tao Antananarvo tamin'ny 9 septambra 1925 Téo amin'ny faha 59 taonany. Nianatra tao amin'ny &quot;école normale&quot; Ary nampianatra tao amin'ny € Faculté des Lettre, université de Lion&quot; tao Frantsat, Izy dia mpanoratra izay nifototra tamin'ny tantaran'ny zava niseo teto Madagasikara. Maromaro ireo sangan'asany ka isan'izany:
- La race inonnue,
- Contes de Madagascar,
- L'évolution d'un mythe
- Confusion
- La coutume des anceitre
- La fille de l'île rouge
Ankoatran'ny maha mpanoratra azy dia liana tamin'ireo sarisiokotra na &quot; obets d'art&quot; izy Ary nanangona sy nanajary azy ireny izy. Efa nanao talent-tsekoly ihaniko izy.</text>
      <sha1>dsmbfpdccfq6wz7ugxhb4k6zhegxvpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe delagoensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300660</id>
    <revision>
      <id>1143678</id>
      <timestamp>2026-06-18T19:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="owb4jg00y8l41ovlm8xvuu68jrxf1s9" xml:space="preserve">[[Sary:(MHNT) Kalanchoe delagoensis Eckl. &amp; Zeyh. (1837).jpg|vignette|371x371px|''Kalanchoe delagoensis'']]
Ny '''''Kalanchoe delagoensis''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]''. ''Kalanchoe delagoensis'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;. ny anarany feno. Nampitovina amin' ny karazana tondroiny koa ny an' ireto anarana ireto: ''Kalanchoe tubiflora'' sy ''Kalanchoe verticillata''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''tingotingo''' sy '''tombokakanga''' ary '''tsikidoro'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>owb4jg00y8l41ovlm8xvuu68jrxf1s9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143680</id>
      <parentid>1143678</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Famariparitana</comment>
      <origin>1143680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2500" sha1="io530t09zf7fge8c28kck5tzapmql9v" xml:space="preserve">[[Sary:(MHNT) Kalanchoe delagoensis Eckl. &amp; Zeyh. (1837).jpg|vignette|371x371px|''Kalanchoe delagoensis'']]
Ny '''''Kalanchoe delagoensis''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]] na dia miparitaka any amin' ny faritra mafana hafa. ''Kalanchoe delagoensis'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;. ny anarany feno. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''tingotingo''' sy '''tombokakanga''' ary '''tsikidoro'''.

== Anarana hafantarana azy ==
Indreto ny anarana ara-tsiansa ahafantarana ny ''Kalanchoe delagoensis'':

* ''Bryophyllum delagoense'' &lt;small&gt;(Eckl. &amp; Zeyh.) Schinz&lt;/small&gt;
* ''Bryophyllum delagoense'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Bryophyllum tubiflorum'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''Bryophyllum tubiflorum'' &lt;small&gt;Harvey&lt;/small&gt;
* ''Bryophyllum verticillatum'' &lt;small&gt;(Elliott) A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Bryophyllum verticillatum'' &lt;small&gt;(Scott-Elliot) A. Berger&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe delagoensis'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh., nom. nud.&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe delagoensis'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe delagoensis'' &lt;small&gt;Ecklon &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe tuberosa'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe tubiflora'' &lt;small&gt;(Harv.) Raym.-Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe tubiflora'' &lt;small&gt;(Harvey) Hamet&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe verticillata'' &lt;small&gt;Elliot&lt;/small&gt;
* ''Kalanchoe verticillata'' &lt;small&gt;Scott-Elliot&lt;/small&gt;

== Famariparitana ==
[[Sary:Kalanchoe delagoensis (Habitus).jpg|vignette|276x276px|''Kalanchoe delagoensis'']]
Maniry mitsangana mahitsy sy mahatratra haavo hatramin' ny 1,5 m, ary misy voniny miendrika fantsona miloko volomboasary-mena izay mikiraviravy ny ''Kalanchoe delagoensis''. Sarobidy amin' ny mpankafy zavamaniry fanao anaty trano izy io. Tahaka ny mpikambana hafa ao amin' ny fizaràna ''[[Bryophyllum]]'' ao amin' ny antkon-javamaniry ''[[Kalanchoe]]'', ny ''Kalanchoe delagoensis'' dia fantatra amin' ny fisian' ny zavamaniry kely maro mipoitra eo amin' ny sisin'ny raviny.

Ny fahaizan' ny ''Kalanchoe delagoensis'' mamokarana zanany maro tsy amin' ny alalan' ny vony, ny fahazakany ny haintany ary ny lazany amin' ny maha zavamaniry an-jaridaina azy dia ahafahany ho lasa [[Zavamaniry manafika|manafika]] any amin' ny faritra mafana, toa an' i [[Aostralia]] atsinanana sy [[nosin' i Pasifika]] maro. Any amin' ny [[Faritra Neôtrôpikaly]] dia hita tsindraindray ny famindrana vovobony ataon' ny voron-kely ao amin' ny fianakaviana ''[[Trochilidae]]''.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>io530t09zf7fge8c28kck5tzapmql9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jj rabeharivelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300661</id>
    <revision>
      <id>1143679</id>
      <timestamp>2026-06-18T19:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B Mikorana</username>
        <id>40043</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « '''Jean Joseph RABEHARIVELO'''',   RABE Joseph Casimir dia teraka tamin'ny 4 martsa 1901, poeta akademisiana malagasy nitondra ny solon'anarana Jean Joseph Rabeharivelo izay nonina tao Isoraka Antananarivo, maty ny 22 jiona 1937  Izy dia artista nandala ny literatiora malagasy. Lahitokana notaizan'ny reniny mananotena, isan'ny fianakaviana marefo.  Ireto ny santionan'ireo sangan'asany: - Translated from the night,  - Cactus,  - Colloque international de l'Univ... »</comment>
      <origin>1143679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="mhcnmchvk01fvpsn6pchomvalxq4284" xml:space="preserve">'''Jean Joseph RABEHARIVELO'''', 

RABE Joseph Casimir dia teraka tamin'ny 4 martsa 1901, poeta akademisiana malagasy nitondra ny solon'anarana Jean Joseph Rabeharivelo izay nonina tao Isoraka Antananarivo, maty ny 22 jiona 1937
 Izy dia artista nandala ny literatiora malagasy. Lahitokana notaizan'ny reniny mananotena, isan'ny fianakaviana marefo. 
Ireto ny santionan'ireo sangan'asany:
- Translated from the night, 
- Cactus, 
- Colloque international de l'Université de Madagascar.</text>
      <sha1>mhcnmchvk01fvpsn6pchomvalxq4284</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe eriophylla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300662</id>
    <revision>
      <id>1143697</id>
      <timestamp>2026-06-19T03:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1143697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="ri78qsqgqjebd0fcgg2cmwkslt35wso" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe eriophylla 2019-12-13 6252.jpg|vignette|344x344px|''Kalanchoe eriophylla'' ]]
Ny '''''Kalanchoe eriophylla''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kimavo''', '''kimavokarana''' na '''sofinapaha'''. ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Kimavo (zavamaniry)|Kimavo]]: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Gerbera elliptica]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' DC.; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Sofinampaha]] na sofinapaha: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>ri78qsqgqjebd0fcgg2cmwkslt35wso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143699</id>
      <parentid>1143697</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T03:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Famariparitana</comment>
      <origin>1143699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="t91ar360ww9gmfs92d6d0mn31v5r54s" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe eriophylla 2019-12-13 6252.jpg|vignette|344x344px|''Kalanchoe eriophylla'' ]]
Ny '''''Kalanchoe eriophylla''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kimavo''', '''kimavokarana''' na '''sofinapaha'''. ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno.

== Toerana aniriany ==
[[Sary:Kalanchoe eriophylla 01 ies.jpg|vignette|''Kalanchoe eriophylla'']]
Maniry hoazy eny amin' ny [[vatolampy]] sy [[hantsana]] [[Vatorano|granita]] ny ''Kalanchoe eriophylla''. Hita eny amin' ny [[lembalemba]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Madagasikara]] izy io, ka mety aminy toerana misy ny rivotra maina nefa tena be masoandro, izay mety hisy fiovaovana lehibe eo amin' ny [[mari-pana]].

== Famariparitana ==
Ny ''Kalanchoe eriophylla'' dia [[hazobotry]] kely mandady izay mamelatra ny rantsany manakaiky ny tany, mahalana ny fahatratrarany haavo 10 ka hatramin' ny 15 sm. Mihalava miadana ny tahony ary amin' ny farany dia miorim-paka rehefa mikasika amin' ny tany.

=== Ravina ===
Manodidina ny 3 ka hatramin' ny 5 sm eo ho eo ny halavan' ny raviny misy nofony sy somary mibikan' atody. Ireo ravina ireo dia rakotry ny volovolo fotsy tena mikitroka sy manify ary malandilandy. Manga-maitso ny loko fototry ny ravina, nefa miseho amin' ny endrika fotsy volafotsy mamirapiratra ilay zavamaniry. Amin' ny [[fararano]] na [[ririnina]], noho ny herin' ny tara-masoandro sy ny hatsiaka, dia miloko manja mena hatramin' ny volomparasy ny tendron-dravina.

=== Vony ===
Amin' ny fiandohan' ny [[lohataona]] dia miforona ny [[vondrombony]] kely mitsangana izy ary misy vony miendrika fantsona tsara tarehy misy [[Felambony|felany]] efatra, manomboka amin' ny loko mavokely matroka ka hatramin' ny volomparasy. Mahavariana ny fifanoheran-dokon' ny voniny sy ny raviny.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Kimavo (zavamaniry)|Kimavo]]: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Gerbera elliptica]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' DC.; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Sofinampaha]] na sofinapaha: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>t91ar360ww9gmfs92d6d0mn31v5r54s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143712</id>
      <parentid>1143699</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="6m56zx3dbwsdn23o5sxt6c3lzhx94fi" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe eriophylla 2019-12-13 6252.jpg|vignette|344x344px|''Kalanchoe eriophylla'' ]]
Ny '''''Kalanchoe eriophylla''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kimavo''', '''kimavokarana''' na '''sofinapaha'''. ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno.

== Toerana aniriany ==
[[Sary:Kalanchoe eriophylla 01 ies.jpg|vignette|''Kalanchoe eriophylla'']]
Maniry hoazy eny amin' ny [[vatolampy]] sy [[hantsana]] [[Vatorano|granita]] ny ''Kalanchoe eriophylla''. Hita eny amin' ny [[lembalemba]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Madagasikara]] izy io, ka mety aminy toerana misy ny rivotra maina nefa tena be masoandro, izay mety hisy fiovaovana lehibe eo amin' ny [[mari-pana]].

== Famariparitana ==
Ny ''Kalanchoe eriophylla'' dia [[hazobotry]] kely mandady izay mamelatra ny rantsany manakaiky ny tany, mahalana ny fahatratrarany haavo 10 ka hatramin' ny 15 sm. Mihalava miadana ny tahony ary amin' ny farany dia miorim-paka rehefa mikasika amin' ny tany.

=== Ravina ===
Manodidina ny 3 ka hatramin' ny 5 sm eo ho eo ny halavan' ny raviny misy nofony sy somary mibikan' atody. Ireo ravina ireo dia rakotry ny volovolo fotsy tena mikitroka sy manify ary malandilandy. Manga-maitso ny loko fototry ny ravina, nefa miseho amin' ny endrika fotsy volafotsy mamirapiratra ilay zavamaniry. Amin' ny [[fararano]] na [[ririnina]], noho ny herin' ny tara-masoandro sy ny hatsiaka, dia miloko manja mena hatramin' ny volomparasy ny tendron-dravina.

=== Vony ===
Amin' ny fiandohan' ny [[lohataona]] dia miforona ny [[vondrombony]] kely mitsangana izy ary misy vony miendrika fantsona tsara tarehy misy [[Felambony|felany]] efatra, manomboka amin' ny loko mavokely matroka ka hatramin' ny volomparasy. Mahavariana ny fifanoheran-dokon' ny voniny sy ny raviny.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Kimavo (zavamaniry)|Kimavo]]: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Gerbera elliptica]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt;.; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Sofinampaha]] na sofinapaha: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>6m56zx3dbwsdn23o5sxt6c3lzhx94fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kimavo (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300663</id>
    <revision>
      <id>1143700</id>
      <timestamp>2026-06-19T03:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="lrn9n2tfjohy1lgh58qyu7kdi74w2dg" xml:space="preserve">Ny '''kimavo''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]'' sy ''[[Crassulaceae]]'' ary ''[[Malvaceae]]'':

* ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Gerbera elliptica]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''Asteraceae'')
* ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; (''Asteraceae'')
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'')

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* ''[[Gerbera]]''
* ''[[Helichrysum]]''
* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>lrn9n2tfjohy1lgh58qyu7kdi74w2dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hafopotsy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300664</id>
    <revision>
      <id>1143701</id>
      <timestamp>2026-06-19T04:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="3xxc1ul4ozdw65drluz7evi5vt22fes" xml:space="preserve">Ny '''hafopotsy''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]'' sy ''[[Malvaceae]]'':

* ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt; (''Asteraceae'')
* ''[[Dombeya biumbellata]]'' var. ''villosistyla'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya elliptica]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya greveana]]'' var. ''metameropsis'' &lt;small&gt;(Hochr.) Arènes&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya hilsenbergii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya laurifolia]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Baill.&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya montana]]'' &lt;small&gt;(Hochr.) Arènes&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya sahatavyensis]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya spectabilis]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Grewia cuneifolia]]'' &lt;small&gt;Juss&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Rulingia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* ''[[Dombeya]]''
* ''[[Grewia]]''
* ''[[Hibiscus]]''
* ''[[Rulingia]]''</text>
      <sha1>3xxc1ul4ozdw65drluz7evi5vt22fes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sofinampaha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300665</id>
    <revision>
      <id>1143702</id>
      <timestamp>2026-06-19T04:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="467" sha1="06haftcirnoxmrcdpx6s4g5mqsr3l24" xml:space="preserve">Ny '''sofinampaha''' na '''sofinapaha''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]'' sy ''[[Crassulaceae]]'' ary ''[[Malvaceae]]'':


* ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Helichrysum cordifolium]]'' DC. (''Asteraceae'')
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'')

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* ''[[Helichrysum]]''
* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>06haftcirnoxmrcdpx6s4g5mqsr3l24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143703</id>
      <parentid>1143702</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="q8vm6i948wkeq1c6siltptnterix802" xml:space="preserve">Ny '''sofinampaha''' na '''sofinapaha''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]'' sy ''[[Crassulaceae]]'' ary ''[[Malvaceae]]'':
* ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Helichrysum cordifolium]]'' DC. (''Asteraceae'')
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'')

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* ''[[Helichrysum]]''
* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>q8vm6i948wkeq1c6siltptnterix802</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Somanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300666</id>
    <revision>
      <id>1143705</id>
      <timestamp>2026-06-19T04:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="gl6dae2qhon7tk19uqht5clnw1jhnz1" xml:space="preserve">Ny '''somanga''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Capparaceae]]'' sy ''[[Malvaceae]]'':


* ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt; (Malvaceae)
* ''[[Boscia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(DC.) Hadj-Moust.&lt;/small&gt; (Capparaceae)
* ''[[Dombeya macropoda]]'' &lt;small&gt;Hochr.&lt;/small&gt; (Malvaceae)
* ''[[Dombeya somanga]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (Malvaceae)
* ''[[Maerua filiformis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (Capparaceae)
* ''[[Thilachium laburnoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Capparaceae)
* ''[[Thilachium sumangui]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (Capparaceae)

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* ''[[Dombeya]]''
* ''[[Maerua]]''
* ''[[Thilachium]]''
* [[Somangy]]</text>
      <sha1>gl6dae2qhon7tk19uqht5clnw1jhnz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143706</id>
      <parentid>1143705</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="b214uhmbat4eygrvmy3tfoc2yjrj5ba" xml:space="preserve">Ny '''somanga''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Capparaceae]]'' sy ''[[Malvaceae]]'':
* ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Boscia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(DC.) Hadj-Moust.&lt;/small&gt; (''Capparaceae'')
* ''[[Dombeya macropoda]]'' &lt;small&gt;Hochr.&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Dombeya somanga]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''Malvaceae'')
* ''[[Maerua filiformis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''Capparaceae'')
* ''[[Thilachium laburnoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Capparaceae'')
* ''[[Thilachium sumangui]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''Capparaceae'')

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* ''[[Dombeya]]''
* ''[[Maerua]]''
* ''[[Thilachium]]''
* [[Somangy]]</text>
      <sha1>b214uhmbat4eygrvmy3tfoc2yjrj5ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Somangana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300667</id>
    <revision>
      <id>1143708</id>
      <timestamp>2026-06-19T04:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="aow1enb3jt35vvdfi4ql1zyflsy4lol" xml:space="preserve">Ny '''somangana''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'':

* ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;
* ''[[Dombeya condensata]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Dombeya hilsenbergii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;
* ''[[Dombeya macropoda]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* ''[[Dombeya]]''
* ''[[Hibiscus]]''
* [[Somanga]]
* [[Somangy]]</text>
      <sha1>aow1enb3jt35vvdfi4ql1zyflsy4lol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abutilon angulatum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300668</id>
    <revision>
      <id>1143709</id>
      <timestamp>2026-06-19T04:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Malvaceae</comment>
      <origin>1143709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2291" sha1="69pw4bnav0ypsi521meq6by98a5xu0i" xml:space="preserve">[[Sary:Abutilon angulatum macrophyllum 15307271.jpg|vignette|352x352px|''Abutilon angulatum'']]
[[Sary:Abutilon angulatum 1DS-II 1-0785.jpg|vignette|206x206px|''Abutilon angulatum'']]
Ny '''''Abutilon angulatum''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''afopotsy''', '''hafopotsy''', '''kimavo''', '''sofinapaha''', '''somanga''' ary '''somangana'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* [[Hafopotsy]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya biumbellata]]'' var. ''villosistyla'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya elliptica]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya greveana]]'' var. ''metameropsis'' &lt;small&gt;(Hochr.) Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya hilsenbergii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Dombeya laurifolia]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya montana]]'' &lt;small&gt;(Hochr.) Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya sahatavyensis]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya spectabilis]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;; ''[[Grewia cuneifolia]]'' &lt;small&gt;Juss&lt;/small&gt;.; ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Rulingia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* [[Kimavo (zavamaniry)]]: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Gerbera elliptica]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;; ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Sofinampaha]]/[[sofinapaha]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' DC.; ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Somanga]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Boscia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(DC.) Hadj-Moust.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya macropoda]]'' &lt;small&gt;Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya somanga]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Maerua filiformis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;; ''[[Thilachium laburnoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Thilachium sumangui]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* [[Somangana]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya condensata]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.; ''[[Dombeya hilsenbergii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya macropoda]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.; ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>69pw4bnav0ypsi521meq6by98a5xu0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143710</id>
      <parentid>1143709</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T04:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="7xakyr6hasaxvztwm9v4ibcynw2vnq4" xml:space="preserve">[[Sary:Abutilon angulatum macrophyllum 15307271.jpg|vignette|352x352px|''Abutilon angulatum'']]
[[Sary:Abutilon angulatum 1DS-II 1-0785.jpg|vignette|206x206px|''Abutilon angulatum'']]
Ny '''''Abutilon angulatum''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''afopotsy''', '''hafopotsy''', '''kimavo''', '''sofinapaha''', '''somanga''' ary '''somangana'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Abutilon]]''
* [[Hafopotsy]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya biumbellata]]'' var. ''villosistyla'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya elliptica]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya greveana]]'' var. ''metameropsis'' &lt;small&gt;(Hochr.) Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya hilsenbergii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Dombeya laurifolia]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya montana]]'' &lt;small&gt;(Hochr.) Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya sahatavyensis]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya spectabilis]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;; ''[[Grewia cuneifolia]]'' &lt;small&gt;Juss&lt;/small&gt;.; ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Rulingia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* [[Kimavo (zavamaniry)]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Gerbera elliptica]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;; ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Sofinampaha]]/[[sofinapaha]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' DC.; ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Somanga]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Boscia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(DC.) Hadj-Moust.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya macropoda]]'' &lt;small&gt;Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya somanga]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt;; ''[[Maerua filiformis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;; ''[[Thilachium laburnoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Thilachium sumangui]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* [[Somangana]]: ''Abutilon angulatum'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya condensata]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.; ''[[Dombeya hilsenbergii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;; ''[[Dombeya macropoda]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.; ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>7xakyr6hasaxvztwm9v4ibcynw2vnq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sofinapaha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300669</id>
    <redirect title="Sofinampaha" />
    <revision>
      <id>1143711</id>
      <timestamp>2026-06-19T04:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1143711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="5tzwf82gr36ud6cdyj6124xkfxoyrlz" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[Sofinampaha]]</text>
      <sha1>5tzwf82gr36ud6cdyj6124xkfxoyrlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamboro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300670</id>
    <revision>
      <id>1143715</id>
      <timestamp>2026-06-19T04:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="baadqdx5tuxj4ho8db6g415eebkxw5e" xml:space="preserve">Ny '''tamboro''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' sy ''[[Rubiaceae]]'' ary ''[[Sarcolaenaceae]]'':

* ''[[Kalanchoe hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'')
* ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) K. Schum.&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Xyloolaena richardii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Sarcolaenaceae'') 

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Paederia]]''
* ''[[Xyloolaena]]''</text>
      <sha1>baadqdx5tuxj4ho8db6g415eebkxw5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe hildebrandtii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300671</id>
    <revision>
      <id>1143716</id>
      <timestamp>2026-06-19T05:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="gb0fy9l5j1yjs6knaitkdl67h3vhpat" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe hildebrandtii IMG 2160.jpg|vignette|376x376px|''Kalanchoe'' ''hildebrandtii'']]
Ny '''''Kalanchoe hildebrandtii''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''tambora''' sy '''tamboro''' ary '''toaremy'''. ''Kalanchoe'' ''hildebrandtii'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Tamboro]]: ''Kalanchoe hildebrandtii'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) K. Schum.&lt;/small&gt;; ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Xyloolaena richardii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>gb0fy9l5j1yjs6knaitkdl67h3vhpat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143723</id>
      <parentid>1143716</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T05:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Famariparitana</comment>
      <origin>1143723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2291" sha1="l21sgexk8pgeuxdkt4d2k18dm9kfxp7" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe hildebrandtii IMG 2160.jpg|vignette|429x429px|''Kalanchoe'' ''hildebrandtii'']]
Ny '''''Kalanchoe hildebrandtii''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''tambora''' sy '''tamboro''' ary '''toaremy'''. ''Kalanchoe'' ''hildebrandtii'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Anarana nahafantarana azy koa ny hoe ''Kalanchoe gomphophylla'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; Izy io dia miavaka amin' ny endrika metaly sy jeômetrika tena kanton' ny raviny.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Tsy fahita ny ''Kalanchoe'' ''hildebrandtii'' raha tsy any amin' ny faritra atsimo sy atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]]. Maniry anaty kirihitra misy tsilo eny amin' ny toerana maina be fasika na vatolampy ity karazana ity.

== Famariparitana ==
[[Sary:Kalanchoe hildebrandtii, Conservatoire botanique national de Brest 02.jpg|ankavia|vignette|258x258px|''Kalanchoe hildebrandtii'' ]]
Tsy toy ny ankamaroan' ny karazana ''Kalanchoe'' kely famboly anaty trano, ny ''Kalanchoe hildebrandtii'' dia mihamanana nofon-kazo rehefa mandroso ny fotoana. Maniry amin' ny endrika hazobotry mijoro mahitsy ary be rantsana. Ao amin' ny toeram-paniriany voajanahary izy io dia afaka mamorona vondron-kirihitra lehibe sy matevina mahatratra haavo 1 ka hatramin' ny 5 m. Rehefa volena anaty tavy izy dia kely kokoa.

=== Ravina ===
Mipetaka amin' ny tangozany fohy sy miendrika varingarina ny ravina matevina sy henjana eny amin' ny ''Kalanchoe hildebrandtii''. Mibikan' atody na saika boribory sady milempona mampahatsiahy ny endriky ny sotro kely ny ravina izay rakotra volovolo malefaka faran' izay manify sy fotsy toa volafotsy.

=== Vony ===
Amin' ny [[lohataona]] dia mamokatra voniny kely mivondrona ao anaty [[salohy]] ny ''Kalanchoe hildebrandtii''. Miloko manomboka amin' ny fotsy manopy mavokely ka hatramin' ny mavo matroka, indraindray misy manopy maitso, ny voniny miendrika fantsona.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Tamboro]]: ''Kalanchoe hildebrandtii'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Paederia argentea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) K. Schum.&lt;/small&gt;; ''[[Paederia bojeriana]]'' &lt;small&gt;(A. Rich. ex DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Xyloolaena richardii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>l21sgexk8pgeuxdkt4d2k18dm9kfxp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hobiana Andrianimerina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300672</id>
    <revision>
      <id>1143720</id>
      <timestamp>2026-06-19T05:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <comment>namorona</comment>
      <origin>1143720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="95epedkqrs8102i2m5kzvvetoqa1rk5" xml:space="preserve">'''Hobiana Andrianimerina''' dia mpanoratra malagasy, poeta ary mpanoratra sombin-tantara. Ny fampitana ny kolontsaina sy y tantara malagasy ho an'ny tanora no ahafantarana azy.

== Tantaram-piainany==
Teo amin'ny faha 14 taonany no nanombohany nanoratany. Nianatra momba ny fizika sy simia teny amin'ny Oniversite Ankatso izy talohan'ny nanohizany ny asa soratra.
Mpikambana tao amin'ny Havatsa-Upem nanombona ny taona 1997 izy ary anisan'ny mpamorona ny Havatsa-Upem Arivonimamo ihany koa ny taona 2001.
Ny taona 2012 dia nisolo tena an'i Madagasikara tany amin'ny &quot;Sommet des poètes de l'Indianocéanie&quot; izay nokarakarain'ny La Réunion izy.
Ny taona 2023 dia voatendry ho anisan'ireo filakevim-pitantanana tao amin'ny OMDA (Office malgache du droit d'auteur) sampana literatiora izy.</text>
      <sha1>95epedkqrs8102i2m5kzvvetoqa1rk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bongo (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300673</id>
    <revision>
      <id>1143726</id>
      <timestamp>2026-06-19T06:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1262" sha1="pfea91pzg059pk1v8kb53g03mvr8u6e" xml:space="preserve">Ny '''bongo''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'' sy ''[[Melastomaceae]]'' ary ''[[Clusiaceae]]'':

* ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''Melastomaceae'')
* ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')

== Jereo koa ==

* ''[[Danais]]'' (''Rubiaceae'')
* ''[[Dionychia]]'' (''Melastomaceae'')
* ''[[Garcinia]]'' (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos]]'' (''Clusiaceae'')
* ''[[Paederia]]'' (''Rubiaceae'')
* ''[[Rheedia]]'' (''Clusiaceae'')</text>
      <sha1>pfea91pzg059pk1v8kb53g03mvr8u6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143729</id>
      <parentid>1143726</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T06:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1143729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1268" sha1="iqxo5uosisdfrfnltcna1t2xyho3af5" xml:space="preserve">Ny '''bongo''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'' sy ''[[Melastomataceae]]'' ary ''[[Clusiaceae]]'':

* ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''Melastomataceae'')
* ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')

== Jereo koa ==

* ''[[Danais]]'' (''Rubiaceae'')
* ''[[Dionychia]]'' (''Melastomataceae'')
* ''[[Garcinia]]'' (''Clusiaceae'')
* ''[[Ochrocarpos]]'' (''Clusiaceae'')
* ''[[Paederia]]'' (''Rubiaceae'')
* ''[[Rheedia]]'' (''Clusiaceae'')</text>
      <sha1>iqxo5uosisdfrfnltcna1t2xyho3af5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe laxiflora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300674</id>
    <revision>
      <id>1143733</id>
      <timestamp>2026-06-19T08:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="3ousclw0giy4xyo20xwej0m5izw4yre" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe laxiflora.jpg|vignette|365x365px|''Kalanchoe laxiflora'']]
Ny '''''Kalanchoe laxiflora''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' teratany eto [[Madagasikara]]. Mifandray akaiky amin' ny ''[[Kalanchoe fedtschenkoi]]'' izy io. ''Kalanchoe laxiflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; no anarany feno ara-tsiansa. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kilanganamboa''', '''kilenganamboa''', '''kotrokotrobato''', '''kotrokotroka''', ary '''papy'''. Teo aloha izy dia nantsona amin' ireto anarana ara-tsiansa ireto koa: ''Bryophyllum crenatum'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;, ''Bryophyllum laxiflorum'' &lt;small&gt;(Baker) Govaerts&lt;/small&gt; na ''Kalanchoe tieghemii'' &lt;small&gt;Hamet&lt;/small&gt;..

== Famariparitana ==
Mampiseho fitoviana lehibe amin' ny ''[[Kalanchoe fedtschenkoi]]'' ny ''Kalanchoe laxiflora''. Izy io dia kirihitra kely matevina sy mijoro mahitsy izay mahatratra haavo 30 ka hatramin' ny 50 sm. Ny tahony dia misampantsampana maro avy eo amin' ny fotony ary mety hivelatra amin' ny tany alohan' ny hiverenany mitsangana indray.

=== Ravina ===
[[Sary:Kalanchoe laxiflora-003.JPG|vignette|212x212px]]
Mibikan' atody ka hatramin' ny salavalava (mirefy hatramin' ny 6 sm ny halavany) ny ravin' ny ''Kalanchoe laxiflora'' izay be nofony. Mampiseho loko maitso manopy manga ka hatramin' ny volondavenona manjelanjelatra manga izy ireo, izay asongadin' ny sisiny misy nifinifiny izay miloko volomparasy na mena rehefa tatran' ny hazavana mahery.

=== Vony ===
[[Sary:Kalanchoe laxiflora (70641).jpg|ankavia|vignette|212x212px|Vonin' ny ''Kalanchoe laxiflora'']]
[[Sary:Flower dsc00913.jpg|vignette|206x206px|Vonin' ny ''Kalanchoe laxiflora'']]
Amin' ny lohataona dia mamokatra [[vondrombony]] mitsangana izay ihanton' ny voniny maro be miendrika lakolosy kely mikirazorazo ny ''Kalanchoe laxiflora''. Miova avy amin' ny mavo-maitso ho mena-volomparasy ny lokon' ny [[vondron-dravimbony]], fa ny [[felambony]] kosa dia mampiseho loko madera manomboka amin' ny volomboasary ka hatramin' ny mena manopy volomparasy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Ny ''Kalanchoe laxiflora'' dia karazan-javamaniry teratany any afovoany atsinanan' i [[Madagasikara]] sady tsy fahita afa-tsy ao. Maniry any amin' ny tendrombohitra be vato, amin' ny tany maina, ary amin' ny sisin' ny faritra mana aniriam-bozaka izy io. Itiavan' ny olona azy ny toetrany manaingo, ka nampidirin' ny olombelona sady indraindray lasa maniry hoazy any amin' ny faritra trôpikaly na sobtrôpikaly hafa toa an' i [[Hawaii]], i [[Maorisy]], i [[La Réunion]], ary i [[Aljeria|Alzeria]].

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Bryophyllum]]'' 
* [[Kilenganamboa]]: ''Kalanchoe laxiflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baill&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>3ousclw0giy4xyo20xwej0m5izw4yre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143770</id>
      <parentid>1143733</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T10:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="mwnop9wc9d0s8w679rxe10d8jbl5kbv" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe laxiflora.jpg|vignette|365x365px|''Kalanchoe laxiflora'']]
Ny '''''Kalanchoe laxiflora''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' teratany eto [[Madagasikara]]. Mifandray akaiky amin' ny ''[[Kalanchoe fedtschenkoi]]'' izy io. ''Kalanchoe laxiflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; no anarany feno ara-tsiansa. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kilanganamboa''', '''kilenganamboa''', '''kotrokotrobato''', '''kotrokotroka''', ary '''papy'''. Teo aloha izy dia nantsona amin' ireto anarana ara-tsiansa ireto koa: ''Bryophyllum crenatum'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;, ''Bryophyllum laxiflorum'' &lt;small&gt;(Baker) Govaerts&lt;/small&gt; na ''Kalanchoe tieghemii'' &lt;small&gt;Hamet&lt;/small&gt;..

== Famariparitana ==
Mampiseho fitoviana lehibe amin' ny ''[[Kalanchoe fedtschenkoi]]'' ny ''Kalanchoe laxiflora''. Izy io dia kirihitra kely matevina sy mijoro mahitsy izay mahatratra haavo 30 ka hatramin' ny 50 sm. Ny tahony dia misampantsampana maro avy eo amin' ny fotony ary mety hivelatra amin' ny tany alohan' ny hiverenany mitsangana indray.

=== Ravina ===
[[Sary:Kalanchoe laxiflora-003.JPG|vignette|212x212px]]
Mibikan' atody ka hatramin' ny salavalava (mirefy hatramin' ny 6 sm ny halavany) ny ravin' ny ''Kalanchoe laxiflora'' izay be nofony. Mampiseho loko maitso manopy manga ka hatramin' ny volondavenona manjelanjelatra manga izy ireo, izay asongadin' ny sisiny misy nifinifiny izay miloko volomparasy na mena rehefa tatran' ny hazavana mahery.

=== Vony ===
[[Sary:Kalanchoe laxiflora (70641).jpg|ankavia|vignette|212x212px|Vonin' ny ''Kalanchoe laxiflora'']]
[[Sary:Flower dsc00913.jpg|vignette|206x206px|Vonin' ny ''Kalanchoe laxiflora'']]
Amin' ny lohataona dia mamokatra [[vondrombony]] mitsangana izay ihanton' ny voniny maro be miendrika lakolosy kely mikirazorazo ny ''Kalanchoe laxiflora''. Miova avy amin' ny mavo-maitso ho mena-volomparasy ny lokon' ny [[vondron-dravimbony]], fa ny [[felambony]] kosa dia mampiseho loko madera manomboka amin' ny volomboasary ka hatramin' ny mena manopy volomparasy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Karazan-javamaniry teratany any afovoany atsinanan' i [[Madagasikara]] sady tsy fahita afa-tsy ao ny ''Kalanchoe laxiflora''. Maniry any amin' ny tendrombohitra be vato, amin' ny tany maina, ary amin' ny sisin' ny faritra mana aniriam-bozaka izy io. Itiavan' ny olona azy ny toetrany manaingo, ka nampidirin' ny olombelona sady indraindray lasa maniry hoazy any amin' ny faritra trôpikaly na sobtrôpikaly hafa toa an' i [[Hawaii]], i [[Maorisy]], i [[La Réunion]], ary i [[Aljeria|Alzeria]].

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Bryophyllum]]'' 
* [[Kilenganamboa]]: ''Kalanchoe laxiflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baill&lt;/small&gt;.
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''Kalanchoe laxiflora'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>mwnop9wc9d0s8w679rxe10d8jbl5kbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kilenganamboa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300675</id>
    <revision>
      <id>1143777</id>
      <timestamp>2026-06-19T10:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="gpa8zh2sgtfesjsswcvha06uugjfu9p" xml:space="preserve">Ny '''kilenganamboa''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Kalanchoe]]'', ao amin' ny fianakaviana''[[Crassulaceae]]'':

* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- kilanganamboa, kilenganamboa, kotrokotrobato, kotrokotroka, papy
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baill&lt;/small&gt;. -- kilenganamboa, kilinganamboa, tongotramboabe

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>gpa8zh2sgtfesjsswcvha06uugjfu9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Papy (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300676</id>
    <revision>
      <id>1143787</id>
      <timestamp>2026-06-19T10:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="nrtzsbasgv8q9r5pdahbav4z7vp6rnb" xml:space="preserve">Ny '''papy''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' sy ''[[Lauraceae]]'':

* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'') -- kilanganamboa, kilenganamboa, kotrokotrobato, kotrokotroka, papy.
* ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''Lauraceae'') -- kabijalahy, papy, tavolomena

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Ravensara]]''
* [[Kabijalahy]]
* [[Tavolomena]]</text>
      <sha1>nrtzsbasgv8q9r5pdahbav4z7vp6rnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jude Bellingham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300677</id>
    <revision>
      <id>1143789</id>
      <timestamp>2026-06-19T10:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=25th Laureus World Sports Awards - 240422 205212 (cropped).jpg |anarana=Jude Bellingham |teraka=29 Jona 2003 |maty=  |firenena= {{Angletera}} sy  {{Irlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]]  |taona niasàna= }} '''Jude Victor William Bellingham''' (teraka ny 29 Jona 2003 tao [[Stourbridge]]) dia mpilalao baolina kitra [[Angletera|anglisy]]  izay mizaka ny zom-pirenena {{Irlandy}} ihany koa. Afaka milalao amin'ny toerana afov... »</comment>
      <origin>1143789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="mjv64cnc45gt1m06dn8m549a64o9fwj" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=25th Laureus World Sports Awards - 240422 205212 (cropped).jpg
|anarana=Jude Bellingham
|teraka=29 Jona 2003
|maty= 
|firenena= {{Angletera}} sy  {{Irlandy}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Jude Victor William Bellingham''' (teraka ny 29 Jona 2003 tao [[Stourbridge]]) dia mpilalao baolina kitra [[Angletera|anglisy]]  izay mizaka ny zom-pirenena {{Irlandy}} ihany koa. Afaka milalao amin'ny toerana afovoany isan-karazany izy, milalao ho an'ny [[Real Madrid]] any [[Espaina]], ary efa mpikambana ao amin'ny ekipam-pirenen'i {{Angletera}} nanomboka tamin'ny taona 2020.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[de:Jude Bellingham]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra anglisy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2003]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly anglisy]]</text>
      <sha1>mjv64cnc45gt1m06dn8m549a64o9fwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tongotramboabe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300678</id>
    <revision>
      <id>1143790</id>
      <timestamp>2026-06-19T10:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="m0ne0my9mxet04ztfamau3z6wjama1n" xml:space="preserve">Ny '''tongotramboabe''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Apiaceae]]'', ''[[Crassulaceae]]'', ''[[Geraniaceae]]'' ary ''[[Ranonculaceae]]'':

* ''[[Geranium sinense]]'' &lt;small&gt;R. Knuth&lt;/small&gt; (''Geraniaceae'') -- laratanana, lavatanana, tongotramboabe, viliabetsaonantanety
* ''[[Kalanchoe schizophylla]]'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'') -- kilenganamboa, kilinganamboa, tongotramboabe
* ''[[Phellolophium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Apiaceae'') -- aferontanivaventy, famonody, tangina, tongotramboabe, tsileondrao, tsileondroaho, tsileondroahovavy, tsitongotramboabe
* ''[[Ranunculus pinnatus]]'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt; (''Ranonculaceae'') -- aforano, haforano, kelimahery, odiandoha, tongotramboabe

== Jereo koa ==

* ''[[Geranium]]''
* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Phellolophium]]''
* ''[[Ranunculus]]''</text>
      <sha1>m0ne0my9mxet04ztfamau3z6wjama1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe miniata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300679</id>
    <revision>
      <id>1143809</id>
      <timestamp>2026-06-19T11:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="j370tvu2qi1b8vz48wnzbcmy4ikxm04" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe miniata var. confertifolia-Jardin botanique Jean-Marie Pelt (2).jpg|vignette|361x361px|''Kalanchoe miniata'']]
Ny '''''Kalanchoe miniata''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kodokodobato''' sy '''sofimbato'''. ''Kalanchoe miniata'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; ny aranany feno ara-tsiansa.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Sofimbato]]: ''Kalanchoe miniata'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Nephrolepis cordifolia]]'' &lt;small&gt;(L.) C. Presl&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>j370tvu2qi1b8vz48wnzbcmy4ikxm04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143812</id>
      <parentid>1143809</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Famariparitana</comment>
      <origin>1143812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="fzkwowz6ush7fcpbeqwnawhkjvdyl02" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe miniata var. confertifolia-Jardin botanique Jean-Marie Pelt (2).jpg|vignette|361x361px|''Kalanchoe miniata'']]
Ny '''''Kalanchoe miniata''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kodokodobato''' sy '''sofimbato'''. ''Kalanchoe miniata'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; ny aranany feno ara-tsiansa.

== Famariparitana ==
Matetika ny ''Kalanchoe miniata'' dia mahatratra haavo 30 ka hatramin' ny 80 sm. Misandrahaka na miondrika kely eo amin' ny fotony ny tahony manifinify sy miendrika varingarina. Miovaova bika be ary matetika mibikan' atody ary manana sisiny misy kinifinfiny. Mamokatra tahony lava mitondra voniny (hatramin' ny 1 m) izy amin' ny faran' ny ririnina. Mena midorehitra na indraindray manopy mavo ny voniny miendrika fantsona mibontsina mihantona.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Sofimbato]]: ''Kalanchoe miniata'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Nephrolepis cordifolia]]'' &lt;small&gt;(L.) C. Presl&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>fzkwowz6ush7fcpbeqwnawhkjvdyl02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sofimbato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300680</id>
    <revision>
      <id>1143810</id>
      <timestamp>2026-06-19T11:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412" sha1="9ivkjjci3h1xfh1i9vrjelz6i37747i" xml:space="preserve">Ny '''sofimbato''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' sy ''[[Davalliaceae]]'', ka anisan' izany ireto:

* ''[[Kalanchoe miniata]]'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'') --  kodokodobato, sofimbato
* ''[[Nephrolepis cordifolia]]'' &lt;small&gt;(L.) C. Presl&lt;/small&gt; (''Davalliaceae'') -- sofimbato

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Nephrolepis]]''</text>
      <sha1>9ivkjjci3h1xfh1i9vrjelz6i37747i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143833</id>
      <parentid>1143810</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="695dfcz4z6oqopo2fzpeeptrbo01xy5" xml:space="preserve">Ny '''sofimbato''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' sy ''[[Nephrolepidaceae]]'', ka anisan' izany ireto:

* ''[[Kalanchoe miniata]]'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'') --  kodokodobato, sofimbato
* ''[[Nephrolepis cordifolia]]'' &lt;small&gt;(L.) C. Presl&lt;/small&gt; (''Davalliaceae'' na ''[[Nephrolepidaceae]]'') -- sofimbato

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Nephrolepis]]''</text>
      <sha1>695dfcz4z6oqopo2fzpeeptrbo01xy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143836</id>
      <parentid>1143833</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T11:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="6qf356h213klpvjv95ts1wlsdkhy34j" xml:space="preserve">Ny '''sofimbato''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' sy ''[[Nephrolepidaceae]]'', ka anisan' izany ireto:

* ''[[Kalanchoe miniata]]'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'') --  kodokodobato, sofimbato
* ''[[Nephrolepis cordifolia]]'' &lt;small&gt;(L.) C. Presl&lt;/small&gt; (''[[Davalliaceae]]'' na ''[[Nephrolepidaceae]]'') -- sofimbato

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Nephrolepis]]''</text>
      <sha1>6qf356h213klpvjv95ts1wlsdkhy34j</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>