Paoma

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Paoma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631</id>
    <revision>
      <id>1144011</id>
      <parentid>1118970</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanatsara votoatiny</comment>
      <origin>1144011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="png5ozo3k65f27bg8azvjotzlqo2a9u" xml:space="preserve">[[Sary:Apple red delicius flower end.jpg||thumb|ankavanana|Paoma]]
Ny '''paoma''' dia [[voankazo]] fihinana, be nofony malemy, mamy na somary makirana, sady misy ranony, avy amin' ny karazan-javamaniry ao amin' ny antoko atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''[[Malus]]'' (fianakaviana  ''[[Rosaceae]]''). Ny karazana ''[[Malus domestica]]'' izay famboly fantatra indrindra no fihinam-boa.

== Jereo koa ==

[[File:01 - A red apple with heart-shaped patch on a plate.jpg|thumb|Paoma mena]]
* [[Voankazo]]
* [[Manga]]
* [[Voasary]]
* [[Voasarimakirana]]
* [[Mandarinina]]
* [[Laoranjy]]
* [[Akondro (voany)|Akondro]]
* [[Paiso]]

*[[Paoma (maniry)]]


{{reflist}}
[[Sokajy:hazo fihinam-boa]]
[[Sokajy:Voankazo]]

[[de:Kulturapfel#Früchte]]</text>
      <sha1>png5ozo3k65f27bg8azvjotzlqo2a9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tononkalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1163</id>
    <revision>
      <id>1143857</id>
      <parentid>1143808</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tononkalon-jaza */ Nanampy</comment>
      <origin>1143857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8871" sha1="pqdb13641qsso98ecdzol769iiashil" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.


==Karazany==
-Tononkalo manara-drafitra na mirindra
Manara-drafitra ny tononkalo iray raha ahitana ireto: mitovy ny isaky ny andininy, mitovy ny halavan'ny andininy rehetra ary ahitana rima
-Tononkalo malala-drafitra
Tononkalo tsy voatery hanaraka nu hendriky ny tononkalo manara-drafitra

*Misy ihany koa ny tononkalo raiki-drafitra antsoina koa hoe :&quot;Sonnet&quot;: rafi-tononkalo nindramina tamin'ireo vahiny, ahitana andalana efatra amby folo (14) sy andininy efatra (4); ka ny andininy roa voalohany ahitana andalana efatra ary ny andininy roa farany ahitana andalana telo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>pqdb13641qsso98ecdzol769iiashil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143858</id>
      <parentid>1143857</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karazany */ Fitsipika</comment>
      <origin>1143858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8872" sha1="4or73d5baslv37qy9m0goc3gmil32dd" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.


==Karazany==
-Tononkalo manara-drafitra na mirindra
Manara-drafitra ny tononkalo iray raha ahitana ireto: mitovy ny isaky ny andininy, mitovy ny halavan'ny andininy rehetra ary ahitana rima

-Tononkalo malala-drafitra
Tononkalo tsy voatery hanaraka nu hendriky ny tononkalo manara-drafitra

*Misy ihany koa ny tononkalo raiki-drafitra antsoina koa hoe :&quot;Sonnet&quot;: rafi-tononkalo nindramina tamin'ireo vahiny, ahitana andalana efatra amby folo (14) sy andininy efatra (4); ka ny andininy roa voalohany ahitana andalana efatra ary ny andininy roa farany ahitana andalana telo.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>4or73d5baslv37qy9m0goc3gmil32dd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143865</id>
      <parentid>1143858</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karazany */</comment>
      <origin>1143865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8991" sha1="iaj8m6sc1vdzln03cx59kngeglrskqq" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.


==Karazany==
-Tononkalo manara-drafitra na mirindra

Manara-drafitra ny [[tononkalo]] iray raha ahitana ireto: mitovy ny isaky ny andininy, mitovy ny halavan'ny andininy rehetra ary ahitana [[rima]].

-Tononkalo malala-drafitra

Tononkalo tsy voatery hanaraka nu hendriky ny tononkalo manara-drafitra

*Misy ihany koa ny [[tononkalo]] raiki-drafitra antsoina koa hoe: &quot;[[Sonnet]]&quot;: rafi-tononkalo nindramina tamin'ireo vahiny, ahitana [[andalana]] efatra amby folo (14) sy andininy efatra (4); ka ny andininy roa voalohany ahitana andalana efatra ary ny andininy roa farany ahitana andalana telo. I [[Dox (mpanoratra)|Dox]] no [[mpanoratra Malagasy]] anisan'ny mampiasa ity karazany iray ity.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>iaj8m6sc1vdzln03cx59kngeglrskqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143869</id>
      <parentid>1143865</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* Endrika */ Manintsy</comment>
      <origin>1143869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8990" sha1="fltr39z11fytal2bgvhowewnijjeyqj" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.


==Endrika==
-Tononkalo manara-drafitra na mirindra

Manara-drafitra ny [[tononkalo]] iray raha ahitana ireto: mitovy ny isaky ny andininy, mitovy ny halavan'ny andininy rehetra ary ahitana [[rima]].

-Tononkalo malala-drafitra

Tononkalo tsy voatery hanaraka nu hendriky ny tononkalo manara-drafitra

*Misy ihany koa ny [[tononkalo]] raiki-drafitra antsoina koa hoe: &quot;[[Sonnet]]&quot;: rafi-tononkalo nindramina tamin'ireo vahiny, ahitana [[andalana]] efatra amby folo (14) sy andininy efatra (4); ka ny andininy roa voalohany ahitana andalana efatra ary ny andininy roa farany ahitana andalana telo. I [[Dox (mpanoratra)|Dox]] no [[mpanoratra Malagasy]] anisan'ny mampiasa ity karazany iray ity.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>fltr39z11fytal2bgvhowewnijjeyqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143872</id>
      <parentid>1143869</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* Endrika */ Voateny kely nahitsy</comment>
      <origin>1143872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8990" sha1="ng64mjcg4k0zhseu6jmsm66ls6svy90" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin' ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andalana tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindrana ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[Literatiora|ara-literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazana maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.


==Endrika==
-Tononkalo manara-drafitra na mirindra

Manara-drafitra ny [[tononkalo]] iray raha ahitana ireto: mitovy ny isaky ny andininy, mitovy ny halavan'ny andininy rehetra ary ahitana [[rima]].

-Tononkalo malala-drafitra

Tononkalo tsy voatery hanaraka ny hendriky ny tononkalo manara-drafitra

*Misy ihany koa ny [[tononkalo]] raiki-drafitra antsoina koa hoe: &quot;[[Sonnet]]&quot;: rafi-tononkalo nindramina tamin'ireo vahiny, ahitana [[andalana]] efatra amby folo (14) sy andininy efatra (4); ka ny andininy roa voalohany ahitana andalana efatra ary ny andininy roa farany ahitana andalana telo. I [[Dox (mpanoratra)|Dox]] no [[mpanoratra Malagasy]] anisan'ny mampiasa ity karazany iray ity.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>ng64mjcg4k0zhseu6jmsm66ls6svy90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143887</id>
      <parentid>1143872</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haingo18</username>
        <id>39791</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Manitsy diso</comment>
      <origin>1143887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8969" sha1="h3b94rr5s3bz8ns6zmh0me1v813hkop" xml:space="preserve">'''Tononkalo''' dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina). Misy [[gadona]] sy firindra ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy sady miompana amin' ny lohahevitra iray no natao koa hiantefa amin'ny [[saina]] sy ny [[fihetseham-po]]. Ahitana andalana tokana na maromaro. Ny tononkalo koa matetika dia miresaka fitiavana.&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242/&lt;/ref&gt;

==Famaritana==
Ny [[tononkalo]] dia [[asa soratra]] mirindra, ahitana andininy tokana na maromaro, hanehoan'ny [[mpanoratra]] sy ny [[Pôeta|poeta]] ny aingampanahy amam-pihetsempo, izay iangaliana fatratra hampiharihary ireo [[talenta]] avy ao anaty.[http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm] 

Ny tononkalo dia karazan-dahabolana na [[lahatsoratra]] voasoratra amin'ny endrika andalana mifanarakaraka, izay ahitana gadona, firindra ary hakanton-teny. Izy dia iray amin'ireo endrika lehibe indrindra amin'ny [[haisoratra]] ary natao hampitana fihetseham-po, hevitra, na hafatra amin'ny fomba kanto sy voarindra. Matetika ny tononkalo dia miompana amin'ny lohahevitra toy ny fitiavana, ny [[tanindrazana]], ny natiora, ny finoana, ny alahelo ary ny fanantenana.[http://serasera.org/vetso&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Febroary&amp;#x20;28,&amp;#x20;2005&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} 

Ao amin'ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina malagasy,]] ny tononkalo dia anisan'ny vakoka [[literatiora]] manan-danja ary mifandray akaiky amin'ny hainteny, ny hira ary ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] nentin-drazana.

Ny tononkalo dia [[lahatsoratra]] mampiasa teny voafantina sy voalamina mba hamoronana gadona sy firindrana. Tsy voatery hitantara zava-mitranga izy fa matetika maneho [[fihetseham-po]], eritreritra na fisaintsainana.

Mampiasa fitaovana ara-pitenenana maro ny tononkalo, toy ny:

* fanoharana;
* tandindona;
* fampitahana;
* famerenan-teny;
* gadona sy rima.

Ireo singa ireo no manome hakanto sy lanja ara-javakanto ny tononkalo.

== Ny tononkalo eo amin'ny literatiora malagasy ==
Efa nisy hatramin'ny ela ny tononkalo teo amin'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. Taloha dia nampitaina am-bava tamin'ny alalan'ny [[hainteny]], ny hira ary ny kabary ny endrika tononkalo maro. Tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany sy taorian'izany dia nitombo ny tononkalo an-tsoratra ary nisy [[poeta]] maro nandray anjara tamin'ny fampandrosoana azy.[http://havatsa.upem.frantsa.org&amp;#x20;Archived&amp;#x20;Martsa&amp;#x20;13,&amp;#x20;2012&amp;#x20;at&amp;#x20;the&amp;#x20;Wayback&amp;#x20;Machine] {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }}

Anisan'ireo poeta malagasy malaza ny:

* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean-Joseph Rabearivelo;]]
* [[Flavien Ranaivo]];
* [[Esther Razanadrasoa]] (Anja-Z);
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]];
* [[Elie Rajaonarison|Elie Rajaonarison.]]

Ny sanganasan'izy ireo dia nandray anjara lehibe tamin'ny fampiroboroboana ny teny sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]].&lt;ref&gt;Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.&lt;/ref&gt;

== Karazana tononkalo ==
Misy karazany maro ny tononkalo arakaraka ny votoatiny, ny tanjony ary ny hafatra tiany hampitaina. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny lohahevitra resahiny izany na eo amin'ny [[fihetseham-po]] entiny amin'ny mpamaky.[http://poetawebs.e-monsite.com/&amp;nbsp;:]&lt;ref&gt;Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.&lt;/ref&gt;

=== Tononkalom-pitiavana ===
Ny tononkalom-pitiavana dia anisan'ny karazana tononkalo be mpanoratra indrindra. Miresaka ny [[fitiavana]] eo amin'ny olona izy, na fitiavana sambatra izany na fitiavana tsy tanteraka. Mety hitantara ny hafaliana ateraky ny fitia, ny faniriana, ny fanambadiana, ny fisarahana na ny alahelo vokatry ny fitiavana. Maro amin'ireo [[Pôeta|poeta]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no nisafidy ity lohahevitra ity satria akaiky ny fiainan'ny olombelona sy mora manohina ny fo.

=== Tononkalom-pivavahana ===
Ny tononkalom-pivavahana dia tononkalo maneho [[finoana]] sy fanajana an'Andriamanitra. Ahitana [[vavaka]], fiderana, fisaorana na fangatahana fitahiana izy ireny. Matetika ampiasaina amin'ny fotoam-pivavahana, fankalazana ara-pinoana na amin'ny asa soratra ara-panahy. Ny tanjony dia ny hanamafisana ny finoana sy hampirisihana ny olona hanana toe-panahy tsara.

=== Tononkalom-pirenena ===
Ny tononkalom-pirenena dia miompana amin'ny [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny firenena ary ny maha-izy azy ny vahoaka iray. Midera ny hakanton'ny firenena, ny tantarany ary ny kolontsainy izy, sady mampirisika ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ho tia sy hiaro ny taniny. Tamin'ny vanim-potoana samihafa teo amin'ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] dia nampiasaina ihany koa ny tononkalom-pirenena mba hampitana hafatra momba ny firaisankina sy ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]].

=== Tononkalon-javaboary ===
Ny tononkalon-javaboary dia mamaritra na midera ny [[natiora]] sy ny tontolo manodidina. Ahitana famaritana ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala, ny ranomasina, ny biby ary ny [[zavamaniry]] izy ireny. Amin'ny alalan'ity karazana tononkalo ity no anehoan'ny [[Pôeta|poeta]] ny hakanton'ny zavaboary sy ny fifandraisan'ny [[olombelona]] amin'ny tontolo iainana. Indraindray koa izy io dia entina mampahatsiahy ny maha-zava-dehibe ny fiarovana ny [[natiora]].

=== Tononkalom-pisaintsainana ===
Ny tononkalom-pisaintsainana dia maneho eritreritra lalina momba ny fiainana sy ny maha-olona. Mety hiresaka ny fotoana, ny fahafatesana, ny fahasambarana, ny fahoriana, ny fanantenana na ny hoavin'ny [[olombelona]] izy. Matetika izy no mampirisika ny mpamaky handinika sy hisaintsaina ny zava-misy eo amin'ny fiainana andavanandro. Ity karazana tononkalo ity dia anisan'ny tena mampiseho ny fomba fijery sy ny filozofian'ny poeta.

=== Tononkalom-piarahamonina ===
Ny tononkalom-piarahamonina dia miresaka ny fiainan'ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] sy ny olana sedrain'ny vahoaka. Ahitana lohahevitra momba ny fahantrana, ny tsy rariny, ny fanabeazana, ny fihavanana ary ny fitondran-tena eo amin'ny fiaraha-monina izy ireny. Matetika ny poeta dia mampiasa ity karazana tononkalo ity mba hampitana hafatra sy hanentanana ny olona amin'ny fanovana tsara kokoa ny fiarahamonina.

=== Tononkalon-jaza ===
Ny tononkalon-jaza dia natao indrindra ho an'ny [[ankizy]]. Tsotra ny voambolana ampiasainy ary mora takarina. Matetika izy ireny no mitantara biby, kilalao, sekoly, [[fianakaviana]] na toe-javatra mahafinaritra eo amin'ny fiainan'ny ankizy. Ankoatra ny maha-fialamboly azy dia fitaovana enti-manabe sy mampivelatra ny fahaiza-miteny sy ny saina ihany koa izy.


==Endrika==
-Tononkalo manara-drafitra na mirindra

Manara-drafitra ny [[tononkalo]] iray raha ahitana ireto: mitovy ny isaky ny andininy, mitovy ny halavan'ny andininy rehetra ary ahitana [[rima]].

-Tononkalo malala-drafitra

Tononkalo tsy voatery hanaraka ny hendriky ny tononkalo manara-drafitra

*Misy ihany koa ny [[tononkalo]] raiki-drafitra antsoina koa hoe: &quot;[[Sonnet]]&quot;: rafi-tononkalo nindramina tamin'ireo vahiny, ahitana [[andalana]] efatra amby folo (14) sy andininy efatra (4); ka ny andininy roa voalohany ahitana andalana efatra ary ny andininy roa farany ahitana andalana telo. I [[Dox (mpanoratra)|Dox]] no [[mpanoratra Malagasy]] anisan'ny mampiasa ity karazany iray ity.

== Jereo koa ==

* [[zavakanto]]
* [[kolontsaina]] 
* [[kolontsaina malagasy]]

* [[Haisoratra|literatiora]] 
* [[kabary]] 
* [[angano]] 
* [[hainteny]] 
* [[lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

* [[Mozika]] 
* [[Mozika malagasy]]
* [[hira]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|lisitry ny karazan-kira sy gadona]] 
* [[lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy|dihy malagasy]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Literatiora Malagasy sy ny Fivoarany''.
# Rabearivelo, Jean-Joseph. ''Anthologie de la littérature malgache''.
# Haisoratra.org – Tahirin-kevitra momba ny haisoratra malagasy.
# Serasera.org – Vetso sy tononkalo malagasy.
# Rakipahalalana momba ny literatiora malagasy.
# Université d'Antananarivo – Fampianarana literatiora malagasy.

== Rohy samihafa ==

# http://pouemes.free.fr/traduction-afrique/poeme-malgache.htm
# http://serasera.org/vetso {{Wayback|url=http://serasera.org/vetso |date=20050228234212 }} : Toerana hanangonana tononkalo
# http://havatsa.upem.frantsa.org {{Wayback|url=http://havatsa.upem.frantsa.org/ |date=20120313004311 }} : Takelaky ny havatsa ao Frantsa
# http://www.haisoratra.org : Takelaka momba ny haisoratra Malagasy (taloha sy ankehitriny)
# http://poetawebs.e-monsite.com/ : Tranonkala mampifandray ny poeta sy ny mpakafy poezia malagasy</text>
      <sha1>h3b94rr5s3bz8ns6zmh0me1v813hkop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean-Joseph Rabearivelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1179</id>
    <revision>
      <id>1144017</id>
      <parentid>1143251</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35944-27</username>
        <id>40072</id>
      </contributor>
      <comment>Fanovana kely</comment>
      <origin>1144017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6487" sha1="7ft5fk504d7ly8gsw2n7u3yr8cmty2n" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Jean Joseph Rabearivelo|teraka=04 martsa 1901|toerana=Antananarivo|maty=22 Jona 1937|firenena=Malagasy|asa=Poeta|asa hafa=Mpandika teny|taona niasana=1934|image=Jean-Joseph_Rabearivelo_2.jpg}}

I '''Jean-Joseph Rabearivelo''' [[mpanoratra]] malagasy, teraka tamin'ny tamin'ny 4 Martsa 1901 (na 1903) tao Isoraka, [[Antananarivo]]. Tamin'ny taona 1924 Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany. Tamin'ny 1915 Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nanoratra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] koa izy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Tamin'ny 22 Jiona 1937 no maty namono tena Rabearivelo.

== Tantaram-piainany ==
I Jean-Joseph Rabearivelo [[Mpanoratra|mpanoratra malagasy]], teraka tamin'ny tamin'ny [[4 Martsa]] [[1901]] (~ [[1903]]) tao Isoraka, [[Antananarivo]] tamin' ny anarana hoe Joseph-Casimir Rabe Antsa, zanak' i Rabozivelo, [[Zanadralambo]], avy ao Ambatofotsy - avaratr'[[Antananarivo]]. Efa taona maro taty aoriana no nanova anarana hoe ''Jean-Joseph Rabearivelo'' i Joseph-Casimir. Zaza sary izy.

Nanomboka tamin'ny taona [[1908]] dia ny anadahin-dreniny no niantoka sy nitaiza an-dRabearivelo. Nianatra tao amin'ny Frères des Écoles Chrétiennes Andohalo izy, avy eo tao amin'ny sekoly Masindahy Misely ao Amparibe, ary rehefa voaroaka tao dia nifindra tao amin'ny sekoly Falcourt Faravohitra. Teo amin'ny faha-13 taonany izy nandao ny fianarana saingy nanohy namaky boky ary nampiana-tena niteny [[Fiteny frantsay|frantsay]] sy [[Fiteny espaniôla|espaniola]]. Tamin'ny [[1916]] izy no nanomboka niasa, mpandika teny, mpitan-tsoratra tao amin'ny lehiben'ny kantao (canton) tao Ambatolampy, mpanao sary (dentelles) tao amin'ny goverinora tao Antananarivo. Nampianatra teny frantsay koa izy. Tamin'ny taona [[1924]] Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany na dia tsy nandray karama aza izy tamin'ny roa taona voalohany. Mpanao fanitsiana no asany tamin'izany. Nanambady an'i Mary Razafitrimo tamin'ny taona [[Jolay]] [[1926]]. Nanan-janaka dimy izy ireo dia i Solofo, Sahondra, Voahangy, Noro ary Velomboahangy. Maty tamin'ny taona [[1933]] i Voahangy zanany, ary izay no nahatonga ny anaran'ny zanany faravavy hoe Velomboahangy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Ohatra: ny taona 1933 dia maty ny zanany vavimatoa. Sahirana tamin'ny fiainana. Tsy nahatratra ny tanjona niriany. Tamin'ny [[22 Jiona]] 1937 no maty namono tena Rabearivelo.

== Asa soratra ==
[[File:Jean-Joseph Rabearivelo en profil.jpg|thumb|Jean-Joseph Rabearivelo]]

Tamin'ny [[1915]] Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] tao amin'ny [[Gazetiboky|gazety boky]] ''Vakio Ity'', ary ny solonanarana ''K. Verbal'' no nentiny tamin'izany.

Tamin'ny [[24 Mey]] [[1921]] kosa no nitranga voalohany tao amin'ny gazety ''La Tribune de Madagascar '' ny asa-sorany amin'ny teny Frantsay izay mitondra ny lohanteny hoe ''Le Couchant''.

Tamin'ny 1924 no namoaka ny andian-tononkalo amin'ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ''La Coupe de Cendres''. Nanomboka teo dia hita tamin'ny gazety maro tao an-toerana sy tany ivelany toy ny ''Tsarahafatra, Mpanolotsaina, Capricorne, La Revue de Madagascar, Le Journal des Poetes, Zodiaque'' sns,  i Rabearivelo ary isan'ny solonanarana nentiny tamin'izany i ''Amance Valmond''. Nitana an-tsoratra ny fiainany (journal intime) koa Rabearivelo, ary na efa norovitiny aza ny pejy nirakitra ny voalohandohan'ny fiainany dia mbola mahery ny 1800 pejy no voatahiry, mitantara ny fiainany nanomboka tamin'ny 1933 hatramin'ny nahafatesany. 

Manavaka azy sy ny asa sorany: nandray betsaka tamin'ny fomba fanoratana vahiny izy nefa nanome lanja tanteraka ihany koa ny foto-pisainana sy ny lalan-tsaina  ary ny fomba fanahoan-javatra malagasy. Saro-takarina ny asa sorany. Saropiaro tamin'ny fanomezana hasina ny Poezia sy ny teny malagasy.

== Boky efa nivoaka ==
=== Amboaran-tononkalo ===
* ''La Coupe des Cendres'' (1924)
* ''Sylves'' (1927)
* ''Volumes'' (1928)
* ''Presque-Songes'' (1934)
* ''Traduit de la Nuit'' (1935)
* ''Vientos de la Mañana'' (1935)
* ''Chants pour Abéones'' (1936)
* ''Le Vin Lourd'' (1936)
* ''Stances Oubliées'' (1936)
* ''Trèfles de Toujours et de Jamais'' (1936)

=== Tantara ===
* ''Le Prince s'amuse'' (1921)
* ''Le Bijou Rose et Noir'' (1921)
* ''Adèle et Arthur'' (1923)
* ''Interférences'' (1923)
* ''L'Aube Rouge'' (1923)
* ''Contes de la Nuit'' (1923)
=== Tantara tsangana ===
* ''Enfants d'Orphée'' (1931)
* ''Ephémérides'' (1934)
* ''Aux portes de la Ville'' (1935)
* ''Imaitsoanala'' (1936)
=== Boky hafa ===
* ''Tananarive, ses rues et ses quartiers'' (1936)
* ''Snoboland'' (1936) 

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy hafa ==

* [http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-62.html Pôetawebs], ahitana tantaram-piainana pôeta malagasy maro ka anisany ny an-dRabearivelo
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7cad9ca5dba Tononkalo ao amin'ny serasera.org]
* [http://www.freewebs.com/rabearivelo/ Takelaka ho an'i Rabearivelo] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/rabearivelo/ |date=20080726182146 }}
* [http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html |date=20070712192349 }}, lahatsoratra amin'ny teny frantsay
* [http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm |date=20080613114445 }}, lahatsoratra amin'ny teny malagasy

== Loharano ==
{{DEFAULTSORT:Rabearivelo, Jean-Joseph}}
[[Category:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1901]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1937]]</text>
      <sha1>7ft5fk504d7ly8gsw2n7u3yr8cmty2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144018</id>
      <parentid>1144017</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35944-27</username>
        <id>40072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1144018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6500" sha1="em4rlgq3u8j4pqumwa3p68u4kwpv2rp" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Jean Joseph Rabearivelo|teraka=04 martsa 1901|toerana=Antananarivo|maty=22 Jona 1937|firenena=Malagasy|asa=Poeta|asa hafa=Mpandika teny|taona niasana=1934|image=Jean-Joseph_Rabearivelo_2.jpg}}

I '''Jean-Joseph Rabearivelo''' [[mpanoratra]] malagasy, teraka tamin'ny tamin'ny 4 Martsa 1901 (na 1903) tao Isoraka, [[Antananarivo]]. Tamin'ny taona 1924 Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany. Tamin'ny 1915 Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nanoratra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] koa izy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Tamin'ny 22 Jiona 1937 no maty namono tena Rabearivelo.

== Tantaram-piainany ==
I Jean-Joseph Rabearivelo [[Mpanoratra|mpanoratra malagasy]], teraka tamin'ny tamin'ny [[4 Martsa]] [[1901]] (~ [[1903]]) tao Isoraka, [[Antananarivo]] tamin' ny anarana hoe Joseph-Casimir Rabe Antsa, zanak' i Rabozivelo, [[Zanadralambo]], avy ao Ambatofotsy - avaratr'[[Antananarivo]]. Efa taona maro taty aoriana no nanova anarana hoe ''Jean-Joseph Rabearivelo'' i Joseph-Casimir. Zaza sary izy.

Nanomboka tamin'ny taona [[1908]] dia ny anadahin-dreniny no niantoka sy nitaiza an-dRabearivelo. Nianatra tao amin'ny Frères des Écoles Chrétiennes Andohalo izy, avy eo tao amin'ny sekoly Masindahy Misely ao Amparibe, ary rehefa voaroaka tao dia nifindra tao amin'ny sekoly Falcourt Faravohitra. Teo amin'ny faha-13 taonany izy nandao ny fianarana saingy nanohy namaky boky ary nampiana-tena niteny [[Fiteny frantsay|frantsay]] sy [[Fiteny espaniôla|espaniola]]. Tamin'ny [[1916]] izy no nanomboka niasa, mpandika teny, mpitan-tsoratra tao amin'ny lehiben'ny kantao (canton) tao Ambatolampy, mpanao sary (dentelles) tao amin'ny goverinora tao Antananarivo. Nampianatra teny frantsay koa izy. Tamin'ny taona [[1924]] Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany na dia tsy nandray karama aza izy tamin'ny roa taona voalohany. Mpanao fanitsiana no asany tamin'izany. Nanambady an'i Mary Razafitrimo tamin'ny taona [[Jolay]] [[1926]]. Nanan-janaka dimy izy ireo dia i Solofo, Sahondra, Voahangy, Noro ary Velomboahangy. Maty tamin'ny taona [[1933]] i Voahangy zanany, ary izay no nahatonga ny anaran'ny zanany faravavy hoe Velomboahangy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Ohatra: ny taona 1933 dia maty ny zanany vavimatoa. Sahirana tamin'ny fiainana. Tsy nahatratra ny tanjona niriany. Tamin'ny [[22 Jiona]] 1937 no maty namono tena Rabearivelo.

== Asa soratra ==
[[File:Jean-Joseph Rabearivelo en profil.jpg|thumb|Jean-Joseph Rabearivelo]]

Tamin'ny [[1915]] Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] tao amin'ny [[Gazetiboky|gazety boky]] ''Vakio Ity'', ary ny solonanarana ''K. Verbal'' no nentiny tamin'izany.

Tamin'ny [[24 Mey]] [[1921]] kosa no nitranga voalohany tao amin'ny gazety ''La Tribune de Madagascar '' ny asa-sorany amin'ny teny Frantsay izay mitondra ny lohanteny hoe ''Le Couchant''.

Tamin'ny 1924 no namoaka ny andian-tononkalo amin'ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ''La Coupe de Cendres''. Nanomboka teo dia hita tamin'ny gazety maro tao an-toerana sy tany ivelany toy ny ''Tsarahafatra, Mpanolotsaina, Capricorne, La Revue de Madagascar, Le Journal des Poetes, Zodiaque'' sns,  i Rabearivelo ary isan'ny solonanarana nentiny tamin'izany i ''Amance Valmond''. Nitana an-tsoratra ny fiainany (journal intime) koa Rabearivelo, ary na efa norovitiny aza ny pejy nirakitra ny voalohandohan'ny fiainany dia mbola mahery ny 1800 pejy no voatahiry, mitantara ny fiainany nanomboka tamin'ny 1933 hatramin'ny nahafatesany. 

Manavaka azy sy ny asa sorany: nandray betsaka tamin'ny fomba fanoratana vahiny izy nefa nanome lanja tanteraka ihany koa ny foto-pisainana sy ny lalan-tsaina  ary ny fomba fanahoan-javatra malagasy. Saro-takarina ny asa sorany. Saropiaro tamin'ny fanomezana hasina ny Poezia sy ny teny malagasy.

== Boky efa nivoaka ==
=== Amboaran-tononkalo ===
* ''La Coupe des Cendres'' (1924)
* ''Sylves'' (1927)
* ''Volumes'' (1928)
* ''Presque-Songes'' (1934)
* ''Traduit de la Nuit'' (1935)
* ''Vientos de la Mañana'' (1935)
* ''Chants pour Abéones'' (1936)
* ''Le Vin Lourd'' (1936)
* ''Stances Oubliées'' (1936)
* ''Trèfles de Toujours et de Jamais'' (1936)

=== Tantara ===
* ''Le Prince s'amuse'' (1921)
* ''Le Bijou Rose et Noir'' (1921)
* ''Adèle et Arthur'' (1923)
* ''Interférences'' (1923)
* ''L'Aube Rouge'' (1923)
* ''Contes de la Nuit'' (1923)
=== Tantara tsangana ===
* ''Enfants d'Orphée'' (1931)
* ''Ephémérides'' (1934)
* ''Aux portes de la Ville'' (1935)
* ''Imaitsoanala'' (1936)
=== Boky hafa ===
* ''Tananarive, ses rues et ses quartiers'' (1936)
* ''Snoboland'' (1936) 

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy hafa ==

* [http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-62.html Pôetawebs], ahitana tantaram-piainana pôeta malagasy maro ka anisany ny an-dRabearivelo
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7cad9ca5dba Tononkalo ao amin'ny serasera.org]
* [http://www.freewebs.com/rabearivelo/ Takelaka ho an'i Rabearivelo] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/rabearivelo/ |date=20080726182146 }}
* [http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html |date=20070712192349 }}, lahatsoratra amin'ny teny frantsay
* [http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm |date=20080613114445 }}, lahatsoratra amin'ny teny malagasy

== Loharano ==
{{Reflist}} 
{{DEFAULTSORT:Rabearivelo, Jean-Joseph}}
[[Category:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1901]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1937]]</text>
      <sha1>em4rlgq3u8j4pqumwa3p68u4kwpv2rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faritanin' i Toliara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2722</id>
    <revision>
      <id>1143927</id>
      <parentid>1119549</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CrabeXBug</username>
        <id>20329</id>
      </contributor>
      <comment>/* Faritra sy distrika */</comment>
      <origin>1143927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5563" sha1="4mes76rvs58bbjt9xrg17mrufgxb5bm" xml:space="preserve">[[Sary:MadagascarToliara.png|ankavanana|200px|thumb|Faritanin' i Toliara (miloko maitso mazava)]]
Ny '''Faritanin' i Toliara''' dia anisan' ireo [[Faritany eto Madagasikara|faritany]] enina eto [[Madagasikara]]. Izy no faritanin' i Madagasikara lehibe indrindra raha ny velarana no jerena; any amin' ny tapany atsimo-andrefan' ny nosy no misy azy; misy ny [[seranan-tsambo]] ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika|lakandranon' i Mozambika]].

Ny anarana hoe ''Toliara'' dia anarana ofisialin' ilay tanàna nanomboka tamin' ny [[fanagasiana]] tamin' ny taona 1970 tamin' ny fanagasiana ny anaran-tanàna nitondra anarana frantsay, ny anaran-tanàna fotsiny no tena niova fa ny anaran-dalana mitovy ihany. 936 km miala ao Antananarivo no misy ny renivohiny, dia ny tanànan' i Toliara. 

Tsy [[vondrom-paritra]] itsinjaram-pahefana ny faritany taorian' ny fanavaozana ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenana]] tamin' ny Avrily 2007 izay nametraka ny [[Faritra eto Madagasikara|faritra]] nefa naverina ny maha vondrom-paritra itsinjaram-pahefana azy tamin' ny Lalàmpanorenan' ny taona 2010 na dia tsy voahaja aza izany. 

== Faritra sy distrika ==
[[Sary:Toliara map.png|vignette|211x211px|Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toliara]]
[[Sary:Toliara div.png|vignette|400x400px|Distrika ao amin' ny Faritanin' i Toliara]]
I Toliara dia [[faritany]] mizara ho faritra efatra dia ireto avy:
* [[Faritra Atsimo-Andrefana]]
* [[Faritra Anôsy]]
* [[Faritra Androy]]
* [[Faritra Menabe]]
Ireto kosa ny distrika isaky ny faritra:

=== Faritra Atsimo Andrefana ===
Ao amin' ny [[faritra Atsimo-Andrefana]] no misy ny renivohitry ny Faritanin' i Toliara.  Indreto ny distrika ao amin' io faritra io:

* 3. [[Distrikan' Ampanihy]]
* 4. [[Distrikan' Ankazoabo]]
* 8. [[Distrikan' i Benenitra]]
* 9. [[Distrikan' i Beroroha]]
* 10. [[Distrikan' i Betioky-Atsimo|Distrikan' i Betioky]]
* 15. [[Distrikan' i Morombe]]
* 17. [[Distrikan' i Sakaraha]]
* 19. [[Distrikan' i Toliara II]]
* 20. [[Distrikan' i Toliara I]]

=== Faritra Androy ===
Ny renivohitry ny [[faritra Androy]] dia [[Ambovombe]]. Indreto ny distrika ao amin' io faritra io:

* 2. [[Distrikan' Ambovombe]]
* 5. [[Distrikan' i Bekily]]
* 6. [[Distrikan' i Beloha]]
* 21. [[Distrikan' i Tsiombe]]

=== Faritra Menabe ===
Ny renivohitry ny [[faritra Menabe]] dia i Morondava. Indreto ny distrika ao amin' io faritra io:

* 7. [[Distrikan' i Belo-Tsiribihina]]
* 12. [[Distrikan' i Mahabo]]
* 13. [[Distrikan' i Manja]]
* 14. [[Distrikan' i Miandrivazo]]
* 16. [[Distrikan' i Morondava]]

=== Faritra Anôsy ===
Ny renivohitry ny [[faritra Anôsy]] dia i Taolagnaro na Taolanaro. Indreto ny distrika ao amin' io faritra io:

* 1. [[Distrikan' Amboasary-Atsimo|Distrikan' Amboasary]]
* 11. [[Distrikan' i Betroka]]
* 18. [[Distrikan' i Tolagnaro]]

== Jereo koa ==
'''Faritany eto Madagasikara:'''
* [[Faritanin' Antananarivo]]
* [[Faritanin' Antsiranana]]
* [[Faritanin' i Fianarantsoa]]
* [[Faritanin' i Mahajanga]]
* [[Faritanin' i Toamasina]]
* '''Faritanin' i Toliara'''
== Rohy ivelany ==
'''Lahatsoratra samihafa'''

* &quot;[https://library.fes.de/pdf-files/bueros/madagaskar/15144.pdf Lois annotées sur la décentralisation]&quot;, ''fes.de''
* ''Madagascar: Profil des marchés pour les évaluations d’urgence'' de la sécurité alimentaire ''[http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ena/wfp086538.pdf] {{Wayback|url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ena/wfp086538.pdf|date=20070926212702}}''

'''Didy aman-dalàna'''

* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf |date=20221211214148 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires] {{Wayback|url=https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf |date=20230630083602 }}.&quot;, ''dgfag.mg''
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf |date=20211111073005 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2021/07/LOI-n%C2%B02021-012-CTD.pdf Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes]&quot; (pdf), ''assemblee-nationale.mg''


{{reflist}}
[[sokajy:Faritanin'i Toliara]]
[[Sokajy:Faritany malagasy]]
[[Sokajy:Toliara]]</text>
      <sha1>4mes76rvs58bbjt9xrg17mrufgxb5bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ny Eja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3046</id>
    <revision>
      <id>1143929</id>
      <parentid>1140087</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miarantsoa</username>
        <id>35560</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra sary</comment>
      <origin>1143929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="sfa5p9x18w4lnll9bg23muu3mfp742s" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ny Eja
|asa=[[Mpanoratra-Mpanakanto]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie
|sary=}}
'''Ny Eja''', na '''Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie''' dia mpanakanto vao misondrotra eo amin'ny sehatry ny [[literatiora]]. '''Ny Eja''' dia midika ny '''haingo''' sy ny '''hatsarana'''

== Ny mombamomba azy ==
Mpanoratra ny raibeny : Itompokolahy [[Rakoto Paul]].

Tia manao sary sy maka sary ary manoratra koa ny rainy, Itompokolahy [[Rakoto Léonard]].

Mpanoratra tononkalo sy hira mbola hirain'ny [[tily]] ny anadahin-dreniny, [[Max Géo Lili]], sady sakaizan'i [[Dox (mpanoratra)|Dox]] fony fahavelony.
[[Sary:Ny Eja mpanoratra.jpg|alt=Ny Eja mpanoratra nandritra ny Ainteny tao amin'ny cité des cultures |vignette]]

== Ny fahazazany sy ny fianarana ==
Tany [[Antsiranana]] no nanombohan'i Ny Eja ny sekoly, izay notohizany teny amin'ny [[sekoly]] [[Maria Mpanampy]] tao [[Antananarivo]]. Nandia ny sekoly ambaratonga manokana teny Ampefiloha izy talohan'ny nandalinany ny fianarana sampana Lalàna teny amin'ny [[Oniversite|anjerimanontolo]] teny [[Oniversiten' Antananarivo|Ankatso]]. Nianarany manokana ihany koa ny [[Fizahàn-tany|Fizahan-tany]] ary nanao ny fianarana serasera tamin'ny sekoly iray tsy miankina izy. Ankoatra ny poeziadia tia manoratra tantara kely ho an'ny ankizy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://laconteusedelagrandeile.blogspot.com/2025/07/les-contes-ecrit-par-ny-eja.html?m=1&lt;/ref&gt; koa Ny Eja ary manokana ny tsangan'asany betsaka ho an'ny ankizy  anisan'izany ny fitantarana angano, famoronana kilalao ho an'ny ankizy .  Nahafantaran'ny Olona azy ny tononkira nosoratany ho an'i Tovo J'Hay &quot;Teny Mamy&quot; ,&quot;Fihin-tananao&quot;.

== Ny asany ==
Mpanoratra mpilaza tantara &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;i &lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20180210-madagascar-apres-midi-contes-perpetuer-tradition-orale Madagascar: des après-midi «contes» pour perpétuer la tradition orale - RFI]&lt;/ref&gt;Ny Eja.Mpanakanto zatra maneho ny sanganasany amin'ny tamtambazotra fesiboky izy&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/portrait-ny-eja-initie-a-la-poezia-vao-mafana/ |title=Portrait : Ny Eja initie à la « Poezia vao mafana » - |access-date=2026-04-14 |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531203008/https://midi-madagasikara.mg/portrait-ny-eja-initie-a-la-poezia-vao-mafana/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Ny antom-pisiako, lasa ilainao, masiaka ianao ry fiarahamonina, fanahy mendrika, setrin'ilay natolotra, hoan'ny hafa indray, ianao, Lazao izy, ny voady omeko anao, Ilay fitiavako, ny fitiavako, fitia niova lolo, Raha mety ianao an'io, iny olo tiako iny, tena amin'ny foko, teny mamy, lasitra iray,   satria tiako anao&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/ny-eja Profile de ny eja - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>sfa5p9x18w4lnll9bg23muu3mfp742s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143931</id>
      <parentid>1143929</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miarantsoa</username>
        <id>35560</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy infobox</comment>
      <origin>1143931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="fm0zy0voibwzu5xbvh04fubsu08vko6" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ny Eja
|asa=Mpanoratra, poeta,
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie
|teraka=15 Novembre 1969|toerana=Antananarivo}}
'''Ny Eja''', na '''Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie''' dia mpanakanto vao misondrotra eo amin'ny sehatry ny [[literatiora]]. '''Ny Eja''' dia midika ny '''haingo''' sy ny '''hatsarana'''

== Ny mombamomba azy ==
Mpanoratra ny raibeny : Itompokolahy [[Rakoto Paul]].

Tia manao sary sy maka sary ary manoratra koa ny rainy, Itompokolahy [[Rakoto Léonard]].

Mpanoratra tononkalo sy hira mbola hirain'ny [[tily]] ny anadahin-dreniny, [[Max Géo Lili]], sady sakaizan'i [[Dox (mpanoratra)|Dox]] fony fahavelony.
[[Sary:Ny Eja mpanoratra.jpg|alt=Ny Eja mpanoratra nandritra ny Ainteny tao amin'ny cité des cultures |vignette]]

== Ny fahazazany sy ny fianarana ==
Tany [[Antsiranana]] no nanombohan'i Ny Eja ny sekoly, izay notohizany teny amin'ny [[sekoly]] [[Maria Mpanampy]] tao [[Antananarivo]]. Nandia ny sekoly ambaratonga manokana teny Ampefiloha izy talohan'ny nandalinany ny fianarana sampana Lalàna teny amin'ny [[Oniversite|anjerimanontolo]] teny [[Oniversiten' Antananarivo|Ankatso]]. Nianarany manokana ihany koa ny [[Fizahàn-tany|Fizahan-tany]] ary nanao ny fianarana serasera tamin'ny sekoly iray tsy miankina izy. Ankoatra ny poeziadia tia manoratra tantara kely ho an'ny ankizy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://laconteusedelagrandeile.blogspot.com/2025/07/les-contes-ecrit-par-ny-eja.html?m=1&lt;/ref&gt; koa Ny Eja ary manokana ny tsangan'asany betsaka ho an'ny ankizy  anisan'izany ny fitantarana angano, famoronana kilalao ho an'ny ankizy .  Nahafantaran'ny Olona azy ny tononkira nosoratany ho an'i Tovo J'Hay &quot;Teny Mamy&quot; ,&quot;Fihin-tananao&quot;.

== Ny asany ==
Mpanoratra mpilaza tantara &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;i &lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20180210-madagascar-apres-midi-contes-perpetuer-tradition-orale Madagascar: des après-midi «contes» pour perpétuer la tradition orale - RFI]&lt;/ref&gt;Ny Eja.Mpanakanto zatra maneho ny sanganasany amin'ny tamtambazotra fesiboky izy&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/portrait-ny-eja-initie-a-la-poezia-vao-mafana/ |title=Portrait : Ny Eja initie à la « Poezia vao mafana » - |access-date=2026-04-14 |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531203008/https://midi-madagasikara.mg/portrait-ny-eja-initie-a-la-poezia-vao-mafana/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Ny antom-pisiako, lasa ilainao, masiaka ianao ry fiarahamonina, fanahy mendrika, setrin'ilay natolotra, hoan'ny hafa indray, ianao, Lazao izy, ny voady omeko anao, Ilay fitiavako, ny fitiavako, fitia niova lolo, Raha mety ianao an'io, iny olo tiako iny, tena amin'ny foko, teny mamy, lasitra iray,   satria tiako anao&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/ny-eja Profile de ny eja - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>fm0zy0voibwzu5xbvh04fubsu08vko6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143932</id>
      <parentid>1143931</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miarantsoa</username>
        <id>35560</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy loharanl</comment>
      <origin>1143932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="13kf3zvqoxcjig4yiwynwua6lj1ols8" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ny Eja
|asa=Mpanoratra, poeta,
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie
|teraka=15 Novembre 1969|toerana=Antananarivo}}
'''Ny Eja''', na '''Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie''' dia mpanakanto vao misondrotra eo amin'ny sehatry ny [[literatiora]]. '''Ny Eja''' dia midika ny '''haingo''' sy ny '''hatsarana'''

== Ny mombamomba azy ==
Ny Eja dia mpanoratra, poeta, mpanoratra angano Malagasy anisany nampalaza azy ny nanoratra ny hiran'i Tovo j'hay. Teraka ny 15 Novambra 1969 tao Antananarivo. &lt;ref /&gt;

Mpanoratra ny raibeny : Itompokolahy [[Rakoto Paul]].

Tia manao sary sy maka sary ary manoratra koa ny rainy, Itompokolahy [[Rakoto Léonard]].

Mpanoratra tononkalo sy hira mbola hirain'ny [[tily]] ny anadahin-dreniny, [[Max Géo Lili]], sady sakaizan'i [[Dox (mpanoratra)|Dox]] fony fahavelony.
[[Sary:Ny Eja mpanoratra.jpg|alt=Ny Eja mpanoratra nandritra ny Ainteny tao amin'ny cité des cultures |vignette]]

== Ny fahazazany sy ny fianarana ==
Tany [[Antsiranana]] no nanombohan'i Ny Eja ny sekoly, izay notohizany teny amin'ny [[sekoly]] [[Maria Mpanampy]] tao [[Antananarivo]]. Nandia ny sekoly ambaratonga manokana teny Ampefiloha izy talohan'ny nandalinany ny fianarana sampana Lalàna teny amin'ny [[Oniversite|anjerimanontolo]] teny [[Oniversiten' Antananarivo|Ankatso]]. Nianarany manokana ihany koa ny [[Fizahàn-tany|Fizahan-tany]] ary nanao ny fianarana serasera tamin'ny sekoly iray tsy miankina izy. Ankoatra ny poeziadia tia manoratra tantara kely ho an'ny ankizy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://laconteusedelagrandeile.blogspot.com/2025/07/les-contes-ecrit-par-ny-eja.html?m=1&lt;/ref&gt; koa Ny Eja ary manokana ny tsangan'asany betsaka ho an'ny ankizy  anisan'izany ny fitantarana angano, famoronana kilalao ho an'ny ankizy .  Nahafantaran'ny Olona azy ny tononkira nosoratany ho an'i Tovo J'Hay &quot;Teny Mamy&quot; ,&quot;Fihin-tananao&quot;.

== Ny asany ==
Mpanoratra mpilaza tantara &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;i &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20180210-madagascar-apres-midi-contes-perpetuer-tradition-orale Madagascar: des après-midi «contes» pour perpétuer la tradition orale - RFI]&lt;/ref&gt;Ny Eja.Mpanakanto zatra maneho ny sanganasany amin'ny tamtambazotra fesiboky izy&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/portrait-ny-eja-initie-a-la-poezia-vao-mafana/ |title=Portrait : Ny Eja initie à la « Poezia vao mafana » - |access-date=2026-04-14 |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531203008/https://midi-madagasikara.mg/portrait-ny-eja-initie-a-la-poezia-vao-mafana/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Ny antom-pisiako, lasa ilainao, masiaka ianao ry fiarahamonina, fanahy mendrika, setrin'ilay natolotra, hoan'ny hafa indray, ianao, Lazao izy, ny voady omeko anao, Ilay fitiavako, ny fitiavako, fitia niova lolo, Raha mety ianao an'io, iny olo tiako iny, tena amin'ny foko, teny mamy, lasitra iray,   satria tiako anao&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/ny-eja Profile de ny eja - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>13kf3zvqoxcjig4yiwynwua6lj1ols8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dox (mpanoratra)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3326</id>
    <revision>
      <id>1143972</id>
      <parentid>1115097</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ariarymadachoix</username>
        <id>35272</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6694" sha1="oks48j8cvt5wwcwtxv47leq3wp8otpo" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Dox|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra sy mpanao hosodoko|firenena=Madagasikara}}

== I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox. ==

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;).

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958), 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>oks48j8cvt5wwcwtxv47leq3wp8otpo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143973</id>
      <parentid>1143972</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ariarymadachoix</username>
        <id>35272</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1143973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6706" sha1="b0u1itga5h9780e72qurrnovbf8n44t" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Dox|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra sy mpanao hosodoko|firenena=Madagasikara}}

== I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox. ==

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;).

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958), 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>b0u1itga5h9780e72qurrnovbf8n44t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143974</id>
      <parentid>1143973</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ariarymadachoix</username>
        <id>35272</id>
      </contributor>
      <comment>ampiditra loharano</comment>
      <origin>1143974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6744" sha1="54vd4s1vtqxu3l7auoimy40equlltha" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Dox|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra sy mpanao hosodoko|firenena=Madagasikara}}

== I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox. ==

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;).

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958), 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>54vd4s1vtqxu3l7auoimy40equlltha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143975</id>
      <parentid>1143974</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ariarymadachoix</username>
        <id>35272</id>
      </contributor>
      <origin>1143975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6723" sha1="bgpjy1ydwbthzpq7ai7k6w91hz6kuqe" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Dox|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra sy mpanao hosodoko|firenena=Madagasikara}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;).

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958), 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>bgpjy1ydwbthzpq7ai7k6w91hz6kuqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143976</id>
      <parentid>1143975</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ariarymadachoix</username>
        <id>35272</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tantaram-piainana */</comment>
      <origin>1143976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6761" sha1="6f7265odxcnm0go3rwq9mfbd59y8hqo" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Dox|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra sy mpanao hosodoko|firenena=Madagasikara}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;).

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958), 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>6f7265odxcnm0go3rwq9mfbd59y8hqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144022</id>
      <parentid>1143976</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ariarymadachoix</username>
        <id>35272</id>
      </contributor>
      <comment>nampiditra loharano</comment>
      <origin>1144022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6821" sha1="r7r6e5fl13ddp12trjtnp0pkdztwsvx" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Dox|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra sy mpanao hosodoko|firenena=Madagasikara}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958), 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>r7r6e5fl13ddp12trjtnp0pkdztwsvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144023</id>
      <parentid>1144022</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ariarymadachoix</username>
        <id>35272</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ny asa sorany */</comment>
      <origin>1144023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6881" sha1="3rw2pz7aw84r30xz2nczr87g95wgttw" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Dox|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra sy mpanao hosodoko|firenena=Madagasikara}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;, 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>3rw2pz7aw84r30xz2nczr87g95wgttw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Georges Andriamanantena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3549</id>
    <revision>
      <id>1143886</id>
      <parentid>1131280</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miarantsoa</username>
        <id>35560</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy tantara</comment>
      <origin>1143886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7831" sha1="dkmugc3w5lhm814u67jab8pay433fwj" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Georges Andriamanantena|teraka=1 oktobra 1923|toerana=Antananarivo|maty=15 septambra 2008|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra}}

I '''Georges Andriamanantena''', fantatra kokoa amin' ny anarany pôeta '''Rado''', dia mpanao gazety, mpanoratra, poeta teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao [[Antananarivo]] ary maty tamin' ny 15 Septambra 2008.

== Fiainany ==
I Georges Andriamanantena dia teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao Ambohipotsy ([[Antananarivo]]). Ny rainy dia i Mpitandrina Gaston Andriamanantena (efa-maty) ary ny reniny dia Razafindrafara (efa maty), anisany taranaka mpitolona Menalamba. Ny fiaviany amin' ny lafin-dray dia ao [[Betsizaraina]] (Antananarivo) fa amin' ny lafin-dreny kosa dia [[Amboanana]][[Arivonimamo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2013/12/13/55715/(&lt;/ref&gt;. 

Dimy mianadahy no zanaky ny ray amandreniny ary izy no farany amin'izy ireo. nianatra tao amin’ ny sekoly ôfisialin’ i Faravohitra (école officielle de Faravohitra) ao [[Antananarivo]] izy tamin' ny taona 1929 ka hatramin’ ny taona 1933, taona nahafatesan’ny reniny, ka niditra tao amin’ny sekoly Ambohijatovo Atsimo (1933-1941) ary niditra tao amin’ ny kôlejy Paul Minault tamin' ny taona 1942.

Naka ny solon' anarana amin' ny asa soratra hoe '''Rado''' izy noho ny fitiavany ilay [[ohabolana]] hoe: &quot;Voahangy mitoham-bolamena, raha misaraka tsy ampy ho rado&quot; (mitory hatsaran-tarehy). Nanambady an' i Ravololona Edwige izy ary niteraka enina mianadahy (4 vavy, 2 lahy) sady manana zafikely efatra amby folo ary zafiafy roa amby folo.

Niditra tao amin' ny sehatry ny asa izy tamin' ny taona 1943 ka lasa mpitana kaonty tao amin' ny [[orinasa fiantohana]] &quot; la perservatrice&quot; iray tao Antananarivo. Ny taona 1955-1966 izy no nanorina sy niandraikitra ny Gazety HEHY niaraka tamin' ny rahalahiny CELESTIN ANDRIAMANTENA izay poety filohan'ny U.P.E.M (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches). Efa talen'ny Trano Printy Protestanta Imarivolanitra izy ny taona 1967 hatramin'ny 1974.Tamin' ny taona 1960, nianatra fanaovan-gazety tany [[Strasbourg]] izy ary niasa ho mpanao gazety hatramin' ny taona 1978, sady nanomboka nifantoka sy niompana tanteraka tamin' ny fanoratana sy ny haisoratra.Ny taona 1977 hatramin'ny 1989 no naha talen'ny Foibe fanapariahana ny zava-kanto tao amin'ny MFZR (Ministeran'ny Fanolokolona ny Zava-kanto  Revolisionera) ary lasa mpikambana tao amin’ ny [[Akademia Malagasy]] izy tamin' ny taona 1988.

I Georges Andriamanantena dia mpanoratra amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] indrindra ary mpiaro ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]]. Namoaka boky folo mirakitra ny tononkalony i Rado, izay tafiditra ao anatin' ny fandaharam-pianarana ho an' ny kilasy ao amin' ny ambaratonga faharoa malagasy. Anisan' ny sanganasany malaza indrindra ny ''Dinitra'', ''Zo'', ''Sedra'', ary ''Voninkazo Adaladala. Nodimandry ny 15septambra 2008 tao Antananarivo i Rado dia ilay poeta mpivetso tononkalom-pitiavana, mpikalo ny tonokalon'ny fitolomana sy ady amin'ny tsy rariny, fitakiana zo, fiarovana, ny fanantenana, ny finoana sy ny fivavahana,...'' 

== Fianarana nataony ==

* 1929 - 1931: École officielle de Faravohitra
* 1932 - 1940: Ambohijatovo Atsimo (FFMA)
* 1941 - 1942: Kolejy Paul Minault
* 1943: Chambre de Commerce (fianarana comptabilité)
* 1959 - 1960: Centre International d’Enseignement Supérieur de Journalisme (Université de Strasbourg - France)

== Asa natao ==
* 1943 - 1955: Préservatrice Assurances
* 1955 - 1966: Gazety ''Hehy'' (nanao gazety)
* 1967 - 1974: Talen’ny Trano Famoaham-Boky Protestanta Imarivolanitra
* 1975 - 1977: Niverina tao amin’ny Gazety Hehy
* 1977 - 1989: Tale tao amin’ny Ministeran’ny Fanolokoloana sy ny Zavakanto Revolisionera

== Asa soratra ==

* ''Dinitra'' (1973);
* ''Ando'' (1977);
* ''Zo'' (1980); 
* ''Sedra'' (1993); 
* ''Ny Teny Malagasy'' (1994)
* ''Tsy maintsy mipoaka'' (2002); 
* ''Voninkazo adaladala'' (2003); 
* ''Fiteny roa - En deux Langues'' (2005)

Manana [[tononkalo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2008/09/19/1298&lt;/ref&gt; voadika amin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny frantsay|frantsay]], [[Fiteny alemàna|alemana]].

== Fikambanana ==
Ireto ny fikambanana nisy azy: 

* [[Havatsa-UPEM|Havatsa-Upem]]: Union des poètes et écrivains malgaches;
* Filohamboninahitry ny Fikambananan' ny Mpikabary eto Madagasikara;
* Mpikambana mahefa (membre titulaire) ao amin' ny [[Akademia Malagasy]]
* Mpikambana tao amin'ny OMDA (Office Malgache des Droits d'Auteur)
* Mpikambana tao amin'ny AKFM Fanavaozana

== Talenta hafa ==
Indreto koa ny talentany hafa:

* Sary [[hosodoko]], paik’afo (pyrogravure), kiky fitaratra (gravure sur verre), tosi-by (métal repoussé), famoronana hiram-bavaka.
* Ala voly: [[jono]] ([[ranomamy]] sy [[Ranomasina|ranomasina)]], filalaovana amin-jafikeliny.

== Mari-boninahitra ==
Nagazo mari-boninahitra izy (nomen' ny [[fanjakana]] fa tsy nangatahana): 

* Chevalier,
* Officier,
* Commandeur,
* Grand Officier,
* Grand Croix de 2ème classe de l’Ordre National Malagasy

== Fampirantiana zavakanto ==
Ireo ny toerana nanaovany fampirantiana zavakanto: 

* Antananarivo, 

* Francoville, 
* Paris (Frantsa)

== Fanolokoloana ==
&lt;blockquote&gt;Tao an-tokantranon’ ny ray aman-dreninay, ankoatra ny fitaizana kristiana izay tena nimasoan’ izy ireo fatratra, dia nisy koa fanabeazana sy fanolokoloana noraisina tamin’ izy ireo.

* Isaky ny Alarobia hariva, alohan’ny hatoriana, dia misy fotoam-pivavahana iombonanay mianakavy, ka ifandimbiasana isan-kerinandro ny fitarihana azy. Tena nahasoa anay mianadahy isany izany. Ivelan’ny fitaizana azonay teo anivon’ny fiangonana isan’Alahady mantsy dia manatanjaka ny fijoroanay ho [[Kristianina|kristiana]] teo anivon’ny [[fiarahamonina]] izany, mandraka ankehitriny.

* Aorian’io fiaraha-mivavaka io koa dia ampianarina ny fomba amam-panao maha Malagasy anay. Indrindra ho tia sy hahay ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Izay tena nimasoan’Idada tamin’izany dia ny fampahafantarana [[ohabolana]] malagasy taminay. Tsy maintsy mahay sy mahafantatra iray isan-kerinandro izahay, ary raha ilaina aza dia hiverenena amin’ny manaraka iny raha mbola tsy mazava.

* Ankoatra’ireo dia nampianarina ho tia [[hira]], [[tantara]], [[angano]], [[mozika]], [[sary]], [[sol-fa]], [[Zavamaneno|zava-maneno]]. Azoko lazaina fa ny fampitiavany anay ireny kanto ireny no nitarika anay ho amin’izao toerana misy anay ankehitriny izao: mpanoratra, mpanao [[gazety]], mpamoron-kiram-bavaka, mpanao [[sary]], mpamorona [[Zavakanto|zava-kanto]]. Nezahiny ny nividy [[Harmônia|harmonia]] hianaranay mitendry, na dia elaela ihany aza ny fanefana izany, fa naloa tsikelikely.

* Nampidirina tany amin’ny fitaizana [[Tily eto Madagasikara|Tily]] koa izahay mirahalahy. Manampy ny fitaizana maha olona koa izany: hahay mihafy, hahay mikarataka mba tsy ho very mandeha, hahaleo tena ary hahalala ny tontolon’ny fiarahamonina, ho [[Fitiavan-tanindrazana|tia tanindrazana]] sy hatahotra an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]].

* Izany rehetra izany mitambatra no lasitra nibeazanay mianadahy avy. Ekeko marina ankehitriny fa ny fanolokoloana sy [[fanabeazana]] ao an-tokantrano toy izay natao taminay, no antoka voalohany hahafirenena vanona ny firenena. Raha tsy any amin’ny andron’ny fahazazana no voataiza ny zanaka mba hahalala ny sori-dalana tiana halehany dia firenena poakaty feno tsangan’olona tsy misy ilana azy ny firenena.
&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-35.html

== Loharano ==
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2008]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>dkmugc3w5lhm814u67jab8pay433fwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143889</id>
      <parentid>1143886</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miarantsoa</username>
        <id>35560</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanitsy</comment>
      <origin>1143889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7832" sha1="nmkid61xqe2sjv3j1dqx08eay57b8lu" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Georges Andriamanantena|teraka=1 oktobra 1923|toerana=Antananarivo|maty=15 septambra 2008|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra}}

I '''Georges Andriamanantena''', fantatra kokoa amin' ny anarany pôeta '''Rado''', dia mpanao gazety, mpanoratra, poeta teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao [[Antananarivo]] ary maty tamin' ny 15 Septambra 2008.

== Fiainany ==
I Georges Andriamanantena dia teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao Ambohipotsy ([[Antananarivo]]). Ny rainy dia i Mpitandrina Gaston Andriamanantena (efa-maty) ary ny reniny dia Razafindrafara (efa maty), anisany taranaka mpitolona Menalamba. Ny fiaviany amin' ny lafin-dray dia ao [[Betsizaraina]] (Antananarivo) fa amin' ny lafin-dreny kosa dia [[Amboanana]] [[Arivonimamo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2013/12/13/55715/(&lt;/ref&gt;. 

Dimy mianadahy no zanaky ny ray amandreniny ary izy no farany amin'izy ireo. nianatra tao amin’ ny sekoly ôfisialin’ i Faravohitra (école officielle de Faravohitra) ao [[Antananarivo]] izy tamin' ny taona 1929 ka hatramin’ ny taona 1933, taona nahafatesan’ny reniny, ka niditra tao amin’ny sekoly Ambohijatovo Atsimo (1933-1941) ary niditra tao amin’ ny kôlejy Paul Minault tamin' ny taona 1942.

Naka ny solon' anarana amin' ny asa soratra hoe '''Rado''' izy noho ny fitiavany ilay [[ohabolana]] hoe: &quot;Voahangy mitoham-bolamena, raha misaraka tsy ampy ho rado&quot; (mitory hatsaran-tarehy). Nanambady an' i Ravololona Edwige izy ary niteraka enina mianadahy (4 vavy, 2 lahy) sady manana zafikely efatra amby folo ary zafiafy roa amby folo.

Niditra tao amin' ny sehatry ny asa izy tamin' ny taona 1943 ka lasa mpitana kaonty tao amin' ny [[orinasa fiantohana]] &quot; la perservatrice&quot; iray tao Antananarivo. Ny taona 1955-1966 izy no nanorina sy niandraikitra ny Gazety HEHY niaraka tamin' ny rahalahiny CELESTIN ANDRIAMANTENA izay poety filohan'ny U.P.E.M (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches). Efa talen'ny Trano Printy Protestanta Imarivolanitra izy ny taona 1967 hatramin'ny 1974.Tamin' ny taona 1960, nianatra fanaovan-gazety tany [[Strasbourg]] izy ary niasa ho mpanao gazety hatramin' ny taona 1978, sady nanomboka nifantoka sy niompana tanteraka tamin' ny fanoratana sy ny haisoratra.Ny taona 1977 hatramin'ny 1989 no naha talen'ny Foibe fanapariahana ny zava-kanto tao amin'ny MFZR (Ministeran'ny Fanolokolona ny Zava-kanto  Revolisionera) ary lasa mpikambana tao amin’ ny [[Akademia Malagasy]] izy tamin' ny taona 1988.

I Georges Andriamanantena dia mpanoratra amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] indrindra ary mpiaro ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]]. Namoaka boky folo mirakitra ny tononkalony i Rado, izay tafiditra ao anatin' ny fandaharam-pianarana ho an' ny kilasy ao amin' ny ambaratonga faharoa malagasy. Anisan' ny sanganasany malaza indrindra ny ''Dinitra'', ''Zo'', ''Sedra'', ary ''Voninkazo Adaladala. Nodimandry ny 15septambra 2008 tao Antananarivo i Rado dia ilay poeta mpivetso tononkalom-pitiavana, mpikalo ny tonokalon'ny fitolomana sy ady amin'ny tsy rariny, fitakiana zo, fiarovana, ny fanantenana, ny finoana sy ny fivavahana,...'' 

== Fianarana nataony ==

* 1929 - 1931: École officielle de Faravohitra
* 1932 - 1940: Ambohijatovo Atsimo (FFMA)
* 1941 - 1942: Kolejy Paul Minault
* 1943: Chambre de Commerce (fianarana comptabilité)
* 1959 - 1960: Centre International d’Enseignement Supérieur de Journalisme (Université de Strasbourg - France)

== Asa natao ==
* 1943 - 1955: Préservatrice Assurances
* 1955 - 1966: Gazety ''Hehy'' (nanao gazety)
* 1967 - 1974: Talen’ny Trano Famoaham-Boky Protestanta Imarivolanitra
* 1975 - 1977: Niverina tao amin’ny Gazety Hehy
* 1977 - 1989: Tale tao amin’ny Ministeran’ny Fanolokoloana sy ny Zavakanto Revolisionera

== Asa soratra ==

* ''Dinitra'' (1973);
* ''Ando'' (1977);
* ''Zo'' (1980); 
* ''Sedra'' (1993); 
* ''Ny Teny Malagasy'' (1994)
* ''Tsy maintsy mipoaka'' (2002); 
* ''Voninkazo adaladala'' (2003); 
* ''Fiteny roa - En deux Langues'' (2005)

Manana [[tononkalo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2008/09/19/1298&lt;/ref&gt; voadika amin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny frantsay|frantsay]], [[Fiteny alemàna|alemana]].

== Fikambanana ==
Ireto ny fikambanana nisy azy: 

* [[Havatsa-UPEM|Havatsa-Upem]]: Union des poètes et écrivains malgaches;
* Filohamboninahitry ny Fikambananan' ny Mpikabary eto Madagasikara;
* Mpikambana mahefa (membre titulaire) ao amin' ny [[Akademia Malagasy]]
* Mpikambana tao amin'ny OMDA (Office Malgache des Droits d'Auteur)
* Mpikambana tao amin'ny AKFM Fanavaozana

== Talenta hafa ==
Indreto koa ny talentany hafa:

* Sary [[hosodoko]], paik’afo (pyrogravure), kiky fitaratra (gravure sur verre), tosi-by (métal repoussé), famoronana hiram-bavaka.
* Ala voly: [[jono]] ([[ranomamy]] sy [[Ranomasina|ranomasina)]], filalaovana amin-jafikeliny.

== Mari-boninahitra ==
Nagazo mari-boninahitra izy (nomen' ny [[fanjakana]] fa tsy nangatahana): 

* Chevalier,
* Officier,
* Commandeur,
* Grand Officier,
* Grand Croix de 2ème classe de l’Ordre National Malagasy

== Fampirantiana zavakanto ==
Ireo ny toerana nanaovany fampirantiana zavakanto: 

* Antananarivo, 

* Francoville, 
* Paris (Frantsa)

== Fanolokoloana ==
&lt;blockquote&gt;Tao an-tokantranon’ ny ray aman-dreninay, ankoatra ny fitaizana kristiana izay tena nimasoan’ izy ireo fatratra, dia nisy koa fanabeazana sy fanolokoloana noraisina tamin’ izy ireo.

* Isaky ny Alarobia hariva, alohan’ny hatoriana, dia misy fotoam-pivavahana iombonanay mianakavy, ka ifandimbiasana isan-kerinandro ny fitarihana azy. Tena nahasoa anay mianadahy isany izany. Ivelan’ny fitaizana azonay teo anivon’ny fiangonana isan’Alahady mantsy dia manatanjaka ny fijoroanay ho [[Kristianina|kristiana]] teo anivon’ny [[fiarahamonina]] izany, mandraka ankehitriny.

* Aorian’io fiaraha-mivavaka io koa dia ampianarina ny fomba amam-panao maha Malagasy anay. Indrindra ho tia sy hahay ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Izay tena nimasoan’Idada tamin’izany dia ny fampahafantarana [[ohabolana]] malagasy taminay. Tsy maintsy mahay sy mahafantatra iray isan-kerinandro izahay, ary raha ilaina aza dia hiverenena amin’ny manaraka iny raha mbola tsy mazava.

* Ankoatra’ireo dia nampianarina ho tia [[hira]], [[tantara]], [[angano]], [[mozika]], [[sary]], [[sol-fa]], [[Zavamaneno|zava-maneno]]. Azoko lazaina fa ny fampitiavany anay ireny kanto ireny no nitarika anay ho amin’izao toerana misy anay ankehitriny izao: mpanoratra, mpanao [[gazety]], mpamoron-kiram-bavaka, mpanao [[sary]], mpamorona [[Zavakanto|zava-kanto]]. Nezahiny ny nividy [[Harmônia|harmonia]] hianaranay mitendry, na dia elaela ihany aza ny fanefana izany, fa naloa tsikelikely.

* Nampidirina tany amin’ny fitaizana [[Tily eto Madagasikara|Tily]] koa izahay mirahalahy. Manampy ny fitaizana maha olona koa izany: hahay mihafy, hahay mikarataka mba tsy ho very mandeha, hahaleo tena ary hahalala ny tontolon’ny fiarahamonina, ho [[Fitiavan-tanindrazana|tia tanindrazana]] sy hatahotra an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]].

* Izany rehetra izany mitambatra no lasitra nibeazanay mianadahy avy. Ekeko marina ankehitriny fa ny fanolokoloana sy [[fanabeazana]] ao an-tokantrano toy izay natao taminay, no antoka voalohany hahafirenena vanona ny firenena. Raha tsy any amin’ny andron’ny fahazazana no voataiza ny zanaka mba hahalala ny sori-dalana tiana halehany dia firenena poakaty feno tsangan’olona tsy misy ilana azy ny firenena.
&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-35.html

== Loharano ==
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2008]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>nmkid61xqe2sjv3j1dqx08eay57b8lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143893</id>
      <parentid>1143889</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anai171</username>
        <id>30270</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana loharano</comment>
      <origin>1143893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7935" sha1="oe4mel8f4hmjq4ofuimodjzr4sg7dbb" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Georges Andriamanantena|teraka=1 oktobra 1923|toerana=Antananarivo|maty=15 septambra 2008|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra}}

I '''Georges Andriamanantena''', fantatra kokoa amin' ny anarany pôeta '''Rado''', dia mpanao gazety, mpanoratra, poeta teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao [[Antananarivo]] ary maty tamin' ny 15 Septambra 2008.

== Fiainany ==
I Georges Andriamanantena dia teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao Ambohipotsy ([[Antananarivo]]). Ny rainy dia i Mpitandrina Gaston Andriamanantena (efa-maty) ary ny reniny dia Razafindrafara (efa maty), anisany taranaka mpitolona Menalamba. Ny fiaviany amin' ny lafin-dray dia ao [[Betsizaraina]] (Antananarivo) fa amin' ny lafin-dreny kosa dia [[Amboanana]] [[Arivonimamo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2013/12/13/55715/(&lt;/ref&gt;. 

Dimy mianadahy no zanaky ny ray amandreniny ary izy no farany amin'izy ireo. nianatra tao amin’ ny sekoly ôfisialin’ i Faravohitra (école officielle de Faravohitra) ao [[Antananarivo]] izy tamin' ny taona 1929 ka hatramin’ ny taona 1933, taona nahafatesan’ny reniny, ka niditra tao amin’ny sekoly Ambohijatovo Atsimo (1933-1941) ary niditra tao amin’ ny kôlejy Paul Minault tamin' ny taona 1942.

Naka ny solon' anarana amin' ny asa soratra hoe '''Rado''' izy noho ny fitiavany ilay [[ohabolana]] hoe: &quot;Voahangy mitoham-bolamena, raha misaraka tsy ampy ho rado&quot; (mitory hatsaran-tarehy). Nanambady an' i Ravololona Edwige izy ary niteraka enina mianadahy (4 vavy, 2 lahy) sady manana zafikely efatra amby folo ary zafiafy roa amby folo.

Niditra tao amin' ny sehatry ny asa izy tamin' ny taona 1943 ka lasa mpitana kaonty tao amin' ny [[orinasa fiantohana]] &quot; la perservatrice&quot; iray tao Antananarivo. Ny taona 1955-1966 izy no nanorina sy niandraikitra ny Gazety HEHY niaraka tamin' ny rahalahiny CELESTIN ANDRIAMANTENA izay poety filohan'ny U.P.E.M (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches). Efa talen'ny Trano Printy Protestanta Imarivolanitra izy ny taona 1967 hatramin'ny 1974.Tamin' ny taona 1960, nianatra fanaovan-gazety tany [[Strasbourg]] izy ary niasa ho mpanao gazety hatramin' ny taona 1978, sady nanomboka nifantoka sy niompana tanteraka tamin' ny fanoratana sy ny haisoratra.Ny taona 1977 hatramin'ny 1989 no naha talen'ny Foibe fanapariahana ny zava-kanto tao amin'ny MFZR (Ministeran'ny Fanolokolona ny Zava-kanto  Revolisionera) ary lasa mpikambana tao amin’ ny [[Akademia Malagasy]] izy tamin' ny taona 1988.

I Georges Andriamanantena dia mpanoratra amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] indrindra ary mpiaro ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]]. Namoaka boky folo mirakitra ny tononkalony i Rado, izay tafiditra ao anatin' ny fandaharam-pianarana ho an' ny kilasy ao amin' ny ambaratonga faharoa malagasy. Anisan' ny sanganasany malaza indrindra ny ''Dinitra'', ''Zo'', ''Sedra'', ary ''Voninkazo Adaladala. Nodimandry ny 15septambra 2008 tao Antananarivo i Rado dia ilay poeta mpivetso tononkalom-pitiavana, mpikalo ny tonokalon'ny fitolomana sy ady amin'ny tsy rariny, fitakiana zo, fiarovana, ny fanantenana, ny finoana sy ny fivavahana,...'' 

== Fianarana nataony ==

* 1929 - 1931: École officielle de Faravohitra
* 1932 - 1940: Ambohijatovo Atsimo (FFMA)
* 1941 - 1942: Kolejy Paul Minault
* 1943: Chambre de Commerce (fianarana comptabilité)
* 1959 - 1960: Centre International d’Enseignement Supérieur de Journalisme (Université de Strasbourg - France)

== Asa natao ==
* 1943 - 1955: Préservatrice Assurances
* 1955 - 1966: Gazety ''Hehy'' (nanao gazety)
* 1967 - 1974: Talen’ny Trano Famoaham-Boky Protestanta Imarivolanitra
* 1975 - 1977: Niverina tao amin’ny Gazety Hehy
* 1977 - 1989: Tale tao amin’ny Ministeran’ny Fanolokoloana sy ny Zavakanto Revolisionera

== Asa soratra ==

* ''Dinitra'' (1973)&lt;ref&gt;https://midi-madagasikara.mg/litterature-un-demi-siecle-du-parcours-contemporain-de-dinitra/&lt;/ref&gt;;
* ''Ando'' (1977);
* ''Zo'' (1980); 
* ''Sedra'' (1993); 
* ''Ny Teny Malagasy'' (1994)
* ''Tsy maintsy mipoaka'' (2002); 
* ''Voninkazo adaladala'' (2003); 
* ''Fiteny roa - En deux Langues'' (2005)

Manana [[tononkalo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2008/09/19/1298&lt;/ref&gt; voadika amin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny frantsay|frantsay]], [[Fiteny alemàna|alemana]].

== Fikambanana ==
Ireto ny fikambanana nisy azy: 

* [[Havatsa-UPEM|Havatsa-Upem]]: Union des poètes et écrivains malgaches;
* Filohamboninahitry ny Fikambananan' ny Mpikabary eto Madagasikara;
* Mpikambana mahefa (membre titulaire) ao amin' ny [[Akademia Malagasy]]
* Mpikambana tao amin'ny OMDA (Office Malgache des Droits d'Auteur)
* Mpikambana tao amin'ny AKFM Fanavaozana

== Talenta hafa ==
Indreto koa ny talentany hafa:

* Sary [[hosodoko]], paik’afo (pyrogravure), kiky fitaratra (gravure sur verre), tosi-by (métal repoussé), famoronana hiram-bavaka.
* Ala voly: [[jono]] ([[ranomamy]] sy [[Ranomasina|ranomasina)]], filalaovana amin-jafikeliny.

== Mari-boninahitra ==
Nagazo mari-boninahitra izy (nomen' ny [[fanjakana]] fa tsy nangatahana): 

* Chevalier,
* Officier,
* Commandeur,
* Grand Officier,
* Grand Croix de 2ème classe de l’Ordre National Malagasy

== Fampirantiana zavakanto ==
Ireo ny toerana nanaovany fampirantiana zavakanto: 

* Antananarivo, 

* Francoville, 
* Paris (Frantsa)

== Fanolokoloana ==
&lt;blockquote&gt;Tao an-tokantranon’ ny ray aman-dreninay, ankoatra ny fitaizana kristiana izay tena nimasoan’ izy ireo fatratra, dia nisy koa fanabeazana sy fanolokoloana noraisina tamin’ izy ireo.

* Isaky ny Alarobia hariva, alohan’ny hatoriana, dia misy fotoam-pivavahana iombonanay mianakavy, ka ifandimbiasana isan-kerinandro ny fitarihana azy. Tena nahasoa anay mianadahy isany izany. Ivelan’ny fitaizana azonay teo anivon’ny fiangonana isan’Alahady mantsy dia manatanjaka ny fijoroanay ho [[Kristianina|kristiana]] teo anivon’ny [[fiarahamonina]] izany, mandraka ankehitriny.

* Aorian’io fiaraha-mivavaka io koa dia ampianarina ny fomba amam-panao maha Malagasy anay. Indrindra ho tia sy hahay ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Izay tena nimasoan’Idada tamin’izany dia ny fampahafantarana [[ohabolana]] malagasy taminay. Tsy maintsy mahay sy mahafantatra iray isan-kerinandro izahay, ary raha ilaina aza dia hiverenena amin’ny manaraka iny raha mbola tsy mazava.

* Ankoatra’ireo dia nampianarina ho tia [[hira]], [[tantara]], [[angano]], [[mozika]], [[sary]], [[sol-fa]], [[Zavamaneno|zava-maneno]]. Azoko lazaina fa ny fampitiavany anay ireny kanto ireny no nitarika anay ho amin’izao toerana misy anay ankehitriny izao: mpanoratra, mpanao [[gazety]], mpamoron-kiram-bavaka, mpanao [[sary]], mpamorona [[Zavakanto|zava-kanto]]. Nezahiny ny nividy [[Harmônia|harmonia]] hianaranay mitendry, na dia elaela ihany aza ny fanefana izany, fa naloa tsikelikely.

* Nampidirina tany amin’ny fitaizana [[Tily eto Madagasikara|Tily]] koa izahay mirahalahy. Manampy ny fitaizana maha olona koa izany: hahay mihafy, hahay mikarataka mba tsy ho very mandeha, hahaleo tena ary hahalala ny tontolon’ny fiarahamonina, ho [[Fitiavan-tanindrazana|tia tanindrazana]] sy hatahotra an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]].

* Izany rehetra izany mitambatra no lasitra nibeazanay mianadahy avy. Ekeko marina ankehitriny fa ny fanolokoloana sy [[fanabeazana]] ao an-tokantrano toy izay natao taminay, no antoka voalohany hahafirenena vanona ny firenena. Raha tsy any amin’ny andron’ny fahazazana no voataiza ny zanaka mba hahalala ny sori-dalana tiana halehany dia firenena poakaty feno tsangan’olona tsy misy ilana azy ny firenena.
&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-35.html

== Loharano ==
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2008]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>oe4mel8f4hmjq4ofuimodjzr4sg7dbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144000</id>
      <parentid>1143893</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35831-20</username>
        <id>40069</id>
      </contributor>
      <comment>Nanova</comment>
      <origin>1144000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7947" sha1="rtut01222pz0tynb8rcn1jxsif2g5eb" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Georges Andriamanantena|teraka=1 oktobra 1923|toerana=Antananarivo|maty=15 septambra 2008|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra}}

I '''Georges Andriamanantena''', fantatry ny maro amin'ny solon'anarana maha pôeta hoe '''Rado''', mpanao gazety, mpanoratra, poeta teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao [[Antananarivo]] ary maty tamin' ny 15 Septambra 2008.

== Fiainany ==
I Georges Andriamanantena dia teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao Ambohipotsy ([[Antananarivo]]). Ny rainy dia i Mpitandrina Gaston Andriamanantena (efa-maty) ary ny reniny dia Razafindrafara (efa maty), anisany taranaka mpitolona Menalamba. Ny fiaviany amin' ny lafin-dray dia ao [[Betsizaraina]] (Antananarivo) fa amin' ny lafin-dreny kosa dia [[Amboanana]] [[Arivonimamo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2013/12/13/55715/(&lt;/ref&gt;. 

Dimy mianadahy no zanaky ny ray amandreniny ary izy no farany amin'izy ireo. nianatra tao amin’ ny sekoly ôfisialin’ i Faravohitra (école officielle de Faravohitra) ao [[Antananarivo]] izy tamin' ny taona 1929 ka hatramin’ ny taona 1933, taona nahafatesan’ny reniny, ka niditra tao amin’ny sekoly Ambohijatovo Atsimo (1933-1941) ary niditra tao amin’ ny kôlejy Paul Minault tamin' ny taona 1942.

Naka ny solon' anarana amin' ny asa soratra hoe '''Rado''' izy noho ny fitiavany ilay [[ohabolana]] hoe: &quot;Voahangy mitoham-bolamena, raha misaraka tsy ampy ho rado&quot; (mitory hatsaran-tarehy). Nanambady an' i Ravololona Edwige izy ary niteraka enina mianadahy (4 vavy, 2 lahy) sady manana zafikely efatra amby folo ary zafiafy roa amby folo.

Niditra tao amin' ny sehatry ny asa izy tamin' ny taona 1943 ka lasa mpitana kaonty tao amin' ny [[orinasa fiantohana]] &quot; la perservatrice&quot; iray tao Antananarivo. Ny taona 1955-1966 izy no nanorina sy niandraikitra ny Gazety HEHY niaraka tamin' ny rahalahiny CELESTIN ANDRIAMANTENA izay poety filohan'ny U.P.E.M (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches). Efa talen'ny Trano Printy Protestanta Imarivolanitra izy ny taona 1967 hatramin'ny 1974.Tamin' ny taona 1960, nianatra fanaovan-gazety tany [[Strasbourg]] izy ary niasa ho mpanao gazety hatramin' ny taona 1978, sady nanomboka nifantoka sy niompana tanteraka tamin' ny fanoratana sy ny haisoratra.Ny taona 1977 hatramin'ny 1989 no naha talen'ny Foibe fanapariahana ny zava-kanto tao amin'ny MFZR (Ministeran'ny Fanolokolona ny Zava-kanto  Revolisionera) ary lasa mpikambana tao amin’ ny [[Akademia Malagasy]] izy tamin' ny taona 1988.

I Georges Andriamanantena dia mpanoratra amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] indrindra ary mpiaro ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]]. Namoaka boky folo mirakitra ny tononkalony i Rado, izay tafiditra ao anatin' ny fandaharam-pianarana ho an' ny kilasy ao amin' ny ambaratonga faharoa malagasy. Anisan' ny sanganasany malaza indrindra ny ''Dinitra'', ''Zo'', ''Sedra'', ary ''Voninkazo Adaladala. Nodimandry ny 15septambra 2008 tao Antananarivo i Rado dia ilay poeta mpivetso tononkalom-pitiavana, mpikalo ny tonokalon'ny fitolomana sy ady amin'ny tsy rariny, fitakiana zo, fiarovana, ny fanantenana, ny finoana sy ny fivavahana,...'' 

== Fianarana nataony ==

* 1929 - 1931: École officielle de Faravohitra
* 1932 - 1940: Ambohijatovo Atsimo (FFMA)
* 1941 - 1942: Kolejy Paul Minault
* 1943: Chambre de Commerce (fianarana comptabilité)
* 1959 - 1960: Centre International d’Enseignement Supérieur de Journalisme (Université de Strasbourg - France)

== Asa natao ==
* 1943 - 1955: Préservatrice Assurances
* 1955 - 1966: Gazety ''Hehy'' (nanao gazety)
* 1967 - 1974: Talen’ny Trano Famoaham-Boky Protestanta Imarivolanitra
* 1975 - 1977: Niverina tao amin’ny Gazety Hehy
* 1977 - 1989: Tale tao amin’ny Ministeran’ny Fanolokoloana sy ny Zavakanto Revolisionera

== Asa soratra ==

* ''Dinitra'' (1973)&lt;ref&gt;https://midi-madagasikara.mg/litterature-un-demi-siecle-du-parcours-contemporain-de-dinitra/&lt;/ref&gt;;
* ''Ando'' (1977);
* ''Zo'' (1980); 
* ''Sedra'' (1993); 
* ''Ny Teny Malagasy'' (1994)
* ''Tsy maintsy mipoaka'' (2002); 
* ''Voninkazo adaladala'' (2003); 
* ''Fiteny roa - En deux Langues'' (2005)

Manana [[tononkalo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2008/09/19/1298&lt;/ref&gt; voadika amin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny frantsay|frantsay]], [[Fiteny alemàna|alemana]].

== Fikambanana ==
Ireto ny fikambanana nisy azy: 

* [[Havatsa-UPEM|Havatsa-Upem]]: Union des poètes et écrivains malgaches;
* Filohamboninahitry ny Fikambananan' ny Mpikabary eto Madagasikara;
* Mpikambana mahefa (membre titulaire) ao amin' ny [[Akademia Malagasy]]
* Mpikambana tao amin'ny OMDA (Office Malgache des Droits d'Auteur)
* Mpikambana tao amin'ny AKFM Fanavaozana

== Talenta hafa ==
Indreto koa ny talentany hafa:

* Sary [[hosodoko]], paik’afo (pyrogravure), kiky fitaratra (gravure sur verre), tosi-by (métal repoussé), famoronana hiram-bavaka.
* Ala voly: [[jono]] ([[ranomamy]] sy [[Ranomasina|ranomasina)]], filalaovana amin-jafikeliny.

== Mari-boninahitra ==
Nagazo mari-boninahitra izy (nomen' ny [[fanjakana]] fa tsy nangatahana): 

* Chevalier,
* Officier,
* Commandeur,
* Grand Officier,
* Grand Croix de 2ème classe de l’Ordre National Malagasy

== Fampirantiana zavakanto ==
Ireo ny toerana nanaovany fampirantiana zavakanto: 

* Antananarivo, 

* Francoville, 
* Paris (Frantsa)

== Fanolokoloana ==
&lt;blockquote&gt;Tao an-tokantranon’ ny ray aman-dreninay, ankoatra ny fitaizana kristiana izay tena nimasoan’ izy ireo fatratra, dia nisy koa fanabeazana sy fanolokoloana noraisina tamin’ izy ireo.

* Isaky ny Alarobia hariva, alohan’ny hatoriana, dia misy fotoam-pivavahana iombonanay mianakavy, ka ifandimbiasana isan-kerinandro ny fitarihana azy. Tena nahasoa anay mianadahy isany izany. Ivelan’ny fitaizana azonay teo anivon’ny fiangonana isan’Alahady mantsy dia manatanjaka ny fijoroanay ho [[Kristianina|kristiana]] teo anivon’ny [[fiarahamonina]] izany, mandraka ankehitriny.

* Aorian’io fiaraha-mivavaka io koa dia ampianarina ny fomba amam-panao maha Malagasy anay. Indrindra ho tia sy hahay ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Izay tena nimasoan’Idada tamin’izany dia ny fampahafantarana [[ohabolana]] malagasy taminay. Tsy maintsy mahay sy mahafantatra iray isan-kerinandro izahay, ary raha ilaina aza dia hiverenena amin’ny manaraka iny raha mbola tsy mazava.

* Ankoatra’ireo dia nampianarina ho tia [[hira]], [[tantara]], [[angano]], [[mozika]], [[sary]], [[sol-fa]], [[Zavamaneno|zava-maneno]]. Azoko lazaina fa ny fampitiavany anay ireny kanto ireny no nitarika anay ho amin’izao toerana misy anay ankehitriny izao: mpanoratra, mpanao [[gazety]], mpamoron-kiram-bavaka, mpanao [[sary]], mpamorona [[Zavakanto|zava-kanto]]. Nezahiny ny nividy [[Harmônia|harmonia]] hianaranay mitendry, na dia elaela ihany aza ny fanefana izany, fa naloa tsikelikely.

* Nampidirina tany amin’ny fitaizana [[Tily eto Madagasikara|Tily]] koa izahay mirahalahy. Manampy ny fitaizana maha olona koa izany: hahay mihafy, hahay mikarataka mba tsy ho very mandeha, hahaleo tena ary hahalala ny tontolon’ny fiarahamonina, ho [[Fitiavan-tanindrazana|tia tanindrazana]] sy hatahotra an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]].

* Izany rehetra izany mitambatra no lasitra nibeazanay mianadahy avy. Ekeko marina ankehitriny fa ny fanolokoloana sy [[fanabeazana]] ao an-tokantrano toy izay natao taminay, no antoka voalohany hahafirenena vanona ny firenena. Raha tsy any amin’ny andron’ny fahazazana no voataiza ny zanaka mba hahalala ny sori-dalana tiana halehany dia firenena poakaty feno tsangan’olona tsy misy ilana azy ny firenena.
&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-35.html

== Loharano ==
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2008]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>rtut01222pz0tynb8rcn1jxsif2g5eb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144004</id>
      <parentid>1144000</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35831-20</username>
        <id>40069</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy</comment>
      <origin>1144004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7946" sha1="1y86cbkjmds0zz9j7e849lgxhqk01ny" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Georges Andriamanantena|teraka=1 oktobra 1923|toerana=Antananarivo|maty=15 septambra 2008|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra}}

I '''Georges Andriamanantena''', fantatry ny maro amin'ny solon'anarana maha pôeta hoe '''Rado''', mpanao gazety, mpanoratra, poeta teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao [[Antananarivo]] ary maty tamin' ny 15 Septambra 2008.

== Fiainany ==
I Georges Andriamanantena dia teraka tamin' ny 1 Oktobra 1923 tao Ambohipotsy ([[Antananarivo]]). Ny rainy dia i Mpitandrina Gaston Andriamanantena (efa-maty) ary ny reniny dia Razafindrafara (efa maty), anisany taranaka mpitolona Menalamba. Ny fiaviany amin' ny lafin-dray dia ao [[Betsizaraina]] (Antananarivo) fa amin' ny lafin-dreny kosa dia [[Amboanana]] [[Arivonimamo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2013/12/13/55715/(&lt;/ref&gt;. 

Dimy mianadahy no zanaky ny ray amandreniny ary izy no farany amin'izy ireo. nianatra tao amin’ ny sekoly ôfisialin’ i Faravohitra (école officielle de Faravohitra) ao [[Antananarivo]] izy tamin' ny taona 1929 ka hatramin’ ny taona 1933, taona nahafatesan’ny reniny, ka niditra tao amin’ny sekoly Ambohijatovo Atsimo (1933-1941) ary niditra tao amin’ ny kôlejy Paul Minault tamin' ny taona 1942.

Naka ny solon' anarana amin' ny asa soratra hoe '''Rado''' izy noho ny fitiavany ilay [[ohabolana]] hoe: &quot;Voahangy mitoham-bolamena, raha misaraka tsy ampy ho rado&quot; (mitory hatsaran-tarehy). Nanambady an' i Ravololona Edwige izy ary niteraka enina mianadahy (4 vavy, 2 lahy) sady manana zafikely efatra amby folo ary zafiafy roa amby folo.

Niditra tao amin' ny sehatry ny asa izy tamin' ny taona 1943 ka lasa mpitana kaonty tao amin' ny [[orinasa fiantohana]] &quot; la perservatrice&quot; iray tao Antananarivo. Ny taona 1955-1966 izy no nanorina sy niandraikitra ny Gazety HEHY niaraka tamin' ny rahalahiny CELESTIN ANDRIAMANTENA izay poety filohan'ny U.P.E.M (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches). Efa talen'ny Trano Printy Protestanta Imarivolanitra izy ny taona 1967 hatramin'ny 1974.Tamin' ny taona 1960, nianatra fanaovan-gazety tany [[Strasbourg]] izy ary niasa ho mpanao gazety hatramin' ny taona 1978, sady nanomboka nifantoka sy niompana tanteraka tamin' ny fanoratana sy ny haisoratra.Ny taona 1977 hatramin'ny 1989 no naha talen'ny Foibe fanapariahana ny zava-kanto tao amin'ny MFZR (Ministeran'ny Fanolokolona ny Zava-kanto  Revolisionera) ary lasa mpikambana tao amin’ ny [[Akademia Malagasy]] izy tamin' ny taona 1988.

I Georges Andriamanantena dia mpanoratra amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] indrindra ary mpiaro ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]]. Namoaka boky folo mirakitra ny tononkalony i Rado, izay tafiditra ao anatin' ny fandaharam-pianarana ho an' ny kilasy ao amin' ny ambaratonga faharoa malagasy. Anisan' ny sanganasany malaza indrindra ny ''Dinitra'', ''Zo'', ''Sedra'', ary ''Voninkazo Adaladala. Nodimandry ny 15septambra 2008 tao Antananarivo i Rado dia ilay poeta mpivetso tononkalom-pitiavana, mpikalo ny tonokalon'ny fitolomana sy ady amin'ny tsy rariny, fitakiana zo, fiarovana, ny fanantenana, ny finoana sy ny fivavahana,...'' 

== Fianarana nataony ==

* 1929 - 1931: École officielle de Faravohitra
* 1932 - 1940: Ambohijatovo Atsimo (FFMA)
* 1941 - 1942: Kolejy Paul Minault
* 1943: Chambre de Commerce (fianarana comptabilité)
* 1959 - 1960: Centre International d’Enseignement Supérieur de Journalisme (Université de Strasbourg - France)

== Asa natao ==
* 1943 - 1955: Préservatrice Assurances
* 1955 - 1966: Gazety ''Hehy'' (nanao gazety)
* 1967 - 1974: Talen’ny Trano Famoaham-Boky Protestanta Imarivolanitra
* 1975 - 1977: Niverina tao amin’ny Gazety Hehy
* 1977 - 1989: Tale tao amin’ny Ministeran’ny Fanolokoloana sy ny Zavakanto Revolisionera

== Asa soratra ==

* ''Dinitra'' (1973)&lt;ref&gt;https://midi-madagasikara.mg/litterature-un-demi-siecle-du-parcours-contemporain-de-dinitra/&lt;/ref&gt;;
* ''Ando'' (1977);
* ''Zo'' (1980); 
* ''Sedra'' (1993); 
* ''Ny Teny Malagasy'' (1994)
* ''Tsy maintsy mipoaka'' (2002); 
* ''Voninkazo adaladala'' (2003); 
* ''Fiteny roa - En deux Langues'' (2005)

Manana [[tononkalo]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2008/09/19/1298&lt;/ref&gt; voadika amin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny frantsay|frantsay]], [[Fiteny alemàna|alemana]].

== Fikambanana ==
Ireto ny fikambanana nisy azy: 

* [[Havatsa-UPEM|Havatsa-Upem]]: Union des poètes et écrivains malgaches;
* Filohamboninahitry ny Fikambananan' ny Mpikabary eto Madagasikara;
* Mpikambana mahefa (membre titulaire) ao amin' ny [[Akademia Malagasy]]
* Mpikambana tao amin'ny OMDA (Office Malgache des Droits d'Auteur)
* Mpikambana tao amin'ny AKFM Fanavaozana

== Talenta hafa ==
Indreto koa ny talentany hafa:

* Sary [[hosodoko]], paik’afo (pyrogravure), kiky fitaratra (gravure sur verre), tosi-by (métal repoussé), famoronana hiram-bavaka.
* Ala voly: [[jono]] ([[ranomamy]] sy [[Ranomasina|ranomasina)]], filalaovana amin-jafikeliny.

== Mari-boninahitra ==
Nagazo mari-boninahitra izy (nomen' ny [[fanjakana]] fa tsy nangatahana): 

* Chevalier,
* Officier,
* Commandeur,
* Grand Officier,
* Grand Croix de 2ème classe de l’Ordre National Malagasy

== Fampirantiana zavakanto ==
Ireo ny toerana nanaovany fampirantiana zavakanto: 

* Antananarivo, 

* Francoville, 
* Paris (Frantsa)

== Fanolokoloana ==
&lt;blockquote&gt;Tao an-tokantranon’ ny ray aman-dreninay, ankoatra ny fitaizana kristiana izay tena nimasoan’ izy ireo fatratra, dia nisy koa fanabeazana sy fanolokoloana noraisina tamin’ izy ireo.

* Isaky ny Alarobia hariva, alohan’ny hatoriana, dia misy fotoam-pivavahana iombonanay mianakavy, ka ifandimbiasana isan-kerinandro ny fitarihana azy. Tena nahasoa anay mianadahy isany izany. Ivelan’ny fitaizana azonay teo anivon’ny fiangonana isan’Alahady mantsy dia manatanjaka ny fijoroanay ho [[Kristianina|kristiana]] teo anivon’ny [[fiarahamonina]] izany, mandraka ankehitriny.

* Aorian’io fiaraha-mivavaka io koa dia ampianarina ny fomba amam-panao maha Malagasy anay. Indrindra ho tia sy hahay ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Izay tena nimasoan’Idada tamin’izany dia ny fampahafantarana [[ohabolana]] malagasy taminay. Tsy maintsy mahay sy mahafantatra iray isan-kerinandro izahay, ary raha ilaina aza dia hiverenena amin’ny manaraka iny raha mbola tsy mazava.

* Ankoatr’ireo dia nampianarina ho tia [[hira]], [[tantara]], [[angano]], [[mozika]], [[sary]], [[sol-fa]], [[Zavamaneno|zava-maneno]]. Azoko lazaina fa ny fampitiavany anay ireny kanto ireny no nitarika anay ho amin’izao toerana misy anay ankehitriny izao: mpanoratra, mpanao [[gazety]], mpamoron-kiram-bavaka, mpanao [[sary]], mpamorona [[Zavakanto|zava-kanto]]. Nezahiny ny nividy [[Harmônia|harmonia]] hianaranay mitendry, na dia elaela ihany aza ny fanefana izany, fa naloa tsikelikely.

* Nampidirina tany amin’ny fitaizana [[Tily eto Madagasikara|Tily]] koa izahay mirahalahy. Manampy ny fitaizana maha olona koa izany: hahay mihafy, hahay mikarataka mba tsy ho very mandeha, hahaleo tena ary hahalala ny tontolon’ny fiarahamonina, ho [[Fitiavan-tanindrazana|tia tanindrazana]] sy hatahotra an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]].

* Izany rehetra izany mitambatra no lasitra nibeazanay mianadahy avy. Ekeko marina ankehitriny fa ny fanolokoloana sy [[fanabeazana]] ao an-tokantrano toy izay natao taminay, no antoka voalohany hahafirenena vanona ny firenena. Raha tsy any amin’ny andron’ny fahazazana no voataiza ny zanaka mba hahalala ny sori-dalana tiana halehany dia firenena poakaty feno tsangan’olona tsy misy ilana azy ny firenena.
&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-35.html

== Loharano ==
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2008]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1y86cbkjmds0zz9j7e849lgxhqk01ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sorabe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4471</id>
    <revision>
      <id>1143882</id>
      <parentid>1115076</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tantelintsoa13</username>
        <id>40058</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Abidy */</comment>
      <origin>1143882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13646" sha1="8jyrdjn9ii7bhodyl3rwgpwd4lmq16b" xml:space="preserve">[[Sary:Sorabe malagasy.jpg|365x365px|ankavanana|Santiôna sorabe malagasy|thumb]]

Ny '''sorabe''' na '''sora-be''' ({{arabo|سُرَبِ}}) dia [[abidy]] avy amin' ny [[Abidy arabo|abjady arabo]] (''ajami'') izay natao hanoratana ny fiteny eto [[Madagasikara]], indrindraindrindra ireo fiteny ao tapany atsimo-atsinanan' i Madagasikara: ny [[fiteny antemoro]] ([[Anteony|anteogny]] sy [[anakara]]). Fantatra fa isaina aman-jatony ny lahatsoratra nosoratana tamin' ny alalan' io abidy io; ny tena tranainy amin' ireo lahatsoratra ireo dia nosoratana tany amin' ny taonjato faha-17 tany ho any.

Tamin' ny taonjato faha-18 dia fantatry ny foko rehetra eran' i Madagasikara sy nampiasainy io abidy io: tao [[Imerina]] dia nanafatra mpanoratra [[antemoro]] i [[Andrianampoinimerina]] mba hampianatra ny ankizy hamaky teny sy hanoratra. Izay no nahatonga an-d[[Radama I]] (ilay namorona ny [[abidy malagasy]] ankehitriny izay mifototra amin' ny [[abidy latina]]) nahay nanoratra sy namaky teny hatry ny fahazazany.

Mihevitra ny mpikaroka fa mety nisy tarehintsoratra hafa nampiasaina teto Madagasikara talohan' ny nisian' ny sorabe: ao amin' ny teny mamaritra ilay abidy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] dia ahitana ny [[fototeny]] hoe ''soratra'' (avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]]) sy ny fototeny ho ''be''. Izay tarehintsoratra nialoha ny sorabe izay dia mety avy any [[India]], sahala amin' ireo tarehintsoratra ampiasaina ao [[Azia Atsimo-Atsinanana]].

== Tantara ==
Mbola manadihady ny niandohan' ny sorabe ny mpikaroka. Ny hoe ''sorabe'' dia midika ara-bakiteny hoe &quot;soratra lehibe&quot; avy amin' ny teny arabo hoe ''sura'' (&quot;soratra&quot;) sy ny malagasy ''be'' (&quot;lehibe&quot;). Ity anarana ity dia mety manondro ny fisian' ny rafi-panoratana teo aloha izay misy litera kely kokoa  amin' ny [[fiteny sanskrita]] ampiasaina tany [[Azia Atsimo-Atsinanana]] araka ny asehon' ny teny malagasy sasany.

Araka ny nahazatra, ny mpikaroka dia nanombantombana fa tamin' ny alalan' ny fifandraisana ara-barotra nataon' ny Malagasy tamin' ny [[Arabo]] miozolmana no nampidirana ity rafi-panoratana ity. Ny fikarohana vao haingana anefa dia milaza fa io fanoratana io dia mety nampidirin' ny [[Java|Javaney]] miozolmana. Misy fitoviana miavaka eo amin' ny asa soratra &quot;Sorabe&quot; sy &quot;[[Pegon]]&quot; (ny endrika javaney amin' ny soratra arabo).

Misy sora-tanana tranainy roanjato any ho any mbola tavela hatramin' izao, na dia tamin' ny taonjato faha-17 aza no nanoratana ny tranainy indrindra. Ireo Sorabe ireo dia mifatotra amin' ny hoditra ary ny soratra dia nomena anarana araka ny lokon' ny hoditra. Ny ankabeazan' ny soratra dia misy raikipohy majika saingy misy ihany koa ny soratra ara-tantara momba ny niandohan' ny foko sasany any amin' ny tapany atsimo-atsinanana amin' i Madagasikara. Voaresaka ao i ny tanànan' i [[Maka (any Arabia Saodita)|Maka]] sy ny mpaminany [[Mohamady]] na dia tsy hita na aiza na aiza ao amin' ny lahatsoratra ny firesahana momba ny [[finoana silamo]].

Niely manerana ny Nosy ihany koa ny Sorabe nanomboka tamin' ny taonjato faha-17, ary tamin' ny faran' ny taonjato faha-18 dia niantso ny mpanoratraa [[antemoro]] ny mpanjaka [[merina]] [[Andrianampoinimerina]] mba hampianatra ny ankizy ao an-dapany hamaky teny sy hanoratra. Izany no nianaran-d[[Radama I]] namaky teny sy nanoratra tamn' ny Sorabe hatramin' ny fahazazany.

Ankehitriny ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] dia soratana amin' ny [[abidy latina]], izay nampidirina tamin' ny taona 1823.

== Abidy ==
Ny [[abidy arabo]] dia nisedra fanovana sasany momba ny fanononana sy ny fanoratana mba handikana ny feo malagasy sasany. Soratana avy ankavanana miankavia ny Sorabe. 

Ny tsy fisian' ny fitsipika amin' ny fandikana ny teny malagasy ho amin' ny abidy arabo, izay mampiavaka ny sorabe, dia mahatonga ny famakiana ireo ny tahirin-kevitra voasoratra amin' ny sorabe ho sarotra sy tsy azo antoka.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ny literan' ny sorabe ary ny dikan-tsoratra amin' ny abidy malagasy ankehitriny&lt;ref name=&quot;Arabico-Malgache&quot;&gt;FERRAND, Gabriel. (1906) Un Texte Arabico-Malgache Du XVIe siècle ''Transcrit, Traduit Et annoté D'apres Les MSS. 7 Et 8 De La bibliothèque Nationale Par M.G. Ferrand.''. [http://ia800309.us.archive.org/29/items/untextearabicoma00pariuoft/untextearabicoma00pariuoft.pdf http://ia800309.us.archive.org/29/items/untextearabicoma00pariuoft/untextearabicoma00pariuoft.pdf]&lt;/ref&gt;
|-
!Mitokana ||Aloha ||Afovoany ||Mamarana
! Fanononana
! Litera latina
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ا}}&lt;/span&gt;
|colspan=2|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـا}}&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ا}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/ʔ/}}
| -
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ب}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـب}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـبـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|بـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/b, ᵐb/}}
|b / mb
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ت}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـة}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـتـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|تـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/ts, ⁿts/}}
|ts / nts
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ج}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـج}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـجـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|جـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/dz, ⁿdz/}}
|j / nj
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ر}}&lt;/span&gt;
|colspan=2|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـر}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ر}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/r/}}
| r
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|رّ}}&lt;/span&gt;
|colspan=2|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـرّ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|رّ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/ɖʳ, ᶯɖʳ, ʈʳ, ᶯʈʳ/}}
| dr / ndr / tr / ntr
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|س}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـس}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـسـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|سـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/s/}}
| s
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ط}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـط}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـطـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|طـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/t, ⁿt/}}
| t / nt
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ع}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـع}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـعـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|عـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/ŋ/}}
| n̈
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|غ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـغ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـغـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|غـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/g, ᵑɡ/}}
| g / ng
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ٯ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـٯ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـڧـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ڧـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/f/}}
| f
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ٯّ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـٯّ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـڧّـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ڧّـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/p, ᵐp/}}
| p / mp
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ك}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـك}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـكـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|كـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/k, ᵑk/}}
| k / nk
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ل}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـل}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـلـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|لـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/l/}}
| l
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|م}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـم}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـمـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|مـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/m/}}
| m
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ن}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـن}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـنـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|نـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/n/}}
| n
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|و}}&lt;/span&gt;
|colspan=2|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـو}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|و}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/v/}}
| v
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ه}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـه}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـهـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|هـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/h/}}
| h
|-
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ي}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـي}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|ـيـ}}&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:160%;&quot;&gt;{{Script/Arabic|يـ}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|/z/}}
| z
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Mari-tsoratra maneho [[zanapeo]] 
|-
! Sukun
! -a || -e / -i / -y || -o ( -u)
|-dir=&quot;rtl&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|◌ْ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|◌َ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|◌ِ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|◌ُ}}&lt;/span&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Teny manomboka amin' ny zanapeo
|-
! A || E / I || O
|-dir=&quot;rtl&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|اَ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|اِ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|اُ}}&lt;/span&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Zanapeo aorian' ny renifeo
|-
! B || Ba || Be / Bi / By || Bo
|-dir=&quot;rtl&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|بْـ / بْ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|بَـ / بَ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|بِـ / بِ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|بُـ / بُ}}&lt;/span&gt;
|-
! Dr || Dra || Dre / Dri / Dry || Dro
|-dir=&quot;rtl&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|رّْ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|رَّ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|رِّ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:200%;line-height:1.35;&quot;&gt;{{Script/Arabic|رُّ}}&lt;/span&gt;
|}

== Votoatin' ny tahirin-kevitra ao amin' ny sorabe ==
[[Sary:Ramanambahoaka.jpg|vignette|Ramanambahoaka, mpitahiry sorabe ao amin' ny vohitr' i Vatomasina]]
Ny Sorabe dia mandray anjara lehibe amin' ny tantaran' ireo foko nandray amin' ny ampahany ny kolontsaina [[Silamo eto Madagasikara|silamo]] any amin' ny morontsiraka atsimo-atsinanana amin' i [[Madagasikara]] sy any [[Imerina]]. Miresaka momba ny fiavian' ireo foko any amin' ny faritra atsimo-atsinanana amin' i Madagasikatra ny Sorabe, indrindra ny [[Antambahoaka]] sy ny [[Antemoro]]. Voasoratra ao ny [[lovantsofina]] momba ny tantaran' ny foko sy [[Fokom-pianakaviana|fokom-pianakavian]]' ny [[Zafinraminia|Zafindraminia]], ny [[Anteony]], ny [[Antevandrika]], ny [[Onjatsy]], ny Sahatavy, ny [[Zafikazimambo]],

Ny Sorabe dia mitantara ny dian-d[[Raminia]] avy any [[Maka (any Arabia)|Maka]] ho any amin' ny morontsiraka atsinanan' i Madagasikara, ny fijanonjanonany, ny fahasahiranany amin' ny fiampitana, ny isan' ny fokom-pianakaviana nanaraka azy, ny fiverenany tany Maka, ny fakana an-keriny ny fahefana nataon' ny rahalahiny [[Andriandrakovatsy]], ny fiverenany nankaty Madagasikara, ny fandosiran' Andriandrakovatsy zandriny sy ny fanenjehan' i Raminia azy, ny nankanesan' Andriandrakovatsy tany Imerina sy ny nanambadiany [[Vazimba]]. Hita ao koa ny firesahana ny [[sikidy]] sy ny [[fanandroana]] ary ny finoana zavatra sy [[fanahy]] samihafa.

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* {{en}} Adelaar K.A. &amp; Himmelmann N. (2004), ''The Austronesian Language of Asia and Madagascar'', Routledge [http://books.google.fr/books?hl=fr&amp;lr=&amp;id=5i1aMcmLWlMC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR14&amp;dq=Adelaar+MAdagascar&amp;ots=50Fc6dK-da&amp;sig=eZlHU1gqwI2wjw78ihXrDrM0L7Y#v=onepage&amp;q=Malagasy&amp;f=false] .
* {{fr}} Ferrand, Gabriel (1905). ''Les migrations musulmanes et juives à Madagascar''. Paris: Revue de l'histoire des religions.
* {{mg}} Kasanga Fernand (1990), ''Fifindra-monina'', Librairie FLM, Antananarivo.
* {{fr}} Simon P. (2006) ''La langue des ancêtres. Ny Fitenin-drazana. Une périodisation du malgache des origines au XV&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle'', L'Harmattan [http://books.google.com/books?id=MFsBYffWD48C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Simon+Pierre+Fitenin-drazana&amp;hl=fr&amp;ei=P1dvTpXpBc_P4QSR5tCXCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false].

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>8jyrdjn9ii7bhodyl3rwgpwd4lmq16b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anjozorobe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8480</id>
    <revision>
      <id>1144007</id>
      <parentid>1115773</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35831-20</username>
        <id>40069</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1144007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4459" sha1="6dppoopsdyqtg7zgu7fh857rbbnn52p" xml:space="preserve">{{coord|-18.400000|47.866670}}
{{infobox tanàna
|anarana= Anjozorobe
|faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]]
|faritra = [[Faritra Analamanga|Analamanga]]
|isam-ponina=24117
|velarantany= 512
|firenena={{Madagasikara}}
|sary =H%C3%B4tel_Castel_d%27_Anjozorobe_1.jpg
}}
'''Anjozorobe''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan' Anjozorobe]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isam-poniny dia   
24117 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018. Ny kaodin-kaominina dia 10701 ary ny kaodin-distrika dia 107

== Vokatry ny fambolena ==
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia ny paraky (tabac).
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia ny Ovy (pomme de terre).
Ny isan'omby dia 4521.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
90 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
2 no isan'ny ombivavy be ronono.
80 ny mponina no miasa tany.
20 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
1353 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==
Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao.

== Ny Fotodrafitrasa misy ==
Misy masoivohon'ny banky.
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.
Ny fokontany 24 dia misy fotodrafitran'ny Rano fisotro madio avokoa, misy toerana fidiovana avokoa ny akamaroan'ny EPP isam-pokontany 
Tsy misy intsony EPP mitafo bozaka mba ialana amin'ny loza mety ateraky ny doro tanety
Misy Birao iombonan'ny Fananantany 
Ratsy avokoa ny lalana mampitohy amin'ireo Kaominina manodidina sy ny fokontany

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 7000 Fmg.

== Fahasoavana ==
35 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.
5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
60 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny mponina.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny mponina.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa vaventy.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa vaventy.

== Olana ==
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.

==Gallery==
&lt;gallery&gt;
Anjozorobe église 1.jpg|{{center|}}
Collège publique d'Anjozorobe 1.jpg|{{center|}}
Taxi brousse Anjozorobe.jpg|{{center|[[Route nationale 3 (Madagascar)|RN 3]]}}
Mairie d'Anjozorobe 2.jpg|{{center|Town hall}}
Bureau des postes et télécommunications Anjozorobe.jpg|{{center|}}
Visages d' Anjozorobe.jpg|{{center|}}
&lt;/gallery&gt;

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.

{{commonscat}}
{{reflist}}
{{Analamanga}}
[[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]]
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>6dppoopsdyqtg7zgu7fh857rbbnn52p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chaillon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42670</id>
    <revision>
      <id>1143942</id>
      <parentid>1029703</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>112</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing 6761RS.jpg with [[File:Vue_centrale_le_long_de_la_Creue_(Chaillon,_France)_6761RS.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful).</comment>
      <origin>1143942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="jsgf3abifz62rilaaagkvm51z5qd07r" xml:space="preserve">{{Coord|48.9481|5.6406}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Chaillon
|sary=Vue centrale le long de la Creue (Chaillon, France) 6761RS.jpg
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Lorraine (region)|Lorraine]]
|velarantany=11.54
|isam-ponina=106
|ben'ny tanàna=Jean-Pierre Olek
}}

I '''Chaillon''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i [[Arrondissement of Commercy]], ao amin'ny departemantan'i [[Meuse]], ao amin'ny faritr'i [[Lorraine (region)|Lorraine]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 55096.
I Jean-Pierre Olek no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&amp;ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i [[Communauté de communes du pays de Vigneulles les Hattonchâtel]]
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Chaillon dia 106 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 239 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 393 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 48.9481° ary 5.6406° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
*  : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Chaillon Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Meuse]]</text>
      <sha1>jsgf3abifz62rilaaagkvm51z5qd07r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akademia Malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166932</id>
    <revision>
      <id>1143890</id>
      <parentid>1092249</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manirisoa22</username>
        <id>39786</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="q294c2nkf63q0kugowriyf1nkr12s1b" xml:space="preserve">Ny '''Akademia Malagasy''' dia fikambanan' ny manam-pahaizana eto [[Madagasikara]] miandraikitra ny fandalinana ny [[kolontsaina]] sy ny fomba amam-panao eto amin' ny firenena, anisan' izany ny fandalinana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] ([[haitsikerafiteny]]), ny fandalinana ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] ([[etnôlôjia]]) ary ny fandalinana ny [[fiarahamonina]] ([[sôsiôlôjia]]) eto Madagasikara, ao koa ny [[Haisoratra|literatiora]], ny [[zavakanto]], ny [[tantara]] ary ny [[siansa|siantsa]] momba an' i [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;V., R. (27 January 2012). &quot;[https://www.lagazette-dgi.com/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=19194%3Aacademie-malgache-110-ans-deja&amp;catid=42%3Asociete&amp;Itemid=57 Académie Malgache: 110 ans déjà...]&quot;. ''La Gazette de la Grande Ile''. [https://web.archive.org/web/20220125111613/http://www.lagazette-dgi.com/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=19194:academie-malgache-110-ans-deja&amp;catid=42:societe&amp;Itemid=57 Arsiva] tamin' ny 25 Janoary 2022.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Turcotte, D. (1981). ''[[iarchive:lapolitiquelingu0000turc|La politique linguistique en Afrique francophone: une étude comparative de la Côte d'Ivoire et de Madagascar]]''. Presses Université Laval. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-7637-6949-3&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Io no akademia tranainy indrindra aty [[Afrika]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, naorin' i [[Joseph Simon Gallieni|Joseph Gallieni]], governora jeneraly voalohany&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, teto Madagasikara tamin' ny 23 Janoary 1902. Mizara ny fikarohana ao amin' ny boky roa ity akademia ity: ny ''[[Bulletin de l'Académie Malgache]]'' sy ny ''[[Mémoires de l'Académie Malgache]]''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Teo anelanelan' ny niantombohany sy ny taona 2012 dia manodidina ny 1&amp;nbsp;100 ny mpikambana efa tao ity akademia ity, ary tamin' ny taona 2012 dia 280 ny isan' ny ny mpikambana tao, anisan' izany ny mpikambana iraisam-pirenena. Izy io dia mampiantrano fihaonambe momba ny literatiora sy ny siantsa, ary manolotra fifaninanana momba ny sora-tononina sy momba ny siantsa ihany koa&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Tantara ==

=== Tamin' ny fanjanahantany ===
Tamin' ny 23 Janoary 1902 no naorin' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galliéni]], governora jeneraly voalohany eto Madagasikara, tamin' ny alalan' ny didim-panjakana tamin' ny 23 Janoary 1902 ny Akademia Malagasy. Ny ''[[Bulletin de l’Académie Malgache]]'' sy ny ''[[Mémoires de l’Académie Malgache]]'' no famoaham-bokiny&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Denis Turcotte, ''La politique linguistique en Afrique francophone : une étude comparative de la Côte d'Ivoire et de Madagascar'', Presses de l'Université Laval, 1981. (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-7637-6949-3&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nofaritan' i Galliéni ho toy izao ny tanjon' ilay akademia: &quot;fanadihadiana lalina, maharaka fomba fiasa  ary mitombina momba ny [[Haitsikerafiteny|haifiteny]], ny [[etnôlôjia]] ary ny [[sôsiôlôjia]] malagasy&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;l'étude approfondie, méthodique et raisonnée de la linguistique, de l'ethnologie et de la sociologie malgache &quot;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nanendry mpikambana 12 ny [[didim-pitondrana]] nanorenana azy, izay nahitana Malagasy roa, dia Rahesihanaka sy Rasanjy (sekretera jeneralin' ny governemanta malagasy tamin' ny fakan' ny Frantsay an i Madagasikara, izay lasa tompon' andraikitra tamin' ny asa fanompoan' ny teratany nampanaovin' ny governementa jeneraly), nahitana Anglisy iray, dia ny pasitera Baron (avy ao amin' ny ''[[London Missionary Society]]''), ny pasitera Jakobsen (ao amin' ny Misiôna Nôrveziana). Frantsay ny mpikambana fito hafa: i [[R.P. Callet]] sy i [[Malzac]], ny pasitera [[Vernier]], ny dokotera [[Villette]], i [[Jullianges|Jully]] mpanao [[maritrano]], ary i [[Berthier]] sy i [[Julien]] izay samy mpitantan-draharaham-panjakana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;Robert Cornevin, &quot;[https://www.lemonde.fr/archives/article/1977/12/28/l-academie-malgache-vient-de-celebrer-son-soixante-quinzieme-anniversaire_2856307_1819218.html L'Académie malgache vient de célébrer son soixante-quinzième anniversaire]&quot;, ''Le Monde'',‎ 28 décembre 1977 ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Farchives%2Farticle%2F1977%2F12%2F28%2Fl-academie-malgache-vient-de-celebrer-son-soixante-quinzieme-anniversaire_2856307_1819218.html#&amp; Arsiva])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny Tranovola, trano fonenan-d[[Radama Voalohany|Radama I]] teo amin’ ny [[Rova Manjakamiadana|Rova]], teo amin’ ny havoana manerinerina ao [[Antananarivo]] no nanaovana ny fivoriana, nandritra ny fotoam-pivoriana fahatelo.

Nanendry ny Akademia hanatanteraka iraka ho fitahirizana ny tahitin-kevitra sy zavatra mahaliana arkeôlôjika ny [[didim-pitondrana]] tamin' ny 23 Jona 1902&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Didim-pitondrana  hafa, tamin’ ny 15 Marsa 1902 dia nanitatra ny sehatra iasan' ny ny Akademia Malagasy amin’ ny raharaha ara-tantara, ara-literatiora ary ara-tsiantsa rehetra momba ny an' i Madagasikara&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Tamin' ny taona 1907 dia maty ny mpahay maritrano Jully, izay filoha voalohany tao amin' ny Akademia. Ny dokotera Fontoynont no nandray an’ io andraikitra io nanomboka tamin’ ny taona 1907 ka hatramin’ ny 1948. Nisolo azy tamin’ ny taona 1948 ka hatramin’ ny 1958 ny profesora Millot.

=== Hatramin' ny nahazoana ny fahaleovantena ===
Ny dokotera Radaody-Ralarosy, izay nandimby ny profesora Millot, no filohan’ ny Akademia nanomboka tamin' ny taona 1958 ka hatramin’ ny 1973. Izy no tompon’ andraikitra amin’ ny fanatanterahana ny fanavaozana ny Akademia, taorian’ ny [[didim-panjakana]] tamin’ ny 16 Janoary 1969. Lasa filoha i Césaire Rabenoro tamin’ ny taona 1973 ary nikarakara ny hetsika ho fankalazana ny faha-75 taonan’ ny Akademia Malagasy. Fihaonambe iraisam-pirenena telo no nokarakaraina tao Antananarivo tamin' ny 5 hatramin’ ny 12 Septambra 1977.

Nampivondrona ny olona toa an' i Manassé Esoavelo-Mandroso, i Michel Mollat, i Jean Poirier, i Françoise Raison-Jourde, i André Haudricourt, i Jacques Faublée, i Louis Molet, sns. ny fihaonamben’ ny mpahay tantara sy ny mpahay lalàna.

Nisy koa ny fihaonambe momba ny haiteny sy ny fihaonambe natokana ho an’ ny zavamaniry fanao fanafody sy ny fitsaboana homamiadana, ity farany izay nokarakarain’ ny profesora isany J.M. Razafintsalama sy Boiteau ary Rtoa Rakoto-Ratsimamanga. Tamin' ny 1977 dia nanana mpikambana monina 138 ary mpikambana vahiny 40 ny Akademia.

Niompana amin’ ny fahasalamam-bahoaka ary indrindra amin’ ny areti-mifindra toy ny pesta, ny haromotana, ny tazomoka ary aretina vaovao toy ny kôlerà sy ny SIDA, ny fihaonamben’ ny fahazato taona nokarakarain’ ny filoham-pirenena vonjimaika Gabriel Ramalanjaona taorian’ ny nahafatesan’ i Césaire Rabenoro tao anatin’ ny tontolo pôlitika sarotra.

Ireto filoha manaraka ireto dia ny mpahay toekarena Rajaona Andriamananjara (2002 ka hatramin’ ny 2016), avy eo ny mpitsara Raymond Ranjeva (nanomboka tamin' ny taona 2017).

Nanamarihana ny faha-110 taona amin’ ny taona 2012 ny hetsika ara-tsiansa samihafa na natao ho an’ ny besinimaro.

== Jereo koa ==

* [[Valan-javamaniry amam-bibin' i Tsimbazaza]]

== Rohy ivelany ==

* http://www.tenymalagasy.gov.mg/ {{Wayback|url=http://www.tenymalagasy.gov.mg/ |date=20180918161758 }}

== Loharano sy fanamarihana ==
[[sokajy:Akademia Malagasy|*]]</text>
      <sha1>q294c2nkf63q0kugowriyf1nkr12s1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walsenburg, Colorado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184293</id>
    <revision>
      <id>1143839</id>
      <parentid>1014076</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1143839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="9qzfmjg1ra22vf8zs886biahsq34mda" xml:space="preserve">{{Coord|37.6266666667|-104.783888889}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Walsenburg, Colorado
|firenena={{Etazonia}}
|faritany={{flag|Colorado|name
|velarantany=6.0
|isam-ponina=4182
|ben'ny tanàna=Larry Patrick
}}

'''Walsenburg, Colorado''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[{{flag|Colorado|name]], ao [[Etazonia]]. 81089.

== Jeografia ==
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 37.6266666667 ary -104.783888889.
Ny faritr'ora dia GMT -7.

== Jereo koa ==
* [[{{flag|Colorado|name]]
* [[Etazonia]]

== Rohy ivelany ==
* [https://web.archive.org/web/20151206220338/http://www.cityofwalsenburg.com/ City of Walsenburg]
{{vangovango}}


[[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Kolorado]]</text>
      <sha1>9qzfmjg1ra22vf8zs886biahsq34mda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerhard Schröder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189464</id>
    <revision>
      <id>1143945</id>
      <parentid>1133678</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="gqtq2rbpcwb3dnxusswefmusba3kfus" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Gerhard Schröder (cropped).jpg
|anarana=Gerhard Schröder
|teraka=7 Aprily 1944
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
* [[mpanao asa soratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Gerhard Schröder''' dia mpanao politika, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 7 Aprily 1944 tao [[Mossenberg-Wöhren]], [[Alemaina]].

Izy no [[Praiminisitra|praiminisitry]] (''Chancelier'') an'ny Repoblika Federalin'i {{Alemaina}} nanomboka ny 27 Oktobra 1998 ka hatramin'ny 22. Novambra 2005.

Schröder dia praiminisitra tany {{Niedersachsen}} teo aloha nanomboka tamin'ny 1990 ka hatramin'ny 1998.

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia [[Eva Schubach]] (1968-1972), [[Anne Taschenmacher]] (1972-1983), Hiltrud Schwetje 1984-1997), [[Doris Schröder-Köpf]] (1997-2018) sy [[So-yeon Schröder-Kim]] (2018). Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Lothar Vosseler. 

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Schröder, Gerhard}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao asa soratra alemà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1944]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana]]</text>
      <sha1>gqtq2rbpcwb3dnxusswefmusba3kfus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faritra eto Madagasikara (fitantanana)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190484</id>
    <revision>
      <id>1143925</id>
      <parentid>1134218</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CrabeXBug</username>
        <id>20329</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny faritra 22 eto Madagasikara */</comment>
      <origin>1143925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21011" sha1="8gadc57ql4107xmmq4bs4mwwbn8v2tv" xml:space="preserve">[[Sary:Regions of Madagascar 2023.svg|vignette|492x492px|Ny faritra 24 eto [[Madagasikara]].]]
Ny '''faritra eto Madagasikara''' dia fizaràna ny tanim-pirenena malagasy, izay neritreretin' ny mpamolavola ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]] sy ny [[lalàna fehizoro]] momba izany ho [[vondrom-paritra]] [[Fitsinjaram-pahefana|itsinjaram-pahefana]], lehibe noho ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]] sy kely noho ny [[Faritany eto Madagasikara|faritany]], sady fari-piadidiana ara-pitantanan-draharaham-panjakana, izay miisa dimy amby roapolo (raha roa amby roapolo izany tamin' ny fiantombohany).  

Ny faritra no lasa fizaràna voalohany ny tanim-pirenena [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] tamin'ny fanafoanana ny maha vondrom-paritra ny faritany enina tamin'ny volana Ôktôbra 2009 ary ny namoronana ny faritra eto [[Madagasikara]] tamin' ny alalan' ny lalàna faha-2004-001. Tamin' ny fanovana ny lalàmpanorenana tamin' ny taona 2010 dia lasa fizaràna ao amin' ny faritany, izay naverina ho vondrom-paritra itsinjaram-pahefana, indray ny faritra. Ny lalàna faha-2014-020 tamin' ny taona 2014 dia nilazalaza amin' ny antsipiriany ny amin' ny [[Vondrom-paritra eto Madagasikara|vondrom-paritra misy eto Madagasikara]] (ny faritany sy ny faritra ary ny kaominina)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2015/05/Loi-n%C2%B02014-020_fr.pdf Loi 2014-020 fixant le nombre, la dénomination... des Collectivités territoriales décentralisées] {{Wayback|url=https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2015/05/Loi-n%C2%B02014-020_fr.pdf |date=20180219090309 }}&quot;, ''www.assemblee-nationale.mg'', 27 septembre 2014 ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.assemblee-nationale.mg%2Fwp-content%2Fuploads%2F2015%2F05%2FLoi-n%25C2%25B02014-020_fr.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url Arsiva]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Araka ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenan' i]] [[Madagasikara]] tamin' ny taona 2010 dia anisan' ny vondrom-paritra itsinjaram-pahefana sady faritra ara-pitantanan-draharaham-panjakana ao amin' ny sehatry ny [[fanapariaham-pahefana]] ny faritra satria mifehy koa ny lehiben' ny distrika sy ny lehiben' ny sampan-draharaham-panjakana ny lehiben' ny faritra. Ankehitriny dia fanapariaham-pahefana mifangaro fa tsy [[fitsinjaram-pahefana]] no satan' ny faritra eto Madagasikara noho ny mpitarika azy (ny [[governora]]) tsy olom-boafidy fa olom-boatendrin' ny filohan' ny Repoblika. Na dia faritan' ny Lalàmpanorenana ho vondrom-paritra itsinjaram-pahefana aza ny faritra dia mampanakaiky azy ireo kokoa amin' ny rafi-pitantanana anapariaham-pahefana ny ny fanendren' ny fanjaka foibe ny governora.  

== Fametrahana ny faritra ==

=== Ny fanao ankehitriny ===

==== Tsy fampiharana ny voalazan' ny lalàna ====
Araka ny voalazan' ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana malagasy]] sy ny [[lalàna fehizoro]] momba ny [[vondrom-paritra]] na ny faritra manokana eto [[Madagasikara]] dia misy fahefana roa ny ao amin' ny fitantanana ny faritra, dia ny Filankevitra sy ny Birao mpanatanteraka. Ny mpikambana ao amin' ny Filankevitra ao amin' ny faritra dia tokony ho mpanolotsaina voafidy izay tarihin' ny filoha nofidin' izy ireo, fa ny Birao mpanatanteraka kosa dia tarihin' ny lehiben' ny faritra izay olom-boafidy ihany koa sady misolo tena ny Governemanta eo amin' ny faritra iadidiany. 

Tsy tanteraka hatrany ny voalazan' ny lalàmpanorenana na ny lalàna fehizoro tandrify izany, hatramin' ny namoronana ny faritra, ny amin' ny tokony hifidianana ny lehiben' ny faritra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/ctd.pdf Loi organique N° 2014 – 018 du 12 septembre 2014]&quot;, ''www.ceni-madagascar.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ankehitriny dia tendren' ny [[filohan' ny Repoblika]] mivantana ny lehiben' ny faritra izay atao hoe [[governora]]. Tsy voatsangana ny filankevi-paritra izay tokony hisahana ny fanapahan-kevitra sy handany ny tetibola ary hanaramaso ny asan' ny Birao mpanatanteraka. Ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]] ihany ankehitriny no mahafeno ny fepetra araka ny lalàna maha [[vondrom-paritra]] [[Fitsinjaram-pahefana|itsinjaram-pahefana]] azy.

==== Sata tetezamita ====
Ny satan’ ny faritra eto Madagasikara sy ny fanarahana ny foto-kevitry ny fitsinjaram-pahefana araka ny voalazan' ny lalàmpanorenana dia mifanohitra amin' ny fomba fanao ankehitriny, amin' ny fisian’ ny governora voatendry fa tsy lehiben' ny faritra voafidy. Raha tena fitsijaram-pahefana tokoa no atao dia tafiditra ao anatin' izany ny famindram-pahefana avy amin' ny Fanjakana foibe amin' ny vondrom-paritra izay miavaka amin' io fanjakana io, manana ny maha ara-dalàna azy sy manana fizakan-tena ara-pitantanana sy ara-bola&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.undp.org/fr/madagascar/communiques/madagascar-decentralisation-et-gouvernance-efficace Madagascar : décentralisation et gouvernance efficace]&quot;, ''www.undp.org'' (PNUD)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ireo vondrom-paritra ireo dia tantanin' ny manam-pahefana nofidin' ny vahoaka eo an-toerana. Ny hevi-dehibe dia ny famindrana ny fahefana hanapa-kevitra amin' ny faritra izay manana ny fizakan-tenany.

Ny fanapariaham-pahefana dia fisoloan-tena ny fanjakana foibe sahanin' ny manam-pahefana eo an-toerana, izay eo ambany fahefan' ny fahefana foibe. Tsy manana fizakan-tena amin' ny fanapahan-kevitra tena izy ny solontena sady miasa amin' ny maha mpampita hafatra avy amin' ny Fanjakana foibe&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny tsy fisian’ ny lehiben' ny faritra voafidim-bahoaka sy ny fisian' ny governora notendren' ny filohan' ny Repoblika dia rafitra manohana ny fanapariaham-pahefana fa tsy fitsinjaram-pahefana. Ny governora dia solontenam-panjakana ary tompon' andraikitra manoloana ny filohan' ny Repoblika izay nanendry azy amin' izany, izany dia mametra ny fizakan-tenan' ny faritra.

Mamaritra anefa ny Lalàmpanorenana fa dia vondrom-paritra itsinjaram-pahefana ny ny faritra. Miteraka fifanoherana eo amin' ny rijanteny sy ny fampiharana izany. Fitsinjaram-pahefana tsy tanteraka no misy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.undp.org/fr/madagascar/communiques/madagascar-relance-son-processus-de-decentralisation Madagascar relance son processus de décentralisation]&quot;, www.undp.org&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Ny zavatra tokony ho tanterahina ====
Mba hahatonga faritra eto Madagasikara hifanaraka tanteraka amin' ny môdelin’ ny fitsinjaram-pahefana dia ilaina ny fanaovana fifidianana ny lehiben' ny faritra, sy ny fanamafisana ny fizakan-tena ara-bola any amin' ny faritra, ary ny fametrahana mazava sy fanamafisana ny fahaiza-manao nafindra any amin' ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.pseau.org/outils/ouvrages/mg_ambafrance_assises_2_cooperation_decentralisee.pdf Les Assises de la coopération décentralisée à Madagascar ont été une occasion]&quot;, www.pseau.org&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Raha ny zava-misy dia misy ny fifanipahana eo amin' ny finiavana araka ny lalàmpanorenana izay manohana ny fitsinjaram-pahefana sy ny fanao pôlitika izay te hihazona hatrany ny fifehezana avy any amin' ny foibe ny zava-misy eny ifotony. Mampametra-panontaniana lehibe momba ny fitantanana ifotony sy ny faharisihan' ny olom-pirenena handray anjara mavitrika izany toe-javatra izany.

=== Ny antony itazomana ny faritra ho anaty sata sadasada ===

==== Fampivangongoam-pahefana ====
Ny fanendrena governora dia ahafahan' ny fitondrana foibe mitana ny fifehezana ny faritra. Izany dia miantoka ny fanaraha-maso bebe kokoa ataon' ny fitondrana foibe ny fitantanana eny ifotony sy ny loharanon-karena ary ny pôlitikam-panjakana tokony hampiharina ampiharina eo an-toerana. Ny fanendrena olona azo itokisana ho lehiben' ny faritra, ny governemanta foibe dia mahazo antoka ny tsy fivadihan' izy ireo sy ny fanohanan' izy ireo, izay mety zava-dehibe mandritra ny fotoam-pifidianana na manoloana ny hetsi-panoherana. Izany koa dia ahafahana mametra ny fisandratan' ny fahefana avy eo an-toerana izay mety hifaninana amin' ny fitondrana foibe.

==== Tahotra ny tsy fahamarinan-toerana ====
Ny fitondrana foibe dia mihevitra fa ny fanendrena governora, izay matetika avy amin' ny fitantanan-draharaham-panjakana na mpitandro ny filaminana, dia mety kokoa amin' ny fitantanana ny krizy sy ny disadisa eny an-toerana raha ampitahaina amin' ny fifidianana ny mpanao pôlitika izay azon' ny olona toherina ny fahefany.

==== Fahasahiranana eo amin' ny fampiharana sy ara-pitaovana ====
Mitaky famatsiana ara-bola sy ara-pitaovana lehibe ny fikarakarana ny fifidianana isam-paritra, indrindra amin' ny firenena toa an' i Madagasikara izay mety ho voafetra ny fotodrafitrasa. Aleon' ny fanjakana foibe misoroka ireo fandaniana sy fahasahiranana ireo amin' ny fitazonana ny rafitra misy fanendrena.

==== Kolontsain' ny fampivangongoam-pahefana ====
Ny [[tantaran' i Madagasikara]] dia voamariky ny kolontsaina matanjaka mampivangongo fahefana. Ny fihazonana ny rafitra anendrena governora dia mifandray amin' ny ampahany amin' ny kolontsaina pôlitika izay manome lanja ny fanaraha-maso avy ao amin' ny fanjakana foibe, izay môdely nolovaina avy amin' ny fanjanahan-tany. Na eo aza ny fepetra voalazan' ny lalàmpanorenana dia misy ny tsy fisian’ ny finiavana pôlitika eo anivon’ ny fanjakana amin’ ny fanatanterahana ny tena fitsinjaram-pahefana marina. Ny fitazonana ny rafitra misy amin' izao fotoana izao dia fomba ialana amin' ny fepetra takian' ny lalàmpanorenana nefa tsy manohitra izany an-karihary.

==== Fanaovana fitaovana pôlitika ====
Ny fanendrena governora dia azo ampiasaina hamalian-tsoa ny mpiara-dia ara-pôlitika na ny olona izay nanohana ny fitondrana. Izany dia ahafahana manamafy ny tambajotra pôlitika sady miantoka ny tsy fivadihan' izy ireo. Amin' ny fametrahana olona azo itokisana ho governoram-paritra, ny governemanta foibe dia afaka mifehy tsara kokoa ny loharanon-karena sy ny olom-panjakana eo an-toerana ary mampiasa izany amin' ny tanjona momba ny fifidianana.

=== Ny vokatry ny tsy fanarahana ny lalàna ===

==== Tsy fampiharana feno ny demôkrasia ====
Ny tsy fisian' ny fifidianana lehiben' ny faritra dia manaisotra ny zo omen' ny lalampanorenana ny  vahoaka hifidy ny mpitondra azy. Ny governora, izay tendren' ny fitondrana foibe dia tompon' andraikitra manoloana ny mpanendry azy fa tsy manoloana ny olom-pirenena ao amin' ny faritra feheziny. Izany dia miteraka tsy fahampian' ny demôkrasia sy fahalemen' ny fanohanam-bahoaka ny mpitondra azy eo an-toerana.

Ny governora, matetika avy amin' ny fitondrana foibe, izay matetika akaiky ny fitondrana, dia mety tsy mahafantatra ny zava-misy ao amin' ny toerana anendrena azy sy ny filan' ny mponina manokana. Manimba ny fahombiazan' ny hetsika ataon' izy ireo izany sy ny fiheverana ny maha izy azy manokana ny faritra.

==== Sakana amin' ny fampandrosoana ny eo amin' ny faritra ====
Ny fanendrena governora dia manamafy ny fifehezan' ny fitondrana foibe ny faritra ary mametra ny fizakan-tenan' ny manampahefana eo an-toerana. Ny fanapahan-kevitra lehibe dia matetika no raisina ao [[Antananarivo]], tsy misy fifampidinihana marina amin' ny mpisehatra amin' ny fampandrosoana eo an-toerana. Izany dia mety hampiadana ny fampandrosoana eo an-toerana sy ny fampifanarahana ny pôlitika amin' ny zava-misy eo amin' ny faritra.

Ny tsy fisian' ny fizakan-tena tena izy dia manasarotra ny fandrindrana ny hetsika eo amin' ny samy mpisehatra amin' ny fampandrosoana eo an-toerana (fiarahamonina, asam-panjakana, fiarahamonim-pirenena). Miteraka tsy fahombiazana eo amin' ny fampiharana ny pôlitikam-panjakana sy mahatonga fandanindaniam-bola foana izany.

Ny tsy fahampian' ny fandraisan' ny olom-pirenena anjara amin' ny fitantanana ny raharaham-pirenena dia mitarika amin' ny tsy firaharahan' ny olom-pirenena ary tsy fahalianana amin' ny olana eo amin' ny faritra. Manimba ny fahaveloman' ny demôkrasia eo an-toerana sy mametra ny fahafahan' ny faritra hampandroso ny tenany amin' ny fomba maharitra izany.

== Ny faritra isam-paritany ==
Toy izao ny fitsinjaran' ireo faritra ireo isam-paritany:

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' Antsiranana ===
Misy faritra roa ny ao amin'ny [[Faritanin' Antsiranana]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Diana]]
* [[Faritra Sava]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Mahajanga ===
Misy faritra efatra ny ao amin' ny [[Faritanin' i Mahajanga]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Boeny]]
* [[Faritra Betsiboka]]
* [[Faritra Melaky]]
* [[Faritra Sofia]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' Antananarivo ===
Misy faritra efatra ny ao amin' ny [[Faritanin' Antananarivo]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Itasy]]
* [[Faritra Analamanga]]
* [[Faritra Bongolava]]
* [[Faritra Vakinankaratra]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toamasina ===
Misy faritra telo ny ao amin' ny [[Faritanin' i Toamasina]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Alaotra-Mangoro]]
* ''[[Faritra Mangoro]]''&lt;ref&gt;[https://2424.mg/news/andry-rajoelina-confirme-sa-volonte-de-mettre-en-place-la-region-mangoro/ &lt;small&gt;La region Mangoro&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* [[Faritra Ambatosoa]]
* [[Faritra Analanjirofo]]
* [[Faritra Atsinanana]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa ===
Misy faritra dimy ny ao amin' ny [[Faritanin' i Fianarantsoa]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Atsimo-Atsinanana]]
* [[Faritra Amoron'i Mania]]
* [[Faritra Ihorombe]]
* [[Faritra Matsiatra Ambony]]
* [[Faritra Vatovavy]]
* [[Faritra Fitovinany]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toliara ===
Misy faritra efatra ny ao amin' ny [[Faritanin' i Toliara]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Atsimo-Andrefana]]
* [[Faritra Anosy]]
* [[Faritra Androy]]
* [[Faritra Menabe]]

== Ny faritra 22 eto Madagasikara ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;

!
Anarana 
!
Velarantany
(km²) 
!
Isam-ponina
(faminavinana 2004)
!
Hakitroky

ny mponina 
!
Renvohitra 
|-
| [[Faritra Diana|Diana]]
| align=&quot;right&quot; | 19 266 
| align=&quot;right&quot; | 485 800 
| align=&quot;right&quot; |25,2 
| [[Antsiranana]] 
|-
| [[Sava]] 
| align=&quot;right&quot; | 25 518 
| align=&quot;right&quot; | 805 300 
| align=&quot;right&quot; | 31,6 
| [[Sambava]] 
|-
| [[Itasy]] 
| align=&quot;right&quot; | 6 993 
| align=&quot;right&quot; | 643 000 
| align=&quot;right&quot; | 91,9 
| [[Miarinarivo]] 
|-
| [[Faritra Analamanga|Analamanga]]
| align=&quot;right&quot; | 16 911 
| align=&quot;right&quot; | 2 811 500 
| align=&quot;right&quot; | 166,3 
| [[Antananarivo|Antananarivo-Renivohitra]] 
|-
| [[Faritra Vakinankaratra|Vakinankaratra]]
| align=&quot;right&quot; | 16 599 
| align=&quot;right&quot; | 1 589 800 
| align=&quot;right&quot; | 95,8 
| [[Antsirabe|Antsirabe I]] 
|-
| [[Bongolava]] 
| align=&quot;right&quot; | 16 688 
| align=&quot;right&quot; | 326 600 
| align=&quot;right&quot; | 19,6 
| [[Tsiroanomandidy]] 
|-
| [[Faritra Sofia|Sofia]]
| align=&quot;right&quot; | 50 100 
| align=&quot;right&quot; | 940 800 
| align=&quot;right&quot; | 18,8 
| [[Antsohihy]] 
|-
| [[Faritra Boeny|Boeny]]
| align=&quot;right&quot; | 31 046 
| align=&quot;right&quot; | 543 200 
| align=&quot;right&quot; | 17,5 
| [[Mahajanga|Mahajanga I]] 
|-
| [[Faritra Betsiboka|Betsiboka]]
| align=&quot;right&quot; | 30 025 
| align=&quot;right&quot; | 236 500 
| align=&quot;right&quot; | 7,9 
| [[Maevatanana]] 
|-
| [[Faritra Melaky|Melaky]]
| align=&quot;right&quot; | 38 852 
| align=&quot;right&quot; | 175 500 
| align=&quot;right&quot; | 4,5 
| [[Maintirano]] 
|-
| [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]]
| align=&quot;right&quot; | 31 948 
| align=&quot;right&quot; | 877 700 
| align=&quot;right&quot; | 27,5 
| [[Ambatondrazaka]] 
|-
| [[Faritra Atsinanana|Atsinanana]]
| align=&quot;right&quot; | 21 934 
| align=&quot;right&quot; | 1 117 100 
| align=&quot;right&quot; | 50,9 
| [[Toamasina|Toamasina I]] 
|-
| [[Analanjirofo]] 
| align=&quot;right&quot; |  21 930 
| align=&quot;right&quot; | 860 800 
| align=&quot;right&quot; | 39,3 
| [[Fenoarivo Atsinanana]] 
|-
| [[Faritra Amoron'i Mania|Amoron'i Mania]]
| align=&quot;right&quot; | 16 141 
| align=&quot;right&quot; | 693 200 
| align=&quot;right&quot; | 42,9 
| [[Ambositra]] 
|-
| [[Matsiatra Ambony]]
| align=&quot;right&quot; | 21 080 
| align=&quot;right&quot; | 1 128 900 
| align=&quot;right&quot; | 53,5 
| [[Fianarantsoa|Fianarantsoa I]] 
|-
| [[Faritra Vatovavy-Fitovinany|Vatovavy-Fitovinany]]
| align=&quot;right&quot; | 19 605 
| align=&quot;right&quot; | 1 097 700 
| align=&quot;right&quot; | 56,0 
| [[Manakara]] 
|-
| [[Faritra Atsimo-Atsinanana|Atsimo-Atsinanana]]
| align=&quot;right&quot; | 18 863 
| align=&quot;right&quot; | 621 200 
| align=&quot;right&quot; | 32,9 
| [[Farafangana]] 
|-
| [[Faritra Ihorombe|Ihorombe]]
| align=&quot;right&quot; | 26 391 
| align=&quot;right&quot; | 189 200 
| align=&quot;right&quot; | 7,2 
| [[Ihosy]] 
|-
| [[Faritra Menabe|Menabe]]
| align=&quot;right&quot; | 46 121 
| align=&quot;right&quot; | 390 800 
| align=&quot;right&quot; | 8,5 
| [[Morondava]] 
|-
| [[Faritra Atsimo-Andrefana|Atsimo-Andrefana]]
| align=&quot;right&quot; | 66 236 
| align=&quot;right&quot; | 1 018 500 
| align=&quot;right&quot; | 15,4 
| [[Toliara|Toliara I]] 
|-
| [[Faritra Androy|Androy]]
| align=&quot;right&quot; | 19 317 
| align=&quot;right&quot; | 476 600 
| align=&quot;right&quot; | 24,7 
| [[Ambovombe]]
|-
| [[Faritra Anôsy|Anôsy]]
| align=&quot;right&quot; | 25 731 
| align=&quot;right&quot; | 544 200 
| align=&quot;right&quot; | 21,1 
| [[Tôlanaro|Taolagnaro]] 
|}

== Fifidianana ==
Natao tamin' ny 16 Martsa 2008 ny fifidianana ny filan-kevitry ny faritra voalohany ary tsy nisy intsony izany tao anatin' ny folo taona mahery.
[[Sokajy:Madagasikara]]

== Jereo koa ==

* [[Tantaran' i Madagasikara]]
* [[Governemanta Malagasy|Governemanta malagasy]]
* [[Pôlitika eto Madagasikara]]
* [[Faritany eto Madagasikara]]
* [[Distrika eto Madagasikara]]
* [[Kaominina eto Madagasikara]]
* [[Jeôgrafian'i Madagasikara|Jeôgrafian' i Madagasikara]]
* [[Vondrom-paritra]]
* [[Fitsinjaram-pahefana]]
* [[Fanapariaham-pahefana]]
* [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara]]
* [[Fitsinjaràn' ny tanim-pirenen' i Madagasikara]]

== Rohy ivelany ==
'''Lahatsoratra samihafa'''

* &quot;[https://www.cairn.info/revue-mondes-en-developpement-2008-1-page-29.htm Communes et régions à Madagascar, De nouveaux acteurs dans la gestion locale de l'environnement]&quot;, ''cairn.info''
* &quot;[https://library.fes.de/pdf-files/bueros/madagaskar/15144.pdf Lois annotées sur la décentralisation]&quot;, ''fes.de''
* &quot;[https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ Maroantsetra – Mananara : La création de la 24ème région adoptée en Conseil des ministres] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ |date=20230614174622 }}&quot;, ''midi-madagasikara.mg''
* &quot;[https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html Gouverneur de région : du provisoire permanent] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html |date=20230630084338 }}&quot;, ''madagascar-tribune.com'' 

'''Didy aman-dalàna'''
* &quot;[https://faolex.fao.org/docs/pdf/mad142823.pdf Loi n°2004-001 relative aux Régions]&quot; (pdf), faolex.fao.org
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf |date=20221211214148 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires] {{Wayback|url=https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf |date=20230630083602 }}.&quot;, ''dgfag.mg''
* &quot;[http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf Loi n°2014-021 relative à la représentation de l’Etat] {{Wayback|url=http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf |date=20240305050620 }}&quot; (pdf), ''droit-afrique.com''
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf |date=20211111073005 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2021/07/LOI-n%C2%B02021-012-CTD.pdf Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes]&quot; (pdf), ''assemblee-nationale.mg''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>8gadc57ql4107xmmq4bs4mwwbn8v2tv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143926</id>
      <parentid>1143925</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CrabeXBug</username>
        <id>20329</id>
      </contributor>
      <comment>/* Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toliara */</comment>
      <origin>1143926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21012" sha1="gvgcn8s6pwa68d9zh4mgaq2fe1s53yx" xml:space="preserve">[[Sary:Regions of Madagascar 2023.svg|vignette|492x492px|Ny faritra 24 eto [[Madagasikara]].]]
Ny '''faritra eto Madagasikara''' dia fizaràna ny tanim-pirenena malagasy, izay neritreretin' ny mpamolavola ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]] sy ny [[lalàna fehizoro]] momba izany ho [[vondrom-paritra]] [[Fitsinjaram-pahefana|itsinjaram-pahefana]], lehibe noho ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]] sy kely noho ny [[Faritany eto Madagasikara|faritany]], sady fari-piadidiana ara-pitantanan-draharaham-panjakana, izay miisa dimy amby roapolo (raha roa amby roapolo izany tamin' ny fiantombohany).  

Ny faritra no lasa fizaràna voalohany ny tanim-pirenena [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] tamin'ny fanafoanana ny maha vondrom-paritra ny faritany enina tamin'ny volana Ôktôbra 2009 ary ny namoronana ny faritra eto [[Madagasikara]] tamin' ny alalan' ny lalàna faha-2004-001. Tamin' ny fanovana ny lalàmpanorenana tamin' ny taona 2010 dia lasa fizaràna ao amin' ny faritany, izay naverina ho vondrom-paritra itsinjaram-pahefana, indray ny faritra. Ny lalàna faha-2014-020 tamin' ny taona 2014 dia nilazalaza amin' ny antsipiriany ny amin' ny [[Vondrom-paritra eto Madagasikara|vondrom-paritra misy eto Madagasikara]] (ny faritany sy ny faritra ary ny kaominina)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2015/05/Loi-n%C2%B02014-020_fr.pdf Loi 2014-020 fixant le nombre, la dénomination... des Collectivités territoriales décentralisées] {{Wayback|url=https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2015/05/Loi-n%C2%B02014-020_fr.pdf |date=20180219090309 }}&quot;, ''www.assemblee-nationale.mg'', 27 septembre 2014 ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.assemblee-nationale.mg%2Fwp-content%2Fuploads%2F2015%2F05%2FLoi-n%25C2%25B02014-020_fr.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url Arsiva]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Araka ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenan' i]] [[Madagasikara]] tamin' ny taona 2010 dia anisan' ny vondrom-paritra itsinjaram-pahefana sady faritra ara-pitantanan-draharaham-panjakana ao amin' ny sehatry ny [[fanapariaham-pahefana]] ny faritra satria mifehy koa ny lehiben' ny distrika sy ny lehiben' ny sampan-draharaham-panjakana ny lehiben' ny faritra. Ankehitriny dia fanapariaham-pahefana mifangaro fa tsy [[fitsinjaram-pahefana]] no satan' ny faritra eto Madagasikara noho ny mpitarika azy (ny [[governora]]) tsy olom-boafidy fa olom-boatendrin' ny filohan' ny Repoblika. Na dia faritan' ny Lalàmpanorenana ho vondrom-paritra itsinjaram-pahefana aza ny faritra dia mampanakaiky azy ireo kokoa amin' ny rafi-pitantanana anapariaham-pahefana ny ny fanendren' ny fanjaka foibe ny governora.  

== Fametrahana ny faritra ==

=== Ny fanao ankehitriny ===

==== Tsy fampiharana ny voalazan' ny lalàna ====
Araka ny voalazan' ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana malagasy]] sy ny [[lalàna fehizoro]] momba ny [[vondrom-paritra]] na ny faritra manokana eto [[Madagasikara]] dia misy fahefana roa ny ao amin' ny fitantanana ny faritra, dia ny Filankevitra sy ny Birao mpanatanteraka. Ny mpikambana ao amin' ny Filankevitra ao amin' ny faritra dia tokony ho mpanolotsaina voafidy izay tarihin' ny filoha nofidin' izy ireo, fa ny Birao mpanatanteraka kosa dia tarihin' ny lehiben' ny faritra izay olom-boafidy ihany koa sady misolo tena ny Governemanta eo amin' ny faritra iadidiany. 

Tsy tanteraka hatrany ny voalazan' ny lalàmpanorenana na ny lalàna fehizoro tandrify izany, hatramin' ny namoronana ny faritra, ny amin' ny tokony hifidianana ny lehiben' ny faritra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/ctd.pdf Loi organique N° 2014 – 018 du 12 septembre 2014]&quot;, ''www.ceni-madagascar.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ankehitriny dia tendren' ny [[filohan' ny Repoblika]] mivantana ny lehiben' ny faritra izay atao hoe [[governora]]. Tsy voatsangana ny filankevi-paritra izay tokony hisahana ny fanapahan-kevitra sy handany ny tetibola ary hanaramaso ny asan' ny Birao mpanatanteraka. Ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]] ihany ankehitriny no mahafeno ny fepetra araka ny lalàna maha [[vondrom-paritra]] [[Fitsinjaram-pahefana|itsinjaram-pahefana]] azy.

==== Sata tetezamita ====
Ny satan’ ny faritra eto Madagasikara sy ny fanarahana ny foto-kevitry ny fitsinjaram-pahefana araka ny voalazan' ny lalàmpanorenana dia mifanohitra amin' ny fomba fanao ankehitriny, amin' ny fisian’ ny governora voatendry fa tsy lehiben' ny faritra voafidy. Raha tena fitsijaram-pahefana tokoa no atao dia tafiditra ao anatin' izany ny famindram-pahefana avy amin' ny Fanjakana foibe amin' ny vondrom-paritra izay miavaka amin' io fanjakana io, manana ny maha ara-dalàna azy sy manana fizakan-tena ara-pitantanana sy ara-bola&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.undp.org/fr/madagascar/communiques/madagascar-decentralisation-et-gouvernance-efficace Madagascar : décentralisation et gouvernance efficace]&quot;, ''www.undp.org'' (PNUD)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ireo vondrom-paritra ireo dia tantanin' ny manam-pahefana nofidin' ny vahoaka eo an-toerana. Ny hevi-dehibe dia ny famindrana ny fahefana hanapa-kevitra amin' ny faritra izay manana ny fizakan-tenany.

Ny fanapariaham-pahefana dia fisoloan-tena ny fanjakana foibe sahanin' ny manam-pahefana eo an-toerana, izay eo ambany fahefan' ny fahefana foibe. Tsy manana fizakan-tena amin' ny fanapahan-kevitra tena izy ny solontena sady miasa amin' ny maha mpampita hafatra avy amin' ny Fanjakana foibe&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny tsy fisian’ ny lehiben' ny faritra voafidim-bahoaka sy ny fisian' ny governora notendren' ny filohan' ny Repoblika dia rafitra manohana ny fanapariaham-pahefana fa tsy fitsinjaram-pahefana. Ny governora dia solontenam-panjakana ary tompon' andraikitra manoloana ny filohan' ny Repoblika izay nanendry azy amin' izany, izany dia mametra ny fizakan-tenan' ny faritra.

Mamaritra anefa ny Lalàmpanorenana fa dia vondrom-paritra itsinjaram-pahefana ny ny faritra. Miteraka fifanoherana eo amin' ny rijanteny sy ny fampiharana izany. Fitsinjaram-pahefana tsy tanteraka no misy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.undp.org/fr/madagascar/communiques/madagascar-relance-son-processus-de-decentralisation Madagascar relance son processus de décentralisation]&quot;, www.undp.org&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Ny zavatra tokony ho tanterahina ====
Mba hahatonga faritra eto Madagasikara hifanaraka tanteraka amin' ny môdelin’ ny fitsinjaram-pahefana dia ilaina ny fanaovana fifidianana ny lehiben' ny faritra, sy ny fanamafisana ny fizakan-tena ara-bola any amin' ny faritra, ary ny fametrahana mazava sy fanamafisana ny fahaiza-manao nafindra any amin' ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.pseau.org/outils/ouvrages/mg_ambafrance_assises_2_cooperation_decentralisee.pdf Les Assises de la coopération décentralisée à Madagascar ont été une occasion]&quot;, www.pseau.org&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Raha ny zava-misy dia misy ny fifanipahana eo amin' ny finiavana araka ny lalàmpanorenana izay manohana ny fitsinjaram-pahefana sy ny fanao pôlitika izay te hihazona hatrany ny fifehezana avy any amin' ny foibe ny zava-misy eny ifotony. Mampametra-panontaniana lehibe momba ny fitantanana ifotony sy ny faharisihan' ny olom-pirenena handray anjara mavitrika izany toe-javatra izany.

=== Ny antony itazomana ny faritra ho anaty sata sadasada ===

==== Fampivangongoam-pahefana ====
Ny fanendrena governora dia ahafahan' ny fitondrana foibe mitana ny fifehezana ny faritra. Izany dia miantoka ny fanaraha-maso bebe kokoa ataon' ny fitondrana foibe ny fitantanana eny ifotony sy ny loharanon-karena ary ny pôlitikam-panjakana tokony hampiharina ampiharina eo an-toerana. Ny fanendrena olona azo itokisana ho lehiben' ny faritra, ny governemanta foibe dia mahazo antoka ny tsy fivadihan' izy ireo sy ny fanohanan' izy ireo, izay mety zava-dehibe mandritra ny fotoam-pifidianana na manoloana ny hetsi-panoherana. Izany koa dia ahafahana mametra ny fisandratan' ny fahefana avy eo an-toerana izay mety hifaninana amin' ny fitondrana foibe.

==== Tahotra ny tsy fahamarinan-toerana ====
Ny fitondrana foibe dia mihevitra fa ny fanendrena governora, izay matetika avy amin' ny fitantanan-draharaham-panjakana na mpitandro ny filaminana, dia mety kokoa amin' ny fitantanana ny krizy sy ny disadisa eny an-toerana raha ampitahaina amin' ny fifidianana ny mpanao pôlitika izay azon' ny olona toherina ny fahefany.

==== Fahasahiranana eo amin' ny fampiharana sy ara-pitaovana ====
Mitaky famatsiana ara-bola sy ara-pitaovana lehibe ny fikarakarana ny fifidianana isam-paritra, indrindra amin' ny firenena toa an' i Madagasikara izay mety ho voafetra ny fotodrafitrasa. Aleon' ny fanjakana foibe misoroka ireo fandaniana sy fahasahiranana ireo amin' ny fitazonana ny rafitra misy fanendrena.

==== Kolontsain' ny fampivangongoam-pahefana ====
Ny [[tantaran' i Madagasikara]] dia voamariky ny kolontsaina matanjaka mampivangongo fahefana. Ny fihazonana ny rafitra anendrena governora dia mifandray amin' ny ampahany amin' ny kolontsaina pôlitika izay manome lanja ny fanaraha-maso avy ao amin' ny fanjakana foibe, izay môdely nolovaina avy amin' ny fanjanahan-tany. Na eo aza ny fepetra voalazan' ny lalàmpanorenana dia misy ny tsy fisian’ ny finiavana pôlitika eo anivon’ ny fanjakana amin’ ny fanatanterahana ny tena fitsinjaram-pahefana marina. Ny fitazonana ny rafitra misy amin' izao fotoana izao dia fomba ialana amin' ny fepetra takian' ny lalàmpanorenana nefa tsy manohitra izany an-karihary.

==== Fanaovana fitaovana pôlitika ====
Ny fanendrena governora dia azo ampiasaina hamalian-tsoa ny mpiara-dia ara-pôlitika na ny olona izay nanohana ny fitondrana. Izany dia ahafahana manamafy ny tambajotra pôlitika sady miantoka ny tsy fivadihan' izy ireo. Amin' ny fametrahana olona azo itokisana ho governoram-paritra, ny governemanta foibe dia afaka mifehy tsara kokoa ny loharanon-karena sy ny olom-panjakana eo an-toerana ary mampiasa izany amin' ny tanjona momba ny fifidianana.

=== Ny vokatry ny tsy fanarahana ny lalàna ===

==== Tsy fampiharana feno ny demôkrasia ====
Ny tsy fisian' ny fifidianana lehiben' ny faritra dia manaisotra ny zo omen' ny lalampanorenana ny  vahoaka hifidy ny mpitondra azy. Ny governora, izay tendren' ny fitondrana foibe dia tompon' andraikitra manoloana ny mpanendry azy fa tsy manoloana ny olom-pirenena ao amin' ny faritra feheziny. Izany dia miteraka tsy fahampian' ny demôkrasia sy fahalemen' ny fanohanam-bahoaka ny mpitondra azy eo an-toerana.

Ny governora, matetika avy amin' ny fitondrana foibe, izay matetika akaiky ny fitondrana, dia mety tsy mahafantatra ny zava-misy ao amin' ny toerana anendrena azy sy ny filan' ny mponina manokana. Manimba ny fahombiazan' ny hetsika ataon' izy ireo izany sy ny fiheverana ny maha izy azy manokana ny faritra.

==== Sakana amin' ny fampandrosoana ny eo amin' ny faritra ====
Ny fanendrena governora dia manamafy ny fifehezan' ny fitondrana foibe ny faritra ary mametra ny fizakan-tenan' ny manampahefana eo an-toerana. Ny fanapahan-kevitra lehibe dia matetika no raisina ao [[Antananarivo]], tsy misy fifampidinihana marina amin' ny mpisehatra amin' ny fampandrosoana eo an-toerana. Izany dia mety hampiadana ny fampandrosoana eo an-toerana sy ny fampifanarahana ny pôlitika amin' ny zava-misy eo amin' ny faritra.

Ny tsy fisian' ny fizakan-tena tena izy dia manasarotra ny fandrindrana ny hetsika eo amin' ny samy mpisehatra amin' ny fampandrosoana eo an-toerana (fiarahamonina, asam-panjakana, fiarahamonim-pirenena). Miteraka tsy fahombiazana eo amin' ny fampiharana ny pôlitikam-panjakana sy mahatonga fandanindaniam-bola foana izany.

Ny tsy fahampian' ny fandraisan' ny olom-pirenena anjara amin' ny fitantanana ny raharaham-pirenena dia mitarika amin' ny tsy firaharahan' ny olom-pirenena ary tsy fahalianana amin' ny olana eo amin' ny faritra. Manimba ny fahaveloman' ny demôkrasia eo an-toerana sy mametra ny fahafahan' ny faritra hampandroso ny tenany amin' ny fomba maharitra izany.

== Ny faritra isam-paritany ==
Toy izao ny fitsinjaran' ireo faritra ireo isam-paritany:

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' Antsiranana ===
Misy faritra roa ny ao amin'ny [[Faritanin' Antsiranana]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Diana]]
* [[Faritra Sava]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Mahajanga ===
Misy faritra efatra ny ao amin' ny [[Faritanin' i Mahajanga]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Boeny]]
* [[Faritra Betsiboka]]
* [[Faritra Melaky]]
* [[Faritra Sofia]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' Antananarivo ===
Misy faritra efatra ny ao amin' ny [[Faritanin' Antananarivo]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Itasy]]
* [[Faritra Analamanga]]
* [[Faritra Bongolava]]
* [[Faritra Vakinankaratra]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toamasina ===
Misy faritra telo ny ao amin' ny [[Faritanin' i Toamasina]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Alaotra-Mangoro]]
* ''[[Faritra Mangoro]]''&lt;ref&gt;[https://2424.mg/news/andry-rajoelina-confirme-sa-volonte-de-mettre-en-place-la-region-mangoro/ &lt;small&gt;La region Mangoro&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* [[Faritra Ambatosoa]]
* [[Faritra Analanjirofo]]
* [[Faritra Atsinanana]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa ===
Misy faritra dimy ny ao amin' ny [[Faritanin' i Fianarantsoa]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Atsimo-Atsinanana]]
* [[Faritra Amoron'i Mania]]
* [[Faritra Ihorombe]]
* [[Faritra Matsiatra Ambony]]
* [[Faritra Vatovavy]]
* [[Faritra Fitovinany]]

=== Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toliara ===
Misy faritra efatra ny ao amin' ny [[Faritanin' i Toliara]], ka ireto avy izy ireo:

* [[Faritra Atsimo-Andrefana]]
* [[Faritra Anôsy]]
* [[Faritra Androy]]
* [[Faritra Menabe]]

== Ny faritra 22 eto Madagasikara ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;

!
Anarana 
!
Velarantany
(km²) 
!
Isam-ponina
(faminavinana 2004)
!
Hakitroky

ny mponina 
!
Renvohitra 
|-
| [[Faritra Diana|Diana]]
| align=&quot;right&quot; | 19 266 
| align=&quot;right&quot; | 485 800 
| align=&quot;right&quot; |25,2 
| [[Antsiranana]] 
|-
| [[Sava]] 
| align=&quot;right&quot; | 25 518 
| align=&quot;right&quot; | 805 300 
| align=&quot;right&quot; | 31,6 
| [[Sambava]] 
|-
| [[Itasy]] 
| align=&quot;right&quot; | 6 993 
| align=&quot;right&quot; | 643 000 
| align=&quot;right&quot; | 91,9 
| [[Miarinarivo]] 
|-
| [[Faritra Analamanga|Analamanga]]
| align=&quot;right&quot; | 16 911 
| align=&quot;right&quot; | 2 811 500 
| align=&quot;right&quot; | 166,3 
| [[Antananarivo|Antananarivo-Renivohitra]] 
|-
| [[Faritra Vakinankaratra|Vakinankaratra]]
| align=&quot;right&quot; | 16 599 
| align=&quot;right&quot; | 1 589 800 
| align=&quot;right&quot; | 95,8 
| [[Antsirabe|Antsirabe I]] 
|-
| [[Bongolava]] 
| align=&quot;right&quot; | 16 688 
| align=&quot;right&quot; | 326 600 
| align=&quot;right&quot; | 19,6 
| [[Tsiroanomandidy]] 
|-
| [[Faritra Sofia|Sofia]]
| align=&quot;right&quot; | 50 100 
| align=&quot;right&quot; | 940 800 
| align=&quot;right&quot; | 18,8 
| [[Antsohihy]] 
|-
| [[Faritra Boeny|Boeny]]
| align=&quot;right&quot; | 31 046 
| align=&quot;right&quot; | 543 200 
| align=&quot;right&quot; | 17,5 
| [[Mahajanga|Mahajanga I]] 
|-
| [[Faritra Betsiboka|Betsiboka]]
| align=&quot;right&quot; | 30 025 
| align=&quot;right&quot; | 236 500 
| align=&quot;right&quot; | 7,9 
| [[Maevatanana]] 
|-
| [[Faritra Melaky|Melaky]]
| align=&quot;right&quot; | 38 852 
| align=&quot;right&quot; | 175 500 
| align=&quot;right&quot; | 4,5 
| [[Maintirano]] 
|-
| [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]]
| align=&quot;right&quot; | 31 948 
| align=&quot;right&quot; | 877 700 
| align=&quot;right&quot; | 27,5 
| [[Ambatondrazaka]] 
|-
| [[Faritra Atsinanana|Atsinanana]]
| align=&quot;right&quot; | 21 934 
| align=&quot;right&quot; | 1 117 100 
| align=&quot;right&quot; | 50,9 
| [[Toamasina|Toamasina I]] 
|-
| [[Analanjirofo]] 
| align=&quot;right&quot; |  21 930 
| align=&quot;right&quot; | 860 800 
| align=&quot;right&quot; | 39,3 
| [[Fenoarivo Atsinanana]] 
|-
| [[Faritra Amoron'i Mania|Amoron'i Mania]]
| align=&quot;right&quot; | 16 141 
| align=&quot;right&quot; | 693 200 
| align=&quot;right&quot; | 42,9 
| [[Ambositra]] 
|-
| [[Matsiatra Ambony]]
| align=&quot;right&quot; | 21 080 
| align=&quot;right&quot; | 1 128 900 
| align=&quot;right&quot; | 53,5 
| [[Fianarantsoa|Fianarantsoa I]] 
|-
| [[Faritra Vatovavy-Fitovinany|Vatovavy-Fitovinany]]
| align=&quot;right&quot; | 19 605 
| align=&quot;right&quot; | 1 097 700 
| align=&quot;right&quot; | 56,0 
| [[Manakara]] 
|-
| [[Faritra Atsimo-Atsinanana|Atsimo-Atsinanana]]
| align=&quot;right&quot; | 18 863 
| align=&quot;right&quot; | 621 200 
| align=&quot;right&quot; | 32,9 
| [[Farafangana]] 
|-
| [[Faritra Ihorombe|Ihorombe]]
| align=&quot;right&quot; | 26 391 
| align=&quot;right&quot; | 189 200 
| align=&quot;right&quot; | 7,2 
| [[Ihosy]] 
|-
| [[Faritra Menabe|Menabe]]
| align=&quot;right&quot; | 46 121 
| align=&quot;right&quot; | 390 800 
| align=&quot;right&quot; | 8,5 
| [[Morondava]] 
|-
| [[Faritra Atsimo-Andrefana|Atsimo-Andrefana]]
| align=&quot;right&quot; | 66 236 
| align=&quot;right&quot; | 1 018 500 
| align=&quot;right&quot; | 15,4 
| [[Toliara|Toliara I]] 
|-
| [[Faritra Androy|Androy]]
| align=&quot;right&quot; | 19 317 
| align=&quot;right&quot; | 476 600 
| align=&quot;right&quot; | 24,7 
| [[Ambovombe]]
|-
| [[Faritra Anôsy|Anôsy]]
| align=&quot;right&quot; | 25 731 
| align=&quot;right&quot; | 544 200 
| align=&quot;right&quot; | 21,1 
| [[Tôlanaro|Taolagnaro]] 
|}

== Fifidianana ==
Natao tamin' ny 16 Martsa 2008 ny fifidianana ny filan-kevitry ny faritra voalohany ary tsy nisy intsony izany tao anatin' ny folo taona mahery.
[[Sokajy:Madagasikara]]

== Jereo koa ==

* [[Tantaran' i Madagasikara]]
* [[Governemanta Malagasy|Governemanta malagasy]]
* [[Pôlitika eto Madagasikara]]
* [[Faritany eto Madagasikara]]
* [[Distrika eto Madagasikara]]
* [[Kaominina eto Madagasikara]]
* [[Jeôgrafian'i Madagasikara|Jeôgrafian' i Madagasikara]]
* [[Vondrom-paritra]]
* [[Fitsinjaram-pahefana]]
* [[Fanapariaham-pahefana]]
* [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara]]
* [[Fitsinjaràn' ny tanim-pirenen' i Madagasikara]]

== Rohy ivelany ==
'''Lahatsoratra samihafa'''

* &quot;[https://www.cairn.info/revue-mondes-en-developpement-2008-1-page-29.htm Communes et régions à Madagascar, De nouveaux acteurs dans la gestion locale de l'environnement]&quot;, ''cairn.info''
* &quot;[https://library.fes.de/pdf-files/bueros/madagaskar/15144.pdf Lois annotées sur la décentralisation]&quot;, ''fes.de''
* &quot;[https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ Maroantsetra – Mananara : La création de la 24ème région adoptée en Conseil des ministres] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ |date=20230614174622 }}&quot;, ''midi-madagasikara.mg''
* &quot;[https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html Gouverneur de région : du provisoire permanent] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html |date=20230630084338 }}&quot;, ''madagascar-tribune.com'' 

'''Didy aman-dalàna'''
* &quot;[https://faolex.fao.org/docs/pdf/mad142823.pdf Loi n°2004-001 relative aux Régions]&quot; (pdf), faolex.fao.org
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf |date=20221211214148 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires] {{Wayback|url=https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf |date=20230630083602 }}.&quot;, ''dgfag.mg''
* &quot;[http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf Loi n°2014-021 relative à la représentation de l’Etat] {{Wayback|url=http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf |date=20240305050620 }}&quot; (pdf), ''droit-afrique.com''
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf |date=20211111073005 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2021/07/LOI-n%C2%B02021-012-CTD.pdf Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes]&quot; (pdf), ''assemblee-nationale.mg''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>gvgcn8s6pwa68d9zh4mgaq2fe1s53yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriamasinavalona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190708</id>
    <revision>
      <id>1143894</id>
      <parentid>1143685</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) */</comment>
      <origin>1143894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145840" sha1="coq4qj5x878tnfl1pt5sfmpxv3rctf7" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana Antananarivo, Renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. 

Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no nahatonga izany.

Nisy roambinifolo vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny taona 1710. Heverina ho naharitra zato taona ny andro niainany.  
 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa vazimba nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810).  

Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. 

Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). 

Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany.  

Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Rahefa niamboho [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] dia ny zanany lahimatoa [[Andrianjakatsitakatrandriana]] aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo zandry olona  dia nampanoavina  teo Alasora  nanaraka ilay didy fandovam-panjakana  atao hoe ''«'' [[fanjakana arindra]] » ka ny zokiny aloha no manjaka, vao izay mandimby ny zandriny, fa hoy rainy taminy: « Zandrin’olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy! »

Nolazaina fa naditra sy tsy nahay nitondra fanjakana Razaka ka nangidy hoditra tamin’ ny vahoaka. Maro ny tantara mikasika ny fanonganana an-dRazaka, fa ity ihany no ho raisina fa mety mahafehy azy rehetra: 

Rehefa tao anatin’ny fahoriana toy izany ny vahoaka, dia  nisy loholona hendry, Andriamampandry no anarany, [[Hova|hovalahy]] avy amin’ny Zafimbazaha Dilambato, fa teny Andraisisa no nipetraka.
&lt;blockquote&gt;
«'' Izaho, hoy izy, handeha hamangy andriana! »'' 
&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;
 
&lt;/blockquote&gt;
Rehefa tonga tao amin-dRazakatsitakatrandriana tao Antananarivo izy dia nanontany hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny Andriana ô ! firy moa ny fonao ? »''
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ka fo firy ny foko fa tsy ho tokana ihany ! »''&lt;/blockquote&gt;,hoy Razaka namaly

&lt;blockquote&gt;''« Eny lahy, fa tokam-po Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt; , hoy Andriamampandry.

Dia lasa indray izy nankeny [[Alasora]], tao amin-dRazakanavalondralambo, nanontany nanao hoe:

&lt;blockquote&gt;''« Ry zanakandriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Fo firy ny foko ? fa fo roa , fo telo ! »''&lt;/blockquote&gt;  hoy ity farany namaly,&lt;blockquote&gt;''« Eny, lahy, hoy Andriamampandry, fa roa fo tokoa Razakanavalondralambo ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nanangona ny olon-kendry rehetra Andriamampandry, dia nampifidy izy: &lt;blockquote&gt;''« Iza no ho anareo, ry ley loholona: ny fo tokana sa ny fo roa ? »''&lt;/blockquote&gt;

Ny sasany naka ny fo tokana, ny hafa naka ny fo roa.  

&lt;blockquote&gt;''« Ela loatra izany, hoy Andriamampandry, fa ny fo tokana hamono izy dia izy irery no manapaka tsy miera,hamelona izy dia izy irery no miera; fa ny fo roa, hamono, miera amin’ny vahoaka, misy soa holazaina, miera amin’ny vahoaka ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia ny fo roa no nalain’ny vahoaka. Lasa ary Andriamampandry hikarakara ny raharaha, fa nony teny an-dalana dia notsenain’Andriamanalina, olon-kendry iray nataony hoe:&lt;blockquote&gt;''« Aza miteny ianao fa alao hanaovako azy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Nankeo Faliarivo Andriamanalina niantso an-d[[Razakatsitakatrandriana]] nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Mandre ve ianareo ? Avoahy Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny tao an-tanàna: 

&lt;blockquote&gt;''« Ahoana no amoahana ny andriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy  Andriamanalina nanohy sady nanozona:

&lt;blockquote&gt;''« Raha mankeny Andemaka, alemahon’Andriamanitra ! Mankeny Volasarika, sarihon’Andriamanitra ! Mankeny Ambodikongona,kongonin’Andriamanitra ! Mankeny Ambanidia, mbiaza ambany dian-dRazakanavalondralambo Razakatsitakatra ! »'' ''Nakopany ny lambany dia lasa izy.''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Nozonin’ny olona ianao Tompokolahy ! » &lt;/blockquote&gt;''hoy  Andriampanihiany, [[tsindranolahy]]. Dia hoy Andriamampandry:''

&lt;blockquote&gt;''« Izao no sikidinao, Tompokolahy, fa nozonin’ny olona ianao: mankanesa any Anteza ianao. »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nankany Anteza tokoa Razakatsitakatra, ary dia niala teny [[Alasora]] Razakanavalondralambo; nifindra nankeo Ambodivoanonoka, Antsahondra, Ambatobevanja, Razakatsitakatra, ary niampita nankeo Ambohipo, dia teo [[Ambatoroka]] ary Faliarivo Razakanavalondralambo; tonga teo Avaratr’Andohalo, Razakatsitakatra, fa Razakanavalondralambo kosa tonga tao Anatirova Antananarivo, nohobin’ny vahoaka  ka naka ny anarana hoe Andriamasinavalona.

Nodoran’Andriamapandry ny tranony teo avaratra [[Andohalo]], ka lao Razakatsitakatrandriana ary niloa-bava hoe « Mamitaka ! », lasa nivalana nikandrefana nihazo an'Antsakalava.

Ilay toerana  naharesen’Andriamasinavalona an-dRazakatsitakatrandriana dia natao tsy azo alehan’ny [[andriana]] na ny entan’andriana, fa fady ka natao hoe Ambohimanoro, satria misy olana mijoro eo manoro ny làlana  tsy azo aleha  mianavaratra na miakandrefana.	

Nalahelo anefa Andriamasinavalona rahefa lasa tokoa ilay zokiny, ka nony tonga teny Andriantany izy mianakavy, dia nandefasany lehilahy fito lahy nampitondrainy teny toy izao: &lt;blockquote&gt;''« Iny ny basy iray, lefona efatra, ento hiarovanareo tena, ary iny ny vola iray kitapo (20 piastra) hataonareo vatsy sy hivelomana any amin'izay toerana tianareo. »''&lt;/blockquote&gt;

Nahita izany Andrianjakatsitakatrandriana dia nitodika niantsinanana nivavaka tamin’[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra Andriananahary]] sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], nisaotra sy nitso-drano an-jandriny ho ela fanapahana, ho tratr’izay ela indrindra. Feno herim-po vaovao indray izy mianakavy nanohy ny dia niankandrefana ho any Antsakalavan’ i Boina.

Toy izany no fanehoan’Andriamasinavalona ny fahendreny sy ny hatsaram-panahiny, fa na dia nanana ny fahefana tsy refesi-mandidy aza izy, dia nanao am-po fa vonona mandrakariva hiera amin’ny vahoaka aloha vao mandray fanampahan-kevitra ary tsy mba nanenji-dresy izy. Tsy izy no nanongana sy nandroaka an’Andrianjakatsitakatrandriana zokiny teo amin’ ny fitondrana, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny tetikadin’Andriamampandry hovalahy mpanolontsaina.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’[[Andriatsimitoviaminandriandehibe]] rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra [[Andringitra]] ny avaratra-andrefana, [[Angavokely]] ny farany antsinanana, [[Alasora]] sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny [[Heniheny|heniheni]]&lt;nowiki/&gt;n’ i [[Betsimitatatra]] ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na [[tompomenakely]] nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana ([[Andriampanarivofonamanjaka]]), tany Manohilahy avaratra ([[Andriamasinteny]]), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive ([[Andriandanitramantany]]), sns…
Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny [[ady an-trano]], noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao [[andevo]] hamidy amin’ny mpijirika [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Arabo (vahoaka)|Arabo]]. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e:
Raha niainga hono avy any [[Ifanongoavana]] (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:&lt;blockquote&gt;''« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano.  
Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny [[mosary]]; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. 
Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny [[fandriampahalemana]] hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina  hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana .
Tsy tamin’ny [[basy]] aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny [[fanambadiana]] indrindraindrindra .
Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-[[Fampirafesana|hampirafy]], fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa. 

Nisy fifanekena na [[velirano]] natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana [[Orimbato|orim-bato]]&lt;nowiki/&gt;m-panoavana sy [[fihavanana]] manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »

Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, [[Amoronkay]], izay nisy [[tompomenakely]] nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa [[Andriampanarivofonamanjaka]], mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.

Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina [[velirano]] Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.

Dia hoy Andriamasinavalona:
&lt;blockquote&gt;
''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny [[Ranavalontsimitoviaminandriana]] ary hoy izy nanafatra:  
&lt;blockquote&gt;
''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny [[Bezanozano]], nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny [[Ontaiva]]; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’[[Angavo]], nahazo an’Ambohimasina, teo [[Ambohitrandriamanitra]], teo Andranomalaza nankeo [[Sambaina]] dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy [[Ivakiniadina]].
Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.

Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy:
&lt;blockquote&gt;
''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy.
Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia:
*[[Andrianjakavololonandriana]], izay napetrany teo Ambohitrarivo hitondra an’Avaradrano - Vakiniadina;
*sy [[Andriantsimitovifonamanjaka]], nanjaka tao Ambohitrandriamanitra taty aoriana nitondra an’Ivakinisisaony.
Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny [[Andriamasinavalona (foko)|foko Andriamasinavalona]].

Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:

Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo:
*	Tsy ovana ny fenitra efa nisy fa mipetraka ho tompom-bodivona amin’ny menakeliny, ho lovain-taranaka;
*	 mety hanjaka zanaka koa any aoriana.
Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia [[Andriandanitramantany]] no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive;  nalain’Andriamasinavalona  ho vady [[Ralanimboahangy]] zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’[[Andramasina]] ho [[vodivona]].

Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] dia nisy andriana  maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany [[Andriamasinteny]] tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe [[Ramananandrianjaka]], ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’[[Andriantomponimerina]] mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]].

Toraka izany [[Ranavalontsitakatrimerina]] andriambavy avy amin’ny [[Zanadralambo]] nalainy ho vady ka ny zanany dia nomeny hanjaka tao [[Ambohitrabiby]]; ary [[Ramananimerina]] kosa, dia zanak’andriana avy ao Antananarivo ihany ka [[Andrianjakanavalomandimby]] zanany dia nampanjakaina tao Antananarivo ihany.

[[Ratompondraondriana]]&lt;ref&gt;Pierre Razafimbelo (1911), « ''Tantaran'ny andrianteloray »'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, zanaky ny [[Andriateloray]], nateraky ny [[Andriandranando]] ary taizan’ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe [[Avaradrano]] iny; ka ny zanak’izy ireo  [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka]], dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano .
Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:

Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:

Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:

&lt;blockquote&gt;
''« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»''
&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: 
&lt;blockquote&gt;
''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! ''
&lt;br&gt;''– Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
&lt;/blockquote&gt;

Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Fifanarahana tamin’ny mpanjakan’Imamo Andriamasinavalona, Andriamatahobelirano. 

Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy [[Andriambahoaka]], mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe [[Andriambahoakampovoanitany]] no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy : 

Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno  amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: 
&lt;blockquote&gt;
''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »'' 
&lt;/blockquote&gt;

Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo .
Dia hoy izy roa lahy:
&lt;blockquote&gt;
''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.

Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.

Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny [[Antehiroka]] mpitsitsika azy:
&lt;blockquote&gt;
''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, [[volafotsy]] hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.

Ny teto Antananarivo kosa  nihira nanao hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.

Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo  ianao toy ny tompony ! »
 
Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany: 
* ny atsinanana: Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty;
* ny avaratra, Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka;
* ny andrefana: Vakin’Iombifotsy;
* ary ny farany atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive, manamorona ny efitra atsimo.

Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona dia nisy mosary lehibe, natao hoe « Tsimiofy » saika nandripaka ny vahoaka merina. Nisy rivotra sy orana nikija nandritry ny iray volana izay niverimberina isan-taona, namely ka potika avokoa ny voly na an-tanety na an-tanimbary; tsy nanana hanin-kohanina intsony ny olona ka tratra hatramin’ ny fianakavian’ ny andriamanjaka. 
Naniraka olona nitady vary sy hanina na ho vidina aza Andriamasinavalona ka tsy nahita raha tsy tany amin’ Andriandrivotra, tao Andraisisa, izay nanome maimaim-poana sy nanolotra hanina fanampiny aza ka faly ny andriamanjaka. Ary izay no nahatonga ilay fitenenana hoe : « Hany vary Andraisisa ! ». Novaliana soa Andriandrivotra ka natao menabe Andraisisa fa tsy menakely intsony.

Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny [[fefiloha]] nanomboka hatreo [[Ankadimbahoaka]] ka hatrany andrefan’[[Ilanivato]], mba ho tonga tanimbary midadasika i [[Betsimitatatra]] hiveloman’ny olony, fa hoy izy :&lt;blockquote&gt; ''« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »'' &lt;/blockquote&gt;

Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:

* Nampitomboina ny raharam-barotra ka nametraka ny « tsena » izy toeram-pihaonana amin’ny fifanankalozana sy nampiasana ny vola (ariary avy amin'ny ''real'' [[Espaina|espaniôla]]) sy ny vakivakim-bola. Koa efa nisy ny tsena isan-kerinandro sy isan-tokon’Imerina  tamin’izany (fa tsy vao tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] akory vao nisy).
* Nividy tafondro iray izy (tafondro voalohany teto  Imerina), tsy entina hiady akory fa marika hampitandremana ny olona fa tokony hanjaka ny filaminana sy fandriampahalemana (fa raha manakorontana dia mipoaka io tafondro « Befeo » io, ka matiny).
* Nametraka ilay fomba  atao hoe « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana; ka tsy ny hena vody ondry ara-bakiteny intsony no natao fa nosoloina zavatra hafa na vola izany, na tany, na firavaka  ….

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy:
Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny [[Tsiarondahy]], ny [[Madiotanana]], ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.

Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe:
''«'' ''Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e !'' ''»'' (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny [[Ambaniandro]] no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! »'' 
Raha samy andriana dia ny  fiarahabana ''« Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.

Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.

Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’[[omby volavita]]; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]], tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]].

Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka ([[Ralambo]], Andriamasinavalona ary [[Andrianampoinimerina]] tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.  

Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i [[Trimofoloalina]], nahafoy tena nety atao sorona  velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany).
Tao Besakana no nisy ny « [[afo tsy maty]] » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.

Ny [[Zanakandriana]] voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny [[Andrianteloray]] sy ny [[Zanadralambo]] izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny [[Zazamarolahy]] sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]]; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:

	Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe ''«'' ''Tsara và, tompoko !'' ''»''.  

* Ny [[Zazamarolahy]] dia ireo zafikely sy taranak’izy 4-dahy nanjaka. Novain’[[Andrianampoinimerina]] anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-d[[Rangorinimerina]] natao Zazamarolahy. Ny [[Zanakandriana]] dia tsy tafiditra ao amin’ny sokajin’ny havan’andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe « izy mirahalahy avy » na « izy mianadahy avy ». Nanomboka tamin-d[[Radama I]] vao nisy nantsoina hoe [[Printsy]] nalaina tahaka tamin’ny vazaha. Tsy nolovaina ny anarana hoe Printsy;

* Ny  [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], taranak’Andriamasinavalomanjaka sy ireo iray tampo aminy, zokin’olona mitana fanjakana, mitoetra am-bodivona manana [[tranomanara]]  sy vahoaka menakely manompo azy;

* Ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], na Zanatompo avy ao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]] dia natao zokin’olona mitana fanjakana, natao fakana zazavavy ho vadin’ny Andriamanjaka  ary mpanantatra  ny raharaha voalohany ho an’ny Andriamanjaka izy;

* Ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], avy ao Ambohitrombihavana;

* Ny [[Andriandranando]], avy ao Ambohibe;

* Ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]].

Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao [[fefiloha]], mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny [[Hova]] sy ny [[Bemihisatra]] ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.

Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:

* Ny Andriana na ny Andriamanjaka, 
* Ny Andriana, terakin’ny trano Ifohiloha: dia ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]], ary ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]],
* Ny [[Andrianteloray]], dia ny andriantompokoindrindra, ny andrianamboninolona, ary ny andriandranando,
* Ny [[havan’ Andriana|havan’Andriana]], dia ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin‘ Andrianjaka|Zanadralambo amin‘Andrianjaka]].

==== Ny fomba sy ny zon’ny andriana  teto Imerina amin’ny ankapobeny ====

Nanana zo sy sata iombonana ny andriana rehetra (ireo tarana-d[[Rangita]] sy [[Rafohy]]), izay iavahany kely amin’ny sarambabem-bahoaka, indrindra amin’ny adidy atao amin’ny andriamanjaka:

* tsy miambina andriana;
*tsy mitondra entan’andriana;
* tsy mibaby na milanja andriana;
* tsy manao hazo lava (maka hazo any an’ala hanaovana ny tranon’andriana);
* tsy mihady na mitaona tany mena amin’ny fanaovana fasana na fandevenana andriana;
* Ireo rehetra ireo dia ankoatra ny zo isan-tokony toy ny tsy gadraina vy na tsy alatsa-drà;

Tsahivina koa anefa fa misy  amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny [[Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Trimofoloalina (foko)|Trimofoloalina]], …. dia tsy hanim-bodihena , tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo  dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha [[andriana]] merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.

==== Ny fanambadiana ==== 

Mafy ny lalàna amin’ny [[fanambadiana]] teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « [[lova tsy mifindra]] ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.

Fa hoy [[Andrianampoinimerina]] nanamafy izany: &lt;blockquote&gt;''« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »'' &lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ny boky « Firaketana »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ravelojaona (1937), « ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana'' »'','' Imp. industrielle - Antananarivo. &lt;/ref&gt; manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany.
Ny andriandahy ambony ([[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]] no ho miakatra ) dia mahazo manambady [[Hova|hovavavy]], nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy [[tranomanara]] sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».

Ny andriambavy kosa raha manambady hovalahy dia « mandrorona »; amidin’ny fokonolona izy ary ny vidiny dia hividianana mangahazo masaka, hanin’izay rehetra eo; izany no fanariana razana azy sady fanalàm-baraka faran’izay mahamenatra …
Raha andriambavy amin’ ny [[andrianteloray]] sy [[Zanadralambo]] no alain’ny Andriandahy amin’ny terak’Ifohiloha ho vady dia « misandratra » izy ka ny taranany dia mandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Ary ireo karazam-poko hafa toy ny [[Antehiroka (foko)|Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Talasora]], ny [[Folovohitra]] (ny [[hova]]) ary ny « [[Voaramasika]] » fakana ny [[angaralahy]], ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:

&lt;blockquote&gt;''« Ianareo [[Talasora]], ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ny [[Ambaniandro]] na ny [[Bemihisatra]] na ny [[Folovohitra]] na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny  ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »''&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;''Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny [[Manisotra]], ny [[Manendy]], ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-d[[Radama I]] taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….).''&lt;/blockquote&gt;

Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « [[andevo]] » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana. 

=== Zara-taiza fa tsy Andriana ===

&lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »'' &lt;/blockquote&gt;

Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny. 

Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny  voalaza ery ambony. 

Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka  sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana. 

Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».

* ''Ny'' « [[Menabe (tany)|Menabe]] » dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay ny foibeny dia Antananarivo ihany. Ny mponina tamin’izany faritra na fanjakana izany dia nantsoina koa hoe Menabe. Tato aoriana anefa, rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy 4-dahy zanany, nihazakazaka samy nanao « [[Menabe (tany)|Menabe]] » ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ka ny Menabe tamin’izany dia nisy 3 no isa farany dia [[Antananarivo Renivohitra|Antananarivo]], [[Ambohimanga]], [[Ambohidratrimo]], [[Alasora]]  dia efa Menabe hatramin’ny ela fa nametrahana ny zanakandriana handimby fanjakana;

* ''Ny'' '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » indray dia faritra kely iray ao anatin’ny [[Menabe (tany)|Menabe]] ihany (toy ny hoe [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ao anatin’ny [[Distrika eto Madagasikara|Distrika]], ankehitriny) nefa toerana hanjakana sy iveloman’ireo [[Tompombodivona]] na [[Tompomenakely]] sy ny fianakaviany izay mandrakariva avy amin’ny foko [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]]. Ka ny mponina ao anatin’izany faritra izany dia nantsoina koa hoe '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] ». Fa hoy mantsy Andriamasinavalona: &lt;blockquote&gt;''« Ireo zanako ireo, ianareo ry Merina no tanety ary izy ireo no tsimbotry (valala  mbola tsy hary elatra); ka na ho aiza na ho aiza no alehany dia ao an-kibonareo; ianareo no ivelomany ka tandremonareo ireo zanako ireo ! »''&lt;/blockquote&gt; Nisy 12 vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary nisy betsaka toy izany koa ireo zanany izay nisy 9 lahy sy vavy maromaro.

Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » ho marobe.
Noho  izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.

Tsy nanao tahaka an’[[Andriamanelo]] izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’[[Andrianampoinimerina]] taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.

Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.

Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ? 

Nanontaniana ny [[Sampy (malagasy)|Sampy]]; [[Kelimalaza]] teny [[Ambohimanambola]] no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: &lt;blockquote&gt;''« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy. 


Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: &lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »''&lt;/blockquote&gt;

- Ary hoy ny vahoaka:&lt;blockquote&gt;''« iray  no anay ! »''&lt;/blockquote&gt;

- Dia hoy Andriamasinavalona:&lt;blockquote&gt;''« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: &lt;blockquote&gt;''« izaho tsy manan-damba ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: &lt;blockquote&gt;''« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: &lt;blockquote&gt;''« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: &lt;blockquote&gt;« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana

* Indro [[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], tera-dRatompondraondrina, omeko an’[[Ambohimanga]], mitoetra amin’ny Tsimadiloavaradrano, sy [[Ilafy]], Ambatomanoina Volaniray, Fandàna, Merinkasinina Ambohimanambola, Hiaramy, Ambohipeno, Ambohijoky, Ambohidanerana;
* Indro [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-dRamananimerina, omeko an’Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza dia Imerinatsimo;
* Indro [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka, omeko an’Ambohidratrimo, Ambohimaha 3 vohitra, Ambohitrimanjaka,  Ambohimanoa, Ampananina dia i Marovatana rehetra;
* Indro kosa [[Andrianavalonimerina]], tera-dRasolomananambonitany, omeko an’Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amin’Avarabohitra;
* Ary izaho kosa, hoy Andriamasinavalona, mitoetra eto Antananarivo foiben’Imerina.

Ary indro [[Andrianambonimena]], zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »&lt;/blockquote&gt;

Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.

Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny [[Havan’Andriana]] 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: &lt;blockquote&gt;''« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»''&lt;/blockquote&gt;

Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao [[Ambohidratrimo]] no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra. 

Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.

Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.

[[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], ilay tao [[Ambohimanga]], nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.

[[Andrianjakanavalomandimby]] tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’[[Andriambonimena]] tao [[Alasora]], efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; 
fa i [[Vakinisisaony]] sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.

[[Andriantrimobemihisatra]] kosa tao [[Ambohidratrimo]] sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i [[Marovatana]].

Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny [[varotra andevo]] aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny [[basy]] mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana. 

[[Andriantomponimerina]] ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela. 

Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho [[andevo]]. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »'' &lt;/blockquote&gt;Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: 

&lt;blockquote&gt;''« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ilay ity namaly boraingina: 

&lt;blockquote&gt;''« Samy manana ny azy ! »''&lt;/blockquote&gt; Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: &lt;blockquote&gt;''« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »''&lt;/blockquote&gt; Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana. 

Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona. 

Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).  

Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’[[Ambohidratrimo]] nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa  hanavotana azy. 

Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka: 

&lt;blockquote&gt;''« Ny andriana ô ! »''&lt;/blockquote&gt;
 
&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ? »''&lt;/blockquote&gt;hoy rainy: 

&lt;blockquote&gt;''« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Eny. »'' &lt;/blockquote&gt;, hoy rainy mamaly: 

&lt;blockquote&gt;''« Omeo ahy ary Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Tsy omeko kosa. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andriamasinavalona: 

&lt;blockquote&gt;''« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nandefa iraka koa ireo zanany maro teto Imerina, nanontany tany Ambohidratrimo dia novaliny hoe:&lt;blockquote&gt;''« Tiany hono aho, ka tsy foiny hilaozana ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha.
	Tsy marina izany hoy ny hafa  fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny [[salaka]]&lt;nowiki/&gt;n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay [[tevana]] eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany [[Andriantany]], tonga aty [[Ilanivato]] vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.

[[Raombana]] kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny [[Andriantrimobemihisatra]], zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny [[hao]]&lt;nowiki/&gt;ny no nalahelo mafy ity raibeny:&lt;blockquote&gt;''« Fa maninona  Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty [[Andohatapenaka]] vao fantatr’[[Andriantomponimerina]]. Nisafoaka izy ka  saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa. 

Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:&lt;blockquote&gt;''« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe [[Andriantrimobemihisatra]]. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia [[Imananety]]. 

	Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:  

* 	tsy mba nampan-datsa-dra izy araka ilay tantaran’ i [[Trimofoloalina]], ilay lehilahy nanolo-tena atao sorona mba hanomezana voninahitra ny mpanjaka, nefa tsy novonoina fa nosoloina ran’akoholahy ny rany na ranon-kodinato;

* 	nampanjaka ny safidin’ny olona tsirairay araka ny tantaran-dRatsisaramba vehivavy izay nomeny alàlana hifidy izay lehilahy tiany ho vady: I Doàka, lehilahy lehibe manankarena nidehadehaka avy any Imerinatsimo sa Imalo, tovolahy tsara tarehy nalemy fanahy sy nimpirimpirina avy any Avaradrano ? Imalo no nofidin-dravehivavy ka nahatonga ny fitenenana manao hoe: « Ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ! »

	Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, [[Andriandahifosy]] tany Antsakalava (1610-1680) na [[Andriantsirotso]] (1690-1720) tany [[Antankarana]]. 

	Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona ''»'', Antananarivo.&lt;/ref&gt; ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe: 

	Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza. 

* 	La ''Frantsa'' anie ka nanana an’i Louis XIV, mpanjakany be voninahitra e !;
* i ''Rosia'' nanana an’ i Piera Lehibe  « ''tsar'' » nanandaza sy nahery an’ady;
* Gauillame III d’Orange nanomboka nametraka ny fanjakan’andriana iaraha-mitantana tany ''Angleterre''; 
* Frédéric I de Brandebourg tonga mpanjakan’ i « ''Prusse'' » tany Alemaina (jermania);
* Aurangzeb, amperora « ''Mogol'' » nanitatra ny fanjakany tany « ''India'' »;
* Ary ''Imerina'' na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa  mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny.

Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona.  
	
	Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny [[Zafikely|zafikeliny]], ny [[Zafiafy|zafiafiny]], ary angamba koa ny [[zafindohalika]], fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: 
« Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny manontany manao hoe: « Iza moa no Andriamasinavalona ary mbola misy ve izany ankehitriny ? ».

Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.

Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny  fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana. 

Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy [[amontana]] sy [[aviavy]] maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona [[tompomenakely]] nonina teo tany am-boalohany.

Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.

Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !

Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.

Taty aoriana anefa [[Andrianampoinimerina]] sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.

Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka sy andriana ambony izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao isan’ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».

Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]], dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory. 

Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:

Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..

	Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.		

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe-Amoronkay;
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, zana-dRasolomananambonintany, tao Ambohimahamanina;
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

	a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona [[tompomenakely]] teo voalohany;

	Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’[[Andrianampoinimerina]] teo [[Ambohidrapeto]] koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy [[zazamarolahy]] tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao [[Ambohidrapeto]]. Misy lafin-kavan-d[[Ranavalona III]] koa ao ka izany no nandevenana ny [[printsy]] Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;

	b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.

	Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na [[Ranavalona III]] mirahavavy;

	d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novain’Andrianampoinimerina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina ilay noroahina hiala an’Ambohitrabiby izy ka niteraka  telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana - Mamiomby fiaviany.

	e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina  ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao  Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ [[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;

	g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;

	h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;

	i)  Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « [[Zanadranavalona]] »;

k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao [[Andramasina]], terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny, tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, niteraka an'Andriambetandra, tao Anosikely - Fenoarivo;

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an-dRavololondralambo, tao [[Ilafy]] sy an'Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’Andrianambonimena, tao Alasora, sy an-dRangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe - Ambodirano;
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza;

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao [[Ambohitrandriamanitra]]. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, Lohavohitra) vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;

* Andriandambonavalona niteraka an-dRazakatsihono, tao Sambaina (vavy natao lahy, nitondra fanjakana ary nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina) sy Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny.

Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay (Ambohitrandriamanitra) izay niteraka an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:

* Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);

23) Andriamanitrandriana (Miadamanjaka).

Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.

* Andriamborosinandriana dia nanambady an’Andrianjaza, anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy malaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony naka an’Ivakinankaratra izy.

Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.

Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, dia ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana - Ambohimanga ady, resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy;
* Ny taranak’Andrianavalonimerina dia nataony andriamasinavalona avokoa; ireo no niavian’ny ankamaroan’ ny andriamasinavalona amin’Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy mpanjaka, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (Ravorombato), mpanjaka tao Ambohidratrimo ka ny zanany Rabehety dia noresen’Andrianampoinimerina;
* Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niely patrana eran' i Marovatana, toy ny any Mamiomby:

- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana); 

- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa  zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]]&lt;nowiki/&gt;a sy[[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] – [[Vohipeno]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: [[Jean Laborde]], de Lastelle, Nicol,…;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo-arabo, mpivarotra na mpandraharaha ho an’ ny fanjakana ka ny notendrena ho andriambaventy tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».

	Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.

	Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny  Andriamasinavalona ==
Toy ny  sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]] fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.

Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……  

Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:  

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.

Nizarazara isam-pianakaviana sy fonenana na vodivona araka ny fiaviany avy izy ireo, ary ny ankapobeny dia naka ny anaran’ny razambe loharano niaviany mba iavahany amin’ny havany hafa: efa nisy hatrany amin’ny 50 tany ho any ny isam-pianakaviana sy isan-toko nitondra ny anarana hoe « ny zanak’Andriamasinavalona » tamin’io taona io.
Nisy ny naharitra ela hatramin’izao fotoana izao ireny fikambanam-pianakaviana ireny, toy ny « Zanadranavalona ao Anosimanjaka » izay nahay nitandro ny firaisan-kina niaro ny fomban-drazana, nanana foto-kevitra ijoroana, toy izany koa ny « Fikambanan’ny tera-dRalanimboahangy - Andriantsolo ao Andramasina », ny  « Fikambanana Andriana ao Antsahadinta », sns…; ny ankamaroany kosa dia toa efa lasa tantara ihany sisa izay iezahan’ny fikambanana « ny Taranak’Andriamasinavalona » arenina ankehitriny.

Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.

Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt; izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* tamin’ny « zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* tamin’ny « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina 6-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna. 

Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).

Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

Tera-dRafondrazaka (Anosy-avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena, sy Ratomponivololona, Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, Ankady,..).

Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, Ampanga…).

Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana sy Andriampanazava-nimerina,  sy Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina,…).

Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Ambohidrazana, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, Manjaka,..);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, Poliny, ..);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Vatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Vatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, Ambohitrivoimanga).
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona amin’ny  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.

Ny sasany tamin’izy ireo dia nanana menakely; ny ankamaroany kosa  efa nanomboka sahirana aram-pivelomana; fantatra izany tamin’ny filazam-pananana nataon’ny tsirairay: ny isan’ny andevo, ny omby, ny vary. Nisy tena mpanefoefo satria nanana [[andevo]]  am-polony maro, omby aman-jatony, vary am-bata famarana maro. Nisy koa anefa no nilaza fa tsy nanana na inona na inona,dia nolazaina fa « mpirenireny », tsy lany miaramila.

Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.

Rehefa resy ny fanjakana merina taty aoriana ka lasa zanatany frantsay Madagasikara, dia hitan’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]], governora jeneraly, fa ireto foko Andriamasinavalona ireto izay miparitaka eran’ny tany sady nanana zo betsaka teo am-pelatanany ary fahefana amin’ny vahoaka, dia mety hanelingelina azy amin’ny tetika fanjanahana tiany ampiarina; ka nataony fahavalo tsy maintsy resena noho izany ny Andriamasinavalona rehetra.

Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-d[[Ranavalona III]] (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.

Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « ''les barons brigands »''; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?

Ny mpanoratra teratany sasany  indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.

Noho io lalana  navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana. 

Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny [[Vazaha]] sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. 
	
Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy.
	
Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakana ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny.  Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.  

Araka ny tantara dia [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt;, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré]]

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;    

Tamin’ny  taranak’Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.  

Hoy ilay [[vazaha]] atao hoe Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa  Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrany hitondra sy hiandry fanjakana tao Rabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy mianaka Rakarabo zanany tamin’Andrianampoina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nanjaka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’Andriamangarira; ao koa ny an-dRatsimisotry zazamarolahy, ny an’ny terak'Andrianjakatrimo sasany, Andriamasinavalona; ery andrefan’ny tanàna no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|&lt;u&gt;Saritany&lt;/u&gt;: Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>coq4qj5x878tnfl1pt5sfmpxv3rctf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143895</id>
      <parentid>1143894</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1143895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145857" sha1="o124no3nu9iujin2fs8c889i6nemgkt" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. 

Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no nahatonga izany.

Nisy roambinifolo vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny taona 1710. Heverina ho naharitra zato taona ny andro niainany.  
 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa vazimba nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810).  

Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. 

Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). 

Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany.  

Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Rahefa niamboho [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] dia ny zanany lahimatoa [[Andrianjakatsitakatrandriana]] aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo zandry olona  dia nampanoavina  teo Alasora  nanaraka ilay didy fandovam-panjakana  atao hoe ''«'' [[fanjakana arindra]] » ka ny zokiny aloha no manjaka, vao izay mandimby ny zandriny, fa hoy rainy taminy: « Zandrin’olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy! »

Nolazaina fa naditra sy tsy nahay nitondra fanjakana Razaka ka nangidy hoditra tamin’ ny vahoaka. Maro ny tantara mikasika ny fanonganana an-dRazaka, fa ity ihany no ho raisina fa mety mahafehy azy rehetra: 

Rehefa tao anatin’ny fahoriana toy izany ny vahoaka, dia  nisy loholona hendry, Andriamampandry no anarany, [[Hova|hovalahy]] avy amin’ny Zafimbazaha Dilambato, fa teny Andraisisa no nipetraka.
&lt;blockquote&gt;
«'' Izaho, hoy izy, handeha hamangy andriana! »'' 
&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;
 
&lt;/blockquote&gt;
Rehefa tonga tao amin-dRazakatsitakatrandriana tao Antananarivo izy dia nanontany hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny Andriana ô ! firy moa ny fonao ? »''
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ka fo firy ny foko fa tsy ho tokana ihany ! »''&lt;/blockquote&gt;,hoy Razaka namaly

&lt;blockquote&gt;''« Eny lahy, fa tokam-po Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt; , hoy Andriamampandry.

Dia lasa indray izy nankeny [[Alasora]], tao amin-dRazakanavalondralambo, nanontany nanao hoe:

&lt;blockquote&gt;''« Ry zanakandriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Fo firy ny foko ? fa fo roa , fo telo ! »''&lt;/blockquote&gt;  hoy ity farany namaly,&lt;blockquote&gt;''« Eny, lahy, hoy Andriamampandry, fa roa fo tokoa Razakanavalondralambo ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nanangona ny olon-kendry rehetra Andriamampandry, dia nampifidy izy: &lt;blockquote&gt;''« Iza no ho anareo, ry ley loholona: ny fo tokana sa ny fo roa ? »''&lt;/blockquote&gt;

Ny sasany naka ny fo tokana, ny hafa naka ny fo roa.  

&lt;blockquote&gt;''« Ela loatra izany, hoy Andriamampandry, fa ny fo tokana hamono izy dia izy irery no manapaka tsy miera,hamelona izy dia izy irery no miera; fa ny fo roa, hamono, miera amin’ny vahoaka, misy soa holazaina, miera amin’ny vahoaka ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia ny fo roa no nalain’ny vahoaka. Lasa ary Andriamampandry hikarakara ny raharaha, fa nony teny an-dalana dia notsenain’Andriamanalina, olon-kendry iray nataony hoe:&lt;blockquote&gt;''« Aza miteny ianao fa alao hanaovako azy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Nankeo Faliarivo Andriamanalina niantso an-d[[Razakatsitakatrandriana]] nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Mandre ve ianareo ? Avoahy Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny tao an-tanàna: 

&lt;blockquote&gt;''« Ahoana no amoahana ny andriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy  Andriamanalina nanohy sady nanozona:

&lt;blockquote&gt;''« Raha mankeny Andemaka, alemahon’Andriamanitra ! Mankeny Volasarika, sarihon’Andriamanitra ! Mankeny Ambodikongona,kongonin’Andriamanitra ! Mankeny Ambanidia, mbiaza ambany dian-dRazakanavalondralambo Razakatsitakatra ! »'' ''Nakopany ny lambany dia lasa izy.''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Nozonin’ny olona ianao Tompokolahy ! » &lt;/blockquote&gt;''hoy  Andriampanihiany, [[tsindranolahy]]. Dia hoy Andriamampandry:''

&lt;blockquote&gt;''« Izao no sikidinao, Tompokolahy, fa nozonin’ny olona ianao: mankanesa any Anteza ianao. »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nankany Anteza tokoa Razakatsitakatra, ary dia niala teny [[Alasora]] Razakanavalondralambo; nifindra nankeo Ambodivoanonoka, Antsahondra, Ambatobevanja, Razakatsitakatra, ary niampita nankeo Ambohipo, dia teo [[Ambatoroka]] ary Faliarivo Razakanavalondralambo; tonga teo Avaratr’Andohalo, Razakatsitakatra, fa Razakanavalondralambo kosa tonga tao Anatirova Antananarivo, nohobin’ny vahoaka  ka naka ny anarana hoe Andriamasinavalona.

Nodoran’Andriamapandry ny tranony teo avaratra [[Andohalo]], ka lao Razakatsitakatrandriana ary niloa-bava hoe « Mamitaka ! », lasa nivalana nikandrefana nihazo an'Antsakalava.

Ilay toerana  naharesen’Andriamasinavalona an-dRazakatsitakatrandriana dia natao tsy azo alehan’ny [[andriana]] na ny entan’andriana, fa fady ka natao hoe Ambohimanoro, satria misy olana mijoro eo manoro ny làlana  tsy azo aleha  mianavaratra na miakandrefana.	

Nalahelo anefa Andriamasinavalona rahefa lasa tokoa ilay zokiny, ka nony tonga teny Andriantany izy mianakavy, dia nandefasany lehilahy fito lahy nampitondrainy teny toy izao: &lt;blockquote&gt;''« Iny ny basy iray, lefona efatra, ento hiarovanareo tena, ary iny ny vola iray kitapo (20 piastra) hataonareo vatsy sy hivelomana any amin'izay toerana tianareo. »''&lt;/blockquote&gt;

Nahita izany Andrianjakatsitakatrandriana dia nitodika niantsinanana nivavaka tamin’[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra Andriananahary]] sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], nisaotra sy nitso-drano an-jandriny ho ela fanapahana, ho tratr’izay ela indrindra. Feno herim-po vaovao indray izy mianakavy nanohy ny dia niankandrefana ho any Antsakalavan’ i Boina.

Toy izany no fanehoan’Andriamasinavalona ny fahendreny sy ny hatsaram-panahiny, fa na dia nanana ny fahefana tsy refesi-mandidy aza izy, dia nanao am-po fa vonona mandrakariva hiera amin’ny vahoaka aloha vao mandray fanampahan-kevitra ary tsy mba nanenji-dresy izy. Tsy izy no nanongana sy nandroaka an’Andrianjakatsitakatrandriana zokiny teo amin’ ny fitondrana, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny tetikadin’Andriamampandry hovalahy mpanolontsaina.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’[[Andriatsimitoviaminandriandehibe]] rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra [[Andringitra]] ny avaratra-andrefana, [[Angavokely]] ny farany antsinanana, [[Alasora]] sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny [[Heniheny|heniheni]]&lt;nowiki/&gt;n’ i [[Betsimitatatra]] ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na [[tompomenakely]] nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana ([[Andriampanarivofonamanjaka]]), tany Manohilahy avaratra ([[Andriamasinteny]]), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive ([[Andriandanitramantany]]), sns…
Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny [[ady an-trano]], noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao [[andevo]] hamidy amin’ny mpijirika [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Arabo (vahoaka)|Arabo]]. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e:
Raha niainga hono avy any [[Ifanongoavana]] (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:&lt;blockquote&gt;''« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano.  
Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny [[mosary]]; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. 
Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny [[fandriampahalemana]] hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina  hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana .
Tsy tamin’ny [[basy]] aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny [[fanambadiana]] indrindraindrindra .
Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-[[Fampirafesana|hampirafy]], fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa. 

Nisy fifanekena na [[velirano]] natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana [[Orimbato|orim-bato]]&lt;nowiki/&gt;m-panoavana sy [[fihavanana]] manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »

Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, [[Amoronkay]], izay nisy [[tompomenakely]] nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa [[Andriampanarivofonamanjaka]], mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.

Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina [[velirano]] Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.

Dia hoy Andriamasinavalona:
&lt;blockquote&gt;
''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny [[Ranavalontsimitoviaminandriana]] ary hoy izy nanafatra:  
&lt;blockquote&gt;
''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny [[Bezanozano]], nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny [[Ontaiva]]; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’[[Angavo]], nahazo an’Ambohimasina, teo [[Ambohitrandriamanitra]], teo Andranomalaza nankeo [[Sambaina]] dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy [[Ivakiniadina]].
Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.

Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy:
&lt;blockquote&gt;
''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy.
Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia:
*[[Andrianjakavololonandriana]], izay napetrany teo Ambohitrarivo hitondra an’Avaradrano - Vakiniadina;
*sy [[Andriantsimitovifonamanjaka]], nanjaka tao Ambohitrandriamanitra taty aoriana nitondra an’Ivakinisisaony.
Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny [[Andriamasinavalona (foko)|foko Andriamasinavalona]].

Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:

Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo:
*	Tsy ovana ny fenitra efa nisy fa mipetraka ho tompom-bodivona amin’ny menakeliny, ho lovain-taranaka;
*	 mety hanjaka zanaka koa any aoriana.
Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia [[Andriandanitramantany]] no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive;  nalain’Andriamasinavalona  ho vady [[Ralanimboahangy]] zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’[[Andramasina]] ho [[vodivona]].

Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] dia nisy andriana  maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany [[Andriamasinteny]] tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe [[Ramananandrianjaka]], ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’[[Andriantomponimerina]] mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]].

Toraka izany [[Ranavalontsitakatrimerina]] andriambavy avy amin’ny [[Zanadralambo]] nalainy ho vady ka ny zanany dia nomeny hanjaka tao [[Ambohitrabiby]]; ary [[Ramananimerina]] kosa, dia zanak’andriana avy ao Antananarivo ihany ka [[Andrianjakanavalomandimby]] zanany dia nampanjakaina tao Antananarivo ihany.

[[Ratompondraondriana]]&lt;ref&gt;Pierre Razafimbelo (1911), « ''Tantaran'ny andrianteloray »'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, zanaky ny [[Andriateloray]], nateraky ny [[Andriandranando]] ary taizan’ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe [[Avaradrano]] iny; ka ny zanak’izy ireo  [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka]], dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano .
Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:

Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:

Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:

&lt;blockquote&gt;
''« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»''
&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: 
&lt;blockquote&gt;
''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! ''
&lt;br&gt;''– Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
&lt;/blockquote&gt;

Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Fifanarahana tamin’ny mpanjakan’Imamo Andriamasinavalona, Andriamatahobelirano. 

Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy [[Andriambahoaka]], mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe [[Andriambahoakampovoanitany]] no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy : 

Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno  amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: 
&lt;blockquote&gt;
''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »'' 
&lt;/blockquote&gt;

Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo .
Dia hoy izy roa lahy:
&lt;blockquote&gt;
''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.

Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.

Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny [[Antehiroka]] mpitsitsika azy:
&lt;blockquote&gt;
''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, [[volafotsy]] hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.

Ny teto Antananarivo kosa  nihira nanao hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.

Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo  ianao toy ny tompony ! »
 
Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany: 
* ny atsinanana: Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty;
* ny avaratra, Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka;
* ny andrefana: Vakin’Iombifotsy;
* ary ny farany atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive, manamorona ny efitra atsimo.

Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona dia nisy mosary lehibe, natao hoe « Tsimiofy » saika nandripaka ny vahoaka merina. Nisy rivotra sy orana nikija nandritry ny iray volana izay niverimberina isan-taona, namely ka potika avokoa ny voly na an-tanety na an-tanimbary; tsy nanana hanin-kohanina intsony ny olona ka tratra hatramin’ ny fianakavian’ ny andriamanjaka. 
Naniraka olona nitady vary sy hanina na ho vidina aza Andriamasinavalona ka tsy nahita raha tsy tany amin’ Andriandrivotra, tao Andraisisa, izay nanome maimaim-poana sy nanolotra hanina fanampiny aza ka faly ny andriamanjaka. Ary izay no nahatonga ilay fitenenana hoe : « Hany vary Andraisisa ! ». Novaliana soa Andriandrivotra ka natao menabe Andraisisa fa tsy menakely intsony.

Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny [[fefiloha]] nanomboka hatreo [[Ankadimbahoaka]] ka hatrany andrefan’[[Ilanivato]], mba ho tonga tanimbary midadasika i [[Betsimitatatra]] hiveloman’ny olony, fa hoy izy :&lt;blockquote&gt; ''« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »'' &lt;/blockquote&gt;

Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:

* Nampitomboina ny raharam-barotra ka nametraka ny « tsena » izy toeram-pihaonana amin’ny fifanankalozana sy nampiasana ny vola (ariary avy amin'ny ''real'' [[Espaina|espaniôla]]) sy ny vakivakim-bola. Koa efa nisy ny tsena isan-kerinandro sy isan-tokon’Imerina  tamin’izany (fa tsy vao tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] akory vao nisy).
* Nividy tafondro iray izy (tafondro voalohany teto  Imerina), tsy entina hiady akory fa marika hampitandremana ny olona fa tokony hanjaka ny filaminana sy fandriampahalemana (fa raha manakorontana dia mipoaka io tafondro « Befeo » io, ka matiny).
* Nametraka ilay fomba  atao hoe « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana; ka tsy ny hena vody ondry ara-bakiteny intsony no natao fa nosoloina zavatra hafa na vola izany, na tany, na firavaka  ….

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy:
Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny [[Tsiarondahy]], ny [[Madiotanana]], ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.

Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe:
''«'' ''Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e !'' ''»'' (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny [[Ambaniandro]] no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! »'' 
Raha samy andriana dia ny  fiarahabana ''« Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.

Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.

Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’[[omby volavita]]; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]], tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]].

Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka ([[Ralambo]], Andriamasinavalona ary [[Andrianampoinimerina]] tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.  

Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i [[Trimofoloalina]], nahafoy tena nety atao sorona  velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany).
Tao Besakana no nisy ny « [[afo tsy maty]] » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.

Ny [[Zanakandriana]] voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny [[Andrianteloray]] sy ny [[Zanadralambo]] izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny [[Zazamarolahy]] sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]]; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:

	Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe ''«'' ''Tsara và, tompoko !'' ''»''.  

* Ny [[Zazamarolahy]] dia ireo zafikely sy taranak’izy 4-dahy nanjaka. Novain’[[Andrianampoinimerina]] anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-d[[Rangorinimerina]] natao Zazamarolahy. Ny [[Zanakandriana]] dia tsy tafiditra ao amin’ny sokajin’ny havan’andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe « izy mirahalahy avy » na « izy mianadahy avy ». Nanomboka tamin-d[[Radama I]] vao nisy nantsoina hoe [[Printsy]] nalaina tahaka tamin’ny vazaha. Tsy nolovaina ny anarana hoe Printsy;

* Ny  [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], taranak’Andriamasinavalomanjaka sy ireo iray tampo aminy, zokin’olona mitana fanjakana, mitoetra am-bodivona manana [[tranomanara]]  sy vahoaka menakely manompo azy;

* Ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], na Zanatompo avy ao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]] dia natao zokin’olona mitana fanjakana, natao fakana zazavavy ho vadin’ny Andriamanjaka  ary mpanantatra  ny raharaha voalohany ho an’ny Andriamanjaka izy;

* Ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], avy ao Ambohitrombihavana;

* Ny [[Andriandranando]], avy ao Ambohibe;

* Ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]].

Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao [[fefiloha]], mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny [[Hova]] sy ny [[Bemihisatra]] ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.

Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:

* Ny Andriana na ny Andriamanjaka, 
* Ny Andriana, terakin’ny trano Ifohiloha: dia ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]], ary ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]],
* Ny [[Andrianteloray]], dia ny andriantompokoindrindra, ny andrianamboninolona, ary ny andriandranando,
* Ny [[havan’ Andriana|havan’Andriana]], dia ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin‘ Andrianjaka|Zanadralambo amin‘Andrianjaka]].

==== Ny fomba sy ny zon’ny andriana  teto Imerina amin’ny ankapobeny ====

Nanana zo sy sata iombonana ny andriana rehetra (ireo tarana-d[[Rangita]] sy [[Rafohy]]), izay iavahany kely amin’ny sarambabem-bahoaka, indrindra amin’ny adidy atao amin’ny andriamanjaka:

* tsy miambina andriana;
*tsy mitondra entan’andriana;
* tsy mibaby na milanja andriana;
* tsy manao hazo lava (maka hazo any an’ala hanaovana ny tranon’andriana);
* tsy mihady na mitaona tany mena amin’ny fanaovana fasana na fandevenana andriana;
* Ireo rehetra ireo dia ankoatra ny zo isan-tokony toy ny tsy gadraina vy na tsy alatsa-drà;

Tsahivina koa anefa fa misy  amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny [[Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Trimofoloalina (foko)|Trimofoloalina]], …. dia tsy hanim-bodihena , tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo  dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha [[andriana]] merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.

==== Ny fanambadiana ==== 

Mafy ny lalàna amin’ny [[fanambadiana]] teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « [[lova tsy mifindra]] ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.

Fa hoy [[Andrianampoinimerina]] nanamafy izany: &lt;blockquote&gt;''« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »'' &lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ny boky « Firaketana »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ravelojaona (1937), « ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana'' »'','' Imp. industrielle - Antananarivo. &lt;/ref&gt; manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany.
Ny andriandahy ambony ([[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]] no ho miakatra ) dia mahazo manambady [[Hova|hovavavy]], nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy [[tranomanara]] sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».

Ny andriambavy kosa raha manambady hovalahy dia « mandrorona »; amidin’ny fokonolona izy ary ny vidiny dia hividianana mangahazo masaka, hanin’izay rehetra eo; izany no fanariana razana azy sady fanalàm-baraka faran’izay mahamenatra …
Raha andriambavy amin’ ny [[andrianteloray]] sy [[Zanadralambo]] no alain’ny Andriandahy amin’ny terak’Ifohiloha ho vady dia « misandratra » izy ka ny taranany dia mandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Ary ireo karazam-poko hafa toy ny [[Antehiroka (foko)|Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Talasora]], ny [[Folovohitra]] (ny [[hova]]) ary ny « [[Voaramasika]] » fakana ny [[angaralahy]], ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:

&lt;blockquote&gt;''« Ianareo [[Talasora]], ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ny [[Ambaniandro]] na ny [[Bemihisatra]] na ny [[Folovohitra]] na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny  ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »''&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;''Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny [[Manisotra]], ny [[Manendy]], ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-d[[Radama I]] taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….).''&lt;/blockquote&gt;

Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « [[andevo]] » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana. 

=== Zara-taiza fa tsy Andriana ===

&lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »'' &lt;/blockquote&gt;

Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny. 

Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny  voalaza ery ambony. 

Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka  sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana. 

Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».

* ''Ny'' « [[Menabe (tany)|Menabe]] » dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay ny foibeny dia Antananarivo ihany. Ny mponina tamin’izany faritra na fanjakana izany dia nantsoina koa hoe Menabe. Tato aoriana anefa, rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy 4-dahy zanany, nihazakazaka samy nanao « [[Menabe (tany)|Menabe]] » ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ka ny Menabe tamin’izany dia nisy 3 no isa farany dia [[Antananarivo Renivohitra|Antananarivo]], [[Ambohimanga]], [[Ambohidratrimo]], [[Alasora]]  dia efa Menabe hatramin’ny ela fa nametrahana ny zanakandriana handimby fanjakana;

* ''Ny'' '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » indray dia faritra kely iray ao anatin’ny [[Menabe (tany)|Menabe]] ihany (toy ny hoe [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ao anatin’ny [[Distrika eto Madagasikara|Distrika]], ankehitriny) nefa toerana hanjakana sy iveloman’ireo [[Tompombodivona]] na [[Tompomenakely]] sy ny fianakaviany izay mandrakariva avy amin’ny foko [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]]. Ka ny mponina ao anatin’izany faritra izany dia nantsoina koa hoe '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] ». Fa hoy mantsy Andriamasinavalona: &lt;blockquote&gt;''« Ireo zanako ireo, ianareo ry Merina no tanety ary izy ireo no tsimbotry (valala  mbola tsy hary elatra); ka na ho aiza na ho aiza no alehany dia ao an-kibonareo; ianareo no ivelomany ka tandremonareo ireo zanako ireo ! »''&lt;/blockquote&gt; Nisy 12 vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary nisy betsaka toy izany koa ireo zanany izay nisy 9 lahy sy vavy maromaro.

Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » ho marobe.
Noho  izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.

Tsy nanao tahaka an’[[Andriamanelo]] izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’[[Andrianampoinimerina]] taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.

Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.

Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ? 

Nanontaniana ny [[Sampy (malagasy)|Sampy]]; [[Kelimalaza]] teny [[Ambohimanambola]] no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: &lt;blockquote&gt;''« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy. 


Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: &lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »''&lt;/blockquote&gt;

- Ary hoy ny vahoaka:&lt;blockquote&gt;''« iray  no anay ! »''&lt;/blockquote&gt;

- Dia hoy Andriamasinavalona:&lt;blockquote&gt;''« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: &lt;blockquote&gt;''« izaho tsy manan-damba ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: &lt;blockquote&gt;''« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: &lt;blockquote&gt;''« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: &lt;blockquote&gt;« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana

* Indro [[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], tera-dRatompondraondrina, omeko an’[[Ambohimanga]], mitoetra amin’ny Tsimadiloavaradrano, sy [[Ilafy]], Ambatomanoina Volaniray, Fandàna, Merinkasinina Ambohimanambola, Hiaramy, Ambohipeno, Ambohijoky, Ambohidanerana;
* Indro [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-dRamananimerina, omeko an’Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza dia Imerinatsimo;
* Indro [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka, omeko an’Ambohidratrimo, Ambohimaha 3 vohitra, Ambohitrimanjaka,  Ambohimanoa, Ampananina dia i Marovatana rehetra;
* Indro kosa [[Andrianavalonimerina]], tera-dRasolomananambonitany, omeko an’Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amin’Avarabohitra;
* Ary izaho kosa, hoy Andriamasinavalona, mitoetra eto Antananarivo foiben’Imerina.

Ary indro [[Andrianambonimena]], zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »&lt;/blockquote&gt;

Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.

Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny [[Havan’Andriana]] 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: &lt;blockquote&gt;''« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»''&lt;/blockquote&gt;

Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao [[Ambohidratrimo]] no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra. 

Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.

Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.

[[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], ilay tao [[Ambohimanga]], nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.

[[Andrianjakanavalomandimby]] tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’[[Andriambonimena]] tao [[Alasora]], efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; 
fa i [[Vakinisisaony]] sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.

[[Andriantrimobemihisatra]] kosa tao [[Ambohidratrimo]] sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i [[Marovatana]].

Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny [[varotra andevo]] aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny [[basy]] mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana. 

[[Andriantomponimerina]] ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela. 

Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho [[andevo]]. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »'' &lt;/blockquote&gt;Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: 

&lt;blockquote&gt;''« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ilay ity namaly boraingina: 

&lt;blockquote&gt;''« Samy manana ny azy ! »''&lt;/blockquote&gt; Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: &lt;blockquote&gt;''« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »''&lt;/blockquote&gt; Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana. 

Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona. 

Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).  

Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’[[Ambohidratrimo]] nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa  hanavotana azy. 

Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka: 

&lt;blockquote&gt;''« Ny andriana ô ! »''&lt;/blockquote&gt;
 
&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ? »''&lt;/blockquote&gt;hoy rainy: 

&lt;blockquote&gt;''« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Eny. »'' &lt;/blockquote&gt;, hoy rainy mamaly: 

&lt;blockquote&gt;''« Omeo ahy ary Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Tsy omeko kosa. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andriamasinavalona: 

&lt;blockquote&gt;''« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nandefa iraka koa ireo zanany maro teto Imerina, nanontany tany Ambohidratrimo dia novaliny hoe:&lt;blockquote&gt;''« Tiany hono aho, ka tsy foiny hilaozana ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha.
	Tsy marina izany hoy ny hafa  fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny [[salaka]]&lt;nowiki/&gt;n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay [[tevana]] eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany [[Andriantany]], tonga aty [[Ilanivato]] vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.

[[Raombana]] kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny [[Andriantrimobemihisatra]], zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny [[hao]]&lt;nowiki/&gt;ny no nalahelo mafy ity raibeny:&lt;blockquote&gt;''« Fa maninona  Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty [[Andohatapenaka]] vao fantatr’[[Andriantomponimerina]]. Nisafoaka izy ka  saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa. 

Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:&lt;blockquote&gt;''« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe [[Andriantrimobemihisatra]]. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia [[Imananety]]. 

	Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:  

* 	tsy mba nampan-datsa-dra izy araka ilay tantaran’ i [[Trimofoloalina]], ilay lehilahy nanolo-tena atao sorona mba hanomezana voninahitra ny mpanjaka, nefa tsy novonoina fa nosoloina ran’akoholahy ny rany na ranon-kodinato;

* 	nampanjaka ny safidin’ny olona tsirairay araka ny tantaran-dRatsisaramba vehivavy izay nomeny alàlana hifidy izay lehilahy tiany ho vady: I Doàka, lehilahy lehibe manankarena nidehadehaka avy any Imerinatsimo sa Imalo, tovolahy tsara tarehy nalemy fanahy sy nimpirimpirina avy any Avaradrano ? Imalo no nofidin-dravehivavy ka nahatonga ny fitenenana manao hoe: « Ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ! »

	Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, [[Andriandahifosy]] tany Antsakalava (1610-1680) na [[Andriantsirotso]] (1690-1720) tany [[Antankarana]]. 

	Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona ''»'', Antananarivo.&lt;/ref&gt; ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe: 

	Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza. 

* 	La ''Frantsa'' anie ka nanana an’i Louis XIV, mpanjakany be voninahitra e !;
* i ''Rosia'' nanana an’ i Piera Lehibe  « ''tsar'' » nanandaza sy nahery an’ady;
* Gauillame III d’Orange nanomboka nametraka ny fanjakan’andriana iaraha-mitantana tany ''Angleterre''; 
* Frédéric I de Brandebourg tonga mpanjakan’ i « ''Prusse'' » tany Alemaina (jermania);
* Aurangzeb, amperora « ''Mogol'' » nanitatra ny fanjakany tany « ''India'' »;
* Ary ''Imerina'' na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa  mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny.

Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona.  
	
	Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny [[Zafikely|zafikeliny]], ny [[Zafiafy|zafiafiny]], ary angamba koa ny [[zafindohalika]], fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: 
« Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny manontany manao hoe: « Iza moa no Andriamasinavalona ary mbola misy ve izany ankehitriny ? ».

Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.

Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny  fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana. 

Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy [[amontana]] sy [[aviavy]] maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona [[tompomenakely]] nonina teo tany am-boalohany.

Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.

Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !

Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.

Taty aoriana anefa [[Andrianampoinimerina]] sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.

Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka sy andriana ambony izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao isan’ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».

Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]], dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory. 

Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:

Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..

	Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.		

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe-Amoronkay;
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, zana-dRasolomananambonintany, tao Ambohimahamanina;
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

	a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona [[tompomenakely]] teo voalohany;

	Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’[[Andrianampoinimerina]] teo [[Ambohidrapeto]] koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy [[zazamarolahy]] tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao [[Ambohidrapeto]]. Misy lafin-kavan-d[[Ranavalona III]] koa ao ka izany no nandevenana ny [[printsy]] Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;

	b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.

	Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na [[Ranavalona III]] mirahavavy;

	d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novain’Andrianampoinimerina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina ilay noroahina hiala an’Ambohitrabiby izy ka niteraka  telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana - Mamiomby fiaviany.

	e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina  ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao  Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ [[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;

	g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;

	h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;

	i)  Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « [[Zanadranavalona]] »;

k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao [[Andramasina]], terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny, tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, niteraka an'Andriambetandra, tao Anosikely - Fenoarivo;

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an-dRavololondralambo, tao [[Ilafy]] sy an'Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’Andrianambonimena, tao Alasora, sy an-dRangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe - Ambodirano;
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza;

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao [[Ambohitrandriamanitra]]. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, Lohavohitra) vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;

* Andriandambonavalona niteraka an-dRazakatsihono, tao Sambaina (vavy natao lahy, nitondra fanjakana ary nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina) sy Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny.

Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay (Ambohitrandriamanitra) izay niteraka an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:

* Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);

23) Andriamanitrandriana (Miadamanjaka).

Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.

* Andriamborosinandriana dia nanambady an’Andrianjaza, anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy malaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony naka an’Ivakinankaratra izy.

Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.

Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, dia ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana - Ambohimanga ady, resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy;
* Ny taranak’Andrianavalonimerina dia nataony andriamasinavalona avokoa; ireo no niavian’ny ankamaroan’ ny andriamasinavalona amin’Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy mpanjaka, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (Ravorombato), mpanjaka tao Ambohidratrimo ka ny zanany Rabehety dia noresen’Andrianampoinimerina;
* Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niely patrana eran' i Marovatana, toy ny any Mamiomby:

- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana); 

- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa  zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]]&lt;nowiki/&gt;a sy[[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] – [[Vohipeno]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: [[Jean Laborde]], de Lastelle, Nicol,…;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo-arabo, mpivarotra na mpandraharaha ho an’ ny fanjakana ka ny notendrena ho andriambaventy tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».

	Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.

	Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny  Andriamasinavalona ==
Toy ny  sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]] fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.

Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……  

Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:  

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.

Nizarazara isam-pianakaviana sy fonenana na vodivona araka ny fiaviany avy izy ireo, ary ny ankapobeny dia naka ny anaran’ny razambe loharano niaviany mba iavahany amin’ny havany hafa: efa nisy hatrany amin’ny 50 tany ho any ny isam-pianakaviana sy isan-toko nitondra ny anarana hoe « ny zanak’Andriamasinavalona » tamin’io taona io.
Nisy ny naharitra ela hatramin’izao fotoana izao ireny fikambanam-pianakaviana ireny, toy ny « Zanadranavalona ao Anosimanjaka » izay nahay nitandro ny firaisan-kina niaro ny fomban-drazana, nanana foto-kevitra ijoroana, toy izany koa ny « Fikambanan’ny tera-dRalanimboahangy - Andriantsolo ao Andramasina », ny  « Fikambanana Andriana ao Antsahadinta », sns…; ny ankamaroany kosa dia toa efa lasa tantara ihany sisa izay iezahan’ny fikambanana « ny Taranak’Andriamasinavalona » arenina ankehitriny.

Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.

Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt; izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* tamin’ny « zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* tamin’ny « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina 6-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna. 

Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).

Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

Tera-dRafondrazaka (Anosy-avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena, sy Ratomponivololona, Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, Ankady,..).

Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, Ampanga…).

Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana sy Andriampanazava-nimerina,  sy Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina,…).

Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Ambohidrazana, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, Manjaka,..);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, Poliny, ..);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Vatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Vatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, Ambohitrivoimanga).
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona amin’ny  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.

Ny sasany tamin’izy ireo dia nanana menakely; ny ankamaroany kosa  efa nanomboka sahirana aram-pivelomana; fantatra izany tamin’ny filazam-pananana nataon’ny tsirairay: ny isan’ny andevo, ny omby, ny vary. Nisy tena mpanefoefo satria nanana [[andevo]]  am-polony maro, omby aman-jatony, vary am-bata famarana maro. Nisy koa anefa no nilaza fa tsy nanana na inona na inona,dia nolazaina fa « mpirenireny », tsy lany miaramila.

Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.

Rehefa resy ny fanjakana merina taty aoriana ka lasa zanatany frantsay Madagasikara, dia hitan’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]], governora jeneraly, fa ireto foko Andriamasinavalona ireto izay miparitaka eran’ny tany sady nanana zo betsaka teo am-pelatanany ary fahefana amin’ny vahoaka, dia mety hanelingelina azy amin’ny tetika fanjanahana tiany ampiarina; ka nataony fahavalo tsy maintsy resena noho izany ny Andriamasinavalona rehetra.

Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-d[[Ranavalona III]] (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.

Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « ''les barons brigands »''; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?

Ny mpanoratra teratany sasany  indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.

Noho io lalana  navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana. 

Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny [[Vazaha]] sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. 
	
Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy.
	
Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakana ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny.  Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.  

Araka ny tantara dia [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt;, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré]]

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;    

Tamin’ny  taranak’Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.  

Hoy ilay [[vazaha]] atao hoe Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa  Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrany hitondra sy hiandry fanjakana tao Rabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy mianaka Rakarabo zanany tamin’Andrianampoina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nanjaka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’Andriamangarira; ao koa ny an-dRatsimisotry zazamarolahy, ny an’ny terak'Andrianjakatrimo sasany, Andriamasinavalona; ery andrefan’ny tanàna no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|&lt;u&gt;Saritany&lt;/u&gt;: Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>o124no3nu9iujin2fs8c889i6nemgkt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143896</id>
      <parentid>1143895</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny nandraisany ny fanjakana */</comment>
      <origin>1143896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146064" sha1="0nttlfujg0b9i0g5vi02kedccjsueng" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. 

Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no nahatonga izany.

Nisy roambinifolo vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny taona 1710. Heverina ho naharitra zato taona ny andro niainany.  
 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa vazimba nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810).  

Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. 

Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). 

Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany.  

Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Rahefa niamboho ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] dia ny zanany lahimatoa, [[Andrianjakatsitakatrandriana]] aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo, zandry olona, dia nampanoavina teo Alasora nanaraka ilay didy fandovam-panjakana atao hoe ''«'' [[Fanjakana arindra]] » ka ny zokiny aloha no manjaka, izay vao mandimby ny zandriny, fa hoy ny rainy taminy: « Zandrin’olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy! »

Nolazaina fa naditra sy tsy nahay nitondra fanjakana hono i Andrianjakatsitakatrandriana ka nangidy hoditra tamin’ny vahoaka. Maro ny tantara mikasika ny fanonganana an-dRazaka, fa ity no ho raisina fa heverina ho mahafehy azy rehetra: 

Rehefa tao anatin’ny fahoriana toy izany ny vahoaka, dia nisy loholona nanam-pahendrena, Andriamampandry no anarany, [[Hova|hovalahy]] avy amin’ny Zafimbazaha avy eny Dilambato, satria teny Andraisisa izy no nipetraka.
&lt;blockquote&gt;
«'' Izaho, hoy izy, handeha hamangy andriana! »'' 
&lt;/blockquote&gt;Rehefa tonga tao amin-dRazakatsitakatrandriana tao Antananarivo izy dia nanontany hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny Andriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ka fo firy ny foko fa tsy ho tokana ihany ! »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Razaka namaly izany:

&lt;blockquote&gt;''« Eny lahy, fa tokam-po i Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt; , hoy Andriamampandry.

Dia lasa indray izy nankeny [[Alasora]], tao amin-dRazakanavalondralambo, nanontany nanao hoe:

&lt;blockquote&gt;''« Ry zanakandriana ô ! Firy moa ny fonao ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Fo firy ny foko ? Fa fo roa , fo telo ! »''&lt;/blockquote&gt;  hoy ity farany namaly,&lt;blockquote&gt;''« Eny, lahy, hoy Andriamampandry, fa roa fo tokoa Razakanavalondralambo ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nanangona ny olon-kendry rehetra Andriamampandry, dia nampifidy izy: &lt;blockquote&gt;''« Iza no ho anareo, ry ley loholona: ny fo tokana sa ny fo roa ? »''&lt;/blockquote&gt;

Ny sasany naka ny fo tokana, ny hafa naka ny fo roa.  

&lt;blockquote&gt;''« Ela loatra izany, hoy Andriamampandry, fa ny fo tokana, hamono izy dia izy irery no manapaka tsy miera, hamelona izy dia izy irery no miera; fa ny fo roa, hamono, miera amin’ny vahoaka, misy soa holazaina, miera amin’ny vahoaka ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia ny fo roa no nalain’ny vahoaka tamin'izany fotoana izany. Ka lasa ary Andriamampandry hikarakara ny raharaha, fa nony teny an-dalana dia notsenain’Andriamanalina, olon-kendry iray, nataony hoe:&lt;blockquote&gt;''« Aza miteny ianao fa alao hanaovako azy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Nankeo Faliarivo Andriamanalina niantso an-d[[Razakatsitakatrandriana]] nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Mandre ve ianareo ? Avoahy Razakatsitakatrandriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny tao an-tanàna: 

&lt;blockquote&gt;''« Ahoana no amoahana ny andriana ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy  Andriamanalina nanohy sady nanozona:

&lt;blockquote&gt;''« Raha mankeny Andemaka, alemahon’Andriamanitra ! Mankeny Volasarika, sarihon’Andriamanitra ! Mankeny Ambodikongona,kongonin’Andriamanitra ! Mankeny Ambanidia, mbiaza ambany dian-dRazakanavalondralambo Razakatsitakatra ! »'' ''Nakopany ny lambany dia lasa izy.''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Nozonin’ny olona ianao Tompokolahy ! » &lt;/blockquote&gt;hoy Andriampanihiany, [[tsindranolahy]]. Dia hoy Andriamampandry:

&lt;blockquote&gt;''« Izao no sikidinao, Tompokolahy, fa nozonin’ny olona ianao: mankanesa any Anteza ianao. »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nankany Anteza tokoa Razakatsitakatra, ary dia niala teny [[Alasora]] i Razakanavalondralambo; nifindra nankeo Ambodivoanonoka, Antsahondra, ary Ambatobevanja kosa i Razakatsitakatra, ary avy eo dia niampita nankeo Ambohipo izy tamin'izany, ary dia tonga teo [[Ambatoroka]] sy Faliarivo kosa i Razakanavalondralambo; avy eo tonga teo Avaratr’Andohalo i Andrianjakatsitakatrandriana, fa Razakanavalondralambo kosa tonga tao Anatirovan'Antananarivo, nohobin’ny vahoaka ka naka ny anarana hoe Andriamasinavalona.

Nodoran’Andriamapandry ny tranony teo avaratra [[Andohalo]], ka lao Razakatsitakatrandriana ary niloa-bava hoe « Mamitaka ! », lasa nivalana nikandrefana nihazo an'Antsakalava izy.

Ilay toerana  naharesen’Andriamasinavalona ny zokiny, Andrianjakatsitakatrandriana kosa dia natao tsy azo alehan’ny [[andriana]] na ny entan’andriana, ary natao hoe Ambohimanoro ilay toerana, satria misy olona mijoro hono eo manoro, ary ny làlana dia tsy azo aleha  , na mianavaratra na miakandrefana.	

Nalahelo anefa Andriamasinavalona rahefa lasa tokoa ilay zokiny, ka nony tonga teny Andriantany izy mianakavy, dia nandefasany lehilahy fito lahy nampitondrainy teny toy izao: &lt;blockquote&gt;''« Iny ny basy iray, lefona efatra, ento hiarovanareo tena, ary iny ny vola iray kitapo (20 piastra) hataonareo vatsy sy hivelomana any amin'izay toerana tianareo. »''&lt;/blockquote&gt;

Nahita izany Andrianjakatsitakatrandriana dia nitodika niantsinanana nivavaka tamin’[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra Andriananahary]] sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] izy, avy eo nisaotra sy nitso-drano an-jandriny ho ela fanapahana, ho tratr’izay ela indrindra. Feno herim-po vaovao indray izy mianakavy nanohy ny dia niankandrefana ho any Antsakalavan’ i Boina.

Toy izany no fanehoan’Andriamasinavalona ny fahendreny sy ny hatsaram-panahiny, fa na dia nanana ny fahefana tsy refesi-mandidy aza izy, dia nanao am-po fa vonona mandrakariva hiera amin’ny vahoaka aloha vao mandray fanampahan-kevitra ary tsy mba nanenji-dresy izy. Tsy izy no nanongana sy nandroaka an’Andrianjakatsitakatrandriana zokiny teo amin’ ny fitondrana, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny tetikadin’Andriamampandry hovalahy mpanolontsaina.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’[[Andriatsimitoviaminandriandehibe]] rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra [[Andringitra]] ny avaratra-andrefana, [[Angavokely]] ny farany antsinanana, [[Alasora]] sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny [[Heniheny|heniheni]]&lt;nowiki/&gt;n’ i [[Betsimitatatra]] ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na [[tompomenakely]] nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana ([[Andriampanarivofonamanjaka]]), tany Manohilahy avaratra ([[Andriamasinteny]]), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive ([[Andriandanitramantany]]), sns…
Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny [[ady an-trano]], noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao [[andevo]] hamidy amin’ny mpijirika [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Arabo (vahoaka)|Arabo]]. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e:
Raha niainga hono avy any [[Ifanongoavana]] (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:&lt;blockquote&gt;''« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano.  
Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny [[mosary]]; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. 
Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny [[fandriampahalemana]] hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina  hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana .
Tsy tamin’ny [[basy]] aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny [[fanambadiana]] indrindraindrindra .
Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-[[Fampirafesana|hampirafy]], fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa. 

Nisy fifanekena na [[velirano]] natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana [[Orimbato|orim-bato]]&lt;nowiki/&gt;m-panoavana sy [[fihavanana]] manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »

Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, [[Amoronkay]], izay nisy [[tompomenakely]] nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa [[Andriampanarivofonamanjaka]], mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.

Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina [[velirano]] Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.

Dia hoy Andriamasinavalona:
&lt;blockquote&gt;
''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny [[Ranavalontsimitoviaminandriana]] ary hoy izy nanafatra:  
&lt;blockquote&gt;
''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny [[Bezanozano]], nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny [[Ontaiva]]; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’[[Angavo]], nahazo an’Ambohimasina, teo [[Ambohitrandriamanitra]], teo Andranomalaza nankeo [[Sambaina]] dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy [[Ivakiniadina]].
Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.

Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy:
&lt;blockquote&gt;
''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »''
&lt;/blockquote&gt;
Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy.
Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia:
*[[Andrianjakavololonandriana]], izay napetrany teo Ambohitrarivo hitondra an’Avaradrano - Vakiniadina;
*sy [[Andriantsimitovifonamanjaka]], nanjaka tao Ambohitrandriamanitra taty aoriana nitondra an’Ivakinisisaony.
Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny [[Andriamasinavalona (foko)|foko Andriamasinavalona]].

Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:

Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo:
*	Tsy ovana ny fenitra efa nisy fa mipetraka ho tompom-bodivona amin’ny menakeliny, ho lovain-taranaka;
*	 mety hanjaka zanaka koa any aoriana.
Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia [[Andriandanitramantany]] no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive;  nalain’Andriamasinavalona  ho vady [[Ralanimboahangy]] zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’[[Andramasina]] ho [[vodivona]].

Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] dia nisy andriana  maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany [[Andriamasinteny]] tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe [[Ramananandrianjaka]], ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’[[Andriantomponimerina]] mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]].

Toraka izany [[Ranavalontsitakatrimerina]] andriambavy avy amin’ny [[Zanadralambo]] nalainy ho vady ka ny zanany dia nomeny hanjaka tao [[Ambohitrabiby]]; ary [[Ramananimerina]] kosa, dia zanak’andriana avy ao Antananarivo ihany ka [[Andrianjakanavalomandimby]] zanany dia nampanjakaina tao Antananarivo ihany.

[[Ratompondraondriana]]&lt;ref&gt;Pierre Razafimbelo (1911), « ''Tantaran'ny andrianteloray »'', Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, zanaky ny [[Andriateloray]], nateraky ny [[Andriandranando]] ary taizan’ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe [[Avaradrano]] iny; ka ny zanak’izy ireo  [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka]], dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano .
Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:

Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:

Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:

&lt;blockquote&gt;
''« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»''
&lt;/blockquote&gt;

Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: 
&lt;blockquote&gt;
''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! ''
&lt;br&gt;''– Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
&lt;/blockquote&gt;

Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Fifanarahana tamin’ny mpanjakan’Imamo Andriamasinavalona, Andriamatahobelirano. 

Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy [[Andriambahoaka]], mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe [[Andriambahoakampovoanitany]] no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy : 

Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno  amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: 
&lt;blockquote&gt;
''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »'' 
&lt;/blockquote&gt;

Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo .
Dia hoy izy roa lahy:
&lt;blockquote&gt;
''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.

Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.

Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny [[Antehiroka]] mpitsitsika azy:
&lt;blockquote&gt;
''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, [[volafotsy]] hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.

Ny teto Antananarivo kosa  nihira nanao hoe:
&lt;blockquote&gt;
''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
&lt;/blockquote&gt;

Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.

Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo  ianao toy ny tompony ! »
 
Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany: 
* ny atsinanana: Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty;
* ny avaratra, Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka;
* ny andrefana: Vakin’Iombifotsy;
* ary ny farany atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive, manamorona ny efitra atsimo.

Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona dia nisy mosary lehibe, natao hoe « Tsimiofy » saika nandripaka ny vahoaka merina. Nisy rivotra sy orana nikija nandritry ny iray volana izay niverimberina isan-taona, namely ka potika avokoa ny voly na an-tanety na an-tanimbary; tsy nanana hanin-kohanina intsony ny olona ka tratra hatramin’ ny fianakavian’ ny andriamanjaka. 
Naniraka olona nitady vary sy hanina na ho vidina aza Andriamasinavalona ka tsy nahita raha tsy tany amin’ Andriandrivotra, tao Andraisisa, izay nanome maimaim-poana sy nanolotra hanina fanampiny aza ka faly ny andriamanjaka. Ary izay no nahatonga ilay fitenenana hoe : « Hany vary Andraisisa ! ». Novaliana soa Andriandrivotra ka natao menabe Andraisisa fa tsy menakely intsony.

Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny [[fefiloha]] nanomboka hatreo [[Ankadimbahoaka]] ka hatrany andrefan’[[Ilanivato]], mba ho tonga tanimbary midadasika i [[Betsimitatatra]] hiveloman’ny olony, fa hoy izy :&lt;blockquote&gt; ''« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »'' &lt;/blockquote&gt;

Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:

* Nampitomboina ny raharam-barotra ka nametraka ny « tsena » izy toeram-pihaonana amin’ny fifanankalozana sy nampiasana ny vola (ariary avy amin'ny ''real'' [[Espaina|espaniôla]]) sy ny vakivakim-bola. Koa efa nisy ny tsena isan-kerinandro sy isan-tokon’Imerina  tamin’izany (fa tsy vao tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] akory vao nisy).
* Nividy tafondro iray izy (tafondro voalohany teto  Imerina), tsy entina hiady akory fa marika hampitandremana ny olona fa tokony hanjaka ny filaminana sy fandriampahalemana (fa raha manakorontana dia mipoaka io tafondro « Befeo » io, ka matiny).
* Nametraka ilay fomba  atao hoe « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana; ka tsy ny hena vody ondry ara-bakiteny intsony no natao fa nosoloina zavatra hafa na vola izany, na tany, na firavaka  ….

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy:
Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny [[Tsiarondahy]], ny [[Madiotanana]], ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.

Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe:
''«'' ''Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e !'' ''»'' (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny [[Ambaniandro]] no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! »'' 
Raha samy andriana dia ny  fiarahabana ''« Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.

Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.

Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’[[omby volavita]]; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]], tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]].

Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka ([[Ralambo]], Andriamasinavalona ary [[Andrianampoinimerina]] tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.  

Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i [[Trimofoloalina]], nahafoy tena nety atao sorona  velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany).
Tao Besakana no nisy ny « [[afo tsy maty]] » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.

Ny [[Zanakandriana]] voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny [[Andrianteloray]] sy ny [[Zanadralambo]] izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny [[Zazamarolahy]] sy ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]]; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:

	Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe ''«'' ''Tsara và, tompoko !'' ''»''.  

* Ny [[Zazamarolahy]] dia ireo zafikely sy taranak’izy 4-dahy nanjaka. Novain’[[Andrianampoinimerina]] anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-d[[Rangorinimerina]] natao Zazamarolahy. Ny [[Zanakandriana]] dia tsy tafiditra ao amin’ny sokajin’ny havan’andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe « izy mirahalahy avy » na « izy mianadahy avy ». Nanomboka tamin-d[[Radama I]] vao nisy nantsoina hoe [[Printsy]] nalaina tahaka tamin’ny vazaha. Tsy nolovaina ny anarana hoe Printsy;

* Ny  [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], taranak’Andriamasinavalomanjaka sy ireo iray tampo aminy, zokin’olona mitana fanjakana, mitoetra am-bodivona manana [[tranomanara]]  sy vahoaka menakely manompo azy;

* Ny [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]], na Zanatompo avy ao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]] dia natao zokin’olona mitana fanjakana, natao fakana zazavavy ho vadin’ny Andriamanjaka  ary mpanantatra  ny raharaha voalohany ho an’ny Andriamanjaka izy;

* Ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], avy ao Ambohitrombihavana;

* Ny [[Andriandranando]], avy ao Ambohibe;

* Ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]].

Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao [[fefiloha]], mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny [[Hova]] sy ny [[Bemihisatra]] ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.

Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:

* Ny Andriana na ny Andriamanjaka, 
* Ny Andriana, terakin’ny trano Ifohiloha: dia ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]], ary ny [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]],
* Ny [[Andrianteloray]], dia ny andriantompokoindrindra, ny andrianamboninolona, ary ny andriandranando,
* Ny [[havan’ Andriana|havan’Andriana]], dia ny [[Zanadralambo]] sy ny [[Zanadralambo amin‘ Andrianjaka|Zanadralambo amin‘Andrianjaka]].

==== Ny fomba sy ny zon’ny andriana  teto Imerina amin’ny ankapobeny ====

Nanana zo sy sata iombonana ny andriana rehetra (ireo tarana-d[[Rangita]] sy [[Rafohy]]), izay iavahany kely amin’ny sarambabem-bahoaka, indrindra amin’ny adidy atao amin’ny andriamanjaka:

* tsy miambina andriana;
*tsy mitondra entan’andriana;
* tsy mibaby na milanja andriana;
* tsy manao hazo lava (maka hazo any an’ala hanaovana ny tranon’andriana);
* tsy mihady na mitaona tany mena amin’ny fanaovana fasana na fandevenana andriana;
* Ireo rehetra ireo dia ankoatra ny zo isan-tokony toy ny tsy gadraina vy na tsy alatsa-drà;

Tsahivina koa anefa fa misy  amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny [[Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Trimofoloalina (foko)|Trimofoloalina]], …. dia tsy hanim-bodihena , tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo  dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha [[andriana]] merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.

==== Ny fanambadiana ==== 

Mafy ny lalàna amin’ny [[fanambadiana]] teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « [[lova tsy mifindra]] ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.

Fa hoy [[Andrianampoinimerina]] nanamafy izany: &lt;blockquote&gt;''« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »'' &lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ny boky « Firaketana »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ravelojaona (1937), « ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana'' »'','' Imp. industrielle - Antananarivo. &lt;/ref&gt; manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany.
Ny andriandahy ambony ([[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]] no ho miakatra ) dia mahazo manambady [[Hova|hovavavy]], nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy [[tranomanara]] sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».

Ny andriambavy kosa raha manambady hovalahy dia « mandrorona »; amidin’ny fokonolona izy ary ny vidiny dia hividianana mangahazo masaka, hanin’izay rehetra eo; izany no fanariana razana azy sady fanalàm-baraka faran’izay mahamenatra …
Raha andriambavy amin’ ny [[andrianteloray]] sy [[Zanadralambo]] no alain’ny Andriandahy amin’ny terak’Ifohiloha ho vady dia « misandratra » izy ka ny taranany dia mandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Ary ireo karazam-poko hafa toy ny [[Antehiroka (foko)|Antehiroka]], ny [[Zafimamy]], ny [[Talasora]], ny [[Folovohitra]] (ny [[hova]]) ary ny « [[Voaramasika]] » fakana ny [[angaralahy]], ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:

&lt;blockquote&gt;''« Ianareo [[Talasora]], ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»''&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;''« Ny [[Ambaniandro]] na ny [[Bemihisatra]] na ny [[Folovohitra]] na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny  ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »''&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;''Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny [[Manisotra]], ny [[Manendy]], ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-d[[Radama I]] taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….).''&lt;/blockquote&gt;

Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « [[andevo]] » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana. 

=== Zara-taiza fa tsy Andriana ===

&lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »'' &lt;/blockquote&gt;

Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny. 

Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny  voalaza ery ambony. 

Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka  sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana. 

Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».

* ''Ny'' « [[Menabe (tany)|Menabe]] » dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay ny foibeny dia Antananarivo ihany. Ny mponina tamin’izany faritra na fanjakana izany dia nantsoina koa hoe Menabe. Tato aoriana anefa, rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy 4-dahy zanany, nihazakazaka samy nanao « [[Menabe (tany)|Menabe]] » ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ka ny Menabe tamin’izany dia nisy 3 no isa farany dia [[Antananarivo Renivohitra|Antananarivo]], [[Ambohimanga]], [[Ambohidratrimo]], [[Alasora]]  dia efa Menabe hatramin’ny ela fa nametrahana ny zanakandriana handimby fanjakana;

* ''Ny'' '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » indray dia faritra kely iray ao anatin’ny [[Menabe (tany)|Menabe]] ihany (toy ny hoe [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ao anatin’ny [[Distrika eto Madagasikara|Distrika]], ankehitriny) nefa toerana hanjakana sy iveloman’ireo [[Tompombodivona]] na [[Tompomenakely]] sy ny fianakaviany izay mandrakariva avy amin’ny foko [[Andriamasinavalona (foko)|andriamasinavalona]]. Ka ny mponina ao anatin’izany faritra izany dia nantsoina koa hoe '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] ». Fa hoy mantsy Andriamasinavalona: &lt;blockquote&gt;''« Ireo zanako ireo, ianareo ry Merina no tanety ary izy ireo no tsimbotry (valala  mbola tsy hary elatra); ka na ho aiza na ho aiza no alehany dia ao an-kibonareo; ianareo no ivelomany ka tandremonareo ireo zanako ireo ! »''&lt;/blockquote&gt; Nisy 12 vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary nisy betsaka toy izany koa ireo zanany izay nisy 9 lahy sy vavy maromaro.

Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana '''«''' [[Menakely (tany)|Menakely]] » ho marobe.
Noho  izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.

Tsy nanao tahaka an’[[Andriamanelo]] izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’[[Andrianampoinimerina]] taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.

Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.

Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ? 

Nanontaniana ny [[Sampy (malagasy)|Sampy]]; [[Kelimalaza]] teny [[Ambohimanambola]] no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: &lt;blockquote&gt;''« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy. 


Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: &lt;blockquote&gt;''« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »''&lt;/blockquote&gt;

- Ary hoy ny vahoaka:&lt;blockquote&gt;''« iray  no anay ! »''&lt;/blockquote&gt;

- Dia hoy Andriamasinavalona:&lt;blockquote&gt;''« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »''&lt;/blockquote&gt;

Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: &lt;blockquote&gt;''« izaho tsy manan-damba ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: &lt;blockquote&gt;''« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: &lt;blockquote&gt;''« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: &lt;blockquote&gt;« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana

* Indro [[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], tera-dRatompondraondrina, omeko an’[[Ambohimanga]], mitoetra amin’ny Tsimadiloavaradrano, sy [[Ilafy]], Ambatomanoina Volaniray, Fandàna, Merinkasinina Ambohimanambola, Hiaramy, Ambohipeno, Ambohijoky, Ambohidanerana;
* Indro [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-dRamananimerina, omeko an’Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza dia Imerinatsimo;
* Indro [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka, omeko an’Ambohidratrimo, Ambohimaha 3 vohitra, Ambohitrimanjaka,  Ambohimanoa, Ampananina dia i Marovatana rehetra;
* Indro kosa [[Andrianavalonimerina]], tera-dRasolomananambonitany, omeko an’Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amin’Avarabohitra;
* Ary izaho kosa, hoy Andriamasinavalona, mitoetra eto Antananarivo foiben’Imerina.

Ary indro [[Andrianambonimena]], zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »&lt;/blockquote&gt;

Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.

Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny [[Havan’Andriana]] 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: &lt;blockquote&gt;''« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»''&lt;/blockquote&gt;

Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao [[Ambohidratrimo]] no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra. 

Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.

Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.

[[Andriatsimitoviaminandriandrazaka]], ilay tao [[Ambohimanga]], nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.

[[Andrianjakanavalomandimby]] tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’[[Andriambonimena]] tao [[Alasora]], efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; 
fa i [[Vakinisisaony]] sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.

[[Andriantrimobemihisatra]] kosa tao [[Ambohidratrimo]] sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i [[Marovatana]].

Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny [[varotra andevo]] aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny [[basy]] mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana. 

[[Andriantomponimerina]] ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela. 

Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho [[andevo]]. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »'' &lt;/blockquote&gt;Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: 

&lt;blockquote&gt;''« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary hoy ilay ity namaly boraingina: 

&lt;blockquote&gt;''« Samy manana ny azy ! »''&lt;/blockquote&gt; Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: &lt;blockquote&gt;''« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »''&lt;/blockquote&gt; Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana. 

Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona. 

Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).  

Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’[[Ambohidratrimo]] nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa  hanavotana azy. 

Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka: 

&lt;blockquote&gt;''« Ny andriana ô ! »''&lt;/blockquote&gt;
 
&lt;blockquote&gt;''« Ahoana ? »''&lt;/blockquote&gt;hoy rainy: 

&lt;blockquote&gt;''« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Eny. »'' &lt;/blockquote&gt;, hoy rainy mamaly: 

&lt;blockquote&gt;''« Omeo ahy ary Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

&lt;blockquote&gt;''« Tsy omeko kosa. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andriamasinavalona: 

&lt;blockquote&gt;''« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Ary nandefa iraka koa ireo zanany maro teto Imerina, nanontany tany Ambohidratrimo dia novaliny hoe:&lt;blockquote&gt;''« Tiany hono aho, ka tsy foiny hilaozana ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:&lt;blockquote&gt;''« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »''&lt;/blockquote&gt; 

Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha.
	Tsy marina izany hoy ny hafa  fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny [[salaka]]&lt;nowiki/&gt;n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay [[tevana]] eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany [[Andriantany]], tonga aty [[Ilanivato]] vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.

[[Raombana]] kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny [[Andriantrimobemihisatra]], zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny [[hao]]&lt;nowiki/&gt;ny no nalahelo mafy ity raibeny:&lt;blockquote&gt;''« Fa maninona  Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »''&lt;/blockquote&gt;

Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty [[Andohatapenaka]] vao fantatr’[[Andriantomponimerina]]. Nisafoaka izy ka  saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa. 

Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:&lt;blockquote&gt;''« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe [[Andriantrimobemihisatra]]. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia [[Imananety]]. 

	Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:  

* 	tsy mba nampan-datsa-dra izy araka ilay tantaran’ i [[Trimofoloalina]], ilay lehilahy nanolo-tena atao sorona mba hanomezana voninahitra ny mpanjaka, nefa tsy novonoina fa nosoloina ran’akoholahy ny rany na ranon-kodinato;

* 	nampanjaka ny safidin’ny olona tsirairay araka ny tantaran-dRatsisaramba vehivavy izay nomeny alàlana hifidy izay lehilahy tiany ho vady: I Doàka, lehilahy lehibe manankarena nidehadehaka avy any Imerinatsimo sa Imalo, tovolahy tsara tarehy nalemy fanahy sy nimpirimpirina avy any Avaradrano ? Imalo no nofidin-dravehivavy ka nahatonga ny fitenenana manao hoe: « Ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ! »

	Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, [[Andriandahifosy]] tany Antsakalava (1610-1680) na [[Andriantsirotso]] (1690-1720) tany [[Antankarana]]. 

	Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona ''»'', Antananarivo.&lt;/ref&gt; ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe: 

	Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza. 

* 	La ''Frantsa'' anie ka nanana an’i Louis XIV, mpanjakany be voninahitra e !;
* i ''Rosia'' nanana an’ i Piera Lehibe  « ''tsar'' » nanandaza sy nahery an’ady;
* Gauillame III d’Orange nanomboka nametraka ny fanjakan’andriana iaraha-mitantana tany ''Angleterre''; 
* Frédéric I de Brandebourg tonga mpanjakan’ i « ''Prusse'' » tany Alemaina (jermania);
* Aurangzeb, amperora « ''Mogol'' » nanitatra ny fanjakany tany « ''India'' »;
* Ary ''Imerina'' na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa  mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny.

Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona.  
	
	Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny [[Zafikely|zafikeliny]], ny [[Zafiafy|zafiafiny]], ary angamba koa ny [[zafindohalika]], fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: 
« Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny manontany manao hoe: « Iza moa no Andriamasinavalona ary mbola misy ve izany ankehitriny ? ».

Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.

Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny  fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana. 

Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy [[amontana]] sy [[aviavy]] maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona [[tompomenakely]] nonina teo tany am-boalohany.

Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.

Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !

Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.

Taty aoriana anefa [[Andrianampoinimerina]] sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.

Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka sy andriana ambony izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao isan’ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».

Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]], na [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]], dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory. 

Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:

Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..

	Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.		

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe-Amoronkay;
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, zana-dRasolomananambonintany, tao Ambohimahamanina;
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

	a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona [[tompomenakely]] teo voalohany;

	Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’[[Andrianampoinimerina]] teo [[Ambohidrapeto]] koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy [[zazamarolahy]] tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao [[Ambohidrapeto]]. Misy lafin-kavan-d[[Ranavalona III]] koa ao ka izany no nandevenana ny [[printsy]] Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;

	b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.

	Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na [[Ranavalona III]] mirahavavy;

	d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novain’Andrianampoinimerina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina ilay noroahina hiala an’Ambohitrabiby izy ka niteraka  telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana - Mamiomby fiaviany.

	e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina  ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao  Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ [[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;

	g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;

	h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;

	i)  Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « [[Zanadranavalona]] »;

k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao [[Andramasina]], terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny, tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, niteraka an'Andriambetandra, tao Anosikely - Fenoarivo;

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an-dRavololondralambo, tao [[Ilafy]] sy an'Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’Andrianambonimena, tao Alasora, sy an-dRangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe - Ambodirano;
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza;

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao [[Ambohitrandriamanitra]]. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, Lohavohitra) vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;

* Andriandambonavalona niteraka an-dRazakatsihono, tao Sambaina (vavy natao lahy, nitondra fanjakana ary nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina) sy Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny.

Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay (Ambohitrandriamanitra) izay niteraka an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:

* Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);

23) Andriamanitrandriana (Miadamanjaka).

Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.

* Andriamborosinandriana dia nanambady an’Andrianjaza, anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy malaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony naka an’Ivakinankaratra izy.

Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.

Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, dia ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana - Ambohimanga ady, resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy;
* Ny taranak’Andrianavalonimerina dia nataony andriamasinavalona avokoa; ireo no niavian’ny ankamaroan’ ny andriamasinavalona amin’Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy mpanjaka, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (Ravorombato), mpanjaka tao Ambohidratrimo ka ny zanany Rabehety dia noresen’Andrianampoinimerina;
* Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niely patrana eran' i Marovatana, toy ny any Mamiomby:

- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana); 

- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa  zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]]&lt;nowiki/&gt;a sy[[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] – [[Vohipeno]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: [[Jean Laborde]], de Lastelle, Nicol,…;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo-arabo, mpivarotra na mpandraharaha ho an’ ny fanjakana ka ny notendrena ho andriambaventy tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».

	Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.

	Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny  Andriamasinavalona ==
Toy ny  sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]] fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.

Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……  

Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:  

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.

Nizarazara isam-pianakaviana sy fonenana na vodivona araka ny fiaviany avy izy ireo, ary ny ankapobeny dia naka ny anaran’ny razambe loharano niaviany mba iavahany amin’ny havany hafa: efa nisy hatrany amin’ny 50 tany ho any ny isam-pianakaviana sy isan-toko nitondra ny anarana hoe « ny zanak’Andriamasinavalona » tamin’io taona io.
Nisy ny naharitra ela hatramin’izao fotoana izao ireny fikambanam-pianakaviana ireny, toy ny « Zanadranavalona ao Anosimanjaka » izay nahay nitandro ny firaisan-kina niaro ny fomban-drazana, nanana foto-kevitra ijoroana, toy izany koa ny « Fikambanan’ny tera-dRalanimboahangy - Andriantsolo ao Andramasina », ny  « Fikambanana Andriana ao Antsahadinta », sns…; ny ankamaroany kosa dia toa efa lasa tantara ihany sisa izay iezahan’ny fikambanana « ny Taranak’Andriamasinavalona » arenina ankehitriny.

Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.

Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt; izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* tamin’ny « zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* tamin’ny « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina 6-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna. 

Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).

Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

Tera-dRafondrazaka (Anosy-avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena, sy Ratomponivololona, Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, Ankady,..).

Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, Ampanga…).

Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana sy Andriampanazava-nimerina,  sy Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina,…).

Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Ambohidrazana, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, Manjaka,..);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, Poliny, ..);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Vatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Vatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, Ambohitrivoimanga).
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona amin’ny  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.

Ny sasany tamin’izy ireo dia nanana menakely; ny ankamaroany kosa  efa nanomboka sahirana aram-pivelomana; fantatra izany tamin’ny filazam-pananana nataon’ny tsirairay: ny isan’ny andevo, ny omby, ny vary. Nisy tena mpanefoefo satria nanana [[andevo]]  am-polony maro, omby aman-jatony, vary am-bata famarana maro. Nisy koa anefa no nilaza fa tsy nanana na inona na inona,dia nolazaina fa « mpirenireny », tsy lany miaramila.

Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.

Rehefa resy ny fanjakana merina taty aoriana ka lasa zanatany frantsay Madagasikara, dia hitan’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]], governora jeneraly, fa ireto foko Andriamasinavalona ireto izay miparitaka eran’ny tany sady nanana zo betsaka teo am-pelatanany ary fahefana amin’ny vahoaka, dia mety hanelingelina azy amin’ny tetika fanjanahana tiany ampiarina; ka nataony fahavalo tsy maintsy resena noho izany ny Andriamasinavalona rehetra.

Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-d[[Ranavalona III]] (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.

Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « ''les barons brigands »''; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?

Ny mpanoratra teratany sasany  indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.

Noho io lalana  navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana. 

Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny [[Vazaha]] sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. 
	
Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy.
	
Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakana ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny.  Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.  

Araka ny tantara dia [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt;, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré]]

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;    

Tamin’ny  taranak’Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.  

Hoy ilay [[vazaha]] atao hoe Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa  Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrany hitondra sy hiandry fanjakana tao Rabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy mianaka Rakarabo zanany tamin’Andrianampoina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nanjaka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’Andriamangarira; ao koa ny an-dRatsimisotry zazamarolahy, ny an’ny terak'Andrianjakatrimo sasany, Andriamasinavalona; ery andrefan’ny tanàna no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|&lt;u&gt;Saritany&lt;/u&gt;: Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>0nttlfujg0b9i0g5vi02kedccjsueng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Willy Brandt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198607</id>
    <revision>
      <id>1143947</id>
      <parentid>1136046</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="hlllwmi5epxd5pikr8otw1tc1y5b3d1" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Willy Brandt
|teraka=18 Desambra 1913
|maty=8 Oktobra 1992
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika alemana]]
* [[mpanao asa soratra]]
* [[mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|thumb|Willy Brandt (1980)]]

'''Willy Brandt''' dia mpanao politika alemana (Antoko [[SPD]]), mpanao asa soratra, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 18 Desambra 1913 tao [[Lübeck]], ary maty ny 8 Oktobra 1992

Izy no praiminisitry (Chancelier) an'ny Repoblika Federalin'i  {{Alemaina}} nanomboka ny 1969 ka hatramin'ny 1974.

== Praiminisitry ny Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitry ny [[Alemaina]] faha-4
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|[[Ludwig Erhard]]&lt;br/&gt; 1963-1969 ||  [[Willy Brandt]]&lt;br/&gt; 1969-1974   || [[Helmut Schmidt]]&lt;br/&gt; 1974-1982   &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Brigitte Seebacher, Rut Brandt, Anna Carlotta Thorkildsen. Ny zanany dia Peter Brandt, Lars Brandt, Matthias Brandt. 
== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Brandt, Willy}}
{{commonscat}}
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao asa soratra alemà]]
[[sokajy:mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1992]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana]]
[[Sokajy:Loka Nobel alemainy]]
[[Sokajy:SPD]]</text>
      <sha1>hlllwmi5epxd5pikr8otw1tc1y5b3d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angela Merkel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198661</id>
    <revision>
      <id>1143944</id>
      <parentid>1112808</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="47etxfyrjbdanvn1eg16usvgrpxjgfi" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Angela Merkel 2013 (cropped).jpg
|anarana=Angela Merkel
|teraka=17 Jolay 1954
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
* [[mpahay fizika]]
|taona niasàna=
}} 
'''Angela Merkel''' dia mpanao politika alemana, mpahay fizika teraka ny 17 Jolay 1954 tao [[Hamburg]].

Izy no [[Praiminisitra|praiminisitry]] (''Chancelier'') an'ny Repoblika Federalin'i {{Alemaina}} nanomboka ny 22 Novambra 2005 ka hatramin'ny 8 Desambra 2021.

== Praiminisitry' ny Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitry ny' [[Alemaina]] faha-08
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Gerhard Schröder]]&lt;br/&gt; 1998-2005  &lt;br/&gt;  || [[Angela Merkel]]&lt;br/&gt; 2005-2021   || [[Olaf Scholz]]&lt;br/&gt; 2021-2025 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


==Ny fiainany manokana==
I Horst Kasner no rainy. Ny vadiny dia Joachim Sauer, Ulrich Merkel. 
== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Merkel, Angela}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpahay fizika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1954]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana]]</text>
      <sha1>47etxfyrjbdanvn1eg16usvgrpxjgfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helmut Schmidt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222125</id>
    <revision>
      <id>1143946</id>
      <parentid>1136045</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="blmv0u4bip9e635210hs1tl4c6v092n" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Verteidigungsminister Helmut Schmidt.jpg
|anarana=Helmut Schmidt
|teraka=23 Desambra 1918
|maty= 10 Novambra 2015
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
* [[mpanao asa soratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Helmut Heinrich Waldemar Schmidt''' dia mpanao politika (Antoko: [[SPD]]), mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 23 Desambra 1918 tao Hamburg, maty ny 10 Novambra 2015 tao {{Hamburg}}.

Izy no praiminisitry an'ny Repoblika Federalin'i  {{Alemaina}} nanomboka ny 1974 ka hatramin'ny 1982.

== Praiminisitry ny Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitry ny [[Alemaina]] faha-5
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Willy Brandt]]&lt;br/&gt; 1969-1974   || [[Helmut Schmidt]]&lt;br/&gt; 1974-1982  || [[Helmut Kohl]]&lt;br/&gt; 1982-  &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Loki Schmidt. 
== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Schmidt, Helmut}}
{{commonscat}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao asa soratra]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1918]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2015]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana]]
[[Sokajy:SPD]]</text>
      <sha1>blmv0u4bip9e635210hs1tl4c6v092n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143962</id>
      <parentid>1143946</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="a2lp09hxyauwmlgocngktg8pmkolb09" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Verteidigungsminister Helmut Schmidt.jpg
|anarana=Helmut Schmidt
|teraka=23 Desambra 1918
|maty= 10 Novambra 2015
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
* [[mpanao asa soratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Helmut Heinrich Waldemar Schmidt''' dia mpanao politika (Antoko: [[SPD]]), mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 23 Desambra 1918 tao Hamburg, maty ny 10 Novambra 2015 tao {{Hamburg}}.

Izy no praiminisitry an'ny Repoblika Federalin'i  {{Alemaina}} nanomboka ny 1974 ka hatramin'ny 1982.

== Praiminisitry ny Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitry ny [[Alemaina]] faha-5
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Willy Brandt]]&lt;br/&gt; 1969-1974   || [[Helmut Schmidt]]&lt;br/&gt; 1974-1982  || [[Helmut Kohl]]&lt;br/&gt; 1982-  &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Loki Schmidt. 
== Jereo koa ==
{{DEFAULTSORT:Schmidt, Helmut}}
{{commonscat}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao asa soratra]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1918]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2015]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana]]
[[Sokajy:SPD]]</text>
      <sha1>a2lp09hxyauwmlgocngktg8pmkolb09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aina Nirina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225139</id>
    <revision>
      <id>1143903</id>
      <parentid>1106915</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>rohy amin'i E D aNDRIAMALALA</comment>
      <origin>1143903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5967" sha1="hf0jl3z6etxmv5sb7aibd34jmnx72j2" xml:space="preserve">'''Andrianarivelo Rahajanirina Hery''' dia mpanoratra malagasy. '''Aina Nirina''' no solon’anarana entiny amin’ny maha mpanoratra azy. Teraka ny 03 jolay 1970 tany [[Toamasina]].

== Biôgrafia ==
Nanomboka nanoratra ny taona 1984. Ny fankafizana ny tononkalon’i [[Rado]] tao ami’ny boky DINITRA famakiny isan’andro. T amin’izany fotoana izany no nahatonga azy hanomboka hanoratra. Nanampy izany koa ny fitiavany ny [[tononkalo]] tao amin’ny boky ''Tononkalo notsongaina 1'' sy ny tantara nosoratan’i [[Emilson Daniel Andriamalala|E.D. Andriamalala]].

Efa namoaka tononkalo an-jatony tao amin’ny pejy fesibokiny i Aina Nirina sy tao amin’ny        [''vetso.serasera.org'']

Mpianatra tao amin’ny Kolejy [[Md Josefa Ambatondrazaka]] tamin’ny Fanabeazana fototra sy ny Ambaratonga voalohany. Tao amin’ny Sekoly Teknika [[Ambatondrazaka]] kosa no nanohizany ny Ambaratonga faharoa ka nahazoany ny diplaoma [[Bakalorea Teknika]] sampan’asa Trano sy ny Asa Vaventy (BTP).

Tany amin’ny Sekoly Ambonin’ny [[Politeknika]] [[Antananarivo]] (Vontovorona) no nianarany ka nahatafavoaka azy ho Injenieran’ny trano sy ny asa vaventy (BTP) ary nahazoany ihany koa ny mari-pahaizana ambony fandalinana momba ny Siansan’ny akora (Diplôme d’Études Approfondies en Sciences des matériaux). Maro ny fianarana hafa nataony ankoatr’ireo fa ireo no tena nisongadina. 

Ankehitriny dia mitantana ny orinasany madinika no sady mampianatra i Aina Nirina.

Namoaka ny bokiny voalohany: ''Sombin' i Aina  1'' ny fiandohan’ny Febroary 2015 : Boky 106 pejy misy tononkalo 54 sy sombin-tantara voarafitra ho tononkalo misy fizarana dimy (''Satriko''). 

Nasain’ny [[Faribolana Sandratra]] ka nandray anjara tamin’ny antsan-tononkalo ''Zara fanahy'' tao amin’ny CGM ny [[Sabotsy]] [[28]] [[martsa]] [[2015]] ary nivoaka tao anatin’ny boky ''Zara fanahy'' ny tononkalony.

Nanao antsan-tononkalo voalohany niaraka tamin’ny [[poeta]] sy [[mpanakanto]] namany ho fanolorana ny boky ''Sombin' i Aina 1'' tao amin’ny Ivon-toeran’ny Kolontsaina Malagasy (IKM) [[Antsahavola]] ny Sabotsy [[11]] Aprily 2015.

== Ny sotatro ==

Eny, tena ekeko fa nisy tena niainako ny zavatra soratako,&lt;br /&gt;
Nisy ny hafaliako, nisy ny alaheloko, nisy koa ny ratrako,&lt;br /&gt;
Nefa nisy koa ny tranga nolalovan’ny hafa sy ny namako,&lt;br /&gt;
Na ny zava-nisy nampiainga ny fanahiko tena mba tsy tanako…&lt;br /&gt;


Soratako avokoa na ny eto an-tany na ny antaranoana,&lt;br /&gt;
Na ny nofinofy any an-danitra any na misy na koa foana,&lt;br /&gt;
Soratako ihany koa : ny siakan’ny ririnina, ny hiran-dohataona,&lt;br /&gt;
Ny hitan’ilay jamba, ny ren’ilay marenina sy ny antson’ilay moana…&lt;br /&gt;


Nefa misy soratro : tantara noforonina sy zavatra tsy nisy,&lt;br /&gt;
Ainga mba nandalo, akon’ny tsiaro sa tsiron’ny kalisy ?&lt;br /&gt;
Avelon’eritreritra sa fanahy nibitsika : tsy fantatro mihitsy,&lt;br /&gt;
Fa ny korisam-peniko nisononoka mora nanoratra mahitsy…&lt;br /&gt;


Dia novetsoiko tao famboraham-pitiavana nitsiry ka tsy tana,&lt;br /&gt;
Tambolombolom-betson’ny fo sendra tselatra sineram-pahazavana,&lt;br /&gt;
Dia taitra ianao ry tiako hoe : taitran-drandram-bao mitady fiovana,&lt;br /&gt;
Izaho ilay tianao, fa jihitry ny hatsiaka ka mila hafanana… &lt;br /&gt;


Tsy mino ahy ianao hoe iny soratro iny dia kalo fotsiny ihany,&lt;br /&gt;
Mba kalon’ny poeta sendra nivahiny tany antsahan’ny vinany,&lt;br /&gt;
Dia tena heverinao fa raikitra fitia nandalo tany ho any…&lt;br /&gt;
Nefa anie ianao no malalako ho doria : tokana eto an-tany.&lt;br /&gt;


=== AINA NIRINA ===
(08 oktobra 2014 tamin’ny 19 :58)&lt;br /&gt;
(Boky ''Sombin’i Aina 1'' pejy faha-54)&lt;br /&gt;


=== ALINA MITOHY ===


Dify ny masoandro…&lt;br /&gt;
Alina ny andro…&lt;br /&gt;
Alina anjakan’ny nofy na ny tsara na ny ratsy…&lt;br /&gt;
Ali-maizina kanefa misy hazavana mihantsy…&lt;br /&gt;
Rehefa ilay mandravaka azy ny kintana mangiaka,&lt;br /&gt;
Ny jiro mitsilopy sy ny volana baliaka…&lt;br /&gt;
Zava ao anaty haizina : ao isika no miaina&lt;br /&gt;
Anaty alina mitohy, ao isika no mangaina…&lt;br /&gt;
Ao isika no miharitra…&lt;br /&gt;
Miandry fara-vodilanitra&lt;br /&gt;
hisy tsirim-pahazavana hiposahan’ny maraina…&lt;br /&gt;
Fa ahiana ho very maina,&lt;br /&gt;
Ireny dinitra nafafy sy ny ràn’ireo mpitolona :&lt;br /&gt;
Matimaty foana ny olona&lt;br /&gt;
efa an-jato taona izao ho an’i Madagasikara…&lt;br /&gt;
Sa ve efa izao no anjara&lt;br /&gt;
mba hizoran’ny tantara ?&lt;br /&gt;
Iza ihany no antenaina&lt;br /&gt;
mba hitondra ho antsika ilay tsikin’ny maraina ?&lt;br /&gt;
Ry vahoaka Malagasy, mba samia tonga saina…&lt;br /&gt;
Eo am-pelan-tanantsika ilay tena fahefana&lt;br /&gt;
Hampiposaka ho antsika ilay tara-pahazavan’&lt;br /&gt;
ilay masoandro vaovao…&lt;br /&gt;
Ry vahoaka, aiza ianao ?&lt;br /&gt;


=== AINA NIRINA ===
(16 oktobra 2014 tamin’ny 21 :39)&lt;br /&gt;
(Boky ''Sombin’i Aina 1'' pejy faha-61 sy 62)&lt;br /&gt;


=== HIAKA TSISY FEO ===


Mafy loatra anie ny sedra mianjady,&lt;br /&gt;
Tsy zakako intsony fa tena resy an’ady ;&lt;br /&gt;
Ka ny hakiviana no tsapako misoko :&lt;br /&gt;
Setrom-pisentoana, manempotra ny foko…&lt;br /&gt;


Rehefa tojo ngidy sy ady mahamay,&lt;br /&gt;
Izay vao mba mahatsiaro ny Anaranao ry Ray,&lt;br /&gt;
Nefa tena tankina ny feo eo am-bavako,&lt;br /&gt;
Ka any am-poko any no misandratra ny vavako…&lt;br /&gt;


Menatra aho ry Ray miandrandra ny habakabaka,&lt;br /&gt;
Fa efa ela loatra no tsy nahay nivavaka,&lt;br /&gt;
Tankina ny feoko ka hiaka any anatiko,&lt;br /&gt;
No indro fa soratako sy arantirantiko…&lt;br /&gt;


Miangavy Anao ry Ray, jereo ny zanakao,&lt;br /&gt;
Mibaboka fa diso, mifona, mitalaho,&lt;br /&gt;
Mpanota tsy mba mendrika, ondry izay nania,&lt;br /&gt;
Hiverina ao am-bala : ekeo ry Tompo tia !&lt;br /&gt;


Mba omeo hery hiatrehana ny dia,&lt;br /&gt;
Aza avela ho kivy ity mpanomponao ity,&lt;br /&gt;
Sarotra ny lalana sady feno tsilo,&lt;br /&gt;
Tantano sy tariho : Ianao ry Ray no jiro…&lt;br /&gt;


=== AINA NIRINA ===
(23 septambra 2014 tamin’ny 15 :12)&lt;br /&gt;

== Jereo koa ==
* [[Poeta]]
* [[Mpanoratra]]

[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Biôgrafia]]
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1970]]</text>
      <sha1>hf0jl3z6etxmv5sb7aibd34jmnx72j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karl Carstens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229166</id>
    <revision>
      <id>1143954</id>
      <parentid>1087900</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="4k43beks208kh0sbu8ch2c9fy5huv9s" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Karl Carstens
|teraka=14 Desambra 1914
|maty=30 Mey 1992
|firenena=
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Karl Carstens''' dia mpanao politika sy Filoham-pirenena alemana teraka ny 14 Desambra 1914 tao [[Bremen]] ary maty ny 30 Mey 1992 tao [[Meckenheim]]

==Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina==
1979 hatramin'ny 1984

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Veronica Carstens. 
== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Carstens, Karl}}
[[Sokajy:CDU]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1914]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1992]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]</text>
      <sha1>4k43beks208kh0sbu8ch2c9fy5huv9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walter Scheel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229167</id>
    <revision>
      <id>1143958</id>
      <parentid>1098931</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="41fwynn2mdgzwc1lc1ylh0tm91ud822" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Walter Scheel
|teraka=8 Jolay 1919
|maty= 24.Aogositra 2016
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika alemana]]
|taona niasàna=
}}
'''Walter Scheel''' dia mpanao politika alemana sy [[Filoham-pirenena alemana]] teraka ny 8 Jolay 1919 tao [[Höhscheid]], maty ny † 24. August 2016

==Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina==
1974 hatramin'ny 1979

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Mildred Scheel. 

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Scheel, Walter}}
[[Sokajy:FDP]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1919]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2016]]</text>
      <sha1>41fwynn2mdgzwc1lc1ylh0tm91ud822</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siméon Rajaona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262177</id>
    <revision>
      <id>1143892</id>
      <parentid>1139329</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manirisoa22</username>
        <id>39786</id>
      </contributor>
      <origin>1143892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5653" sha1="1umrin3jeumpwsjvvju2ft8dbkyb6t4" xml:space="preserve">I '''[[Siméon Rajaona]]''' dia [[mpahay teny]] malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny 18 Febroary 1926 ary maty tamin' ny 23 Jona 2013. Izy no sojabe voalohany tao amin' ny Lalam-piofanana Soratra sy Siansan' ny Fiolonana ao amin' ny Anjerimanontolo eto Madagasikara tamin' ny taona 1972. Mpikambana ao amin' ny [[Akademia Malagasy]] koa izy. Ny anarany feno dia Siméon Régis Rajaona. Izy no nitarika ny [[haiteny ara-drafitra]] sy araka anjara asa tamin' ny fandalinana ny [[fiteny malagasy]] ka fantatra indrindra amin' izany ilay boky nosoratany mitondra ny lohateny hoe ''Structure du malgache, étude des formes prédicatives'' izay vitany soratra tamin' ny taona 1972.

Ireto koa ny boky hafa sasany nosoratany:

* ''Takelaka notsongaina, Tome 1, 1962''
* ''Takelaka notsongaina, Tome 2, 1963''
* ''Problèmes de morphologie malgache, 1977''
* ''Mon corps soupire après toi, œuvre posthume, 2016''

== Fianakaviana ==
Zaza faharoa tamin' ny valo i Siméon Rajaona. Ny rainy, Jean François Régis Rajaona, dia mpanoratra sady mpisehatra, avy any [[Manandriana]] ao [[Avaradrano]] ary avy amin’ ny saranga [[andriana]] [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin’ Andrianjaka]]. Ny reniny, Edwige Bernadette Ralisoa, dia zanakavavin' i Jean-Baptiste Rahajarizafy, sekretera manokan' i Lyautey, mpanoratra sady governora tao [[Fianarantsoa]] tamin' izany fotoana izany, avy any Ambohimandrosohasina, havoana kely atsinanan' ny havoanan' ny mpanjakan' [[Ambohimanga]], taranaky ny fianakaviana [[Andriamasinavalona]] izay akaiky ny fahefan’ ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro. Avy any [[Ambohidrapeto]], iray amin’ ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|havoana masina roa ambin’ ny folo]]&lt;nowiki/&gt;n' Imerina i Véronique Razafimbero, renin’ i Edwige, ary [[Zazamarolahy]], noho izany dia anisan’ ny [[andriana]] [[merina]], taranak’ [[Andrianampoinimerina]] sy Ramanantenasoa, iray amin’ ireo vady roa ambin’ ny folon' ny mpajaka.

Araka izany dia zanaky ny mpanoratra sady filôzôfa ary [[pretra]] [[zezoita]] [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay tsy iza fa anadahin-drenin' i Siméon Rajaona.

== Fiainany manokana ==
Manambady an' i Lydia Ratahiry i Siméon Rajaona ary manan-janaka dimy. Katôlika nafana fo avy amin' ny fianakaviana niaviany izy, ary nanokana ny tenany, niaraka tamin' ny asany tany amin' ny oniversite, ho amin' ny fisaintsainana ara-panahy kokoa. Fanampin' izany, ny sanganasany farany,  ''Mon corps soupire après toi''  (lohateny nalaina avy amin' ny andininy iray ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo|Salamo]], asa navoaka taorian' ny nahafatesany tamin' ny 2016), dia fandikana an-tsoratra ny fisaintsainana ara-panahy naharitra efapolo taona teo ho eo.

Tamin' ny 23 Jona 2013 no nodimandry teo amin' ny faha87 taonany tao an-tranony tao Antsahabe. Tamin’ ny andron’ ny fandevenana azy, tamin' ny 28 Jona 2013 dia nanome voninahitra manokana azy teo amin' ny kianjan' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] ny sampam-pianarana manontolon' ny oniversite natrehin' ny olo-malaza ara-pôlitika sy ara-kolontsaina maro.

== Lalana nalehany ==
Tao amin’ ny Ecole des Frères teny Andohalo no nianaran' i Siméon voalohany, avy eo tao amin’ny Lycée Gallieni izay nahazoany ny bakalôrea nisy fizaràna roa, dia ny Filôzôfia sy ny Literatiora tamin’ ny taona 1946. Tamin’ io taona io ihany dia nandeha nanohy ny fianarany tany [[Frantsa]] izy ary nanohy ny fianarany amin' ny Literatiora klasika ao amin' ny khâgne sy hypokhâgne ao amin' ny lisea Lakanal de Paris. Nahazo ny lisantsa momba ny Literatiora izy tamin' ny taona 1950 ary avy eo ny Diplôme d’Etudes Supérieures de langues classiques tamin' ny taina 1951. Tamin' ny taona 1955 dia nahazo ny Agrégation de grammaire izy.

Nanomboka nampianatra tao amin' ny lisea haroa tao Fresh d’ Ajaccio ho mpampianatra literatiora. Niverina teto [[Madagasikara]], roa taona taty aoriana, lasa mpampianatra tao amin’ ny Lycée Gallieni teny Andohalo.

Tamin’ ny tana 1958 izy no lasa talen’ ny Centre d’Etudes et d’Information sur la Langue et la Civilisation Malgaches (CEILCM). Nanomboka tamin’ izay no nandalinany ny fahalalany ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nanampy azy sy nanentana ny dadatoany [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay namoaka ny ''Essai sur la grammaire malgache'' tamin' ny taona 1960. Nanohy ny fikarohana nataony i Siméon Rajaona mandra-piarovany ny tsangan-kevitra dôktôràm-panjakana tany Sorbonne izay nifantoka amin' ny fandalinana ny endrika entimilaza ao amin' ny firafitry ny teny malagasy tamin' ny taona 1970.

Voatendry ho Maître de Conférences tao amin’ ny Ecole Nationale des Lettres et Sciences Humaines  izy tamin' ny taona 1960. Niara-nitantana amin' ny maha toeran’ ny talen’ ny CEILCM, talen' ny Département de Langue et de Littérature Malgache eo anivon’ ny Faculté des Lettres et des Sciences Humaines tao amin’ ny Oniversiten' i Madagasikara. Tamin' ny taona 1972 izy no sojabe malagasy voalohany tao amin' io sampam-pianarana io.

Mpikambana feno ao tamin' ny [[Akademia Malagasy]] ihany koa izy, izay namoaka ny asa sorany voalohany tamin' ny taona 1959, tamin’ ny alalan’ ny ''Bulletin'', asasoratra mitondra ny lohateny hoe  &quot;Essai d'analyse de la structure de la pensée malgache. Examen de quelques notions&quot;.

== Jereo koa ==

* [[Rabenilaina Roger-Bruno]]
* [[Oniversiten' Antananarivo]]
* [[Oniversiten' i Toliara]]
* [[Haitsikerafiteny|Haiteny]]
* [[Haiteny ara-drafitra]]
* [[Fiteny malagasy]]

[[Sokajy:Mpanao malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2013]]</text>
      <sha1>1umrin3jeumpwsjvvju2ft8dbkyb6t4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144020</id>
      <parentid>1143892</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35851-74</username>
        <id>40071</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra infobox</comment>
      <origin>1144020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5843" sha1="aabg30l48irye7ztxt2ms74bwwarhii" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Siméon Rajaona|teraka=18 febroary 1926|toerana=Antananarivo|maty=23 jona 2013|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpanabe|seha-pitiavana=Manambady}}

I '''[[Siméon Rajaona]]''' dia [[mpahay teny]] malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny 18 Febroary 1926 ary maty tamin' ny 23 Jona 2013. Izy no sojabe voalohany tao amin' ny Lalam-piofanana Soratra sy Siansan' ny Fiolonana ao amin' ny Anjerimanontolo eto Madagasikara tamin' ny taona 1972. Mpikambana ao amin' ny [[Akademia Malagasy]] koa izy. Ny anarany feno dia Siméon Régis Rajaona. Izy no nitarika ny [[haiteny ara-drafitra]] sy araka anjara asa tamin' ny fandalinana ny [[fiteny malagasy]] ka fantatra indrindra amin' izany ilay boky nosoratany mitondra ny lohateny hoe ''Structure du malgache, étude des formes prédicatives'' izay vitany soratra tamin' ny taona 1972.

== Ireto koa ny boky hafa sasany nosoratany: ==
* ''Takelaka notsongaina, Tome 1, 1962''
* ''Takelaka notsongaina, Tome 2, 1963''
* ''Problèmes de morphologie malgache, 1977''
* ''Mon corps soupire après toi, œuvre posthume, 2016''

== Fianakaviana ==
Zaza faharoa tamin' ny valo i Siméon Rajaona. Ny rainy, Jean François Régis Rajaona, dia mpanoratra sady mpisehatra, avy any [[Manandriana]] ao [[Avaradrano]] ary avy amin’ ny saranga [[andriana]] [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin’ Andrianjaka]]. Ny reniny, Edwige Bernadette Ralisoa, dia zanakavavin' i Jean-Baptiste Rahajarizafy, sekretera manokan' i Lyautey, mpanoratra sady governora tao [[Fianarantsoa]] tamin' izany fotoana izany, avy any Ambohimandrosohasina, havoana kely atsinanan' ny havoanan' ny mpanjakan' [[Ambohimanga]], taranaky ny fianakaviana [[Andriamasinavalona]] izay akaiky ny fahefan’ ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro. Avy any [[Ambohidrapeto]], iray amin’ ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|havoana masina roa ambin’ ny folo]]&lt;nowiki/&gt;n' Imerina i Véronique Razafimbero, renin’ i Edwige, ary [[Zazamarolahy]], noho izany dia anisan’ ny [[andriana]] [[merina]], taranak’ [[Andrianampoinimerina]] sy Ramanantenasoa, iray amin’ ireo vady roa ambin’ ny folon' ny mpajaka.

Araka izany dia zanaky ny mpanoratra sady filôzôfa ary [[pretra]] [[zezoita]] [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay tsy iza fa anadahin-drenin' i Siméon Rajaona.

== Fiainany manokana ==
Manambady an' i Lydia Ratahiry i Siméon Rajaona ary manan-janaka dimy. Katôlika nafana fo avy amin' ny fianakaviana niaviany izy, ary nanokana ny tenany, niaraka tamin' ny asany tany amin' ny oniversite, ho amin' ny fisaintsainana ara-panahy kokoa. Fanampin' izany, ny sanganasany farany,  ''Mon corps soupire après toi''  (lohateny nalaina avy amin' ny andininy iray ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo|Salamo]], asa navoaka taorian' ny nahafatesany tamin' ny 2016), dia fandikana an-tsoratra ny fisaintsainana ara-panahy naharitra efapolo taona teo ho eo.

Tamin' ny 23 Jona 2013 no nodimandry teo amin' ny faha87 taonany tao an-tranony tao Antsahabe. Tamin’ ny andron’ ny fandevenana azy, tamin' ny 28 Jona 2013 dia nanome voninahitra manokana azy teo amin' ny kianjan' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] ny sampam-pianarana manontolon' ny oniversite natrehin' ny olo-malaza ara-pôlitika sy ara-kolontsaina maro.

== Lalana nalehany ==
Tao amin’ ny Ecole des Frères teny Andohalo no nianaran' i Siméon voalohany, avy eo tao amin’ny Lycée Gallieni izay nahazoany ny bakalôrea nisy fizaràna roa, dia ny Filôzôfia sy ny Literatiora tamin’ ny taona 1946. Tamin’ io taona io ihany dia nandeha nanohy ny fianarany tany [[Frantsa]] izy ary nanohy ny fianarany amin' ny Literatiora klasika ao amin' ny khâgne sy hypokhâgne ao amin' ny lisea Lakanal de Paris. Nahazo ny lisantsa momba ny Literatiora izy tamin' ny taona 1950 ary avy eo ny Diplôme d’Etudes Supérieures de langues classiques tamin' ny taina 1951. Tamin' ny taona 1955 dia nahazo ny Agrégation de grammaire izy.

Nanomboka nampianatra tao amin' ny lisea haroa tao Fresh d’ Ajaccio ho mpampianatra literatiora. Niverina teto [[Madagasikara]], roa taona taty aoriana, lasa mpampianatra tao amin’ ny Lycée Gallieni teny Andohalo.

Tamin’ ny tana 1958 izy no lasa talen’ ny Centre d’Etudes et d’Information sur la Langue et la Civilisation Malgaches (CEILCM). Nanomboka tamin’ izay no nandalinany ny fahalalany ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nanampy azy sy nanentana ny dadatoany [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay namoaka ny ''Essai sur la grammaire malgache'' tamin' ny taona 1960. Nanohy ny fikarohana nataony i Siméon Rajaona mandra-piarovany ny tsangan-kevitra dôktôràm-panjakana tany Sorbonne izay nifantoka amin' ny fandalinana ny endrika entimilaza ao amin' ny firafitry ny teny malagasy tamin' ny taona 1970.

Voatendry ho Maître de Conférences tao amin’ ny Ecole Nationale des Lettres et Sciences Humaines  izy tamin' ny taona 1960. Niara-nitantana amin' ny maha toeran’ ny talen’ ny CEILCM, talen' ny Département de Langue et de Littérature Malgache eo anivon’ ny Faculté des Lettres et des Sciences Humaines tao amin’ ny Oniversiten' i Madagasikara. Tamin' ny taona 1972 izy no sojabe malagasy voalohany tao amin' io sampam-pianarana io.

Mpikambana feno ao tamin' ny [[Akademia Malagasy]] ihany koa izy, izay namoaka ny asa sorany voalohany tamin' ny taona 1959, tamin’ ny alalan’ ny ''Bulletin'', asasoratra mitondra ny lohateny hoe  &quot;Essai d'analyse de la structure de la pensée malgache. Examen de quelques notions&quot;.

== Jereo koa ==

* [[Rabenilaina Roger-Bruno]]
* [[Oniversiten' Antananarivo]]
* [[Oniversiten' i Toliara]]
* [[Haitsikerafiteny|Haiteny]]
* [[Haiteny ara-drafitra]]
* [[Fiteny malagasy]]

[[Sokajy:Mpanao malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2013]]</text>
      <sha1>aabg30l48irye7ztxt2ms74bwwarhii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144033</id>
      <parentid>1144020</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35851-74</username>
        <id>40071</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra loharano</comment>
      <origin>1144033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6020" sha1="qvef8lhm6hius9gfhd63tl768rk039x" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Siméon Rajaona|teraka=18 febroary 1926|toerana=Antananarivo|maty=23 jona 2013|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpanabe|seha-pitiavana=Manambady}}

I '''[[Siméon Rajaona]]''' dia [[mpahay teny]] malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny 18 Febroary 1926 ary maty tamin' ny 23 Jona 2013. Izy no sojabe voalohany tao amin' ny Lalam-piofanana Soratra sy Siansan' ny Fiolonana ao amin' ny Anjerimanontolo eto Madagasikara tamin' ny taona 1972. Mpikambana ao amin' ny [[Akademia Malagasy]] koa izy. Ny anarany feno dia Siméon Régis Rajaona. Izy no nitarika ny [[haiteny ara-drafitra]] sy araka anjara asa tamin' ny fandalinana ny [[fiteny malagasy]] ka fantatra indrindra amin' izany ilay boky nosoratany mitondra ny lohateny hoe ''Structure du malgache, étude des formes prédicatives'' izay vitany soratra tamin' ny taona 1972.

== Ireto koa ny boky hafa sasany nosoratany: ==
* ''Takelaka notsongaina, Tome 1, 1962''
* ''Takelaka notsongaina, Tome 2, 1963''
* ''Problèmes de morphologie malgache, 1977''
* ''Mon corps soupire après toi, œuvre posthume, 2016''

== Fianakaviana ==
Zaza faharoa tamin' ny valo i Siméon Rajaona. Ny rainy, Jean François Régis Rajaona, dia mpanoratra sady mpisehatra, avy any [[Manandriana]] ao [[Avaradrano]] ary avy amin’ ny saranga [[andriana]] [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin’ Andrianjaka]]. Ny reniny, Edwige Bernadette Ralisoa, dia zanakavavin' i Jean-Baptiste Rahajarizafy, sekretera manokan' i Lyautey, mpanoratra sady governora tao [[Fianarantsoa]] tamin' izany fotoana izany, avy any Ambohimandrosohasina, havoana kely atsinanan' ny havoanan' ny mpanjakan' [[Ambohimanga]], taranaky ny fianakaviana [[Andriamasinavalona]] izay akaiky ny fahefan’ ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro&lt;ref&gt;TIERSONNIER, Rév.P. Jacques, Au cœur de l’Ile Rouge, 50 ans de vie à Madagascar, Mémoires, Éditions Ambozontany, Antananarivo, 1990&lt;/ref&gt;. Avy any [[Ambohidrapeto]], iray amin’ ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|havoana masina roa ambin’ ny folo]]&lt;nowiki/&gt;n' Imerina i Véronique Razafimbero, renin’ i Edwige, ary [[Zazamarolahy]], noho izany dia anisan’ ny [[andriana]] [[merina]], taranak’ [[Andrianampoinimerina]] sy Ramanantenasoa, iray amin’ ireo vady roa ambin’ ny folon' ny mpajaka.

Araka izany dia zanaky ny mpanoratra sady filôzôfa ary [[pretra]] [[zezoita]] [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay tsy iza fa anadahin-drenin' i Siméon Rajaona.

== Fiainany manokana ==
Manambady an' i Lydia Ratahiry i Siméon Rajaona ary manan-janaka dimy. Katôlika nafana fo avy amin' ny fianakaviana niaviany izy, ary nanokana ny tenany, niaraka tamin' ny asany tany amin' ny oniversite, ho amin' ny fisaintsainana ara-panahy kokoa. Fanampin' izany, ny sanganasany farany,  ''Mon corps soupire après toi''  (lohateny nalaina avy amin' ny andininy iray ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo|Salamo]], asa navoaka taorian' ny nahafatesany tamin' ny 2016), dia fandikana an-tsoratra ny fisaintsainana ara-panahy naharitra efapolo taona teo ho eo.

Tamin' ny 23 Jona 2013 no nodimandry teo amin' ny faha87 taonany tao an-tranony tao Antsahabe. Tamin’ ny andron’ ny fandevenana azy, tamin' ny 28 Jona 2013 dia nanome voninahitra manokana azy teo amin' ny kianjan' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] ny sampam-pianarana manontolon' ny oniversite natrehin' ny olo-malaza ara-pôlitika sy ara-kolontsaina maro.

== Lalana nalehany ==
Tao amin’ ny Ecole des Frères teny Andohalo no nianaran' i Siméon voalohany, avy eo tao amin’ny Lycée Gallieni izay nahazoany ny bakalôrea nisy fizaràna roa, dia ny Filôzôfia sy ny Literatiora tamin’ ny taona 1946. Tamin’ io taona io ihany dia nandeha nanohy ny fianarany tany [[Frantsa]] izy ary nanohy ny fianarany amin' ny Literatiora klasika ao amin' ny khâgne sy hypokhâgne ao amin' ny lisea Lakanal de Paris. Nahazo ny lisantsa momba ny Literatiora izy tamin' ny taona 1950 ary avy eo ny Diplôme d’Etudes Supérieures de langues classiques tamin' ny taina 1951. Tamin' ny taona 1955 dia nahazo ny Agrégation de grammaire izy.

Nanomboka nampianatra tao amin' ny lisea haroa tao Fresh d’ Ajaccio ho mpampianatra literatiora. Niverina teto [[Madagasikara]], roa taona taty aoriana, lasa mpampianatra tao amin’ ny Lycée Gallieni teny Andohalo.

Tamin’ ny tana 1958 izy no lasa talen’ ny Centre d’Etudes et d’Information sur la Langue et la Civilisation Malgaches (CEILCM). Nanomboka tamin’ izay no nandalinany ny fahalalany ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nanampy azy sy nanentana ny dadatoany [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay namoaka ny ''Essai sur la grammaire malgache'' tamin' ny taona 1960. Nanohy ny fikarohana nataony i Siméon Rajaona mandra-piarovany ny tsangan-kevitra dôktôràm-panjakana tany Sorbonne izay nifantoka amin' ny fandalinana ny endrika entimilaza ao amin' ny firafitry ny teny malagasy tamin' ny taona 1970.

Voatendry ho Maître de Conférences tao amin’ ny Ecole Nationale des Lettres et Sciences Humaines  izy tamin' ny taona 1960. Niara-nitantana amin' ny maha toeran’ ny talen’ ny CEILCM, talen' ny Département de Langue et de Littérature Malgache eo anivon’ ny Faculté des Lettres et des Sciences Humaines tao amin’ ny Oniversiten' i Madagasikara. Tamin' ny taona 1972 izy no sojabe malagasy voalohany tao amin' io sampam-pianarana io.

Mpikambana feno ao tamin' ny [[Akademia Malagasy]] ihany koa izy, izay namoaka ny asa sorany voalohany tamin' ny taona 1959, tamin’ ny alalan’ ny ''Bulletin'', asasoratra mitondra ny lohateny hoe  &quot;Essai d'analyse de la structure de la pensée malgache. Examen de quelques notions&quot;.

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Jereo koa ==

* [[Rabenilaina Roger-Bruno]]
* [[Oniversiten' Antananarivo]]
* [[Oniversiten' i Toliara]]
* [[Haitsikerafiteny|Haiteny]]
* [[Haiteny ara-drafitra]]
* [[Fiteny malagasy]]

[[Sokajy:Mpanao malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2013]]</text>
      <sha1>qvef8lhm6hius9gfhd63tl768rk039x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faritra Anôsy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278574</id>
    <revision>
      <id>1143922</id>
      <parentid>1126657</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CrabeXBug</username>
        <id>20329</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Faritra Anosy]] ho [[Faritra Anôsy]] i CrabeXBug : Titre mal orthographié</comment>
      <origin>1126657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16551" sha1="ndc10kjjv4d1ekzmxj9cr5t88vigeqd" xml:space="preserve">
{{infobox Faritra
 | firenena                   = {{Madagasikara}}
 | renivohi-paritra           = [[Tolagnaro]]
 | distrika                   = 3
 | ben'ny tanàna              = 
 | isam-ponina                = 809303
 | velarantany                = 25731
 | faritany                   = [[Faritanin' i Toliara|Toliara]]
 | laharam-pehintany          = 
 | laharan-jarahasina         = 
 | sary                       =Region-Anôsy-Mg-shield 03.png
}}
Ny '''Faritra Anosy''' dia iray amin' ny [[Faritra eto Madagasikara|faritra]] 24 eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[Faritanin' i Toliara]], any amin' ny ilany atsimo-atsinanan' ny Nosy. I [[Tolagnaro]] na [[Fort-Dauphin]] no renivohiny. Manana velaran-tany mirefy 25&amp;nbsp;731 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; izy.

Noho ny lalan-dranomasina mamakivaky ny morontsiraka ao aminy dia fihaonan-dalana lehibe ho an’ ny Malagasy sy ny Mozilmana ary ny Eorôpeanina i Anosy. Tamin' ny tapaky ny taompolo 1600 dia io no toerana voalohany nisy ny fanjanahantany frantsay taty amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]]. Anisan' ny nofehezin' ny [[Fanjakan' Imerina]] io faritra io nandritra ny taompolo 1800 ary anisan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|zanatany frantsain' i Madagasikara]] tamin' ny faramparan' ny taompolo 1800 ka hatramin' ny taona 1960.

Anisan' ny entana naondrana avy ao ny andevo (nalefa tany amin' ireo nosy [[Maskarena]] sy tany [[Etazonia]] tamin' ny taompolo 1700), ny omby (naondrana tany [[La Réunion]] nandritra ny efa ho 300 taona), ny [[taretra]], ny [[fingotra voajanahary]], ny [[Tonga (zavamaniry)|tonga]] (''[[Catharanthus roseus]]''), ny [[manjarano]], [[Tôrianita|oranôtôrianita]], antsisiky (''[[nephropidae]]''), ny [[safira]], ary ny [[ilmenita]]. Noho ny fahasamihafan' ny zavamananaina sy ny jarazam-biby ao aminy tsy manam-paharoa, dia nanomboka tamin' ny taompolo 1980 ny ezaka hampiroboroboana ny fiarovana ny tontolo iainana sy ny [[fizahàn-tany]] any amin' ilay faritra.

Mijaly noho ny [[Fahantrana|fahantran]]' ny mponina ilay faritra; ny 80 % amin' ny mponina dia tsy mahazo [[rano fisotro madio]], ny 16&amp;nbsp;% no voan' ny aretin' ny taovam-pisefoana mafy, ary latsaky ny 20&amp;nbsp;% ny tahan' ny [[fahaizana mamaky teny sy manoratra]].

== Jeôgrafia ==

=== Toerana misy azy ===
[[Sary:Madagascar - Anosy region locator map.png|ankavia|vignette|Toerana  misy ny Faritra Anosy]]
Ny Faritra Anosy dia any amin' ny farany atsimo-atsinanan' i [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[Faritanin' i Toliara|faritanin’ i Toliara]] izy. Mamaritra azy ao avaratra ny [[Faritra Atsimo-Atsinanana]] sy ny [[Faritra Ihorombe]], ao atsimo sy atsinanana ny [[Ranomasimbe Indiana]] ary any andrefana ny [[Faritra Androy]] sy ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]]. Mirefy 29&amp;nbsp;731 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ny velarany.

=== Ny vohon' ny tany ===
Mizara telo ny endriky ny vohon' ny tany ao amin' ny Faritra Anosy. Ao ny tapany avaratra izay ahitana ny tapany amin' ny [[Lembalemba|lembalemban]]' Ihorombe tapatapahin' ny lemaka be [[antsanga]], izay manana haavo 800 ka hatramin' ny 900 m.

Ao koa ny tapany atsimo izay be [[tendrombohitra]], eo amin' ny ampahany amin' ny [[Tangorom-bohitra|tangoron-tendrombohitra]] miafara any atsimo, amin' ny [[Tangoron-tendrombohitra Ivakoany]] (ahitana ny tendrombohitra Ivakoana izay mirefy 1&amp;nbsp;632 m) any amin' ny faritra misy an' i [[Tsivory]] andaniny, ary ankilany, amin' ny [[Tandavan-tendrombohitra Anosy]] (ahitana ny tendrombohitra [[Beampigatra]] izay mirefy 1&amp;nbsp;956 m) ao akaikin' i [[Tolagnaro]].
[[Sary:Tolagnaro 01 - Madagascar.jpg|vignette|Ny tanànan' i Tolagnaro jerena avy eny ambony|283x283px]]
Ao ny faritra amoron-dranomasina, izay miavaka amin' ny fisian' ny tehezan-tendrombohitra mideza any amin' ny faran' ny tagoron-tendrombohitra ary tandavam-pasika manana sakany mirefy 30 km izay mipaka any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]; eo amin' ny 194 km amin' ny morontsirak' i Anosy dia ahitana [[helodrano]] madinika, [[tora-pasika]] misy [[dongom-pasika]], [[Haran-driaka|haran-dranomasina]], ny [[riakasia]] ary ny [[vinanin-dranomasina]] maro.

=== Tambajotran-drenirano ===
Ny tambajotran' i Mandrare, izay ahitana ny onin' i [[Mandrare]] (mirefy 250 m) sy ny renirano manompo azy, izay mipoitra any amin' ny [[Tangoron-tendrombohitra Ivakoany]] sy ny any amin' ny tendrombohitr'  Anosy maro, dia manondraka ny tapany andrefan' ny Faritra Anosy. Any amin' ny [[tendrombohitra Beampingatra]] no ipoiran' i Mandrare. Ny sakeli-dranony, izay ahitana indrindra an' [[Andratina (renirano)|Andratina]], i [[Tsivory (renirano)|Tsivory]], i [[Manambolo (renirano any Anosy)|Manambolo]] ary i [[Mananara (renirano any Anosy)|Mananara]], dia samy mipoitra amin' ny havoan' ny Tangoron-tendrombohitr' Ivakoany sy ny tehezan-tendrombohitra andrefan' ny [[Tandavan-tendrobohitr' Anosy]].

Ny tambajotran-drenirano amin' ny ilany atsinanana dia ahitana renirano somary fohy izay miainga avy amin' ny hantsana amin' ny ilany atsinanan' ny tangoron-tendrombohitra ao afovoany-atsimo amin' i [[Madagasikara]]. I [[Manampanihy (renirano)|Manampanihy]], i [[Ebakika]], i [[Vatomirindra]], i [[Esama]], ohatra, dia manondraka ny tapany atsinanana sy atsimo-tsinanan' ny Faritra Anosy alohan' ny hivarinany any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] manamorona ny morontsiraka atsinanana eo anelanelan' i [[Vangaindrano]] sy [[Tolagnaro]].

Ireto avy ny renirano ao amin' ny faritra Anosy: [[Manampanihy (renirano)|Manampanihy]], [[Fanjahira (renirano)|Fanjahira]], [[Mandrare]], [[Mangoky]], [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Menarandra]], [[Manambovo]] ary [[Imaloto]].

=== Zavamaniry ===
Ahitana ala tsy vaky any amin' ny tapany atsimo sy atsimo-atsinanan' ny Faritra Anosy, any amin' ny faritra be tendrombohitra ao amin' ny [[Distrikan' Amboasary-Atsimo|distrikan' Amboasary Atsimo]] sy ny [[distrikan' i Tolagnaro]]. Tany am-boalohany dia saika mandrakotra ny Tangoron-tendrombohitra Ivakoany sy ny Tandavan-tendrombohitra Anosy ny [[ala tsy vaky]], nefa amin' izao fotoana izao dia voafetra amin' ny toerana vitsivitsy, indrindra fa amin' ny toerana mikitoantoana indrindra misy tendrombohitra izany. Ny ampahany be amin' ny sisa tavela amin' ny ala dia anirian' ny [[briôfita]], ny [[Volombato|savoronala]] (na [[volombato]]), ny [[ampanga]] na hazo lehibe, arakaraka ny haavon-toerana sy ny fikintoanana.

Ny [[Savoka (ala)|savoka]] amin' ny Faritra Anosy dia misy karazany roa: savoka mando sy ala maina. Ny savoka mando hita eny amin' ny Tangoron-tendrombohitra Anosy dia misolo toerana ny ala tsy vaky. Ao anatin' ny fahapotehana lehibe ihany koa izy ireo, vokatry ny fanimbana ataon' ny olombelona (indrindra ny [[doro tanety]] sy ny [[fandringanana ala]]). Ny [[Mahampy (zavamaniry)|mahampy]] sy ny [[ravinala]] no tena hita eny. Ny savoka maina, izay hita any andrefana, eo anelanelan' i [[Ranopiso]] sy [[Amboasary-Atsimo|Amboasary Atsimo]], dia feno [[kirihitrala]] sy [[raketa]] ary karazana kirihitrala misy tsilo.

Ny ampahany be amin' ny fizaran-tanin' ny Faritra Anosy dia misy [[hivoka]], manomboka any avaratra ka hatrany atsimo. Ny karazana zava-maniry mameno ireo hivoka ireo dia miovaova arakaraka ny toerana. Ny hivoka any amin' ny [[lembalemba]] avaratra dia misy karazana ahitra indrindra ny [[ahidambo]] (''Andropogon'') sy ny [[horona]] (''[[Aristida]]''), fa ny fatran' ny renirano sy ny tany mando kosa dia anirian' ny [[bararata]] (''Phragmites'') sy ny [[harefo]] (''[[Harefo|Cyperaceae]]''). Raha somary mianatsimo dia hita any ny hivoka anirian-kazo sy ny hivoka misy [[Kirihitrala|kirihitra]] ary hivoka feno ahitra. Eny amin' ny tehezan-tendrombohitra efa mitanjaka dia mitombo ny karazana kirihitra manafika, toy ny [[randriaka]] (''Lantana camara'') amin' ny sisin' ny alan-tany mando, ny [[taretra]] (''Agave sisalana''), ny [[anjavidy]] (''Philippia sp'' na ''Erica sp''). Ireo kirihitra ireo dia miara-miaina amin' ny karazana ahitra ''Aristida'' roa lehibe: ny ''Stenotaphrum'' sy ny ''Exonepus''. Ny zavamaniry any amin' ny faritra mando dia ny [[Vondrona (zavamaniry)|vondrona]] (''Typha angustifolia'') sy ny [[harefo]] (''Cyperaceae''), ary koa ny ''Niaouli'' (''Melaleuca sp''.).

=== Toetany ===
Mizara roa miavaka tsara ny [[toetany]] ao amin' ny Faritra Anosy: andaniny ny toetany mafana sy mando any amin' ny faritra atsimo sy atsimo-atsinanana, ary ankilany ny [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] tsy tena mando any amin' ny faritra avaratra.

Manodidina ny 23&amp;nbsp;°C hatramin' ny 24&amp;nbsp;°C ny sala-maripana isan-taona ao amin' ny Faritra Anosy. Miova be anefa ny [[Mari-pana|maripana]] raha avy any avaratra mianatsimo. Ao [[Tolagnaro]] any amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny [[Madagasikara|Nosy]], dia 28&amp;nbsp;°C ny maripana amin' ny volana Febroary ary midina manodidina ny 17&amp;nbsp;°C izany amin' ny volana Jona sy Jolay. Mifanohitra amin' izany ny any [[Betroka]], any avaratra, amin' ny [[Lembalemban' Ihorombe]], izay manana maripana tsy mihoatra ny 20&amp;nbsp;°C ny ambony indrindra amin' ny volana Febroary ary mety hidina hatramin' ny 10&amp;nbsp;°C ny volana Jona sy Jolay.

Amin' ny ankapobeny, ny Faritra Anosy dia manana toetany somary mando, ary manodidina ny 1&amp;nbsp;200 mm ny [[Rotsa-drano|rotsak' orana]] isan-taona. Miovaova be anefa ny rotsak' orana raha avy any avaratra mianatsimo. Ny tapany avaratra amin' iiay faritra, ao amin' ny [[distrikan' i Betroka]], dia ao anatin' ny faritra mando fa ny tapany atsimo sy atsimo-atsinanana ([[distrikan' Amboasary-Atsimo]] sy [[distrikan' i Tolagnaro]]) kosa dia mando. Ao amin' ny tapany avaratry ny faritra, dia manodidina ny 850 mm ny salan' ny rotsak' orana isan-taona, fa 1&amp;nbsp;500 mm kosa izany any antsimo-atsinanana.

== Fitantanana ==

=== Distrika ===
Distrika telo no mandrafitra ny faritra Anosy: [[Distrikan' Amboasary-Atsimo|Amboasary-Atsimo]] (5&amp;nbsp;498 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sy [[Distrikan' i Betroka|Betroka]] (10&amp;nbsp;173 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ary [[Distrikan' i Tolagnaro|Tolagnaro]] (14&amp;nbsp;060 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Ny renivohiny dia ny tanànan' i [[Tolagnaro]], fantatra ihany koa amin' ny anarana frantsay hoe Fort-Dauphin, any amin' ny 1&amp;nbsp;120 km miala an' [[Antananarivo]] renivohitr' i [[Madagasikara]].

=== Kaominina ===

==== Kaominina ao amin' ny Distrikan' Amboasary-Atsimo ====
Ireto ny kaominina ao amin' ny [[Distrikan' Amboasary-Atsimo|Distrikan' Amboasary Atsimo]]:[[Amboasary-Atsimo]], [[Behara]], [[Berano Ville]], [[Ebelo]], [[Elonty]], [[Esira]], [[Ifotaka]], [[Mahaly]], [[Manevy]], [[Maromby]], [[Marotsiraka]], [[Ranobe (Amboasary)|Ranobe]], [[Sampona]], [[Tanandava Sud]], [[Tomboarivo]], [[Tranomaro]], [[Tsivory]].

==== Kaominina ao amin' ny Distrikan' i Betroka ====
Ireto ny kaominina ao amin' [[Distrikan' i Betroka]]: [[Ambalasoa]] - [[Ambatomivary]] - [[Analamary (Betroka)|Analamary]] - [[Andriandampy]] - [[Beapombo I]] - [[Beapombo II]] - [[Bekorobo]] - [[Benato-Toby]] - [[Betroka]] - [[Iaborotra]] - [[Ianabinda]] - [[Ianakafy]] - [[Isoanala]] - [[Ivahona]] - [[Jangany]] - [[Mahabo]] - [[Mahasoa Est]] - [[Nagnarena]] - [[Naninora]] - [[Tsaraitso]]

==== Kaominina ao amin' ny Distrikan' i Tolagnaro ====
[[File:Fort Dauphin porto vecchio.JPG|thumb|left|Tolagnaro (Fort Dauphin)]]
Ireto ny kaominina ao amin' ny [[Distrikan' i Tolagnaro]]: [[Ambatoabo]] - [[Ampasimena]] - [[Ampasy Nahampoa]] - [[Analamary (Taolanaro)|Analamary]] - [[Analapatsy]] - [[Andranombory]] - [[Ankaramena (Taolanaro)|Ankaramena]] - [[Bevoay]] - [[Enakara-Haut]] - [[Enaniliha]] - [[Fenoevo]] - [[Iabakoho]] - [[Ifarantsa]] - [[Isaka-Ivondro]] - [[Mahatalaky]] - [[Manambaro]] - [[Manantenina]] - [[Mandiso]] - [[Mandromodromotra]] - [[Ranomafana (Taolanaro)|Ranomafana]] - [[Ranopiso]] - [[Sarasambo]] - [[Soanierana (Taolanaro)|Soanierana]] - [[Taolagnaro|Tôlanaro]]

== Jereo koa ==
'''Faritany sy faritra eto Madagasikara''':

* [[Faritanin' Antananarivo]] ([[Faritra Itasy]] - [[Faritra Analamanga|Analamanga]] - [[Faritra Bongolava|Bongolava]] - [[Faritra Vakinankaratra|Vakinankaratra]])
* [[Faritanin' Antsiranana]] ([[Faritra Diana]] - [[Faritra Sava|Sava]])
* [[Faritanin' i Fianarantsoa]] ([[Faritra Atsimo-Atsinanana]] - [[Faritra Amoron' i Mania|Amoron' i Mania]] - [[Faritra Ihorombe|Ihorombe]] - [[Faritra Matsiatra Ambony|Matsiatra Ambony]] - [[Faritra Vatovavy|Vatovavy]] - [[Faritra Fitovinany|Fitovinany]])
* [[Faritanin' i Mahajanga]] ([[Faritra Boeny]] - [[Faritra Betsiboka|Betsiboka]] - [[Faritra Melaky|Melaky]] - [[Faritra Sofia|Sofia]])
* [[Faritanin' i Toamasina]] ([[Faritra Alaotra-Mangoro]] - [[Faritra Analanjirofo|Analanjirofo]] - [[Faritra Atsinanana|Atsinanana]])
* [[Faritanin' i Toliara]] ([[Faritra Atsimo-Andrefana]] - [[Faritra Anosy|Anosy]] - [[Faritra Androy|Androy]] - [[Faritra Menabe|Menabe]])
'''Samihafa'''
* [[Antanosy]]
* [[Tolagnaro]]

== Rohy ivelany ==
'''Lahatsoratra samihafa'''

* &quot;[https://www.cairn.info/revue-mondes-en-developpement-2008-1-page-29.htm Communes et régions à Madagascar, De nouveaux acteurs dans la gestion locale de l'environnement]&quot;, ''cairn.info''
* &quot;[https://library.fes.de/pdf-files/bueros/madagaskar/15144.pdf Lois annotées sur la décentralisation]&quot;, ''fes.de''
* &quot;[https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ Maroantsetra – Mananara : La création de la 24ème région adoptée en Conseil des ministres] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ |date=20230614174622 }}&quot;, ''midi-madagasikara.mg''
* &quot;[https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html Gouverneur de région : du provisoire permanent] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html |date=20230630084338 }}&quot;, ''madagascar-tribune.com''
* Jean-Michel, ''[https://books.openedition.org/pub/485 Le Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar]'', 2016.

'''Disy aman-dalàna'''

* &quot;[https://faolex.fao.org/docs/pdf/mad142823.pdf Loi n°2004-001 relative aux Régions]&quot; (pdf), faolex.fao.org
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf |date=20221211214148 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires] {{Wayback|url=https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf |date=20230630083602 }}.&quot;, ''dgfag.mg''
* &quot;[http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf Loi n°2014-021 relative à la représentation de l’Etat] {{Wayback|url=http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf |date=20240305050620 }}&quot; (pdf), ''droit-afrique.com''
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf |date=20211111073005 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2021/07/LOI-n%C2%B02021-012-CTD.pdf Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes]&quot; (pdf), ''assemblee-nationale.mg''
{{vangovango}}

{{Faritr'i Madagasikara}}
{{Commonscat|Anosy}}
[[Sokajy:Faritr'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>ndc10kjjv4d1ekzmxj9cr5t88vigeqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143924</id>
      <parentid>1143922</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CrabeXBug</username>
        <id>20329</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1143924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16552" sha1="pgvjd9835aoah2rc9qh04qckocx8t9p" xml:space="preserve">
{{infobox Faritra
 | firenena                   = {{Madagasikara}}
 | renivohi-paritra           = [[Tolagnaro]]
 | distrika                   = 3
 | ben'ny tanàna              = 
 | isam-ponina                = 809303
 | velarantany                = 25731
 | faritany                   = [[Faritanin' i Toliara|Toliara]]
 | laharam-pehintany          = 
 | laharan-jarahasina         = 
 | sary                       =Region-Anôsy-Mg-shield 03.png
}}
Ny '''Faritra Anôsy''' dia iray amin' ny [[Faritra eto Madagasikara|faritra]] 24 eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[Faritanin' i Toliara]], any amin' ny ilany atsimo-atsinanan' ny Nosy. I [[Tolagnaro]] na [[Fort-Dauphin]] no renivohiny. Manana velaran-tany mirefy 25&amp;nbsp;731 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; izy.

Noho ny lalan-dranomasina mamakivaky ny morontsiraka ao aminy dia fihaonan-dalana lehibe ho an’ ny Malagasy sy ny Mozilmana ary ny Eorôpeanina i Anosy. Tamin' ny tapaky ny taompolo 1600 dia io no toerana voalohany nisy ny fanjanahantany frantsay taty amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]]. Anisan' ny nofehezin' ny [[Fanjakan' Imerina]] io faritra io nandritra ny taompolo 1800 ary anisan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|zanatany frantsain' i Madagasikara]] tamin' ny faramparan' ny taompolo 1800 ka hatramin' ny taona 1960.

Anisan' ny entana naondrana avy ao ny andevo (nalefa tany amin' ireo nosy [[Maskarena]] sy tany [[Etazonia]] tamin' ny taompolo 1700), ny omby (naondrana tany [[La Réunion]] nandritra ny efa ho 300 taona), ny [[taretra]], ny [[fingotra voajanahary]], ny [[Tonga (zavamaniry)|tonga]] (''[[Catharanthus roseus]]''), ny [[manjarano]], [[Tôrianita|oranôtôrianita]], antsisiky (''[[nephropidae]]''), ny [[safira]], ary ny [[ilmenita]]. Noho ny fahasamihafan' ny zavamananaina sy ny jarazam-biby ao aminy tsy manam-paharoa, dia nanomboka tamin' ny taompolo 1980 ny ezaka hampiroboroboana ny fiarovana ny tontolo iainana sy ny [[fizahàn-tany]] any amin' ilay faritra.

Mijaly noho ny [[Fahantrana|fahantran]]' ny mponina ilay faritra; ny 80 % amin' ny mponina dia tsy mahazo [[rano fisotro madio]], ny 16&amp;nbsp;% no voan' ny aretin' ny taovam-pisefoana mafy, ary latsaky ny 20&amp;nbsp;% ny tahan' ny [[fahaizana mamaky teny sy manoratra]].

== Jeôgrafia ==

=== Toerana misy azy ===
[[Sary:Madagascar - Anosy region locator map.png|ankavia|vignette|Toerana  misy ny Faritra Anosy]]
Ny Faritra Anosy dia any amin' ny farany atsimo-atsinanan' i [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[Faritanin' i Toliara|faritanin’ i Toliara]] izy. Mamaritra azy ao avaratra ny [[Faritra Atsimo-Atsinanana]] sy ny [[Faritra Ihorombe]], ao atsimo sy atsinanana ny [[Ranomasimbe Indiana]] ary any andrefana ny [[Faritra Androy]] sy ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]]. Mirefy 29&amp;nbsp;731 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ny velarany.

=== Ny vohon' ny tany ===
Mizara telo ny endriky ny vohon' ny tany ao amin' ny Faritra Anosy. Ao ny tapany avaratra izay ahitana ny tapany amin' ny [[Lembalemba|lembalemban]]' Ihorombe tapatapahin' ny lemaka be [[antsanga]], izay manana haavo 800 ka hatramin' ny 900 m.

Ao koa ny tapany atsimo izay be [[tendrombohitra]], eo amin' ny ampahany amin' ny [[Tangorom-bohitra|tangoron-tendrombohitra]] miafara any atsimo, amin' ny [[Tangoron-tendrombohitra Ivakoany]] (ahitana ny tendrombohitra Ivakoana izay mirefy 1&amp;nbsp;632 m) any amin' ny faritra misy an' i [[Tsivory]] andaniny, ary ankilany, amin' ny [[Tandavan-tendrombohitra Anosy]] (ahitana ny tendrombohitra [[Beampigatra]] izay mirefy 1&amp;nbsp;956 m) ao akaikin' i [[Tolagnaro]].
[[Sary:Tolagnaro 01 - Madagascar.jpg|vignette|Ny tanànan' i Tolagnaro jerena avy eny ambony|283x283px]]
Ao ny faritra amoron-dranomasina, izay miavaka amin' ny fisian' ny tehezan-tendrombohitra mideza any amin' ny faran' ny tagoron-tendrombohitra ary tandavam-pasika manana sakany mirefy 30 km izay mipaka any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]; eo amin' ny 194 km amin' ny morontsirak' i Anosy dia ahitana [[helodrano]] madinika, [[tora-pasika]] misy [[dongom-pasika]], [[Haran-driaka|haran-dranomasina]], ny [[riakasia]] ary ny [[vinanin-dranomasina]] maro.

=== Tambajotran-drenirano ===
Ny tambajotran' i Mandrare, izay ahitana ny onin' i [[Mandrare]] (mirefy 250 m) sy ny renirano manompo azy, izay mipoitra any amin' ny [[Tangoron-tendrombohitra Ivakoany]] sy ny any amin' ny tendrombohitr'  Anosy maro, dia manondraka ny tapany andrefan' ny Faritra Anosy. Any amin' ny [[tendrombohitra Beampingatra]] no ipoiran' i Mandrare. Ny sakeli-dranony, izay ahitana indrindra an' [[Andratina (renirano)|Andratina]], i [[Tsivory (renirano)|Tsivory]], i [[Manambolo (renirano any Anosy)|Manambolo]] ary i [[Mananara (renirano any Anosy)|Mananara]], dia samy mipoitra amin' ny havoan' ny Tangoron-tendrombohitr' Ivakoany sy ny tehezan-tendrombohitra andrefan' ny [[Tandavan-tendrobohitr' Anosy]].

Ny tambajotran-drenirano amin' ny ilany atsinanana dia ahitana renirano somary fohy izay miainga avy amin' ny hantsana amin' ny ilany atsinanan' ny tangoron-tendrombohitra ao afovoany-atsimo amin' i [[Madagasikara]]. I [[Manampanihy (renirano)|Manampanihy]], i [[Ebakika]], i [[Vatomirindra]], i [[Esama]], ohatra, dia manondraka ny tapany atsinanana sy atsimo-tsinanan' ny Faritra Anosy alohan' ny hivarinany any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] manamorona ny morontsiraka atsinanana eo anelanelan' i [[Vangaindrano]] sy [[Tolagnaro]].

Ireto avy ny renirano ao amin' ny faritra Anosy: [[Manampanihy (renirano)|Manampanihy]], [[Fanjahira (renirano)|Fanjahira]], [[Mandrare]], [[Mangoky]], [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Menarandra]], [[Manambovo]] ary [[Imaloto]].

=== Zavamaniry ===
Ahitana ala tsy vaky any amin' ny tapany atsimo sy atsimo-atsinanan' ny Faritra Anosy, any amin' ny faritra be tendrombohitra ao amin' ny [[Distrikan' Amboasary-Atsimo|distrikan' Amboasary Atsimo]] sy ny [[distrikan' i Tolagnaro]]. Tany am-boalohany dia saika mandrakotra ny Tangoron-tendrombohitra Ivakoany sy ny Tandavan-tendrombohitra Anosy ny [[ala tsy vaky]], nefa amin' izao fotoana izao dia voafetra amin' ny toerana vitsivitsy, indrindra fa amin' ny toerana mikitoantoana indrindra misy tendrombohitra izany. Ny ampahany be amin' ny sisa tavela amin' ny ala dia anirian' ny [[briôfita]], ny [[Volombato|savoronala]] (na [[volombato]]), ny [[ampanga]] na hazo lehibe, arakaraka ny haavon-toerana sy ny fikintoanana.

Ny [[Savoka (ala)|savoka]] amin' ny Faritra Anosy dia misy karazany roa: savoka mando sy ala maina. Ny savoka mando hita eny amin' ny Tangoron-tendrombohitra Anosy dia misolo toerana ny ala tsy vaky. Ao anatin' ny fahapotehana lehibe ihany koa izy ireo, vokatry ny fanimbana ataon' ny olombelona (indrindra ny [[doro tanety]] sy ny [[fandringanana ala]]). Ny [[Mahampy (zavamaniry)|mahampy]] sy ny [[ravinala]] no tena hita eny. Ny savoka maina, izay hita any andrefana, eo anelanelan' i [[Ranopiso]] sy [[Amboasary-Atsimo|Amboasary Atsimo]], dia feno [[kirihitrala]] sy [[raketa]] ary karazana kirihitrala misy tsilo.

Ny ampahany be amin' ny fizaran-tanin' ny Faritra Anosy dia misy [[hivoka]], manomboka any avaratra ka hatrany atsimo. Ny karazana zava-maniry mameno ireo hivoka ireo dia miovaova arakaraka ny toerana. Ny hivoka any amin' ny [[lembalemba]] avaratra dia misy karazana ahitra indrindra ny [[ahidambo]] (''Andropogon'') sy ny [[horona]] (''[[Aristida]]''), fa ny fatran' ny renirano sy ny tany mando kosa dia anirian' ny [[bararata]] (''Phragmites'') sy ny [[harefo]] (''[[Harefo|Cyperaceae]]''). Raha somary mianatsimo dia hita any ny hivoka anirian-kazo sy ny hivoka misy [[Kirihitrala|kirihitra]] ary hivoka feno ahitra. Eny amin' ny tehezan-tendrombohitra efa mitanjaka dia mitombo ny karazana kirihitra manafika, toy ny [[randriaka]] (''Lantana camara'') amin' ny sisin' ny alan-tany mando, ny [[taretra]] (''Agave sisalana''), ny [[anjavidy]] (''Philippia sp'' na ''Erica sp''). Ireo kirihitra ireo dia miara-miaina amin' ny karazana ahitra ''Aristida'' roa lehibe: ny ''Stenotaphrum'' sy ny ''Exonepus''. Ny zavamaniry any amin' ny faritra mando dia ny [[Vondrona (zavamaniry)|vondrona]] (''Typha angustifolia'') sy ny [[harefo]] (''Cyperaceae''), ary koa ny ''Niaouli'' (''Melaleuca sp''.).

=== Toetany ===
Mizara roa miavaka tsara ny [[toetany]] ao amin' ny Faritra Anosy: andaniny ny toetany mafana sy mando any amin' ny faritra atsimo sy atsimo-atsinanana, ary ankilany ny [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] tsy tena mando any amin' ny faritra avaratra.

Manodidina ny 23&amp;nbsp;°C hatramin' ny 24&amp;nbsp;°C ny sala-maripana isan-taona ao amin' ny Faritra Anosy. Miova be anefa ny [[Mari-pana|maripana]] raha avy any avaratra mianatsimo. Ao [[Tolagnaro]] any amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny [[Madagasikara|Nosy]], dia 28&amp;nbsp;°C ny maripana amin' ny volana Febroary ary midina manodidina ny 17&amp;nbsp;°C izany amin' ny volana Jona sy Jolay. Mifanohitra amin' izany ny any [[Betroka]], any avaratra, amin' ny [[Lembalemban' Ihorombe]], izay manana maripana tsy mihoatra ny 20&amp;nbsp;°C ny ambony indrindra amin' ny volana Febroary ary mety hidina hatramin' ny 10&amp;nbsp;°C ny volana Jona sy Jolay.

Amin' ny ankapobeny, ny Faritra Anosy dia manana toetany somary mando, ary manodidina ny 1&amp;nbsp;200 mm ny [[Rotsa-drano|rotsak' orana]] isan-taona. Miovaova be anefa ny rotsak' orana raha avy any avaratra mianatsimo. Ny tapany avaratra amin' iiay faritra, ao amin' ny [[distrikan' i Betroka]], dia ao anatin' ny faritra mando fa ny tapany atsimo sy atsimo-atsinanana ([[distrikan' Amboasary-Atsimo]] sy [[distrikan' i Tolagnaro]]) kosa dia mando. Ao amin' ny tapany avaratry ny faritra, dia manodidina ny 850 mm ny salan' ny rotsak' orana isan-taona, fa 1&amp;nbsp;500 mm kosa izany any antsimo-atsinanana.

== Fitantanana ==

=== Distrika ===
Distrika telo no mandrafitra ny faritra Anosy: [[Distrikan' Amboasary-Atsimo|Amboasary-Atsimo]] (5&amp;nbsp;498 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sy [[Distrikan' i Betroka|Betroka]] (10&amp;nbsp;173 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ary [[Distrikan' i Tolagnaro|Tolagnaro]] (14&amp;nbsp;060 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Ny renivohiny dia ny tanànan' i [[Tolagnaro]], fantatra ihany koa amin' ny anarana frantsay hoe Fort-Dauphin, any amin' ny 1&amp;nbsp;120 km miala an' [[Antananarivo]] renivohitr' i [[Madagasikara]].

=== Kaominina ===

==== Kaominina ao amin' ny Distrikan' Amboasary-Atsimo ====
Ireto ny kaominina ao amin' ny [[Distrikan' Amboasary-Atsimo|Distrikan' Amboasary Atsimo]]:[[Amboasary-Atsimo]], [[Behara]], [[Berano Ville]], [[Ebelo]], [[Elonty]], [[Esira]], [[Ifotaka]], [[Mahaly]], [[Manevy]], [[Maromby]], [[Marotsiraka]], [[Ranobe (Amboasary)|Ranobe]], [[Sampona]], [[Tanandava Sud]], [[Tomboarivo]], [[Tranomaro]], [[Tsivory]].

==== Kaominina ao amin' ny Distrikan' i Betroka ====
Ireto ny kaominina ao amin' [[Distrikan' i Betroka]]: [[Ambalasoa]] - [[Ambatomivary]] - [[Analamary (Betroka)|Analamary]] - [[Andriandampy]] - [[Beapombo I]] - [[Beapombo II]] - [[Bekorobo]] - [[Benato-Toby]] - [[Betroka]] - [[Iaborotra]] - [[Ianabinda]] - [[Ianakafy]] - [[Isoanala]] - [[Ivahona]] - [[Jangany]] - [[Mahabo]] - [[Mahasoa Est]] - [[Nagnarena]] - [[Naninora]] - [[Tsaraitso]]

==== Kaominina ao amin' ny Distrikan' i Tolagnaro ====
[[File:Fort Dauphin porto vecchio.JPG|thumb|left|Tolagnaro (Fort Dauphin)]]
Ireto ny kaominina ao amin' ny [[Distrikan' i Tolagnaro]]: [[Ambatoabo]] - [[Ampasimena]] - [[Ampasy Nahampoa]] - [[Analamary (Taolanaro)|Analamary]] - [[Analapatsy]] - [[Andranombory]] - [[Ankaramena (Taolanaro)|Ankaramena]] - [[Bevoay]] - [[Enakara-Haut]] - [[Enaniliha]] - [[Fenoevo]] - [[Iabakoho]] - [[Ifarantsa]] - [[Isaka-Ivondro]] - [[Mahatalaky]] - [[Manambaro]] - [[Manantenina]] - [[Mandiso]] - [[Mandromodromotra]] - [[Ranomafana (Taolanaro)|Ranomafana]] - [[Ranopiso]] - [[Sarasambo]] - [[Soanierana (Taolanaro)|Soanierana]] - [[Taolagnaro|Tôlanaro]]

== Jereo koa ==
'''Faritany sy faritra eto Madagasikara''':

* [[Faritanin' Antananarivo]] ([[Faritra Itasy]] - [[Faritra Analamanga|Analamanga]] - [[Faritra Bongolava|Bongolava]] - [[Faritra Vakinankaratra|Vakinankaratra]])
* [[Faritanin' Antsiranana]] ([[Faritra Diana]] - [[Faritra Sava|Sava]])
* [[Faritanin' i Fianarantsoa]] ([[Faritra Atsimo-Atsinanana]] - [[Faritra Amoron' i Mania|Amoron' i Mania]] - [[Faritra Ihorombe|Ihorombe]] - [[Faritra Matsiatra Ambony|Matsiatra Ambony]] - [[Faritra Vatovavy|Vatovavy]] - [[Faritra Fitovinany|Fitovinany]])
* [[Faritanin' i Mahajanga]] ([[Faritra Boeny]] - [[Faritra Betsiboka|Betsiboka]] - [[Faritra Melaky|Melaky]] - [[Faritra Sofia|Sofia]])
* [[Faritanin' i Toamasina]] ([[Faritra Alaotra-Mangoro]] - [[Faritra Analanjirofo|Analanjirofo]] - [[Faritra Atsinanana|Atsinanana]])
* [[Faritanin' i Toliara]] ([[Faritra Atsimo-Andrefana]] - [[Faritra Anosy|Anosy]] - [[Faritra Androy|Androy]] - [[Faritra Menabe|Menabe]])
'''Samihafa'''
* [[Antanosy]]
* [[Tolagnaro]]

== Rohy ivelany ==
'''Lahatsoratra samihafa'''

* &quot;[https://www.cairn.info/revue-mondes-en-developpement-2008-1-page-29.htm Communes et régions à Madagascar, De nouveaux acteurs dans la gestion locale de l'environnement]&quot;, ''cairn.info''
* &quot;[https://library.fes.de/pdf-files/bueros/madagaskar/15144.pdf Lois annotées sur la décentralisation]&quot;, ''fes.de''
* &quot;[https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ Maroantsetra – Mananara : La création de la 24ème région adoptée en Conseil des ministres] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ |date=20230614174622 }}&quot;, ''midi-madagasikara.mg''
* &quot;[https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html Gouverneur de région : du provisoire permanent] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html |date=20230630084338 }}&quot;, ''madagascar-tribune.com''
* Jean-Michel, ''[https://books.openedition.org/pub/485 Le Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar]'', 2016.

'''Disy aman-dalàna'''

* &quot;[https://faolex.fao.org/docs/pdf/mad142823.pdf Loi n°2004-001 relative aux Régions]&quot; (pdf), faolex.fao.org
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf |date=20221211214148 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires] {{Wayback|url=https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf |date=20230630083602 }}.&quot;, ''dgfag.mg''
* &quot;[http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf Loi n°2014-021 relative à la représentation de l’Etat] {{Wayback|url=http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf |date=20240305050620 }}&quot; (pdf), ''droit-afrique.com''
* &quot;[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf |date=20211111073005 }}.&quot;, ''ceni-madagascar.mg''
* &quot;[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2021/07/LOI-n%C2%B02021-012-CTD.pdf Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes]&quot; (pdf), ''assemblee-nationale.mg''
{{vangovango}}

{{Faritr'i Madagasikara}}
{{Commonscat|Anosy}}
[[Sokajy:Faritr'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>pgvjd9835aoah2rc9qh04qckocx8t9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hainteny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278715</id>
    <revision>
      <id>1143876</id>
      <parentid>1094390</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Nanampy</comment>
      <origin>1143876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2058" sha1="et136grbsm9dsvkfij5ud8jlef3yurr" xml:space="preserve">Ny '''hainteny''' na '''hain-teny''' dia sokajin-dahabolana malagasy izay hita indrindra ao amin' ny [[Merina]], izay miendrika tononkalo fohy iresahana zava-madinika aloha, avy eo mankany amin' ny tena lohahevitra, ka amin' ny alalan' ny fampifandraisana amin' ny fomba kanto ny [[voanteny]] araka ny endriny na ny heviny no ahatongavana amin' izany. Ny lohahevitra dia matetika momba ny fitiavana. Azo heverina ho mitovitovy amin' ny ''pantun'' maley ny hainteny, ka azo atao ny manatsoa-kevitra fa fomba fanaovana lahabolana teo amin' ny Malaiô-Pôlineziana efa hatry ny ela izany ary tafiditra teto [[Madagasikara]] tamin' ny fifindrà-monin' ny vahoaka avy any [[Vondro-nosy Indôneziana|Indônezia]].

Nampanao fanangonana hainteny an-tsoratra ny mpanjaka [[Ranavalona I]] tamin' ny taonjato faha-19. Ilay mpanoratra frantsay [[Jean Paulhan]], izay nonina teto Madagasikara haramin' ny taona 1908 ka hatramin' ny taona 1910 dia nanao fandalinana momba ny hainteny ka namoaka bokin-kainteny nadika amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tamin' ny taona 1913. Matetika ny hainteny dia ahitana [[ohabolana]] sy [[kabary]] mandravaka azy. Mety hahenoana [[angano]] na [[tantara]] na [[ankamantatra]] koa ny hainteny.

==Famaritana==
Ny hainteny dia lahateny hifaninanan'ny tovolahy sy tovovavy mba hanehoana ny fahaiza-manao amin'ny fampiasana teny, fahaiza-maneho hevitra feno kanto.
Hoy i Siméon Rajaona:&quot;Hazo tokana an-tany ny hainteny, tokan-tany aniriana ary tokan-tarehy dia ilay tarehin'ankamantatra voaravaka, voahaingo sy voakaly nentina hatramin'ny voalohany ka mbola ananany hatramin'izao; nefa kosa tsy tokam-boa fa mavesatra voa maro samihafa hatramin'ireo vokatra mirakitra hanim-pitiavana sy hanim-pihavanana ka hatramin'ireo voa mifono ny hevitry ny Ntaolo momba ny fahafatesana, ny fiainana, ny fafineraserana sy ny fepetra maha olombelona.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]

* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]</text>
      <sha1>et136grbsm9dsvkfij5ud8jlef3yurr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143878</id>
      <parentid>1143876</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Herisih</username>
        <id>39792</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="mizqphmi7pxx64rfzemhgqwjy8sqeus" xml:space="preserve">Ny '''hainteny''' na '''hain-teny''' dia sokajin-dahabolana malagasy izay hita indrindra ao amin' ny [[Merina]], izay miendrika tononkalo fohy iresahana zava-madinika aloha, avy eo mankany amin' ny tena lohahevitra, ka amin' ny alalan' ny fampifandraisana amin' ny fomba kanto ny [[voanteny]] araka ny endriny na ny heviny no ahatongavana amin' izany. Ny lohahevitra dia matetika momba ny fitiavana. Azo heverina ho mitovitovy amin' ny ''pantun'' maley ny hainteny, ka azo atao ny manatsoa-kevitra fa fomba fanaovana lahabolana teo amin' ny Malaiô-Pôlineziana efa hatry ny ela izany ary tafiditra teto [[Madagasikara]] tamin' ny fifindrà-monin' ny vahoaka avy any [[Vondro-nosy Indôneziana|Indônezia]].

Nampanao fanangonana hainteny an-tsoratra ny mpanjaka [[Ranavalona I]] tamin' ny taonjato faha-19. Ilay mpanoratra frantsay [[Jean Paulhan]], izay nonina teto Madagasikara haramin' ny taona 1908 ka hatramin' ny taona 1910 dia nanao fandalinana momba ny hainteny ka namoaka bokin-kainteny nadika amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tamin' ny taona 1913. Matetika ny hainteny dia ahitana [[ohabolana]] sy [[kabary]] mandravaka azy. Mety hahenoana [[angano]] na [[tantara]] na [[ankamantatra]] koa ny hainteny.

==Famaritana==
Ny [[hainteny]] dia [[lahateny]] hifaninanan'ny tovolahy sy tovovavy mba hanehoana ny fahaiza-manao amin'ny fampiasana teny, fahaiza-maneho hevitra feno [[kanto]].

Hoy i [[Siméon Rajaona]]:&quot;Hazo tokana an-tany ny hainteny, tokan-tany aniriana ary tokan-tarehy dia ilay tarehin'ankamantatra voaravaka, voahaingo sy voakaly nentina hatramin'ny voalohany ka mbola ananany hatramin'izao; nefa kosa tsy tokam-boa fa mavesatra voa maro samihafa hatramin'ireo vokatra mirakitra hanim-pitiavana sy hanim-pihavanana ka hatramin'ireo voa mifono ny hevitry ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] momba ny fahafatesana, ny fiainana, ny fafineraserana sy ny fepetra maha olombelona.&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]

* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]</text>
      <sha1>mizqphmi7pxx64rfzemhgqwjy8sqeus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rosa (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278849</id>
    <revision>
      <id>1143966</id>
      <parentid>1116197</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1143966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="q332oqngodoncksuca765doxzcx8ltv" xml:space="preserve">[[Sary:Rose_flower_in_bundle.jpg|thumb|Vonin-draozy|338x338px]]

Ny '''raozy''' dia [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', izay mamorona ny antokon-javamaniry '''''Rosa''''', avy any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] sy sobtrôpikaly any amin' ny [[ila bolantany avaratra]]. Atao hoe &quot;raozy&quot; ihany koa ilay voninkazo entiny. Izy ireo dia hazobotry kirihitra maro ratsana mianika sady misy tsilo. Araka ny hevitry ny bôtanista izay matetika tsy mitovy, ny antoko ''Rosa'' dia manana karazana 100 ka hatramin' ny 200 na 300 aza, izay mitambatra ho safiotra mora foana, ary misy ovan-karazana ambolena manodidna ny 20&amp;nbsp;000.

Karazana maro sy ovan-karazana maro, vokatry ny fampiofohana (fiovana ara-pototarazo) na ny fampivadiana karazana samy hafa, no ambolena ho zavamaniry fanao haingo noho ny voniny. Ny vonin-draozy no sokajy manan-danja indrindra amin' ny [[voninkazo]] amidin' ny mpamboly voninkazo. Ambolena hahazoana akora ilaina amin' ny fanamboarana [[ranomanitra]] koa ny raozy.

== Karazana notsongaina ==
Indreto misy karazana raozy notsongaina:

* ''Rosa abietina'' Grenier.
* ''Rosa acicularis'' Lindl.
* ''Rosa agrestis'' Savi
* ''Rosa arkansana'' Porter
* ''Rosa arvensis'' Huds.
* ''Rosa'' ×''alba'' L.
* ''Rosa banksiae'' Aiton
* ''Rosa blanda'' Aiton
* ''Rosa bracteata'' J.C.Wendl.
* ''Rosa canina'' L., l'églantier
* ''Rosa carolina'' L.
* ''Rosa centifolia'' L.
* ''[[Rosa chinensis]]'' Jacq.
* ''Rosa cymosa'' Tratt.
* ''Rosa damascena'' Mill.
* ''Rosa dumalis'' Bechst.
* ''Rosa filipes'' Rehder &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa foetida'' Herrm.
* ''Rosa gallica'' L.
* ''Rosa'' ×''odorata'' nothovar. ''gigantea'' (Collett ex Crép.) Rehder &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa glauca'' Pourr.
* ''Rosa henryi'' Boulenger
* ''Rosa hugonis'' Hemsl.
* ''Rosa laevigata'' Michx.
* ''Rosa luciae'' Franch. &amp; Rochebr. ex Crép.
* ''Rosa majalis'' Herrm.
* ''Rosa micrantha'' Borrer ex Sm
* ''Rosa moschata'' Herrm.
* ''Rosa moyesii'' Hemsl. &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa multiflora'' Thunb.
* ''Rosa nutkana'' K.Presl.
* ''Rosa omeiensis'' Rolfe
* ''Rosa pendulina'' L.
* ''Rosa pimpinellifolia'' L.
* ''Rosa rubiginosa'' L.
* ''Rosa rugosa'' Thunb.
* ''Rosa sempervirens'' L.
* ''Rosa spinosissima'' L. na ''Rosa pimpinellifolia'' type ''spinosissima''
* ''Rosa virginiana'' Mill.
* ''Rosa xanthina'' Lindl.

== Jereo koa ==

* [[Vonindraozy]]:  ''[[Rosa chinensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;; ''[[Sarcolaena multiflora]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (''[[Sarcolaenaceae]]'').</text>
      <sha1>q332oqngodoncksuca765doxzcx8ltv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143967</id>
      <parentid>1143966</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Raozy]] ho [[Rosa (zavamaniry)]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1143966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="q332oqngodoncksuca765doxzcx8ltv" xml:space="preserve">[[Sary:Rose_flower_in_bundle.jpg|thumb|Vonin-draozy|338x338px]]

Ny '''raozy''' dia [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', izay mamorona ny antokon-javamaniry '''''Rosa''''', avy any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] sy sobtrôpikaly any amin' ny [[ila bolantany avaratra]]. Atao hoe &quot;raozy&quot; ihany koa ilay voninkazo entiny. Izy ireo dia hazobotry kirihitra maro ratsana mianika sady misy tsilo. Araka ny hevitry ny bôtanista izay matetika tsy mitovy, ny antoko ''Rosa'' dia manana karazana 100 ka hatramin' ny 200 na 300 aza, izay mitambatra ho safiotra mora foana, ary misy ovan-karazana ambolena manodidna ny 20&amp;nbsp;000.

Karazana maro sy ovan-karazana maro, vokatry ny fampiofohana (fiovana ara-pototarazo) na ny fampivadiana karazana samy hafa, no ambolena ho zavamaniry fanao haingo noho ny voniny. Ny vonin-draozy no sokajy manan-danja indrindra amin' ny [[voninkazo]] amidin' ny mpamboly voninkazo. Ambolena hahazoana akora ilaina amin' ny fanamboarana [[ranomanitra]] koa ny raozy.

== Karazana notsongaina ==
Indreto misy karazana raozy notsongaina:

* ''Rosa abietina'' Grenier.
* ''Rosa acicularis'' Lindl.
* ''Rosa agrestis'' Savi
* ''Rosa arkansana'' Porter
* ''Rosa arvensis'' Huds.
* ''Rosa'' ×''alba'' L.
* ''Rosa banksiae'' Aiton
* ''Rosa blanda'' Aiton
* ''Rosa bracteata'' J.C.Wendl.
* ''Rosa canina'' L., l'églantier
* ''Rosa carolina'' L.
* ''Rosa centifolia'' L.
* ''[[Rosa chinensis]]'' Jacq.
* ''Rosa cymosa'' Tratt.
* ''Rosa damascena'' Mill.
* ''Rosa dumalis'' Bechst.
* ''Rosa filipes'' Rehder &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa foetida'' Herrm.
* ''Rosa gallica'' L.
* ''Rosa'' ×''odorata'' nothovar. ''gigantea'' (Collett ex Crép.) Rehder &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa glauca'' Pourr.
* ''Rosa henryi'' Boulenger
* ''Rosa hugonis'' Hemsl.
* ''Rosa laevigata'' Michx.
* ''Rosa luciae'' Franch. &amp; Rochebr. ex Crép.
* ''Rosa majalis'' Herrm.
* ''Rosa micrantha'' Borrer ex Sm
* ''Rosa moschata'' Herrm.
* ''Rosa moyesii'' Hemsl. &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa multiflora'' Thunb.
* ''Rosa nutkana'' K.Presl.
* ''Rosa omeiensis'' Rolfe
* ''Rosa pendulina'' L.
* ''Rosa pimpinellifolia'' L.
* ''Rosa rubiginosa'' L.
* ''Rosa rugosa'' Thunb.
* ''Rosa sempervirens'' L.
* ''Rosa spinosissima'' L. na ''Rosa pimpinellifolia'' type ''spinosissima''
* ''Rosa virginiana'' Mill.
* ''Rosa xanthina'' Lindl.

== Jereo koa ==

* [[Vonindraozy]]:  ''[[Rosa chinensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;; ''[[Sarcolaena multiflora]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (''[[Sarcolaenaceae]]'').</text>
      <sha1>q332oqngodoncksuca765doxzcx8ltv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143969</id>
      <parentid>1143967</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanolo anarana</comment>
      <origin>1143969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="403er5xdhnhwqvn5lj9hw8svc8ldc23" xml:space="preserve">[[Sary:Rose_flower_in_bundle.jpg|thumb|Vonin-draozy|338x338px]]

Ny '''''Rosa''''' dia antokon-[[Angiospermae|javamaniry mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', izay mamondrona ny karazana rehetra atao hoe '''raozy''', izay avy any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] sy sobtrôpikaly any amin' ny [[ila bolantany avaratra]]. Atao hoe &quot;raozy&quot; ihany koa ilay voninkazo entiny. Izy ireo dia hazobotry kirihitra maro ratsana mianika sady misy tsilo. Araka ny hevitry ny bôtanista izay matetika tsy mitovy, ny antoko ''Rosa'' dia manana karazana 100 ka hatramin' ny 200 na 300 aza, izay mitambatra ho safiotra mora foana, ary misy ovan-karazana ambolena manodidna ny 20&amp;nbsp;000.

Karazana maro sy ovan-karazana maro, vokatry ny fampiofohana (fiovana ara-pototarazo) na ny fampivadiana karazana samy hafa, no ambolena ho zavamaniry fanao haingo noho ny voniny. Ny vonin-draozy no sokajy manan-danja indrindra amin' ny [[voninkazo]] amidin' ny mpamboly voninkazo. Ambolena hahazoana akora ilaina amin' ny fanamboarana [[ranomanitra]] koa ny raozy.

== Karazana notsongaina ==
Indreto misy karazana raozy notsongaina:

* ''Rosa abietina'' Grenier.
* ''Rosa acicularis'' Lindl.
* ''Rosa agrestis'' Savi
* ''Rosa arkansana'' Porter
* ''Rosa arvensis'' Huds.
* ''Rosa'' ×''alba'' L.
* ''Rosa banksiae'' Aiton
* ''Rosa blanda'' Aiton
* ''Rosa bracteata'' J.C.Wendl.
* ''Rosa canina'' L., l'églantier
* ''Rosa carolina'' L.
* ''Rosa centifolia'' L.
* ''[[Rosa chinensis]]'' Jacq.
* ''Rosa cymosa'' Tratt.
* ''Rosa damascena'' Mill.
* ''Rosa dumalis'' Bechst.
* ''Rosa filipes'' Rehder &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa foetida'' Herrm.
* ''Rosa gallica'' L.
* ''Rosa'' ×''odorata'' nothovar. ''gigantea'' (Collett ex Crép.) Rehder &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa glauca'' Pourr.
* ''Rosa henryi'' Boulenger
* ''Rosa hugonis'' Hemsl.
* ''Rosa laevigata'' Michx.
* ''Rosa luciae'' Franch. &amp; Rochebr. ex Crép.
* ''Rosa majalis'' Herrm.
* ''Rosa micrantha'' Borrer ex Sm
* ''Rosa moschata'' Herrm.
* ''Rosa moyesii'' Hemsl. &amp; E.H.Wilson
* ''Rosa multiflora'' Thunb.
* ''Rosa nutkana'' K.Presl.
* ''Rosa omeiensis'' Rolfe
* ''Rosa pendulina'' L.
* ''Rosa pimpinellifolia'' L.
* ''Rosa rubiginosa'' L.
* ''Rosa rugosa'' Thunb.
* ''Rosa sempervirens'' L.
* ''Rosa spinosissima'' L. na ''Rosa pimpinellifolia'' type ''spinosissima''
* ''Rosa virginiana'' Mill.
* ''Rosa xanthina'' Lindl.

== Jereo koa ==

* [[Vonindraozy]]:  ''[[Rosa chinensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;; ''[[Sarcolaena multiflora]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (''[[Sarcolaenaceae]]'').</text>
      <sha1>403er5xdhnhwqvn5lj9hw8svc8ldc23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malus domestica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279309</id>
    <revision>
      <id>1144002</id>
      <parentid>1127865</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Paoma (zavamaniry)]] ho [[Malus domestica]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1109794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="s7g4tr3g1f9mhqkn6hxkjro7rzu5zdr" xml:space="preserve">[[Sary:Pommier.jpg|vignette|297x297px|Foto-paoma misy voany]]
Ny '''paoma''' dia [[zavamaniry]] fihinam-boa, maitso ravina lalandava, maniry any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] mangatsiaka. ''Malus'' no anarany ara-tsiansa (fianakaviana des ''[[Rosaceae]]'').

Misy karazany maro ny paoma ka ny sasany hazo lehibe fa ny sasany kosa hazo madinika. Ny tena be mpamboly, satria fihinana, dia ilay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''Malus domestica''. Na dia misy voniny sy voany aza ny karazana paoma sasany dia volena mba hohaingon-tanàna.

== Toetoetran' ny paoma ==

=== Ravim-paoma ===
[[Sary:Blooming apple tree in spring.JPG|vignette|220x220px]]
Miendrika boribory lavalava ny ravim-paoma, fisaka ny eny amin' ny tendrony ary be tsiratsiraka ny ao ambaniny, indraindray misy tsilo. Hazo mora mihintsan-dravina ny paoma.

=== Vonim-paoma ===
[[Sary:Apfelbaum Murrhardt.jpg|vignette]]
Boribory miloko fotsy madio na misy soritsoritra mavokely na mavokely somary matroka ny voniny. Misy ny karazam-paoma manome voniny miiloko mena.

=== Voam-paoma ===
Ny [[Paoma|voan' ny paoma]] dia be nofony malemy, mamy na somary makirana, sady misy ranony. Isan-karazany ny fomba ihinanana ny paoma: hanina rehefa masaka tsy nahandroina na masaka nahandroina, hanina lena na maina, hanina ventiny na atao ranom-boankazo. Azo anamboarana [[vinaingitra]] sy [[alikaola]] koa ny paoma.

== Fambolena paoma ==

=== Tantaran' ny fambolena paoma ===
Novolen' ny olombelona hatry ny anarivo taona ny paoma mba hahazona ny voany izay manana tsiro mamy sy somary makirana. Ankehitriny dia maro ny karazana paoma avy amin' ny fanaovana girefy taloha na avy amin' ny fampifangaroana lahimbony sy vavimbony avy amin' ny paoma maro samy hafa. Tokony naniry tany amin' ny faritra manodidina ny [[Ranomasina Mainty]] hatrany amin' ny [[Ranomasina Kaspiana]] ny paoma, nefa tsy fantatra mazava ny toerana naniriany voalohany ao amin' io faritra io. Efa tia paoma ny Grika sy ny Rômana tamin' ny [[Andro Taloha]]. Ireo voanjo eorôpeana voalohany tonga tany [[Amerika Avaratra]] no nampiditra ny paoma tao amin' io [[kôntinenta]] io.

=== Toerana mety amin' ny fambolena paoma ===
Ny toerana mety tsara fambolena paoma dia ireo faritra manana sala-maripana manakaiky ny 0 °C mandritra ny roa volana. Misy anefa ny paoma mahatanty hatsiaka hatrany amin' ny -40 °C. Ny paoma dia miely amin' ny alalan' ny girefy na ny fanatsatohana ny tahony amin' ny tany. Ny lahimbony sy ny vavimbony avy amin' ny vonim-paoma iray dia tsy mety mahavanona voany fa tsy maintsy mila lahim-bony avy amin' ny vonim-paoma hafa karazana. Noho izany dia volena mifangaro ny karazam-paoma.

== Jereo koa ==

[[File:An Apple Tree.jpg|An_Apple_Tree]]

* [[Manga (maniry)]]
* [[Paiso]]
* [[Ampongabendanitra]]

{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo fihinam-boa]]
[[Sokajy:Voankazo]]</text>
      <sha1>s7g4tr3g1f9mhqkn6hxkjro7rzu5zdr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144006</id>
      <parentid>1144002</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy votoatiny</comment>
      <origin>1144006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="d0e26yoxlm8p3wkhxdulgrmw8fstr8n" xml:space="preserve">[[Sary:Pommier.jpg|vignette|366x366px|Foto-paoma misy voany]]
Ny '''paoma''', izay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe '''''Malus domestica''''', dia [[zavamaniry]] fihinam-boa, maitso ravina lalandava, maniry any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] mangatsiakan ao amin' ny fianakaviana des ''[[Rosaceae]]''. Io no karazana tena be mpamboly amin' ny antokon-javamaniry misy azy (''[[Malus]]''), satria fihinana. Anarana ahafantarana azy koa ny hoe ''Malus communis'' sy ''Malus pumila.''

== Famariparitana ==

=== Ravina ===
[[Sary:Blooming apple tree in spring.JPG|vignette|207x207px|Vonim-paoma]]
Miendrika boribory lavalava ny ravim-paoma, fisaka ny eny amin' ny tendrony ary be tsiratsiraka ny ao ambaniny, indraindray misy tsilo. Hazo mora mihintsan-dravina ny paoma.

=== Vony ===
Boribory miloko fotsy madio na misy soritsoritra mavokely na mavokely somary matroka ny voniny. Misy ny karazam-paoma manome voniny miloko mena.

=== Voa ===
[[Sary:Pink lady and cross section.jpg|vignette|324x324px|Voam-paoma]]
Be nofony malemy, mamy na somary makirana, sady misy ranony ny [[Paoma|voan' ny paoma]]. Isan-karazany ny fomba ihinanana ny paoma: hanina rehefa masaka tsy nahandroina na masaka nahandroina, hanina lena na maina, hanina ventiny na atao ranom-boankazo. Azo anamboarana [[vinaingitra]] sy [[alikaola]] koa ny paoma.

== Fambolena paoma ==

=== Tantara ===
[[Sary:Apfelbaum Murrhardt.jpg|vignette|280x280px|Paoma mamony]]
Novolen' ny olombelona hatry ny anarivo taona ny paoma mba hahazona ny voany izay manana tsiro mamy sy somary makirana. Ankehitriny dia maro ny karazana paoma avy amin' ny fanaovana girefy taloha na avy amin' ny fampifangaroana lahimbony sy vavimbony avy amin' ny paoma maro samy hafa. Tokony naniry tany amin' ny faritra manodidina ny [[Ranomasina Mainty]] hatrany amin' ny [[Ranomasina Kaspiana]] ny paoma, nefa tsy fantatra mazava ny toerana naniriany voalohany ao amin' io faritra io. Efa tia paoma ny Grika sy ny Rômana tamin' ny [[Andro Taloha]]. Ireo voanjo eorôpeana voalohany tonga tany [[Amerika Avaratra]] no nampiditra ny paoma tao amin' io [[kôntinenta]] io.

=== Toerana mety amin' ny fambolena paoma ===
[[Sary:An Apple Tree.jpg|vignette|338x338px|Paoma maniry an-tanàna]]
Ny toerana mety tsara fambolena paoma dia ny faritra manana sala-maripana manakaiky ny 0&amp;nbsp;°C mandritra ny roa volana. Misy anefa ny paoma mahatanty hatsiaka hatrany amin' ny -40&amp;nbsp;°C. Mitombo taranaka amin' ny alalan' ny [[girefy]] na ny fanatsatohana ny tahony amin' ny tany ny paoma. Tsy mety mahavanona voany ny lahimbony sy ny vavimbony avy amin' ny vonim-paoma iray fa tsy maintsy mila lahim-bony avy amin' ny vonim-paoma hafa. Noho izany dia volena mifangaro ny ovan-karazana samihafa.

== Jereo koa ==

* [[Manga (maniry)]]
* [[Paiso]]
* [[Ampongabendanitra]]

{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo fihinam-boa]]
[[Sokajy:Voankazo]]</text>
      <sha1>d0e26yoxlm8p3wkhxdulgrmw8fstr8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144019</id>
      <parentid>1144006</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1144019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="tib0n35ua8ouvh03rb2fpodumefc9vy" xml:space="preserve">[[Sary:Pommier.jpg|vignette|366x366px|Foto-paoma misy voany]]
Ny '''paoma''', izay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe '''''Malus domestica''''', dia [[zavamaniry]] fihinam-boa, maitso ravina lalandava, maniry any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] mangatsiakan ao amin' ny fianakaviana des ''[[Rosaceae]]''. Io no karazana tena be mpamboly amin' ny antokon-javamaniry misy azy (''[[Malus]]''), satria fihinana. Anarana ahafantarana azy koa ny hoe ''Malus communis'' sy ''Malus pumila.''

== Famariparitana ==

=== Ravina ===
[[Sary:Blooming apple tree in spring.JPG|vignette|207x207px|Vonim-paoma]]
Miendrika boribory lavalava ny ravim-paoma, fisaka ny eny amin' ny tendrony ary be tsiratsiraka ny ao ambaniny, indraindray misy tsilo. Hazo mora mihintsan-dravina ny paoma.

=== Vony ===
Boribory miloko fotsy madio na misy soritsoritra mavokely na mavokely somary matroka ny voniny. Misy ny karazam-paoma manome voniny miloko mena.

=== Voa ===
[[Sary:Pink lady and cross section.jpg|vignette|324x324px|Voam-paoma]]
Be nofony malemy, mamy na somary makirana, sady misy ranony ny [[Paoma|voan' ny paoma]]. Isan-karazany ny fomba ihinanana ny paoma: hanina rehefa masaka tsy nahandroina na masaka nahandroina, hanina lena na maina, hanina ventiny na atao ranom-boankazo. Azo anamboarana [[vinaingitra]] sy [[alikaola]] koa ny paoma.

== Fambolena paoma ==

=== Tantara ===
[[Sary:Apfelbaum Murrhardt.jpg|vignette|280x280px|Paoma mamony]]
Novolen' ny olombelona hatry ny anarivo taona ny paoma mba hahazona ny voany izay manana tsiro mamy sy somary makirana. Ankehitriny dia maro ny karazana paoma avy amin' ny fanaovana girefy taloha na avy amin' ny fampifangaroana lahimbony sy vavimbony avy amin' ny paoma maro samy hafa. Tokony naniry tany amin' ny faritra manodidina ny [[Ranomasina Mainty]] hatrany amin' ny [[Ranomasina Kaspiana]] ny paoma, nefa tsy fantatra mazava ny toerana naniriany voalohany ao amin' io faritra io. Efa tia paoma ny Grika sy ny Rômana tamin' ny [[Andro Taloha]]. Ireo voanjo eorôpeana voalohany tonga tany [[Amerika Avaratra]] no nampiditra ny paoma tao amin' io [[kôntinenta]] io.

=== Toerana mety amin' ny fambolena paoma ===
[[Sary:An Apple Tree.jpg|vignette|338x338px|Paoma maniry an-tanàna]]
Ny toerana mety tsara fambolena paoma dia ny faritra manana sala-maripana manakaiky ny 0&amp;nbsp;°C mandritra ny roa volana. Misy anefa ny paoma mahatanty hatsiaka hatrany amin' ny -40&amp;nbsp;°C. Mitombo taranaka amin' ny alalan' ny [[girefy]] na ny fanatsatohana ny tahony amin' ny tany ny paoma. Tsy mety mahavanona voany ny lahimbony sy ny vavimbony avy amin' ny vonim-paoma iray fa tsy maintsy mila lahim-bony avy amin' ny vonim-paoma hafa. Noho izany dia volena mifangaro ny ovan-karazana samihafa.

== Jereo koa ==

* ''[[Malus]]''
* [[Manga (maniry)]]
* [[Paiso]]
* [[Ampongabendanitra]]

{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo fihinam-boa]]
[[Sokajy:Voankazo]]</text>
      <sha1>tib0n35ua8ouvh03rb2fpodumefc9vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fragaria ×ananassa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281896</id>
    <revision>
      <id>1143988</id>
      <parentid>1131444</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Frezy]] ho [[Fragaria ×ananassa]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1131444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="q4g1eytddugs7zui751qtuulhon692n" xml:space="preserve">[[Sary:Strawberries.JPG|vignette|410x410px|''Fragaria × ananassa'']]
Ny '''frezy''' dia karaza-javamaniry safiotra ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', fantatra amin' ny anarana hoe '''''Fragaria × ananassa''''', izay ambolena maneran-tany hahazoana voany. Ny voany dia be mpitia noho ny hanitra mampiavaka azy, ny lokony mena mamiratra, ny firafiny be ranony ary ny hamaminy.[[Sary:Garden_strawberry_(Fragaria_×_ananassa)_single2.jpg|thumb|Voankazo frezy]]

== Jereo koa ==

* ''[[Fragaria]]''</text>
      <sha1>q4g1eytddugs7zui751qtuulhon692n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talata Volonondry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283220</id>
    <revision>
      <id>1144005</id>
      <parentid>1111512</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35831-20</username>
        <id>40069</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sy nanova</comment>
      <origin>1144005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="t6nbmwu9afkfg5amvga8pk94fn9iqkr" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://mdg.postcodebase.com/node/85?utm_source=chatgpt.com&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;I '''Talata Volonondry''' dia firaisam-pokotany [[Kaominina ao Madagasikara|malagasy]] ao amin' ny [[Distrikan'Antananarivo-Avaradrano|fivondronan' Antananarivo Avaradrano]], [[Faritra Analamanga]], [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin']] Isan'ny mponina dia 18314 araka ny fanisam-bahoaka ny 2018. Manana velaran-tany 110 km2. Manana fokotany 28 manodinana azy, 103 ny kaodim-pivondronana . Izy dia mipetraka  27km miala ny renivohitry Antananarivo ary Avaratra Atsinanana .Ny lalam-pirenena faha 3 no mandalo eo aminy, ilay lalana makany Anjozorobe.&lt;ref&gt;https://mdg.postcodebase.com/node/85?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;

Talata volonondry dia malaza aminy varotra koba Malagasy sy sosisy hena sy ovy mifangaro.
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>t6nbmwu9afkfg5amvga8pk94fn9iqkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basesa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285294</id>
    <revision>
      <id>1143977</id>
      <parentid>1125073</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="ig7is92t1fgocmncj4xx5ry15irzkvk" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo dihy sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka '''Betsimisaraka''', monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>ig7is92t1fgocmncj4xx5ry15irzkvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143978</id>
      <parentid>1143977</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="dcvo9opz4ot75qe1broa63c8dveznbi" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo dihy sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>dcvo9opz4ot75qe1broa63c8dveznbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143979</id>
      <parentid>1143978</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="9o3aso88yeiu69io8tlf4jf7rpp1r5i" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>9o3aso88yeiu69io8tlf4jf7rpp1r5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143982</id>
      <parentid>1143979</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="4u03zhmau1p2m6k6peos4jgu2sptf4a" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>4u03zhmau1p2m6k6peos4jgu2sptf4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143983</id>
      <parentid>1143982</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="d48fook4dqjd17g7ixzazzt1oz7mo14" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>d48fook4dqjd17g7ixzazzt1oz7mo14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143984</id>
      <parentid>1143983</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="4tywvrj3o8ra1a6ovfcu337ny0ptez2" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>4tywvrj3o8ra1a6ovfcu337ny0ptez2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143986</id>
      <parentid>1143984</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina */</comment>
      <origin>1143986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="5u7jrsbdkyuebmytswirxp7ktdoqarq" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>5u7jrsbdkyuebmytswirxp7ktdoqarq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143987</id>
      <parentid>1143986</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina */</comment>
      <origin>1143987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="99hjlvvyi9kowrlclzaub72ko0w2lut" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>99hjlvvyi9kowrlclzaub72ko0w2lut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143990</id>
      <parentid>1143987</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mozika sy zavamaneno */</comment>
      <origin>1143990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="74rmpo4s5d0qblevns7hgxvwrk5qf0x" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny '''angorodao''', ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>74rmpo4s5d0qblevns7hgxvwrk5qf0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143991</id>
      <parentid>1143990</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="dubg3xv6i66v9537wp29xp5vj1prhs6" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny '''angorodao''', ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>dubg3xv6i66v9537wp29xp5vj1prhs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143992</id>
      <parentid>1143991</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny basesa amin'izao fotoana izao */</comment>
      <origin>1143992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="kuxwq7ve9do3ymb7lyeugm6madn9f4v" xml:space="preserve">'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>kuxwq7ve9do3ymb7lyeugm6madn9f4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143993</id>
      <parentid>1143992</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="nlqp8ivecipb6fkehnft30ehynt371e" xml:space="preserve">{{Infobox danse
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>nlqp8ivecipb6fkehnft30ehynt371e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143995</id>
      <parentid>1143993</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3418" sha1="rjf0wfs8roblsbwt9uxm0xgh7mlipsw" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>rjf0wfs8roblsbwt9uxm0xgh7mlipsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143997</id>
      <parentid>1143995</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3724" sha1="30eevxxj4zgxlwtoc9beeh9uym9rcxe" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny afindrafindrao any amin'ny faritra afovoan-tany sy ny salegy any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny kolontsaina malagasy ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara

[[Sokajy:Dihy malagasy]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]
[[Sokajy:Betsimisaraka]]</text>
      <sha1>30eevxxj4zgxlwtoc9beeh9uym9rcxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143999</id>
      <parentid>1143997</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="takfn9vroa4ggn1zpdjnxtpwfh7lgkw" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara

[[Sokajy:Dihy malagasy]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]
[[Sokajy:Betsimisaraka]]</text>
      <sha1>takfn9vroa4ggn1zpdjnxtpwfh7lgkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144008</id>
      <parentid>1143999</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1144008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3788" sha1="5sat0z1h3hfas4kzk4hxpclcp6un8g3" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara

[[Sokajy:Dihy malagasy]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]
[[Sokajy:Betsimisaraka]]</text>
      <sha1>5sat0z1h3hfas4kzk4hxpclcp6un8g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144009</id>
      <parentid>1144008</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1144009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="s12xn9g069gms96cksca3kw8lqvgs1b" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny mozika, ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>s12xn9g069gms96cksca3kw8lqvgs1b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144010</id>
      <parentid>1144009</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1144010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3741" sha1="dljhnmajqcmtrurcd42zkp1968hwcze" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny [[mozika]], ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny mpiara-monina.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>dljhnmajqcmtrurcd42zkp1968hwcze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144012</id>
      <parentid>1144010</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1144012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="bnhoffkyai4cwe7wqiooafcdr62aj3j" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny [[mozika]], ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny [[Fiarahamonina|mpiara-monina]].

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>bnhoffkyai4cwe7wqiooafcdr62aj3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144013</id>
      <parentid>1144012</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina */</comment>
      <origin>1144013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="fwj74edfy2chl57h1y0hmld6it5eg5b" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny [[mozika]], ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny [[Fiarahamonina|mpiara-monina]].

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-piarahamonina lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>fwj74edfy2chl57h1y0hmld6it5eg5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144014</id>
      <parentid>1144013</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina */</comment>
      <origin>1144014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="f5dq1nti64kuytkpcrtw33tlw21r2u0" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny [[mozika]], ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny [[Fiarahamonina|mpiara-monina]].

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy [[Fiarahamonina|ara-piarahamonina]] lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* Rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy
* Tahirin-kevitra momba ny mozika sy dihy nentim-paharazana eto Madagasikara
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>f5dq1nti64kuytkpcrtw33tlw21r2u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144015</id>
      <parentid>1144014</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1144015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3946" sha1="k8db1nfzex3lrc672aa2t9ozsaiyjmo" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny [[mozika]], ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny [[Fiarahamonina|mpiara-monina]].

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy [[Fiarahamonina|ara-piarahamonina]] lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny '''pianô''', ary indraindray ny '''amponga''' sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Loharano ==

* [https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Kolontsaina Rakibolana sy Rakipahalalana Malagasy: Kolontsaina]
* [https://mgw.tenymalagasy.org/bins/teny2/kolontsaina Rakibolana sy Rakipahalalana Malagasy]
* [https://www.haisoratra.org Haisoratra.org]
* [https://www.britannica.com/topic/famadihana Britannica – Malagasy Culture]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>k8db1nfzex3lrc672aa2t9ozsaiyjmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144016</id>
      <parentid>1144015</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1144016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="oa7759d4ui9vfg8bsecjwbmlfca2krl" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}
'''Basesa''' dia iray amin'ireo [[dihy]] sy gadona nentim-paharazana malagasy mampiavaka ny vahoaka [[Betsimisaraka]], monina indrindra any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina manan-danja eo amin'ny fiarahamonina betsimisaraka izy ary mbola velona sy fanao hatramin'izao, indrindra mandritra ny lanonana sy fety isan-karazany. Toy ny [[afindrafindrao]] any amin'ny [[Faritra Analamanga|faritra afovoan-tany]] sy ny [[salegy]] any avaratra, dia manana ny toerany manokana eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny basesa.

== Famaritana ==
Dihy an-danonana ny basesa izay mampifangaro ny [[mozika]], ny gadona ary ny fihetsiky ny vatana. Matetika izy io no dihin'ny lehilahy sy ny vehivavy miaraka, ka ny lehilahy no mitarika ny fihetsika sy ny fifindran'ny dihy. Na dia somary miadana aza ny gadon'ny mozika ampiasaina, dia ahitana hakanton'ny fihetsika sy firindrana mampiavaka azy ny basesa.[https://www.rakibolana.org/]

Anisan'ny mampiavaka ity dihy ity ny fampiahodinkodinana ny andilana sy ny fihetsika malefaka ataon'ireo mpandihy. Mitaky fifanaraham-pihetsika sy fifampitokisana eo amin'ny mpandihy ny fanatanterahana azy, ka mahatonga azy ho mariky ny firaisankina sy ny fifandraisana ara-tsosialy eo amin'ny [[Fiarahamonina|mpiara-monina]].

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Tsy fialamboly fotsiny ny basesa fa manana lanja [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy [[Fiarahamonina|ara-piarahamonina]] lehibe. Izy io dia hita amin'ny lanonam-panambadiana, fety ara-pivavahana, famoriam-bahoaka ary hetsika ara-kolontsaina samihafa. Amin'ny toerana maro any amin'ny faritra Betsimisaraka dia heverina ho tsy feno ny lanonana iray raha tsy misy ny basesa.

Amin'ny alalan'ity dihy ity no ampitana amin'ny taranaka vaovao ny fomba amam-panao sy ny soatoavina nentin-drazana. Manampy amin'ny fitazonana ny maha-izy azy ara-kolontsaina ihany koa izy eo anatrehan'ny fiantraikan'ny fanatontoloana sy ny kolontsaina vahiny.

== Mozika sy zavamaneno ==
Ny mozikan'ny basesa dia miankina amin'ny gadona milamina sy mirindra. Midadasika ny lohahevitry ny tononkira, izay mety hiresaka ny fiainana andavanandro, ny fitiavana, ny fihavanana, ny asa aman-draharaha, na zava-misy eo amin'ny fiarahamonina.

Amin'ireo zavamaneno ampiasaina amin'ny fitendrena basesa dia ahitana ny [[angorodao]], ny [[pianô]], ary indraindray ny [[amponga]] sy zavamaneno nentim-paharazana hafa. Ireo zavamaneno ireo no mamorona ny gadona mampiavaka ny basesa sy manampy amin'ny famoronana rivo-piainana feno hafaliana mandritra ny lanonana.

== Ny basesa amin'izao fotoana izao ==
Na dia niova aza ny fomba fiaina sy ny mozika ankafizin'ny tanora amin'izao vanim-potoana maoderina izao, dia mbola mitana ny toerany eo amin'ny kolontsaina betsimisaraka ny basesa. Maro ireo fikambanana ara-kolontsaina sy vondrona mpanakanto miezaka mitahiry sy mampahafantatra azy amin'ny taranaka vaovao. Matetika izy io no aseho mandritra ny fetibe ara-kolontsaina sy ny hetsika fampiroboroboana ny vakoka malagasy.

== Jereo koa ==

* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Batrelaky]]
* [[Beko]]
* [[Hiragasy]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

== Loharano ==

* [https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Kolontsaina Rakibolana sy Rakipahalalana Malagasy: Kolontsaina]
* [https://mgw.tenymalagasy.org/bins/teny2/kolontsaina Rakibolana sy Rakipahalalana Malagasy]
* [https://www.haisoratra.org Haisoratra.org]
* [https://www.britannica.com/topic/famadihana Britannica – Malagasy Culture]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>oa7759d4ui9vfg8bsecjwbmlfca2krl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ny Avana Ramanantoanina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286868</id>
    <revision>
      <id>1143996</id>
      <parentid>1142937</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35831-20</username>
        <id>40069</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1143996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7530" sha1="b5h427q5cwpwsqxarpwws58a7opi4je" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ny Avana RAMANANTOANINA|teraka=26 febroary 1991|toerana=Ambatofotsy|maty=1940|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra, poeta|seha-pitiavana=Manambady|asa hafa=Mpitolona}}

I '''Ny Avana Ramanantoanina''' (1891–1940) dia [[pôeta]] sy mpanoratra [[tantara an-tsehatra]]. Anisan' ny mpanoratra malaza  tao [[Madagasikara]] . Nalaza tamin' ny [[tononkalo]], ary koa ny tantara nosoratany koa izy. Nanoratra tamin' ny andron' ny [[Empira Mpanjanaka Frantsay|fanjanahantany]] izy ary heverina ho mpanoratra malagasy voalohany nandefa hafatra ara-pôlitika ao anatin' ny asasorany. Nanoratra tamin' ny teny maro izy, indrindra ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Niaraka tamin' i [[Jean-Joseph Rabearivelo]], izay lazaina fa pôeta afrikana voalohany nanoratra araka ny fanao tandrefana. 

== Ny mombamomba azy ==
Michel Ramanantoanina no tena anarany fa Ny Avana Ramanantoanina koa no anarana maha mpanoratra, teraka tamin' ny 26 febroary 1891 tao Ambatofotsy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12421580n Notice de personne &quot;Ny Avana Ramanantoanina (1891-1940)&quot; | BnF Catalogue général - Bibliothèque nationale de France]&lt;/ref&gt;, tanàna ambanivohitr' [[Antananarivo]], ao amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara, tao amin' ny fianakavian' ny aristôkrasia merina taloha izay rava tamin' ny fanjanahantany frantsay tamin' ny taona 1896&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Ramanantoanina_dit_Ny_Avana/171142 Ramanantoanina dit Ny Avana - LAROUSSE]&lt;/ref&gt;. Maty izy tamin'ny 5 Martsa 1940.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny asa sorany ==
Rehefa vita ny fianarany tao amin' ny sekoly tsy miankina [[Prôtestantisma|prôtestanta]], Ramanantoanina dia nanomboka nanoratra sy namoaka ny sanganasany tamin' ny gazety literatiora maromaro teo an-toerana teo amin' ny faha-16 taonany tamin' ny anarana hoe ''Ny Avana''. Nanomboka nalaza izy tamin' ny famoahany voalohany ny ''Chant de fiancailles'' (&quot;Hiran' ny fifamofoana&quot;) tamin' ny taona 1907. dia nanakiana mafy ny fahefana mpanjanaka frantsay. Mpikambana tao amin' ny fikambanana [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] miafina [[Vy Vato Sakelika]] (VVS) izy, ary natao sesitany tany [[Mayotte]] any [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] rehefa noraran' ny mpanjanatany frantsay ilay fikambanana tamin' ny taona 1917&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Voarara ny asasorany noho izany ary tsy naverina navoaka raha tsy tamin' ny taompolo 1980 teto Madagasikara. Vokatra izany dia tsy dia fatatra loatra teo amin' ny tontolon' ny literatiora iraisam-pirenena ny asasorany raha mitaha amin' ny an-dRabearivelo.

Ramanantoanina dia anisan' ny andiana pôeta malagasy voalohany nanandrana namolavola rafitra sy teôria momba ny [[tononkalo]] amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], izay nantsoin' ny taranaka mpanotra malagasy taty aoriana hoe ''Ny Mpanoratra zokiny''. Nahazo aingam-panahy avy amin' ny ''[[hainteny]]'' asasorany, izay nampiditra toetra filamatra amin' ny endrika toy ny &quot;embona&quot; sy &quot;hanina&quot; ao anatin' ny tononkalony ho fitaovana ho enti-mampiroborobo ny firaisan' ny samy [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy hamporisihana ny fiverenana amin' ny soatoavina nentin-drazana.&lt;ref&gt;[https://fr.allafrica.com/stories/202009300702.html Madagascar: Littérature - Ny Avana Ramanantoanina, le prophète d'une nostalgie moderne - allAfrica.com]&lt;/ref&gt;

Rehefa niverina avy tany an-tsesitany tany [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] izy tamin' ny taona 1922 dia nesorina taminy ny fahafahana hahazo asa be karama ao amin' ny governemanta mpanjanaka, fa afaka mahazo fivelomana antonony kosa tao amin' ny trano fivarotam-boky tao an-drenivohitra. Ny asasorany nandritra io vanim-potoana io dia nanjary nitombo hatrany tamin' ny fivoizana ny lohahevitra momba ny fahadisoam-panantenana. Nanangana hetsika ara-literatiora antsoina hoe ''Mitady ny Very'' izy, ary tamin' ny 5 Aogositra 1931 dia namoaka [[gazety]] &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://everything.explained.today/Ny_Avana_Ramanantoanina/ Ny Avana Ramanantoanina Explained]&lt;/ref&gt;

Taorian' ny fahaleovantena tamin' ny taona 1960 dia nampidirina teto amin' ny firenena ny asasorany ho porofon' ny [[fitiavan-tanindrazana]] nananan' ny Malagasy avara-pianarana tao Antananarivo nandritra ny fanjanahantany. Misy lalana mitondra ny anarany ny ao Antananarivo.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ny Avana Ramanantoanina (1891–1940) dia pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra ary isan'ireo olo-malaza teo amin'ny literatiora malagasy tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-20. Anisan'ny mpanoratra nanamarika ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany frantsay teto Madagasikara izy noho ny fahaizany mampiditra hevitra ara-tsosialy sy ara-pôlitika tao anatin'ny asa sorany.
Nalaza indrindra tamin'ny fanoratana tononkalo i Avana Ramanantoanina. Ny tononkalony dia naneho matetika ny fitiavan-tanindrazana, ny kolontsaina malagasy, ny fiainan'ny vahoaka ary ny faniriana fahafahana. Na dia teo aza ny fanaraha-maso nataon'ny fitondrana mpanjanaka tamin'izany fotoana izany, dia nahay nampita hafatra miafina sy fanehoan-kevitra momba ny zava-misy ara-pôlitika izy tamin'ny alalan'ny haisoratra.
Ankoatra ny tononkalo dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra maro ihany koa izy. Ny asany dia nandray anjara tamin'ny fampandrosoana ny literatiora malagasy maoderina ary nanampy tamin'ny fanomezana lanja ny teny malagasy ho fitaovana enti-maneho hevitra sy mamorona zavakanto.
Matetika i Avana Ramanantoanina no ampitahaina amin'i Jean-Joseph Rabearivelo, izay niara-belona taminy ary anisan'ireo mpanorina ny literatiora malagasy maoderina. Samy nampiasa ny teny malagasy sy ny teny frantsay izy ireo ary samy nitady fomba vaovao hampivoarana ny haisoratra malagasy.
Na dia nodimandry tamin'ny taona 1940 aza i Avana Ramanantoanina, dia mbola anisan'ireo mpanoratra lehibe tsaroana ao amin'ny tantaran'ny literatiora malagasy izy. Mbola vakiana sy dinihina any an-tsekoly sy eny amin'ny sehatra akademika ny sasany amin'ireo asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tantara.

==Toetra mampiavaka ny asa sorany==
*Fitiavan-tanindrazana sy fahatsiarovan-tena maha-Malagasy.
*Fampiasana teny sy fomba fiteny manakaiky ny fiainan'ny vahoaka.
*Fampidirana hafatra ara-tsosialy sy ara-pôlitika.
*Fandinihana ny fiainan'olombelona sy ny fiarahamonina.
*Fampiroboroboana ny teny malagasy amin'ny sehatry ny literatiora.

==Anjara toerana eo amin'ny literatiora malagasy==
Heverina ho iray amin'ireo mpialoha lalana tamin'ny [[literatiora malagasy maoderina]] i Avana Ramanantoanina. Ny asa sorany dia nandray anjara tamin'ny fananganana literatiora afaka maneho ny maha-izy azy ny vahoaka malagasy sy ny zava-misy niainany nandritra ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany.

== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

* [[Ralaimongo Jean|Jean Ralaimongo]]
* [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy]]
* [[Raseta Joseph Delphin|Joseph Raseta]]

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

[[sokajy:mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1891]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1940]]</text>
      <sha1>b5h427q5cwpwsqxarpwws58a7opi4je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143998</id>
      <parentid>1143996</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35831-20</username>
        <id>40069</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1143998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7531" sha1="k9fqv6io46cvva04rl567nljw7dw8e9" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ny Avana RAMANANTOANINA|teraka=26 febroary 1991|toerana=Ambatofotsy|maty=1940|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra, poeta|seha-pitiavana=Manambady|asa hafa=Mpitolona}}

I '''Ny Avana Ramanantoanina''' (1891–1940) dia [[pôeta]] sy mpanoratra [[tantara an-tsehatra]]. Anisan' ny mpanoratra malaza  tao [[Madagasikara]] . Nalaza tamin' ny [[tononkalo]], ary koa ny tantara nosoratany koa izy. Nanoratra tamin' ny andron' ny [[Empira Mpanjanaka Frantsay|fanjanahantany]] izy ary heverina ho mpanoratra malagasy voalohany nandefa hafatra ara-pôlitika ao anatin' ny asasorany. Nanoratra tamin' ny teny maro izy, indrindra ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Niaraka tamin' i [[Jean-Joseph Rabearivelo]], izay lazaina fa pôeta afrikana voalohany nanoratra araka ny fanao tandrefana. 

== Ny mombamomba azy ==
Michel Ramanantoanina no tena anarany fa Ny Avana Ramanantoanina kosa no anarana maha mpanoratra, teraka tamin' ny 26 febroary 1891 tao Ambatofotsy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12421580n Notice de personne &quot;Ny Avana Ramanantoanina (1891-1940)&quot; | BnF Catalogue général - Bibliothèque nationale de France]&lt;/ref&gt;, tanàna ambanivohitr' [[Antananarivo]], ao amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara, tao amin' ny fianakavian' ny aristôkrasia merina taloha izay rava tamin' ny fanjanahantany frantsay tamin' ny taona 1896&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Ramanantoanina_dit_Ny_Avana/171142 Ramanantoanina dit Ny Avana - LAROUSSE]&lt;/ref&gt;. Maty izy tamin'ny 5 Martsa 1940.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny asa sorany ==
Rehefa vita ny fianarany tao amin' ny sekoly tsy miankina [[Prôtestantisma|prôtestanta]], Ramanantoanina dia nanomboka nanoratra sy namoaka ny sanganasany tamin' ny gazety literatiora maromaro teo an-toerana teo amin' ny faha-16 taonany tamin' ny anarana hoe ''Ny Avana''. Nanomboka nalaza izy tamin' ny famoahany voalohany ny ''Chant de fiancailles'' (&quot;Hiran' ny fifamofoana&quot;) tamin' ny taona 1907. dia nanakiana mafy ny fahefana mpanjanaka frantsay. Mpikambana tao amin' ny fikambanana [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] miafina [[Vy Vato Sakelika]] (VVS) izy, ary natao sesitany tany [[Mayotte]] any [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] rehefa noraran' ny mpanjanatany frantsay ilay fikambanana tamin' ny taona 1917&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Voarara ny asasorany noho izany ary tsy naverina navoaka raha tsy tamin' ny taompolo 1980 teto Madagasikara. Vokatra izany dia tsy dia fatatra loatra teo amin' ny tontolon' ny literatiora iraisam-pirenena ny asasorany raha mitaha amin' ny an-dRabearivelo.

Ramanantoanina dia anisan' ny andiana pôeta malagasy voalohany nanandrana namolavola rafitra sy teôria momba ny [[tononkalo]] amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], izay nantsoin' ny taranaka mpanotra malagasy taty aoriana hoe ''Ny Mpanoratra zokiny''. Nahazo aingam-panahy avy amin' ny ''[[hainteny]]'' asasorany, izay nampiditra toetra filamatra amin' ny endrika toy ny &quot;embona&quot; sy &quot;hanina&quot; ao anatin' ny tononkalony ho fitaovana ho enti-mampiroborobo ny firaisan' ny samy [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy hamporisihana ny fiverenana amin' ny soatoavina nentin-drazana.&lt;ref&gt;[https://fr.allafrica.com/stories/202009300702.html Madagascar: Littérature - Ny Avana Ramanantoanina, le prophète d'une nostalgie moderne - allAfrica.com]&lt;/ref&gt;

Rehefa niverina avy tany an-tsesitany tany [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] izy tamin' ny taona 1922 dia nesorina taminy ny fahafahana hahazo asa be karama ao amin' ny governemanta mpanjanaka, fa afaka mahazo fivelomana antonony kosa tao amin' ny trano fivarotam-boky tao an-drenivohitra. Ny asasorany nandritra io vanim-potoana io dia nanjary nitombo hatrany tamin' ny fivoizana ny lohahevitra momba ny fahadisoam-panantenana. Nanangana hetsika ara-literatiora antsoina hoe ''Mitady ny Very'' izy, ary tamin' ny 5 Aogositra 1931 dia namoaka [[gazety]] &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://everything.explained.today/Ny_Avana_Ramanantoanina/ Ny Avana Ramanantoanina Explained]&lt;/ref&gt;

Taorian' ny fahaleovantena tamin' ny taona 1960 dia nampidirina teto amin' ny firenena ny asasorany ho porofon' ny [[fitiavan-tanindrazana]] nananan' ny Malagasy avara-pianarana tao Antananarivo nandritra ny fanjanahantany. Misy lalana mitondra ny anarany ny ao Antananarivo.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ny Avana Ramanantoanina (1891–1940) dia pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra ary isan'ireo olo-malaza teo amin'ny literatiora malagasy tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-20. Anisan'ny mpanoratra nanamarika ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany frantsay teto Madagasikara izy noho ny fahaizany mampiditra hevitra ara-tsosialy sy ara-pôlitika tao anatin'ny asa sorany.
Nalaza indrindra tamin'ny fanoratana tononkalo i Avana Ramanantoanina. Ny tononkalony dia naneho matetika ny fitiavan-tanindrazana, ny kolontsaina malagasy, ny fiainan'ny vahoaka ary ny faniriana fahafahana. Na dia teo aza ny fanaraha-maso nataon'ny fitondrana mpanjanaka tamin'izany fotoana izany, dia nahay nampita hafatra miafina sy fanehoan-kevitra momba ny zava-misy ara-pôlitika izy tamin'ny alalan'ny haisoratra.
Ankoatra ny tononkalo dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra maro ihany koa izy. Ny asany dia nandray anjara tamin'ny fampandrosoana ny literatiora malagasy maoderina ary nanampy tamin'ny fanomezana lanja ny teny malagasy ho fitaovana enti-maneho hevitra sy mamorona zavakanto.
Matetika i Avana Ramanantoanina no ampitahaina amin'i Jean-Joseph Rabearivelo, izay niara-belona taminy ary anisan'ireo mpanorina ny literatiora malagasy maoderina. Samy nampiasa ny teny malagasy sy ny teny frantsay izy ireo ary samy nitady fomba vaovao hampivoarana ny haisoratra malagasy.
Na dia nodimandry tamin'ny taona 1940 aza i Avana Ramanantoanina, dia mbola anisan'ireo mpanoratra lehibe tsaroana ao amin'ny tantaran'ny literatiora malagasy izy. Mbola vakiana sy dinihina any an-tsekoly sy eny amin'ny sehatra akademika ny sasany amin'ireo asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tantara.

==Toetra mampiavaka ny asa sorany==
*Fitiavan-tanindrazana sy fahatsiarovan-tena maha-Malagasy.
*Fampiasana teny sy fomba fiteny manakaiky ny fiainan'ny vahoaka.
*Fampidirana hafatra ara-tsosialy sy ara-pôlitika.
*Fandinihana ny fiainan'olombelona sy ny fiarahamonina.
*Fampiroboroboana ny teny malagasy amin'ny sehatry ny literatiora.

==Anjara toerana eo amin'ny literatiora malagasy==
Heverina ho iray amin'ireo mpialoha lalana tamin'ny [[literatiora malagasy maoderina]] i Avana Ramanantoanina. Ny asa sorany dia nandray anjara tamin'ny fananganana literatiora afaka maneho ny maha-izy azy ny vahoaka malagasy sy ny zava-misy niainany nandritra ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany.

== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

* [[Ralaimongo Jean|Jean Ralaimongo]]
* [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy]]
* [[Raseta Joseph Delphin|Joseph Raseta]]

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

[[sokajy:mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1891]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1940]]</text>
      <sha1>k9fqv6io46cvva04rl567nljw7dw8e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angano malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288637</id>
    <revision>
      <id>1143916</id>
      <parentid>1142745</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>nanampy sokajy</comment>
      <origin>1143916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="ewpde15lwrukhaww4az5au49aggj6c6" xml:space="preserve">Ny '''angano''' dia [[fitantarana]] zavatra tsy nisy nefa namboarina ho toy ny nisy ary natao hanatsoahana fananarana, na fitantarana zava-nitranga tokoa. Karazana [[lahabolana]] tsotra, lava ary miendrika [[tantara foronina]] ny angano noho ny dingana hita ao anatiny sy ny mpandray anjara ary ny olana sy ny vahaolana hita taratra ao amin' ny fitantarana.

== Famaritana ==
Izao no amaritan' i [[Régis Rajemisa Raolison|Rajemisa-Raolison Régis]] ny angano: &quot;Tantara ifandovana an-dovantsofina mampiseho zavatra toa tsy azo inoana, izay angamba marina ihany tany an-tendrony, saingy novaovan' ny taranaka nifandimby taty aoriana: ''Ny anganon' Ikotofetsy sy Imahakà''&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[[Régis Rajemisa Raolison]], &quot;Angano&quot;; in ''Rakibolana Malagasy''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Manana hevitra manokana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe angano, tsy azo ampitovina fotsiny amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] hoe ''conte'' na ''mythe'' izay tsy mitovy dika aminy. Ny &quot;conte&quot; dia entina manazava ny fiainan' olombelona avy amin' ny fanoharana azy amin' ny samy olombelona na amin' ny [[zavaboary]] hafa. Matetika amin' izany dia misy lohateny vahavahana mandritra ny angano iray manontolo. Ohatra: &quot;Ny tanalahy sy ny lambo&quot;. Ny [[fedrà]] (&quot;mythe&quot;) dia karazana angano manazava ny fiandohana na ny fiforonana. Ohatra: &quot;Ifara sy i Trimobe&quot;''.''

== Anjara toeran' ny angano ==

=== Ny angano teo amin' ny Ntaolo ===
Ny [[Ntaolo]] dia nanabe ny taranany tamin' ny alalan' ny fitantarana angano amin'ny hariva eo amorom-patana. Isaky ny maheno angano ny ankizy dia manatsoaka lesona, mahalala zava-baovao momba ny fiainana.

=== Ny angano ankehitriny ===
Ankehitriny dia mila tsy hanana ny anjara toerana notanany taloha ny angano noho ny fisian' ny fitaovana vokatry ny [[teknôlôjia]] vaovao toy ny [[sary miaina]] sy ny kilalao elektrônika. Tantaraina am-bava ny angano tamin' ny andro taloha fa ankehitriny dia maro ny voasoratra am-boky. Ankehitriny dia tsy mahavatra mitantara angano amin' ny zanany na ny zafikeliny na ny mpianany ny ray aman-dreny sy ny raibe na renibe ary ny mpampianatra.

=== Tanjon' ny fitantarana angano ===
Fitaovana ahafahana manabe sy manefy ny maha olona ny olona ny angano. Mahatonga ny ankizy haharesy ny [[tahotra]] ao aminy sady ahazoany fanazavana tsotra momba ny fianana ny angano. Ahafahan' ny ankizy mizatra ireo lohahevitra lehibe toy ny fiainana sy ny [[fahafatesana]], ny fomba amam-panao, ny fahasahiana sy ny hakanosana, ny fahantrana sy ny fananan-karena, ny [[tsara]] sy ny [[ratsy]]. Ny angano dia mitondra fahalalana momba ny teny sy ny fiteny satria heno ao daholo ireo [[voanteny]] tsy faheno andavanandro. Fitaovam-pampianarana ny angano noho izy afaka mampahatsiahy ny zava-nitranga tamin' ny fotoana lasa. Mandefa ny fisainana any amin' ny lasa ny angano.

== Jereo koa ==

* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
* [[Lisitry ny zavatra sy ny zavamananaina ao amin' ny angano malagasy]]

== Loharano sy fanamarihana ==


[[Sokajy:Angano]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]</text>
      <sha1>ewpde15lwrukhaww4az5au49aggj6c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johannes Rau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289235</id>
    <revision>
      <id>1143959</id>
      <parentid>1132890</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="jauxcr8a4hrn676q7t2ayuowomhnjm3" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Johannes Rau 2003.jpeg
|anarana=Johannes Rau
|teraka=16 janoary 1931 
|toerana = [[Wuppertal]]
|maty= 27 Janoary 2006 ([[Berlin]])
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Johannes Rau''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 15 Janoary 1931 - 27 Janoary 2006 tao [[Berlin]].

==Sampan'ny==
*Praiminisitra [[Nordrhein-Westfalen]]: 1978-1998
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 1999-2004


== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]]   [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Roman Herzog]]&lt;br/&gt;1994–1999  ||  [[Johannes Rau]]&lt;br/&gt; 1999-2004 || [[Horst Köhler]]&lt;br/&gt; 2004-2009 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Christina Delius. 

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Rau, Johannes}}
[[Sokajy:SPD]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1931]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2006]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]</text>
      <sha1>jauxcr8a4hrn676q7t2ayuowomhnjm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143960</id>
      <parentid>1143959</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="gnvc73mna9ehjdhpktm7itw7o90e9di" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Johannes Rau 2003.jpeg
|anarana=Johannes Rau
|teraka=16 janoary 1931 
|toerana = [[Wuppertal]]
|maty= 27 Janoary 2006 ([[Berlin]])
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Johannes Rau''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 15 Janoary 1931 - 27 Janoary 2006 tao [[Berlin]].

==Sampan'ny==
*Praiminisitra [[Nordrhein-Westfalen]]: 1978-1998
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 1999-2004


== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]]   [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Roman Herzog]]&lt;br/&gt;1994–1999  ||  [[Johannes Rau]]&lt;br/&gt; 1999-2004 || [[Horst Köhler]]&lt;br/&gt; 2004-2009 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Christina Delius. 

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Rau, Johannes}}
[[Sokajy:SPD]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1931]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2006]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]
[[Minisitra-Filoha Nordrhein-Westfalen]]</text>
      <sha1>gnvc73mna9ehjdhpktm7itw7o90e9di</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143961</id>
      <parentid>1143960</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1262" sha1="nptem848xbq6gzcvo0pofgw2qwelij6" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Johannes Rau 2003.jpeg
|anarana=Johannes Rau
|teraka=16 janoary 1931 
|toerana = [[Wuppertal]]
|maty= 27 Janoary 2006 ([[Berlin]])
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Johannes Rau''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 15 Janoary 1931 - 27 Janoary 2006 tao [[Berlin]].

==Sampan'ny==
*Praiminisitra [[Nordrhein-Westfalen]]: 1978-1998
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 1999-2004


== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]]   [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Roman Herzog]]&lt;br/&gt;1994–1999  ||  [[Johannes Rau]]&lt;br/&gt; 1999-2004 || [[Horst Köhler]]&lt;br/&gt; 2004-2009 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Christina Delius. 

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Rau, Johannes}}
[[Sokajy:SPD]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1931]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2006]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]
[[Sokajy:Minisitra-Filoha Nordrhein-Westfalen]]</text>
      <sha1>nptem848xbq6gzcvo0pofgw2qwelij6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Horst Köhler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289236</id>
    <revision>
      <id>1143957</id>
      <parentid>1132887</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1637" sha1="1c95ma6en1kp7xafrork0nzbf5ycrx1" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Schirmherr der Initiative „Deutschland – Land der Ideen“ Bundespräsident Horst Köhler.jpg
|anarana=Horst Köhler
|teraka=22 febroary 1942
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Horst Köhler''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 22 febroary 1943 tao Heidenheim, ([[Skierbieszów]]), Polonina, † 1 Febroary 2025 any [[Berlin]])


==Sampan'ny==
*Tale mpitantana ny [[Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena]] - 2000-2004
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 2004-2009
nodimbiasany: [[Johannes Rau]] (1999–2004)

mpandimby:  [[Christian Wulff]] (2010–2012)

== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]] [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Johannes Rau]]&lt;br/&gt; 1999-2004 || [[Horst Kohler]]&lt;br/&gt; 2004-2009 ||  [[Christian Wulf]]&lt;br/&gt; 2010-2012
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Eva Luise Köhler. Nanan-janaka roa izy ireo, Jochen Köhler, teraka tamin’ny 1977, sy Ulrike Köhler, teraka tamin’ny 1973, izay voan’ny [[Retinopathia pigmentosa]] fony izy zatovo ary nanjary jamba vokatr’izany.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Köhler, Horst}}
[[Sokajy:CDU]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1943]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]
[[Sokajy:Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2025]]</text>
      <sha1>1c95ma6en1kp7xafrork0nzbf5ycrx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard von Weizsäcker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289238</id>
    <revision>
      <id>1143953</id>
      <parentid>1132885</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="d9d6iafr9zmtuij2gu1erp10b0wfjts" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bundesarchiv Bild 146-1991-039-11, Richard v. Weizsäcker.jpg
|anarana=Richard von Weizsäcker
|teraka=15 Aprily 1920 ([[Stuttgart]])
|maty= 31 Janoary 2015 ([[Berlin]])
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Richard von Weizsäcker''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 15 aprily 1920 tao [[Stuttgart]], marty ny 31 Janoary 2015 tao [[Berlin]].

==Sampan'ny==
*Ben'ny tanànan'i [[Berlin]]: 1981-1984
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 1984-1994


==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Marianne von Weizsäcker. 

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Weizsäcker, Richard von}}
[[Sokajy:CDU]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1920]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2015]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]</text>
      <sha1>d9d6iafr9zmtuij2gu1erp10b0wfjts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frank-Walter Steinmeier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289239</id>
    <revision>
      <id>1143951</id>
      <parentid>1132889</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1179" sha1="hc16coko7guwg61jv2vrfjcvt3jxxft" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bundespräsident Frank-Walter Steinmeier auf den Stufen der Villa Hammerschmidt in Bonn.jpg
|anarana=Frank-Walter Steinmeier
|teraka=05 janoary 1956 ([[Detmold]])
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Frank-Walter Steinmeier''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 05 janoary 1956 tao [[Detmold]].

==Sampan'ny==
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 2017-

== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]]  [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Joachim Gauck]]&lt;br/&gt; 2012-2017 || [[Frank-Walter Steinmeier]]&lt;br/&gt; 2017-|| 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia  Elke Büdenbender. 

== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]

===Rohy ivelany===


{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Steinmeier, Frank-Walter]]
[[Sokajy:SPD]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1956]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]</text>
      <sha1>hc16coko7guwg61jv2vrfjcvt3jxxft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143952</id>
      <parentid>1143951</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1139" sha1="gbvji1vii2e7hjyldy5gbxqdpkpy3nj" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bundespräsident Frank-Walter Steinmeier auf den Stufen der Villa Hammerschmidt in Bonn.jpg
|anarana=Frank-Walter Steinmeier
|teraka=05 janoary 1956 ([[Detmold]])
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Frank-Walter Steinmeier''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 05 janoary 1956 tao [[Detmold]].

==Sampan'ny==
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 2017-

== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]]  [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Joachim Gauck]]&lt;br/&gt; 2012-2017 || [[Frank-Walter Steinmeier]]&lt;br/&gt; 2017-|| 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia  Elke Büdenbender. 

== Jereo koa==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Steinmeier, Frank-Walter]]
[[Sokajy:SPD]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1956]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]</text>
      <sha1>gbvji1vii2e7hjyldy5gbxqdpkpy3nj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143955</id>
      <parentid>1143952</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1139" sha1="qs5h34wwja64bg7mmdizbn2axuf5zfh" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bundespräsident Frank-Walter Steinmeier auf den Stufen der Villa Hammerschmidt in Bonn.jpg
|anarana=Frank-Walter Steinmeier
|teraka=05 janoary 1956 ([[Detmold]])
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Frank-Walter Steinmeier''' dia mpanao politika alemana, Filoham-pirenena alemana, teraka ny 05 janoary 1956 tao [[Detmold]].

==Sampan'ny==
*Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina: 2017-

== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]]  [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Joachim Gauck]]&lt;br/&gt; 2012-2017 || [[Frank-Walter Steinmeier]]&lt;br/&gt; 2017-|| 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia  Elke Büdenbender. 

== Jereo koa==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Steinmeier, Frank-Walter}}
[[Sokajy:SPD]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1956]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]</text>
      <sha1>qs5h34wwja64bg7mmdizbn2axuf5zfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malesa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289307</id>
    <revision>
      <id>1143888</id>
      <parentid>1094370</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tantelintsoa13</username>
        <id>40058</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="rh6u1hy2zj0buo01n4gimj05jecolnf" xml:space="preserve">Ny '''malesa''' dia dihy nentim-paharazana [[tsimihety]], any amin' ny [[Faritra Sofia]], tapany avaratra-andrefan' i [[Madagasikara]], izay fanao amin' ny tsaboraha isan-karazany. Rehefa mandihy dia miaraka ny lehilahy sy ny vehivavy izay mifampitan-tanana sy samy misikina [[lambahoany]], ka ny vehivavy no eo aloha. Ahetsika mirindra miankavia sy miankavanana ny tànana sy ny tongotra. Ny [[hazolahy]] ([[amponga]]) sy ny [[angorodao]] no zavamaneno ampiasaina amin' ny mozikan' ny malesa.

== Jereo koa ==

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]</text>
      <sha1>rh6u1hy2zj0buo01n4gimj05jecolnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joachim Gauck</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289533</id>
    <revision>
      <id>1143956</id>
      <parentid>1132888</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1511" sha1="rd5i1nreq1lkpbcezykb7dtbqb3rr6s" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2012-06-05 Bundespraesident Joachim Gauck Berlin.jpg
|anarana=Joachim Gauck
|teraka=24 Janoary 1940
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa= *[[pasitera]]
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
[[File:2012-06-05 Bundespraesident Joachim Gauck Berlin.jpg|thumb|left|Joachim Gauck tao [[Berlin]]]]
'''Joachim Gauck''' dia mpanao politika alemana.

Filoham-pirenena alemana, teraka ny 24 Janoary 1940 tao Rostock. Nanomboka ny 18 martsa 2012 ka hatramin'ny 18 martsa 2017, izy no Filoha Federaly fahiraika ambin'ny folo tao amin'ny Repoblika Federalin'i {{Alemaina}} ary olona tsy antoko voalohany nitana io andraikitra io. Nandritra ny vanim-potoanan'ny [[DDR]], i Gauck dia pasitera loterana evanjelika ary tompon'andraikitra ao amin'ny fiangonana.

nodimbiasany: [[Christian Wulff]] (2010–2012)

mpandimby: [[Frank-Walter Steinmeier]]

== Filohan'ny Alemania ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany:
![[Sary:Flag of Germany.svg|40px]] Filohan'ny [[Alemaina]]  [[Sary:Standard of the President of Germany.svg|40px]]
!mpandimby:
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Christian Wulf]]&lt;br/&gt; 2010-2012 ||| [[Joachim Gauck]]&lt;br/&gt; 2012-2017 || [[Frank-Walter Steinmeier]]&lt;br/&gt; 2017-
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{reflist}}
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Gauck, Joachim}}
[[Sokajy:pasitera alemà]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1940]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]</text>
      <sha1>rd5i1nreq1lkpbcezykb7dtbqb3rr6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olaf Scholz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290123</id>
    <revision>
      <id>1143948</id>
      <parentid>1133677</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1433" sha1="ck5uli6sl2s5jbvv5zlq9td5js3nhft" xml:space="preserve">[[File:Olaf Scholz 2024.jpg|thumb|Olaf Scholz]]

'''Olaf Scholz''' dia mpanao politika, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 14 Jiona 1958 tao [[Osnabrück]] Izy no praiminisitra fahasivy an'ny [[Repoblika Federalin' i Alemaina]] nanomboka tamin'ny Desambra 2021-Desambra 2024.

Izy dia Senatera ho an'ny atitany ao [[Hamburg]] tamin'ny Mey ka hatramin'ny Oktobra 2001, Minisitry ny Asa sy ny Raharaha Sosialy ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina nanomboka tamin'ny Novambra 2007 ka hatramin'ny Oktobra 2009, Ben'ny tanànan'i Hamburg voalohany tamin'ny Martsa 2011 ka hatramin'ny Martsa 2018 ary avy eo ny Minisitry ny Federaly. Fitantanam-bola sy ara-bola mandra-pifidy azy ho Chancellor Vice Chancellor ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina

== Praiminisitr' Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitr' [[Alemaina]] faha-09
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Angela Merkel]]&lt;br/&gt; 2005-2021   || [[Olaf Scholz]]&lt;br/&gt; 2021-2025  || [[Friedrich Merz]]&lt;br/&gt; 2025-  &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Scholz, Olaf}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana|Scholz]]
[[sokajy:mpanao asa soratra alemà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana|Scholz]]
[[sokajy:Ben'ny tanàna alemana|Scholz]]
[[Sokajy:SPD</text>
      <sha1>ck5uli6sl2s5jbvv5zlq9td5js3nhft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143949</id>
      <parentid>1143948</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="1m20r92o7eg1etfjatld7m5p7iahznr" xml:space="preserve">[[File:Olaf Scholz 2024.jpg|thumb|Olaf Scholz]]

'''Olaf Scholz''' dia mpanao politika, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 14 Jiona 1958 tao [[Osnabrück]] Izy no praiminisitra fahasivy an'ny [[Repoblika Federalin' i Alemaina]] nanomboka tamin'ny Desambra 2021-Desambra 2024.

Izy dia Senatera ho an'ny atitany ao [[Hamburg]] tamin'ny Mey ka hatramin'ny Oktobra 2001, Minisitry ny Asa sy ny Raharaha Sosialy ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina nanomboka tamin'ny Novambra 2007 ka hatramin'ny Oktobra 2009, Ben'ny tanànan'i Hamburg voalohany tamin'ny Martsa 2011 ka hatramin'ny Martsa 2018 ary avy eo ny Minisitry ny Federaly. Fitantanam-bola sy ara-bola mandra-pifidy azy ho Chancellor Vice Chancellor ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina

== Praiminisitr' Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitr' [[Alemaina]] faha-09
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Angela Merkel]]&lt;br/&gt; 2005-2021   || [[Olaf Scholz]]&lt;br/&gt; 2021-2025  || [[Friedrich Merz]]&lt;br/&gt; 2025-  &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Scholz, Olaf}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana|Scholz]]
[[sokajy:mpanao asa soratra alemà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana|Scholz]]
[[sokajy:Ben'ny tanàna alemana|Scholz]]
[[Sokajy:SPD]]</text>
      <sha1>1m20r92o7eg1etfjatld7m5p7iahznr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Literatioran' i Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293239</id>
    <revision>
      <id>1143850</id>
      <parentid>1131896</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miarantsoa</username>
        <id>35560</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanisy faingo</comment>
      <origin>1143850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36393" sha1="riqlg90wfzozna3pmexcs2odrtch5tz" xml:space="preserve">
Ny '''literatioran' i Madagasikara''' dia ny literatiora rehetra, na am-bava na an-tsoratra, amin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] na amin' ny [[Fiteny eto Madagasikara|fiteny hafa]], nataon' ny Malagasy (anisan' izany ny any am-pielezana) na nataon' ny vahiny avy any ivelany.  Mandrakotra ny literatiora am-bava ([[tononkalo]], [[kabary]], [[ohabolana]], tantara) sy ny asa soratra; izay maneho ny fahasamihafana ara-[[kolontsaina]] sy ara-[[Fedrà|pedrà]] eto Madagasikara ary ny literatiora malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-010-1761-9_12? The Literature of Madagascar]&quot;, ''link.springer.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://globhistory.org/en/article/madagaskar/znamenitye_literaturnye_proizvedeniya_madagaskara? Famous Literary Works of Madagascar]&quot;, ''globhistory.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny endriky ny literatiora am-bava lehibe dia ny [[Hainteny|haiteny]] (tononkalo feno fanoharana) sy ny [[kabary]] ary ny [[ohabolana]], izay aseho matetika amin' ny hetsika ara-piarahamonina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pantheon.world/profile/occupation/writer/country/madagascar? The most famous writers from Madagascar]&quot;, ''pantheon.world''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny tantaran' ''[[Ibonia]]'', izay nampitaina am-bava nandritra ny taonjato maro, dia ahitana ireo endrika pôetika ireo, mampifangaro ny ara-panahy sy ny fisedrana mahery&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.newyorker.com/books/this-week-in-fiction/andrea-lee-01-04-21? Andrea Lee on Fictionalizing Madagascar]&quot;, ''www.newyorker.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20110605051817/http://xroads.virginia.edu/~Public/Ibonia/text.html Ibonia: the text in 17 sections]&quot;. University of Virginia.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Talohan' ny taonjato faha-19 dia nandrakitra [[Esôterisma|fahalalana]] [[Esôterisma|miafina]] amin' ny alalan' ny [[sorabe]], izay [[tarehin-tsoratra arabo]] namboarina ho an' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], saingy vitsy dia vitsy ireo lahatsoratra ireo ankehitriny. Ny firaketana an-tsoratra voalohany momba ny [[lovantsofina am-bava]] dia nataon' ny misiônera sy manam-pahaizana eorôpeanina sy malagasy toa an-d[[Raombana]] sy ny fanangonana ao amin' ny ''[[Tantara ny Andriana eto Madagasikara|Tantara ny Andriana]]'', izay ahitana ny lovantsofina momba mpanjaka merina. Nandritra ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]], ny pôeta toa an-dry [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901–1937), izay heverina ho ny pôeta afrikana môderina voalohany, dia nanafangaro ny fomba fanoratra môderina (siorealisma, sns.) sy ny literatiora am-bava nentin-paharazana malagasy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ny mpanoratra malaza hafa, anisan' izany [[Ny Avana Ramanantoanina]] sy i [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]], dia niasa tamin' ny fiarovana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nampitambatra ny tononkalo sy ny teatra ary ny hafatra ara-pôlitika&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrzejewski, B.W.; Piłaszewicz, Stanisław; Tyloch, Witold (1985). ''Literatures in [https://books.google.mg/books?id=gfH2A6AhZ7wC&amp;redir_esc=y African Languages: Theoretical Issues and Sample Surveys]''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 9780521256469&lt;/nowiki&gt;, p. 454.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;. Nandritra ny taonjato faha-20, ny literatiora malagasy ankehitriny dia nampitombo ny lova eo amin' ny literatiora am-bava sy an-tsoratra tamin' ny alalan' ny fikarohana ny maha-izy azy ny firenena malagasy sy ny tantaran' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]] ary ny fivoaran' ny karazana literatiora toy ny tantara foronina sy ny teatra ary ny fitsikerana.
== Literatiora am-bava ==
Betsaka ny [[literatiora am-bava]] nentim-paharazana no nivoatra teto [[Madagasikara]]. Anisan’ ny literatiora am-bava nentim-paharazana malaza indrindra eto amin’ ny Nosy ny lahabolana, izay aseho amin' ny endrika [[hainteny]] sy ny [[kabary]] ary ny [[ohabolana]]. [[Tononkalo]] mampisongadina ireo lovantsofina ireo, ilay mitondra ny lohateny hoe ''[[Ibonia]]'', dia niampitampita nandritra ny taonjato maro manerana ny Nosy tamin' ny endriny maro samihafa, ary maneho ny [[fedrà]] sy ny [[finoana]] nentim-paharazana malagasy. Ankoatra ireo lova ara-javakanto ireo, ny fitantarana am-bava dia nampitaina tamin' ny taranaka maro. Fitantarana sy [[tononkalo]] ary [[tantara]] maro no naverina tamin' ny endrika [[Mozika malagasy|mozika]]. Tsy afa-misaraka amin’ ny [[hira]] ny tononkalo ao amin' ny literatiora am-bava netim-paharazana malagasy, araka ny asehon' ny teny malagasy hoe ''tononkira'' na ''tononkalo'' – izay miforona amin' ny fampiarahana ny tonony amin' ny hira na kalo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Oral_literary_traditions|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Fizarana azo arahina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Littérature_orale|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

# endrika fohy: [[ohabolana]], ohapitenena, [[teny filamatra]], [[teny faneva]], [[ankamantatra]], [[Angano malagasy|angano]], [[hira]];
# ny [[anaran-tsamirery]] (anaran' olona, anaram-pianakaviana, anaran-tanàna, anaran-toerana);
# ny voambolana sy teknika momba ny [[zavakanto]] sy [[asa tanana]];
# ny [[raokandro]] sy [[fitsaboana nentim-paharazana]];
# ny fitantarana fanorenana ([[fedrà]], [[Angano malagasy|angano]]);
# fombafomba ara-pivavahana na ivelan' ny fivavahana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Cite journal|url=https://muse.jhu.edu/article/392036/pdf}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Topi-maso ara-tantara ==

=== Literatiora an-tsoratra voalohany ===
Ny fahalalana [[Esôterisma|miafina]] isan-karazany, mifandraika amin' ny fombafomba ara-pivavahana, amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny [[raokandro]] ary ny fahalalana manokana hafa, dia noraketin' ny [[Ombiasa|ombiasy]]  tamin' ny alalan' ny [[sorabe]], [[tarehin-tsoratra arabo]] namboarina hanoratana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nampidirin' ny tantsambo arabo teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-10 izy io. Ireo asa soratra voalohany ireo dia natokana ho an' ny ombiasy fotsiny fa tsy naparitaka. Ny mpanjaka malagasy dia nanana mpanolo-tsaina ombiasy ary nampianarina namaky teny sy nanoratra amin' ny sorabe, ary mety nampiasa ho an' ny tanjona maro izany, na dia vitsy aza ny tahirin-kevitra vita amin' ny sorbe mbola ananana hatramin' izao&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Early_written_works|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy zavatra avy amin' ny lovantsofina am-bava sy ny kabary nentim-paharazana izay noraketin' ny mpitsidika britanika sy frantsay teto amin' ny Nosy. Ny mpahay tantara malagasy voalohany dia [[Raombana]] (1809–1855), iray amin' ny mpianatra voalohany tao amin' ny sekolin' ny [[London Missionary Society]] tao amin' ny [[Rovan' Antananarivo]], izay nandrakitra an-tsoratra amin' ny teny anglisy sy amin' ny teny malagasy ny tantaran' ny [[Merina]] tany am-piandohan' ny taonjato faha-19. Ny ''[[Tantara ny Andriana eto Madagasikara]]'', izay fanangonana lovantsofina momba ny mpanjaka merina, dia loharanom-pahalalana lehibe hafa momba ny fiarahamonina tany afovoan-tanin' i [[Madagasikara]] ary nangonina sy navoakan' ny pretra katôlika iray ([[François Callet]]) nonina tao amin' io faritra io tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Literatiora malagasy ===
Nivelatra teto Madagasikara fotoana fohy taorian’ ny fanjanahantany ny literatiora an-tsoratra avy amin’ ny aingam-panahy tandrefana, izay nipoitra voalohany tamin’ ny 1906-1938, izay azo zaraina ho vanim-potoana efatra. 

* Ny vanim-potoana voalohany dia fantatra amin' ny hoe &quot;''&lt;u&gt;miana-mamindra&lt;/u&gt;''&quot; ary tamin' ny taona 1906-1914. Nandritra izany fotoana izany dia nanomboka nanoratra tononkalo sy tantara ary diary tamin' ny fomba eorôpeana ny andiany voalohany. Ho fanajana ny &lt;u&gt;fisarahan&lt;/u&gt;&lt;u&gt;' ny fanjakana sy ny fiangonana&lt;/u&gt; any [[Frantsa]], ireo mpanoratra ireo dia namaritra ny tenany ho &quot;mpino&quot; nahazo aingam-panahy avy amin' ny lohahevitra ara-pivavahana, ary ireo &quot;tsy mpino&quot; izay nanentana lalina kokoa ny vetsovetsony. Maro amin' ireo mpanakanto ireo no mpikambana ao amin' ny [[Vy Vato Sakelika]], fikambanana ara-kolontsaina manana tanjona [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] miafina. Ny fahitan' ny fitondrana frantsay ny fikasan' ilay fikambanana sy ny fanaovana sesitany ny maro amin' ny mpikambana ao aminy dia niteraka fahabangana teo amin' ny fivoaran' ny literatiora teto amin' ny Nosy nanomboka tamin' ny 1915 ka hatramin' ny 1922.
* Ny vanim-potoana faharoa, tamin' ny taona 1922 ka hatramin' ny 1929, dia nahitana mpanoratra nandalina ny lohahevitra malagasy momba ny &quot;&lt;u&gt;''embona sy hanina''&lt;/u&gt;''&quot;''.
* Nanaraka izany ny vanim-potoana fahatelo izay niompana amin' &quot;&lt;u&gt;''ny lasa''&lt;/u&gt;&quot; (fiverenana an-doharano).
* Nanomboka tamin' ny taona 1932 kosa ny vanim-potoana fahefatra, ny &quot;''&lt;u&gt;mitady ny very&lt;/u&gt;&quot;''.

Ireo lohahevitra ireo dia maneho ny lohahevitra lehibe kokoa momba ny fahaverezan' ny maha-izy azy, ny fahatsapana ho vahiny an-tanin' ny tena ary ny fanembonana ny lasa, izay vokatry ny fanjanahantany. Izy ireo dia narahin' ny &quot;''&lt;u&gt;hita ny very&lt;/u&gt;''&quot; tamin' ny taona 1934-1938&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Malagasy_literature|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny mpanoratra nanoratra nandritra ny vanim-potoana 1906-1938 dia fantatra teto Madagasikara amin' ny anarana roa: ny &quot;''mpanoratra zokiny''&quot;, izay teraka nandritra ny andron' ny [[Fanjakan' Imerina]] teo aloha, sy ny &quot;''mpanoratra zandriny''&quot; izay teraka tamin' ny fitondrana frantsay ary matetika miezaka mamerina sy mankalaza ny lasa talohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny pôeta afrikanina môderina voalohany, izay [[Merina]], antsoina hoe [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901 na 1903–1937), dia nalaza noho ny fampifangaroana ireo endrika pôetika siorealista, rômantika ary môdernista miaraka amin' ny singa avy amin' ny fandaha-teny malagasy nentim-paharazana, ary koa noho ny [[Famonoan-tena|famonoan-tenany]] tamin' ny alalan' ny poizina [[Sianida|sianiora]] tamin' ny taona 1937. I Rabearivelo ihany koa no anisan' ny voalohany namoaka boky tantara foronina miresaka tantara tena nisy ary nanoratra ny hany [[ôperà]] tokana amin' ny fomba tandrefana eto [[Madagasikara]]. Ny fampifangaroana ny fomba tandrefana sy ny fomba nentim-paharazana eo amin' ny haisoratra dia notohizin' ny mpanoratra toa an' i [[Elie Rajaonarison]], ohatra iray amin' ny onja vaovao eo amin' ny tononkalo malagasy. Anisan' ny pôeta malaza i [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]], i [[Pierre Randrianarisoa]], i [[Georges Andriamanantena]] (na [[Georges Andriamanantena|Rado]]), i [[Jean Verdi Salomon Razakandraina]] (na [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]) sy ny hafa. Ny mpanoratra sangany dia i [[Jean-Luc Raharimanana]], i [[Michèle Rakotoson]], i [[Clarisse Ratsifandrihamanana]], i [[David Jaomanoro]], i [[Solofo Randrianja]], i [[Emilson Daniel Andriamalala]] ary i [[Celestin Andriamanantena]]. Betsaka ihany koa ny bokin-tantara an-tsary noforonin' ny mpanoratra malagasy toa an' i [[Anselme Razafindrainibe]] (1956–2011)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Mpanoratra malagasy maro no samy nanantitra mafy ny fampiroboroboana sy ny fankalazana ny hakanto sy ny fahafahan' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] milaza zavatra maro ary ny haren' ny [[lovantsofina am-bava]] malagasy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Mpanoratra sy asa soratra ==
[[Sary:Chronological_dispersal_of_Austronesian_people_across_the_Pacific_(per_Benton_et_al,_2012,_adapted_from_Bellwood,_2011).png|vignette|328x328px| Kronolojian' ny fiparitahan' ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]]]]
Indreto ny mpanoratra sy asa soratra aseho araka ny fizotran' ny fotoana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Histoire|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Talohan' ny tantara voasoratra ===

* Fiorenam-ponenan' ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostroneziana]] (manodidina ny 2&amp;nbsp;000 hatramin' ny 1&amp;nbsp;500 tal JK);
* Fifindra-monin' ny vahiny, manodidina ny taona 700 hatramin' ny taona 1&amp;nbsp;500.

=== Talohan' ny taona 1500 ===

* [[Vazimba]], mponina voalohany, vondrona tsy azo antoka;
* Varotra andevo tatsinanana, [[Ômàna|Oman]], [[Zanguebar]] avy eo [[Zanzibar]] ([[Soltàna|soltanata]]), Islamizasiona;
* Karazana literatiora [[betsileo]], am-bava indrindra;
* ''[[Ibonia]]'', tononkalo epika, endrika isan-karazany amin' ny lovantsofina am-bava, nangonina tamin' ny taona 1830, avy eo nanomboka tamin' ny taona 1870 ka hatramin' ny taonjato faha-21.

=== Taonjato faha-16 hatramin' ny faha-18 ===

* Vanim-potoana manan-tantara: vanim-potoan' ny tompomenakely (1500-1895), [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] (1500-1817), [[Eorôpeana (vahoaka)|Eorôpeana]] voalohany tonga teto [[Madagasikara]] (1500-1817)

* Mpifindra-monina: [[Karàna]], [[Sinoa eto Madagasikara|Sinoa]], [[Vazaha eto Madagasikara|Vazaha]]
* [[Libertalia]] (manodidina ny taona 1670), [[Maurice Benyovszky|Maurice Beniowski]] (manodidina ny 1775)
* ny [[Compagnie française des Indes orientales]]

* ny [[Sorabe]]: [[Abidy arabo|abidy avy amin' ny arabo]] natao hanoratana ny fiteny any atsimo-atsinanan' i Madagasikara, indrindra fa ny [[fiteny antemoro]], hita ao amin' ny [[Sora-tanam-piraketana|sora-tanana]] maherin' ny zato

* ny [[hiragasy]] na [[vakodrazana]]; 
* [[Andrianampoinimerina]] (1745c-1810), mpitondra voalohany niezaka nampiray ny Nosy manodidina ny [[Fanjakan' Imerina]].

=== Taonjato faha-19 ===

* Vanim-potoana manan-tantara: [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] (1817-1897)

* ''[[:en:Tantara ny Andriana eto Madagasikara|Tantara ny Andriana]]'' ''eto Madagasikara''
* Ny programa [[Mémoire du monde]] ([[UNESCO]], 1992)  dia tafiditra ao amin' ny rejisitra iraisam-pirenena Mémoire du monde (tamin' ny 15/01/2016), tamin' ny taina 2009: Archives royales (1824 – 1897) 

* [[Hainteny]], fanehoan-kevitra be pitsiny, izay ahitana [[tononkalo]], sarin-teny fohy, môdely kabary, [[ohabolana]], [[angano]], [[tantara]], izay nampiasain' ny [[Merina]] no nangonin' i [[Jean Paulhan]] (1884-1968), ''Les Hain-Tenys Merinas'' (Geuthner, 1913 avy eo 2007).

==== Fiafaran' ny taonjato faha-19: fanjanahantany eorôpeana ====

* ny [[Ady Hova-Frantsay|Expédition de Madagascar]] (1881-1882 sy 1894-1895), ny [[Ady Hova-Frantsay Voalohany]] (1883-1885)
* ny [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikararate]] (1882-1897), ny [[Ady Hova-Frantsay|Expédition de Madagascar]] (1895)

=== Taonjato faha-20 ===
Ny vanim-potoana voalohany (1906-1938), an' ny ''Mpanoratra zokiny'' izay teraka teo nandrita ny Fanjakan' Imerina teo aloha, ary ny ''Mpanoratra zandriny'' teraka tamin' ny fitondrana frantsay, dia azo fintinina ao anatin'ny fe-potoana dimy:

* 1906-1914: ''Miana-mamindra'', nataon' ny mpino kristianina malaza, nikambana tamin' ny farany tao amin' ny [[Vy Vato Sakelika]] (1913);
* 1915-1922: fanakanana frantsay, famoretana, asa an-terivozona, fanaovana gadralava any [[Nosy Lava]], sesitany, fanoloran-tena hanao miaramila;
* 1922-1929: ''Embona sy hanina'';
* 1929-1932 : ''Ny lasa'' (fiverenana an-doharano);
* 1932-1939 : ''Mitady ny very''.

Ilay pôeta malagasy voalohany, [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901 na 1903-1937), dia nahay nampifangaro ny endrika tononkalo siorealista sy rômantika ary môdernista miaraka amin' ny singa avy amin' ny lahateny malagasy nentim-paharazana, ary koa (anisan' ny voalohany) namoaka bokin-tantara foronina mirakitra tantara tena nisy (sy ny ôperà tandrefana tokana noforonin' ny Malagasy). Ny famonoan-tenany tamin' ny alalan' ny [[Sianida|sianiora]] tamin' ny taona 1937 no nanamarika ny fidiran' ny literatiora malagasy môderina.

==== Vanim-potoana manan-tantara ====
* [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina]] (1897-1958), [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947]]
* [[Repoblika Malagasy|Repoblika voalohany (Madagascar)]] (1958-1975), [[Repoblika Demôkratika Malagasy|Repoblika Demokratika Malagasy]] (1975-1992)
* [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)|Repoblika fahatelo (Madagascar)]] (1992-2010)

==== Gazety momba ny literatiora ====
* ''18 Degrees South Latitude'' (1923), ''Notebook Malagasy''
* ''Capricorn, The Madagascar Review''
* ''Tanamasoandro'', ''Mpanolotsaina''
* ''An-dRakoto'' (1938-1939)
* ''Madagascar'' (1930-1931)
* ''Madagascar Youth Review'' (&amp;935)

==== Malagasy mpanoratra ====
* [[Rajaonah Tselatra]] (1863-1931), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Voninkazo 50'' (''50 fleurs'', 1912)
* [[Ny Avana Ramanantoanina]] (1891-1940), pôeta, mpanoratra
* [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931)
* [[Pastora Rahajason]] (1897-1971), pôeta, mpanoratra
* [[Eliza Freda]] (Alfred Andrianaly) (1900-?), mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Samuel Ratany]] (1901-1926), pôeta, novelista
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1903-1937), pôeta, novelista, mpanoratra malagasy amin' ny teny frantsay voalohany, ''Imaitsoanala'' (1933-1936), ''Aux portes de la ville'' (1934-1935)
* [[Fidelis Justin Rabetsimandranto]] (1907–1966), novelista, mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[S. Bem]] (Randrianasolo) (1908-?), mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Laurent W. Ramambason]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Cite journal|date=01-01-2008|url=https://journals.openedition.org/oceanindien/1400}}&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt; (1909-), mpitoriteny, pôeta, ''Missiology'' (1999)
* [[Antoine de Padoue Rahajarizafy.|Antoine de Padoue Rahajarizafy]] (1911-1974)
** {{Lien|langue=mg|trad=Régis Rajemisa Raolison|fr=Régis Rajemisa-Raolison}} (1913–1990){{,}}, pôeta, [[Fanabeazana|mpanabe]], ''Sur les marches du soir'' (1940), ''Rites millénaires'' (1955), ''Antsa'' (1956), ''Lamba'' (1956), ''Antidote'' (1961)...
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] (1913-2005), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, pôlitika
* [[Raymond William Rabemananjara]] (1913–2010), mpahay tantara, mpanoratra
* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]] na Jean Verdi Salomon Razakandraina (1913-1978), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, mpanoratra tantara foronina, [[Fandikan-teny|mpandika teny]]
* Flavien Ranaivo (1914–1999), pôeta, mpanoratra
* [[Emilson Daniel Andriamalala]] (1918-1979){{,}}, mpanoratra tantara foronina, ''Ma Promise'' (1954 amin' ny teny malagasy, 2020 amin' ny teny frantsay)
* {{Lien|langue=pt|trad=Elie-Charles Abraham|fr=Elie-Charles Abraham}} (1919–1989), pôeta
* [[Georges Andriamanantena]] Rado (1923-2008), pôeta, mpanao gazety
* [[Arthur Razakarivony]] (1897-?), mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Rodlish'' (1924), ''La bienfaisante vengeance'' (''Ny valifaty mahavelona'', 1925), ''Nofim-paradisa'' (1933), ''Le Jugement suprême'' (1939)
* [[Clarisse Ratsifandrihamanana]] (1926-1987), pôeta, mpanoratra
* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997), mpanoratra, pôlitika, pôeta
* [[Esther Nirina]] (1932-2004), pôeta, mpiasa amin' ny tranom-boky
* [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010), mpahay tantara, pôeta, diplômaty, pôlitika
* [[Esther Randriamamonjy]] (1933-)
* {{lien|lang=en|trad=Ramilison Besigara|fr=Ramilison Besigara}} (1934-2009) (''Dadamily Besigara''), pôeta, mpikabary, mpamorona [[hiragasy]], mpanorina ny [[Tarika Ramilison Fenoarivo]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]] (1936-2008), mpanoratra, mpandika teny, mpitantara angano, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra
* {{Lien|langue=en|trad=Victor Georges Andriananjason|fr=Victor Georges Andriananjason}}  (1940–), mpanao mozika, mpanoratra
* [[Michèle Rakotoson]] (1948-), mpanoratra, mpanao gazety
* [[Nestor Rabearizafy]] (1949-), mpampianatra eny amin' ny oniversite, pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Nocturne pour un dire'' (2003), ''La Sève des jours'' (2004), ''Les Mots comestibles'' (2004)
* [[Elie Rajaonarison|Élie Rajaonarison]] (1951-2010), pôeta
* [[David Jaomanoro]] (1953–2014), pôeta, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Narcisse Randriamirado]] (1954-), mpanao gazety, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Hajasoa Vololona Picard]] ''Ravololonirina'' (1956-), mpampianatra eny amin' ny oniversite, pôlitika, pôeta, mpanoratra, ''De Jaspe et de sang'' (1998)
* Naivo ([[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]) (1960-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''[[Au-delà des rizières]]'' (2012)
* [[Johary Ravaloson]] (1965-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Les Larmes d’Ietsé'' (2013), ''Géotropiques'' (2010), ''La Porte du Sud'' (2003)
* [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967-), mpanoratra, pôeta, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra, manoratra amin' ny teny frantsay, ''Le prophète et le président'' (1989), ''Lucarnes''
* [[Marie Ranjanoro]] (1990-), mpanoratra tantara foronina, ''Feux, fièvres, forêts'' (2023)
* [[Hary Rabary]], mpanoratra tantara foronina, ''Zakoa'' (2023) 

=== Taonjato faha-21 ===
Kelly ny vanim-potoana manan-tantara:

* [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)|Repoblika fahatelo (Madagascar)]] (1992-2010);
* [[Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009|Krizy politika 2009 teto Madagasikara]],
* [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra (Madagascar)]] nanomboka tamin’ny 2010

Mbola manan-danja toy ny hatramin' izay ny literatiora am-bava ankehitriny. Manaporofo izany ny [[karazana literatiora betsileo]] ('''''[[:fr:Genres_littéraires_Betsileo|fr]]'''''), amin’ny fiovaovana mahakasika ny zavatra iainana ankehitriny izay hita ao amin' ny lahateny ([[kabary]], [[hainteny]]), ao amin' ny [[hira]], ao amin' ny [[Hiragasy|vakodrazana]], ao amin' ny [[toriteny]], ao amin' ny [[fampielezam-peo]] ary ao amin' ny [[fahitalavitra]] sns.

Ny mpanoratra mavitrika malaza ankehitriny dia:
* Naivo ('''''[[:en:Naivo|en]]''''') ([[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]) (1960-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Au-delà des rizières'', Paris, Sépia, 2012
* [[Johary Ravaloson]] (1965-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Les Larmes d’Ietsé '', ''Géotropiques'', ''La Porte du Sud''
* [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967-), mpanoratra, pôeta, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra, manoratra amin' ny teny fratsay, ''Le prophète et le président'' (1989), ''Lucarnes''
* [[Solofo Randrianja]], mpanoratra, mpahay tantara, mpampianatra amin' ny oniversite.

== Karazana literatiora ==

=== Hiragasy ===
[[Sary:1FACE_COUVERTURE_FACE_OPERA_MADAGASCAR.tif|vignette|322x322px| Emeline Raholiarisoa manao ny opéra [[Hiragasy|hiradasy]] miaraka amin’ny tarika Tarika Ramilison Fenoarivo rainy. Milamina manodidina ny tarika ny mpanatrika. Tany Ambatolampy no nitranga ny seho tamin’ny taona 1997.]]
Ny [[Tarika Ramilison Fenoarivo]] (''[[:fr:Tarika_Ramilison_Fenoarivo|fr]]'') dia mivondrona ary efa nanomboka ny taona 1986 no nikarakara hetsika teo amin’ny sehatry ny fialamboly, ny fanabeazana ary ny toekarena firaisankina malaza. [[Ramilison Besigara]] ('''''[[:en:Ramilison_Besigara|en]]'''''), hoy i Dadamily Besigara ( [[Ambatokely]], 1934 – [[Isotry]], 2009) no mpanorina sy mpitarika azy. I [[Perline Razafiarisoa]] ('''''[[:fr:Perline_Razafiarisoa|fr]]''''') (1963-2007) dia malaza amin' ny fanaovana hiragasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-vision.com/tradition-kabary-malagasy/ La tradition orale et théâtre rural à Madagascar – Kabary -Hain-teny- culture orale]&quot;, ''www.madagascar-vision.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Tantara an-tsary ===
* [[Anselme Razafindrainibe]] ('''''[[:fr:Anselme_Razafindrainibe|fr]]''''')

== Rafitra mikarakara ny literatiora ==

* [[Akademia Malagasy]] (1902)
* [[:Sokajy:Prix littéraire à Madagascar|Loka literatiora eto Madagasikara]]
* Prix littéraire des Alliances Françaises de Madagascar (2018)
* [[Prix des Mascareignes]] ('''''[[:fr:Prix_des_Mascareignes|fr]]''''')
* Éditions Jeunes Malgaches (2004) ('''''[[:fr:Éditions_Jeunes_Malgaches|fr]]''''')

== Literatiora araka ny fijery tsy malagasy ==
[[Sary:Couverture-Histoire-Madagascar-Flacourt.PNG|vignette|346x346px|Fonon' ny ''L'histoire de la Grande Isle'' (1661), nosoratan' i [[Étienne de Flacourt]], misy famintinana ny ''[[Ibonia]].'']]
Indreto kosa ny mpanoratra tsy malagasy nanoratra momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Littérature_sur_Madagascar_:_regards_non_malgaches|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Pôrtogey mpahita tany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Filipe F.R. Thomaz, Luis, « [https://www.persee.fr/doc/arch_0044-8613_2009_num_78_1_4147 La découverte de Madagascar par les Portugais au XVIe siècle] », Archipel, Persée - Portail des revues scientifiques en SHS, vol. 78, no 1,‎ 2009, p. 153–180 (DOI 10.3406/arch.2009.4147, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Farch_0044-8613_2009_num_78_1_4147 archive]]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
* Diabe frantsay, ara-pivavahana sy ara-tafika; arsiva ara-diplômasia sy ara-toekarena ...
* Tantara foronina momba ny tontolon' ny fanjanahantany ('''''[[:fr:Roman_colonial|fr]]''''') nosoratan' ny [[Vazaha eto Madagasikara|Vazaha]] na momba azy ireo.
* Nivoelisoa Galibert, ''Chronobibliographie analytique de la littérature de voyage imprimée en français sur l’Océan Indien (Madagascar-Réunion-Maurice) des origines à 1896'', Paris, Honoré Champion, 2000
* Nivo Andrianjafy-Ratsiomihamina, ''Madagascar dans la littérature française de 1558 à 1990'', Thèse de Doctorat d’Etat de Lettres, Paris-Nord, 1995
* Françoise Chenet (eo ambany fitarihan' ny), ''Routes malgaches'', Revue ''Les carnets de l’exotisme'', no 2-3, Poitiers, Le Torii éditions, 1990

=== Taonjato faha-17 ===

* [[Étienne de Flacourt]] (1607-1660),, ''Histoire de la Grande Isle Madagascar, Nouvelle édition annotée, augmentée et présentée par Claude Allibert'' (1661), 2007, Paris, Karthala, 712 p

* Claude Allibert (dir.), ''Autour d’Etienne de Flacourt'', Revue « Etudes Océan Indien », no 23-24,Paris, INALCO

=== Taonjato faha-18 ===
* [[Daniel Defoe]] (1660-1731), ''Madagascar ou le journal de Robert Drury'', Londres, 1729
* [[Évariste de Parny]] (1753-1814), ''Chansons madécasses'', 1787

=== Taonjato faha-19 ===

* [[Ida Pfeiffer]] (1797-1858), ''Voyage à Madagascar'', 1881
* [[André Coppalle]] (1800?-1850?), ''Voyage dans l’intérieur de Madagascar et à la capitale du roi Radama I'' en 1825-1826 (1910) ,, éditions la Lanterne magique, Paris, 2006
* B.-F. Leguével de Lacombe (1800?-1870?) , ''Voyage à Madagascar et aux îles Comores : 1823 à 1830'' (1840)
* Émile Raymond Blavet (1838-1924), ''Au pays malgache'' (1897)
* Henri Pouget de Saint André (1858-1932), ''La colonisation de Madagascar sous Louis XV, d'après la correspondance inédite du comte de Maudave'' (1886)
* Etienne Grosclaude (1858-1932), ''Un Parisien à Madagascar'' (1898)
* [[Henri Louis Douliot]] (1859-1892), ''Journal du voyage fait sur la côte ouest de Madagascar, 1891-1892'', ''Bulletin de la Société de Géographie'', 1893, 1895 et 1896

=== Taonjato faha-20 ===

* Edouard Deburaux (1864-1904), Léo Dex et Maurice Dibos, ''Voyage et aventures d'un aérostat à travers Madagascar insurgée'', 1901, réédition 2009
* Pierre Mille (1864-1941), ''Mes trônes et dominations'' (1936)
* Charles Renel (1866-1925), ''La race inconnue'' (1910), ''La coutume des ancêtres'' (1913), ''Le &quot;décivilisé&quot;'' (1923), ''La fille de l'île rouge'' (1924), ''L'oncle d'Afrique'' (1926)
* Myriam Harry (1869-1958), ''Routes malgaches'' (1943)
* Charles Renel (1870-1925), ''La race inconnue'' (1910), ''Le décivilisé'', ''La coutume des ancêtres'', ''La fille de l’Île Rouge'', ''L’oncle d’Afrique'', ''La métisse''
* Roger Martin du Gard (1881-1958), ''Le voyage à Madagascar'' (1934)
* Jean Paulhan (1884-1968), ''Aytré qui perd l’habitude'' (1910)
* Pierre Benoit (1886-1962), ''Le Commandeur'' (1960)
* Jean d'Esme (1894-1966), ''Epave australe'' (1931)
* Octave Mannoni (1899-1989), ethnologue, philosophe, psychanalyste, ''Prospero et Caliban. Psychologie de la colonisation'' (1950)
* Victor Sartre (1902-2000), évêque, ''Mémoires : pour l'histoire à Madagascar-- 1933-1990'' (2008)
* André Brunel (1912-1981), médecin
* [[Claude Simon]] (1913-2005), ''L’acacia'' (1989)
* Max-Pol Fouchet (1913-1980), ''Les peuples nus'' (1953)
* Robert Mallet (1915-2002), recteur de l’université de Tananarive, ''Mahafaliennes'' (1961), ''Région inhabitée'' (1964)
* Jean-Maurice Comte (1921-?), ''Les rizières du Bon Dieu'' (1966)
* George Lejamble (1921-2001), ''Les Coloniaux'', ''Les chênes de la place Colbert, ou BBC nostalgie''
* Ferdinand Déléris (1922-2009), ''Le Vazaha''
* Jacques Lalut (1923-2011), ''La Promesse''
* Alain Gandy (1924-2015), ''Le sang des colons''
* Louis Szumski (1927-2000), ''Les Mikeha''
* Guy Pommereau (1928-), ''Tropiques d’antan'' (1993)
* Patrick Cauvin (1932-2010), ''Villa Vanille''
* Pierre Sogno (1932-), ''Ranavalo, reine cruelle'' (1990)
* Adrien Le Bihan (1938-), ''Retour de Lémurie'' (1993)
* Monique Agénor (1940-), ''Comme un vol de papang''(1998), ''Cocos-de-mer'' (2000).
* Suzanne Mollet (1940?), Lucile Allorge (1937-), ''Histoire du parc botanique et zoologique de Tsimbazaza'' (2000)
* Bernard Ucla (1942 ?), ''Madagascar, les larmes du roi Radame'' (1992)
* Jean-Patrick Lebel (1942-2012), cinéaste
* Chantal Serrière (1946-), ''Pangalanes, retour à Madagascar'' (2001)
* Jacques Lardoux (1944-), ''Mihamavana Madagascar'' (1999)
* Antoine (chanteur) (1944-)
* Jean-Marie Seillan (1946-), &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;''La (para)littérature (pré)coloniale à la fin du &lt;abbr&gt;XIX&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; siècle''
* Éric Nonn (1947-2017), ''Imerina'' (1998)
* François Thibaux (1947-)
* Daniel Vaxelaire (1948-), ''Chasseurs de Noirs'' (1982), ''L’île des damnés'' (1999)
* [[Pedro Opeka]] (1948-), mpanao asa soa
* Dominique Ranaivoson (1950 ?-), ''La littérature coloniale entre 1896 et 1960'' (à Madagascar)
* Jean Decampe (1951?-1992), ''L’ombrelle écarlate'' (1992)
* Madeleine Malet (1952-), ''Zanatane, Fleur de lances'' (1997)
* Philippe Jeantot (1952-2016), navigateur
* Philippe Eidel (1956-2018), musicien
* Jean-Luc Coatalem (1959-), ''Les beaux horizons'' (1997)
* Laurence Ink (1960-), ''Chants de corail et d’argent'' (2001)

=== Taonjato faha-21 ===

* Michaël Ferrier (1967-), ''Memoirs from Overseas'', Paris, Gallimard, 2015
* Douna Loup (1982-), ''The Stormy'', Paris, Mercure de France, 2015

== Tovana ==

=== Bibliôgrafia ===

* [[Léopold Sédar Senghor]], ''Anthologie de la nouvelle poésie nègre et malgache de langue française'', Paris, PUF, 1948
* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]], ''Vieilles chansons des pays d’Imerina'', Editions Madprint, 1967
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]], ''Antsa'', poèmes, Paris, Présence Africaine, 1956, ''Lucarnes'', Paris, Le Serpent à plumes, 1996
* [[Michèle Rakotoson]], ''Juillet au pays : chroniques d’un retour à Madagascar'', Bordeaux, Elytis, 2007
* [https://www.bibliothequemalgache.com/bme/bme.html Bibliothèque malgache électronique gratuite] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.bibliothequemalgache.com%2Fbme%2Fbme.html arsiva])
* Dominique Ranaivoson, ''Iza moa, petit dictionnaire historique de Madagascar'', Tananarive-Paris, Tsipika-Karthala, 2004
* Dominique Ranaivoson, ''La prod+uction littéraire francophone à Madagascar depuis 1980'', thèse, 2001
* Didier Mauro, ''Madagascar, l'opéra du peuple, anthropologie d'un fait social total : l'art Hira Gasy entre tradition et rébellion'', Paris, Éditions Karthala, France, 2001. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84586-019-3&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Diskôgrafia ===

* ''Les littératures des îles de l'océan Indien'' par Jean-Louis Joubert, (enregistrement lors de la rencontre ''Couleur saphir'', &lt;abbr&gt;n&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; 91, du 27 février 2004), ARCC, Paris, 51'

== Jereo koa ==
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Fanabeazana eto Madagasikara]]
* [[Fikambanana Iraisam-Pirenen' ny Frankôfônia|Frankôfônia]]
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [https://malagasy.hypotheses.org/ Littérature malgache sur ''malagasy.hypotheses.org'']
* [http://ile-en-ile.org/lit-malgache/ Littérature malgache sur ''ile-en-ile.org'']
* [http://www.rfi.fr/afrique/20161124-francophonie-litterature-malgache-rabearivelo-rabemananjara-rakotoson-raharimanana Tirthankar Chanda, '' Littérature francophone malgache: engagement et double appartenance'', article sur ''rfi'']
* [https://journals.openedition.org/oceanindien/1398 François-Xavier Razafimahatratra, ''De l’exil à la nostalgie au travers de la littérature malgache'', 2008, article]
* [http://www.sielec.net/pages_site/DESTINATIONS/AFRIQUE/Ranaivoson_madagascar/Ranaivoson_madagascar_1.htm Dominique Ranaivoson ( Université Rennes III), ''Littérature coloniale à Madagascar'', Site SIELEC (Société Internationale d'Études des littératures de l'Ère Coloniale, 2005 ?]
* [https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00834726 Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo, ''La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés'']
* [http://books.openedition.org/pum/9639?lang=fr Nivoelisoa D. Galibert, ''Madagascar : les écrivaines des années 1980 et la langue française'']
* [http://mondemalgache.org/bins/alphaLists Site ''Monde malgache''.org, section lexique], [http://www.mondemalgache.org/bins/sources section auteurs'']
* [https://noocultures.info/litterature-malgache-les-auteurs-contemporains-malgaches-contraints-a-lautoedition/ ''Littérature à Madagascar, les auteurs contemporains contraints à s’autoéditer'']
* [http://ellaf.huma-num.fr/litteratures/litterature-en-malgache/ Littérature en malgache, site ELLAF]
* [http://ellaf.huma-num.fr/corpora/corpora-malgaches/malgache-oralite-textes-narratifs/ Corpus de textes malgaches, site ELLAF]
* [https://www.soumbala.com/ Site Soumbala.com, ''Portail francophone du livre africain''] {{Wayback|url=https://www.soumbala.com/ |date=20250601014415 }}
* [https://fr.mondemalgache.org/bins/homePage Jean-Marie de la Beaujardière, ''Dictionnaire Malgache et Encyclopédie de Madagascar'', site ''fr.mondemalgache.org''] {{Wayback|url=https://fr.mondemalgache.org/bins/homePage |date=20221118142620 }}
* [https://bibliotheque.auf.org/doc_num.php?explnum_id=235  Virginie Coulon, Bibliographie francophone de littérature africaine, EDICEF/AUPELF, 1994]
* [https://sismo.inha.fr/s/fr/item?property%5B0%5D%5Bproperty%5D=dcterms:coverage&amp;property%5B0%5D%5Btype%5D=eq&amp;property%5B0%5D%5Btext%5D=Madagascar Anciennes revues de Madagascar, ''Portail mondial des revues'', site sismo.inha.fr]
* [https://lemurie.blogspot.com/ ''Lettres de Lémurie'' (Comores, Madagascar, Maurice, La Réunion)]
* [https://www.aedim.mg/ Association des éditeurs de Madagascar] {{Wayback|url=https://www.aedim.mg/ |date=20240618205343 }} (AEDIM)
* [https://data.bnf.fr/fr/11932388/15325769/madagascar/ Bibliographie BNF sur Madagascar]

== Laha-tsary ==
&lt;gallery&gt;
Sary:Esther_Razanadrasoa.JPG|lien=Fichier:Esther_Razanadrasoa.JPG| [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931)
Sary:Jean-Joseph_Rabearivelo.jpg|lien=Fichier:Jean-Joseph_Rabearivelo.jpg| [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901c-1937)
Sary:Lucien_Xavier_Michel-Andrianarahinjaka_2.jpg|lien=Fichier:Lucien_Xavier_Michel-Andrianarahinjaka_2.jpg| [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997)
Sary:Pierre_Randrianarisoa_en_2000.jpg|lien=Fichier:Pierre_Randrianarisoa_en_2000.jpg| [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010)
Sary:Elie_Rajaonarison_Malagasy_Poet.jpg|lien=Fichier:Elie_Rajaonarison_Malagasy_Poet.jpg| [[Elie Rajaonarison|Élie Rajaonarison]] (1951-2010)
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery&gt;
Sary:Jean_Luc_Raharimanana.jpg|lien=Fichier:Jean_Luc_Raharimanana.jpg| [[Jean-Luc Raharimanana]] (1977-)
&lt;/gallery&gt;

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>riqlg90wfzozna3pmexcs2odrtch5tz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143875</id>
      <parentid>1143850</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literatiora malagasy */</comment>
      <origin>1143875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36975" sha1="ivuzj8es18vh7gyry3w2jzi6yeu0fht" xml:space="preserve">
Ny '''literatioran' i Madagasikara''' dia ny literatiora rehetra, na am-bava na an-tsoratra, amin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] na amin' ny [[Fiteny eto Madagasikara|fiteny hafa]], nataon' ny Malagasy (anisan' izany ny any am-pielezana) na nataon' ny vahiny avy any ivelany.  Mandrakotra ny literatiora am-bava ([[tononkalo]], [[kabary]], [[ohabolana]], tantara) sy ny asa soratra; izay maneho ny fahasamihafana ara-[[kolontsaina]] sy ara-[[Fedrà|pedrà]] eto Madagasikara ary ny literatiora malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-010-1761-9_12? The Literature of Madagascar]&quot;, ''link.springer.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://globhistory.org/en/article/madagaskar/znamenitye_literaturnye_proizvedeniya_madagaskara? Famous Literary Works of Madagascar]&quot;, ''globhistory.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny endriky ny literatiora am-bava lehibe dia ny [[Hainteny|haiteny]] (tononkalo feno fanoharana) sy ny [[kabary]] ary ny [[ohabolana]], izay aseho matetika amin' ny hetsika ara-piarahamonina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pantheon.world/profile/occupation/writer/country/madagascar? The most famous writers from Madagascar]&quot;, ''pantheon.world''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny tantaran' ''[[Ibonia]]'', izay nampitaina am-bava nandritra ny taonjato maro, dia ahitana ireo endrika pôetika ireo, mampifangaro ny ara-panahy sy ny fisedrana mahery&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.newyorker.com/books/this-week-in-fiction/andrea-lee-01-04-21? Andrea Lee on Fictionalizing Madagascar]&quot;, ''www.newyorker.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20110605051817/http://xroads.virginia.edu/~Public/Ibonia/text.html Ibonia: the text in 17 sections]&quot;. University of Virginia.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Talohan' ny taonjato faha-19 dia nandrakitra [[Esôterisma|fahalalana]] [[Esôterisma|miafina]] amin' ny alalan' ny [[sorabe]], izay [[tarehin-tsoratra arabo]] namboarina ho an' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], saingy vitsy dia vitsy ireo lahatsoratra ireo ankehitriny. Ny firaketana an-tsoratra voalohany momba ny [[lovantsofina am-bava]] dia nataon' ny misiônera sy manam-pahaizana eorôpeanina sy malagasy toa an-d[[Raombana]] sy ny fanangonana ao amin' ny ''[[Tantara ny Andriana eto Madagasikara|Tantara ny Andriana]]'', izay ahitana ny lovantsofina momba mpanjaka merina. Nandritra ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]], ny pôeta toa an-dry [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901–1937), izay heverina ho ny pôeta afrikana môderina voalohany, dia nanafangaro ny fomba fanoratra môderina (siorealisma, sns.) sy ny literatiora am-bava nentin-paharazana malagasy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ny mpanoratra malaza hafa, anisan' izany [[Ny Avana Ramanantoanina]] sy i [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]], dia niasa tamin' ny fiarovana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nampitambatra ny tononkalo sy ny teatra ary ny hafatra ara-pôlitika&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrzejewski, B.W.; Piłaszewicz, Stanisław; Tyloch, Witold (1985). ''Literatures in [https://books.google.mg/books?id=gfH2A6AhZ7wC&amp;redir_esc=y African Languages: Theoretical Issues and Sample Surveys]''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 9780521256469&lt;/nowiki&gt;, p. 454.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;. Nandritra ny taonjato faha-20, ny literatiora malagasy ankehitriny dia nampitombo ny lova eo amin' ny literatiora am-bava sy an-tsoratra tamin' ny alalan' ny fikarohana ny maha-izy azy ny firenena malagasy sy ny tantaran' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]] ary ny fivoaran' ny karazana literatiora toy ny tantara foronina sy ny teatra ary ny fitsikerana.
== Literatiora am-bava ==
Betsaka ny [[literatiora am-bava]] nentim-paharazana no nivoatra teto [[Madagasikara]]. Anisan’ ny literatiora am-bava nentim-paharazana malaza indrindra eto amin’ ny Nosy ny lahabolana, izay aseho amin' ny endrika [[hainteny]] sy ny [[kabary]] ary ny [[ohabolana]]. [[Tononkalo]] mampisongadina ireo lovantsofina ireo, ilay mitondra ny lohateny hoe ''[[Ibonia]]'', dia niampitampita nandritra ny taonjato maro manerana ny Nosy tamin' ny endriny maro samihafa, ary maneho ny [[fedrà]] sy ny [[finoana]] nentim-paharazana malagasy. Ankoatra ireo lova ara-javakanto ireo, ny fitantarana am-bava dia nampitaina tamin' ny taranaka maro. Fitantarana sy [[tononkalo]] ary [[tantara]] maro no naverina tamin' ny endrika [[Mozika malagasy|mozika]]. Tsy afa-misaraka amin’ ny [[hira]] ny tononkalo ao amin' ny literatiora am-bava netim-paharazana malagasy, araka ny asehon' ny teny malagasy hoe ''tononkira'' na ''tononkalo'' – izay miforona amin' ny fampiarahana ny tonony amin' ny hira na kalo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Oral_literary_traditions|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Fizarana azo arahina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Littérature_orale|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

# endrika fohy: [[ohabolana]], ohapitenena, [[teny filamatra]], [[teny faneva]], [[ankamantatra]], [[Angano malagasy|angano]], [[hira]];
# ny [[anaran-tsamirery]] (anaran' olona, anaram-pianakaviana, anaran-tanàna, anaran-toerana);
# ny voambolana sy teknika momba ny [[zavakanto]] sy [[asa tanana]];
# ny [[raokandro]] sy [[fitsaboana nentim-paharazana]];
# ny fitantarana fanorenana ([[fedrà]], [[Angano malagasy|angano]]);
# fombafomba ara-pivavahana na ivelan' ny fivavahana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Cite journal|url=https://muse.jhu.edu/article/392036/pdf}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Topi-maso ara-tantara ==

=== Literatiora an-tsoratra voalohany ===
Ny fahalalana [[Esôterisma|miafina]] isan-karazany, mifandraika amin' ny fombafomba ara-pivavahana, amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny [[raokandro]] ary ny fahalalana manokana hafa, dia noraketin' ny [[Ombiasa|ombiasy]]  tamin' ny alalan' ny [[sorabe]], [[tarehin-tsoratra arabo]] namboarina hanoratana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nampidirin' ny tantsambo arabo teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-10 izy io. Ireo asa soratra voalohany ireo dia natokana ho an' ny ombiasy fotsiny fa tsy naparitaka. Ny mpanjaka malagasy dia nanana mpanolo-tsaina ombiasy ary nampianarina namaky teny sy nanoratra amin' ny sorabe, ary mety nampiasa ho an' ny tanjona maro izany, na dia vitsy aza ny tahirin-kevitra vita amin' ny sorbe mbola ananana hatramin' izao&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Early_written_works|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy zavatra avy amin' ny lovantsofina am-bava sy ny kabary nentim-paharazana izay noraketin' ny mpitsidika britanika sy frantsay teto amin' ny Nosy. Ny mpahay tantara malagasy voalohany dia [[Raombana]] (1809–1855), iray amin' ny mpianatra voalohany tao amin' ny sekolin' ny [[London Missionary Society]] tao amin' ny [[Rovan' Antananarivo]], izay nandrakitra an-tsoratra amin' ny teny anglisy sy amin' ny teny malagasy ny tantaran' ny [[Merina]] tany am-piandohan' ny taonjato faha-19. Ny ''[[Tantara ny Andriana eto Madagasikara]]'', izay fanangonana lovantsofina momba ny mpanjaka merina, dia loharanom-pahalalana lehibe hafa momba ny fiarahamonina tany afovoan-tanin' i [[Madagasikara]] ary nangonina sy navoakan' ny pretra katôlika iray ([[François Callet]]) nonina tao amin' io faritra io tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Literatiora malagasy ===
Nivelatra teto Madagasikara fotoana fohy taorian’ ny fanjanahantany ny literatiora an-tsoratra avy amin’ ny aingam-panahy tandrefana, izay nipoitra voalohany tamin’ ny 1906-1938, izay azo zaraina ho vanim-potoana efatra. 

* Ny vanim-potoana voalohany dia fantatra amin' ny hoe &quot;''&lt;u&gt;miana-mamindra&lt;/u&gt;''&quot; ary tamin' ny taona 1906-1914. Nandritra izany fotoana izany dia nanomboka nanoratra tononkalo sy tantara ary diary tamin' ny fomba eorôpeana ny andiany voalohany. Ho fanajana ny &lt;u&gt;fisarahan&lt;/u&gt;&lt;u&gt;' ny fanjakana sy ny fiangonana&lt;/u&gt; any [[Frantsa]], ireo mpanoratra ireo dia namaritra ny tenany ho &quot;mpino&quot; nahazo aingam-panahy avy amin' ny lohahevitra ara-pivavahana, ary ireo &quot;tsy mpino&quot; izay nanentana lalina kokoa ny vetsovetsony. Maro amin' ireo mpanakanto ireo no mpikambana ao amin' ny [[Vy Vato Sakelika]], fikambanana ara-kolontsaina manana tanjona [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] miafina. Ny fahitan' ny fitondrana frantsay ny fikasan' ilay fikambanana sy ny fanaovana sesitany ny maro amin' ny mpikambana ao aminy dia niteraka fahabangana teo amin' ny fivoaran' ny literatiora teto amin' ny Nosy nanomboka tamin' ny 1915 ka hatramin' ny 1922.
* Ny vanim-potoana faharoa, tamin' ny taona 1922 ka hatramin' ny 1929, dia nahitana mpanoratra nandalina ny lohahevitra malagasy momba ny &quot;&lt;u&gt;''embona sy hanina''&lt;/u&gt;''&quot;''.
* Nanaraka izany ny vanim-potoana fahatelo izay niompana amin' &quot;&lt;u&gt;''ny lasa''&lt;/u&gt;&quot; (fiverenana an-doharano).
* Nanomboka tamin' ny taona 1932 kosa ny vanim-potoana fahefatra, ny &quot;''&lt;u&gt;mitady ny very&lt;/u&gt;&quot;''.

Ireo lohahevitra ireo dia maneho ny lohahevitra lehibe kokoa momba ny fahaverezan' ny maha-izy azy, ny fahatsapana ho vahiny an-tanin' ny tena ary ny fanembonana ny lasa, izay vokatry ny fanjanahantany. Izy ireo dia narahin' ny &quot;''&lt;u&gt;hita ny very&lt;/u&gt;''&quot; tamin' ny taona 1934-1938&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Malagasy_literature|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny mpanoratra nanoratra nandritra ny vanim-potoana 1906-1938 dia fantatra teto Madagasikara amin' ny anarana roa: ny &quot;''mpanoratra zokiny''&quot;, izay teraka nandritra ny andron' ny [[Fanjakan' Imerina]] teo aloha, sy ny &quot;''mpanoratra zandriny''&quot; izay teraka tamin' ny fitondrana frantsay ary matetika miezaka mamerina sy mankalaza ny lasa talohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny pôeta afrikanina môderina voalohany, izay [[Merina]], antsoina hoe [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901 na 1903–1937), dia nalaza noho ny fampifangaroana ireo endrika pôetika siorealista, rômantika ary môdernista miaraka amin' ny singa avy amin' ny fandaha-teny malagasy nentim-paharazana, ary koa noho ny [[Famonoan-tena|famonoan-tenany]] tamin' ny alalan' ny poizina [[Sianida|sianiora]] tamin' ny taona 1937. I Rabearivelo ihany koa no anisan' ny voalohany namoaka boky tantara foronina miresaka tantara tena nisy ary nanoratra ny hany [[ôperà]] tokana amin' ny fomba tandrefana eto [[Madagasikara]]. Ny fampifangaroana ny fomba tandrefana sy ny fomba nentim-paharazana eo amin' ny haisoratra dia notohizin' ny mpanoratra toa an' i [[Elie Rajaonarison]], ohatra iray amin' ny onja vaovao eo amin' ny tononkalo malagasy. Anisan' ny pôeta malaza i [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]], i [[Pierre Randrianarisoa]], i [[Georges Andriamanantena]] (na [[Georges Andriamanantena|Rado]]), i [[Jean Verdi Salomon Razakandraina]] (na [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]) sy ny hafa. Ny mpanoratra sangany dia i [[Jean-Luc Raharimanana]], i [[Michèle Rakotoson]], i [[Clarisse Ratsifandrihamanana]], i [[David Jaomanoro]], i [[Solofo Randrianja]], i [[Emilson Daniel Andriamalala]] ary i [[Celestin Andriamanantena]]. Betsaka ihany koa ny bokin-tantara an-tsary noforonin' ny mpanoratra malagasy toa an' i [[Anselme Razafindrainibe]] (1956–2011)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Mpanoratra malagasy maro no samy nanantitra mafy ny fampiroboroboana sy ny fankalazana ny hakanto sy ny fahafahan' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] milaza zavatra maro ary ny haren' ny [[lovantsofina am-bava]] malagasy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

'''Ny karazana literatiora'''

Araka ny voalaza tao amin’ny famaritana ankapobeny, ny [[Literatiora]] dia teny entina maneho hevitra sy na fihetseham-po atao amin’ny fomba kanto, dia azo lazaina fa efa nanana ny Literatiorany ny Malagasy hatramin’izay, izay natsoin’ny mpandinika sy ny mpikaroka taty aoriana hoe Literatiora am-bava. Nanomboka tamin’ny taona 1820 vao nanana ny Literatiora an-tsoratra izy.

Misy karazany roa izy araka izany:

* [[Literatiora am-bava]] na literatiora nentim-paharazana na lahabolana na na lahatenim-bahoaka
* [[Literatiora an-tsoratra]]

== Mpanoratra sy asa soratra ==
[[Sary:Chronological_dispersal_of_Austronesian_people_across_the_Pacific_(per_Benton_et_al,_2012,_adapted_from_Bellwood,_2011).png|vignette|328x328px| Kronolojian' ny fiparitahan' ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]]]]
Indreto ny mpanoratra sy asa soratra aseho araka ny fizotran' ny fotoana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Histoire|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Talohan' ny tantara voasoratra ===

* Fiorenam-ponenan' ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostroneziana]] (manodidina ny 2&amp;nbsp;000 hatramin' ny 1&amp;nbsp;500 tal JK);
* Fifindra-monin' ny vahiny, manodidina ny taona 700 hatramin' ny taona 1&amp;nbsp;500.

=== Talohan' ny taona 1500 ===

* [[Vazimba]], mponina voalohany, vondrona tsy azo antoka;
* Varotra andevo tatsinanana, [[Ômàna|Oman]], [[Zanguebar]] avy eo [[Zanzibar]] ([[Soltàna|soltanata]]), Islamizasiona;
* Karazana literatiora [[betsileo]], am-bava indrindra;
* ''[[Ibonia]]'', tononkalo epika, endrika isan-karazany amin' ny lovantsofina am-bava, nangonina tamin' ny taona 1830, avy eo nanomboka tamin' ny taona 1870 ka hatramin' ny taonjato faha-21.

=== Taonjato faha-16 hatramin' ny faha-18 ===

* Vanim-potoana manan-tantara: vanim-potoan' ny tompomenakely (1500-1895), [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] (1500-1817), [[Eorôpeana (vahoaka)|Eorôpeana]] voalohany tonga teto [[Madagasikara]] (1500-1817)

* Mpifindra-monina: [[Karàna]], [[Sinoa eto Madagasikara|Sinoa]], [[Vazaha eto Madagasikara|Vazaha]]
* [[Libertalia]] (manodidina ny taona 1670), [[Maurice Benyovszky|Maurice Beniowski]] (manodidina ny 1775)
* ny [[Compagnie française des Indes orientales]]

* ny [[Sorabe]]: [[Abidy arabo|abidy avy amin' ny arabo]] natao hanoratana ny fiteny any atsimo-atsinanan' i Madagasikara, indrindra fa ny [[fiteny antemoro]], hita ao amin' ny [[Sora-tanam-piraketana|sora-tanana]] maherin' ny zato

* ny [[hiragasy]] na [[vakodrazana]]; 
* [[Andrianampoinimerina]] (1745c-1810), mpitondra voalohany niezaka nampiray ny Nosy manodidina ny [[Fanjakan' Imerina]].

=== Taonjato faha-19 ===

* Vanim-potoana manan-tantara: [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] (1817-1897)

* ''[[:en:Tantara ny Andriana eto Madagasikara|Tantara ny Andriana]]'' ''eto Madagasikara''
* Ny programa [[Mémoire du monde]] ([[UNESCO]], 1992)  dia tafiditra ao amin' ny rejisitra iraisam-pirenena Mémoire du monde (tamin' ny 15/01/2016), tamin' ny taina 2009: Archives royales (1824 – 1897) 

* [[Hainteny]], fanehoan-kevitra be pitsiny, izay ahitana [[tononkalo]], sarin-teny fohy, môdely kabary, [[ohabolana]], [[angano]], [[tantara]], izay nampiasain' ny [[Merina]] no nangonin' i [[Jean Paulhan]] (1884-1968), ''Les Hain-Tenys Merinas'' (Geuthner, 1913 avy eo 2007).

==== Fiafaran' ny taonjato faha-19: fanjanahantany eorôpeana ====

* ny [[Ady Hova-Frantsay|Expédition de Madagascar]] (1881-1882 sy 1894-1895), ny [[Ady Hova-Frantsay Voalohany]] (1883-1885)
* ny [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikararate]] (1882-1897), ny [[Ady Hova-Frantsay|Expédition de Madagascar]] (1895)

=== Taonjato faha-20 ===
Ny vanim-potoana voalohany (1906-1938), an' ny ''Mpanoratra zokiny'' izay teraka teo nandrita ny Fanjakan' Imerina teo aloha, ary ny ''Mpanoratra zandriny'' teraka tamin' ny fitondrana frantsay, dia azo fintinina ao anatin'ny fe-potoana dimy:

* 1906-1914: ''Miana-mamindra'', nataon' ny mpino kristianina malaza, nikambana tamin' ny farany tao amin' ny [[Vy Vato Sakelika]] (1913);
* 1915-1922: fanakanana frantsay, famoretana, asa an-terivozona, fanaovana gadralava any [[Nosy Lava]], sesitany, fanoloran-tena hanao miaramila;
* 1922-1929: ''Embona sy hanina'';
* 1929-1932 : ''Ny lasa'' (fiverenana an-doharano);
* 1932-1939 : ''Mitady ny very''.

Ilay pôeta malagasy voalohany, [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901 na 1903-1937), dia nahay nampifangaro ny endrika tononkalo siorealista sy rômantika ary môdernista miaraka amin' ny singa avy amin' ny lahateny malagasy nentim-paharazana, ary koa (anisan' ny voalohany) namoaka bokin-tantara foronina mirakitra tantara tena nisy (sy ny ôperà tandrefana tokana noforonin' ny Malagasy). Ny famonoan-tenany tamin' ny alalan' ny [[Sianida|sianiora]] tamin' ny taona 1937 no nanamarika ny fidiran' ny literatiora malagasy môderina.

==== Vanim-potoana manan-tantara ====
* [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina]] (1897-1958), [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947]]
* [[Repoblika Malagasy|Repoblika voalohany (Madagascar)]] (1958-1975), [[Repoblika Demôkratika Malagasy|Repoblika Demokratika Malagasy]] (1975-1992)
* [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)|Repoblika fahatelo (Madagascar)]] (1992-2010)

==== Gazety momba ny literatiora ====
* ''18 Degrees South Latitude'' (1923), ''Notebook Malagasy''
* ''Capricorn, The Madagascar Review''
* ''Tanamasoandro'', ''Mpanolotsaina''
* ''An-dRakoto'' (1938-1939)
* ''Madagascar'' (1930-1931)
* ''Madagascar Youth Review'' (&amp;935)

==== Malagasy mpanoratra ====
* [[Rajaonah Tselatra]] (1863-1931), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Voninkazo 50'' (''50 fleurs'', 1912)
* [[Ny Avana Ramanantoanina]] (1891-1940), pôeta, mpanoratra
* [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931)
* [[Pastora Rahajason]] (1897-1971), pôeta, mpanoratra
* [[Eliza Freda]] (Alfred Andrianaly) (1900-?), mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Samuel Ratany]] (1901-1926), pôeta, novelista
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1903-1937), pôeta, novelista, mpanoratra malagasy amin' ny teny frantsay voalohany, ''Imaitsoanala'' (1933-1936), ''Aux portes de la ville'' (1934-1935)
* [[Fidelis Justin Rabetsimandranto]] (1907–1966), novelista, mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[S. Bem]] (Randrianasolo) (1908-?), mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Laurent W. Ramambason]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Cite journal|date=01-01-2008|url=https://journals.openedition.org/oceanindien/1400}}&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt; (1909-), mpitoriteny, pôeta, ''Missiology'' (1999)
* [[Antoine de Padoue Rahajarizafy.|Antoine de Padoue Rahajarizafy]] (1911-1974)
** {{Lien|langue=mg|trad=Régis Rajemisa Raolison|fr=Régis Rajemisa-Raolison}} (1913–1990){{,}}, pôeta, [[Fanabeazana|mpanabe]], ''Sur les marches du soir'' (1940), ''Rites millénaires'' (1955), ''Antsa'' (1956), ''Lamba'' (1956), ''Antidote'' (1961)...
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] (1913-2005), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, pôlitika
* [[Raymond William Rabemananjara]] (1913–2010), mpahay tantara, mpanoratra
* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]] na Jean Verdi Salomon Razakandraina (1913-1978), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, mpanoratra tantara foronina, [[Fandikan-teny|mpandika teny]]
* Flavien Ranaivo (1914–1999), pôeta, mpanoratra
* [[Emilson Daniel Andriamalala]] (1918-1979){{,}}, mpanoratra tantara foronina, ''Ma Promise'' (1954 amin' ny teny malagasy, 2020 amin' ny teny frantsay)
* {{Lien|langue=pt|trad=Elie-Charles Abraham|fr=Elie-Charles Abraham}} (1919–1989), pôeta
* [[Georges Andriamanantena]] Rado (1923-2008), pôeta, mpanao gazety
* [[Arthur Razakarivony]] (1897-?), mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Rodlish'' (1924), ''La bienfaisante vengeance'' (''Ny valifaty mahavelona'', 1925), ''Nofim-paradisa'' (1933), ''Le Jugement suprême'' (1939)
* [[Clarisse Ratsifandrihamanana]] (1926-1987), pôeta, mpanoratra
* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997), mpanoratra, pôlitika, pôeta
* [[Esther Nirina]] (1932-2004), pôeta, mpiasa amin' ny tranom-boky
* [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010), mpahay tantara, pôeta, diplômaty, pôlitika
* [[Esther Randriamamonjy]] (1933-)
* {{lien|lang=en|trad=Ramilison Besigara|fr=Ramilison Besigara}} (1934-2009) (''Dadamily Besigara''), pôeta, mpikabary, mpamorona [[hiragasy]], mpanorina ny [[Tarika Ramilison Fenoarivo]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]] (1936-2008), mpanoratra, mpandika teny, mpitantara angano, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra
* {{Lien|langue=en|trad=Victor Georges Andriananjason|fr=Victor Georges Andriananjason}}  (1940–), mpanao mozika, mpanoratra
* [[Michèle Rakotoson]] (1948-), mpanoratra, mpanao gazety
* [[Nestor Rabearizafy]] (1949-), mpampianatra eny amin' ny oniversite, pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Nocturne pour un dire'' (2003), ''La Sève des jours'' (2004), ''Les Mots comestibles'' (2004)
* [[Elie Rajaonarison|Élie Rajaonarison]] (1951-2010), pôeta
* [[David Jaomanoro]] (1953–2014), pôeta, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Narcisse Randriamirado]] (1954-), mpanao gazety, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra
* [[Hajasoa Vololona Picard]] ''Ravololonirina'' (1956-), mpampianatra eny amin' ny oniversite, pôlitika, pôeta, mpanoratra, ''De Jaspe et de sang'' (1998)
* Naivo ([[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]) (1960-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''[[Au-delà des rizières]]'' (2012)
* [[Johary Ravaloson]] (1965-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Les Larmes d’Ietsé'' (2013), ''Géotropiques'' (2010), ''La Porte du Sud'' (2003)
* [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967-), mpanoratra, pôeta, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra, manoratra amin' ny teny frantsay, ''Le prophète et le président'' (1989), ''Lucarnes''
* [[Marie Ranjanoro]] (1990-), mpanoratra tantara foronina, ''Feux, fièvres, forêts'' (2023)
* [[Hary Rabary]], mpanoratra tantara foronina, ''Zakoa'' (2023) 

=== Taonjato faha-21 ===
Kelly ny vanim-potoana manan-tantara:

* [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)|Repoblika fahatelo (Madagascar)]] (1992-2010);
* [[Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009|Krizy politika 2009 teto Madagasikara]],
* [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra (Madagascar)]] nanomboka tamin’ny 2010

Mbola manan-danja toy ny hatramin' izay ny literatiora am-bava ankehitriny. Manaporofo izany ny [[karazana literatiora betsileo]] ('''''[[:fr:Genres_littéraires_Betsileo|fr]]'''''), amin’ny fiovaovana mahakasika ny zavatra iainana ankehitriny izay hita ao amin' ny lahateny ([[kabary]], [[hainteny]]), ao amin' ny [[hira]], ao amin' ny [[Hiragasy|vakodrazana]], ao amin' ny [[toriteny]], ao amin' ny [[fampielezam-peo]] ary ao amin' ny [[fahitalavitra]] sns.

Ny mpanoratra mavitrika malaza ankehitriny dia:
* Naivo ('''''[[:en:Naivo|en]]''''') ([[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]) (1960-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Au-delà des rizières'', Paris, Sépia, 2012
* [[Johary Ravaloson]] (1965-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Les Larmes d’Ietsé '', ''Géotropiques'', ''La Porte du Sud''
* [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967-), mpanoratra, pôeta, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra, manoratra amin' ny teny fratsay, ''Le prophète et le président'' (1989), ''Lucarnes''
* [[Solofo Randrianja]], mpanoratra, mpahay tantara, mpampianatra amin' ny oniversite.

== Karazana literatiora ==

=== Hiragasy ===
[[Sary:1FACE_COUVERTURE_FACE_OPERA_MADAGASCAR.tif|vignette|322x322px| Emeline Raholiarisoa manao ny opéra [[Hiragasy|hiradasy]] miaraka amin’ny tarika Tarika Ramilison Fenoarivo rainy. Milamina manodidina ny tarika ny mpanatrika. Tany Ambatolampy no nitranga ny seho tamin’ny taona 1997.]]
Ny [[Tarika Ramilison Fenoarivo]] (''[[:fr:Tarika_Ramilison_Fenoarivo|fr]]'') dia mivondrona ary efa nanomboka ny taona 1986 no nikarakara hetsika teo amin’ny sehatry ny fialamboly, ny fanabeazana ary ny toekarena firaisankina malaza. [[Ramilison Besigara]] ('''''[[:en:Ramilison_Besigara|en]]'''''), hoy i Dadamily Besigara ( [[Ambatokely]], 1934 – [[Isotry]], 2009) no mpanorina sy mpitarika azy. I [[Perline Razafiarisoa]] ('''''[[:fr:Perline_Razafiarisoa|fr]]''''') (1963-2007) dia malaza amin' ny fanaovana hiragasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-vision.com/tradition-kabary-malagasy/ La tradition orale et théâtre rural à Madagascar – Kabary -Hain-teny- culture orale]&quot;, ''www.madagascar-vision.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Tantara an-tsary ===
* [[Anselme Razafindrainibe]] ('''''[[:fr:Anselme_Razafindrainibe|fr]]''''')

== Rafitra mikarakara ny literatiora ==

* [[Akademia Malagasy]] (1902)
* [[:Sokajy:Prix littéraire à Madagascar|Loka literatiora eto Madagasikara]]
* Prix littéraire des Alliances Françaises de Madagascar (2018)
* [[Prix des Mascareignes]] ('''''[[:fr:Prix_des_Mascareignes|fr]]''''')
* Éditions Jeunes Malgaches (2004) ('''''[[:fr:Éditions_Jeunes_Malgaches|fr]]''''')

== Literatiora araka ny fijery tsy malagasy ==
[[Sary:Couverture-Histoire-Madagascar-Flacourt.PNG|vignette|346x346px|Fonon' ny ''L'histoire de la Grande Isle'' (1661), nosoratan' i [[Étienne de Flacourt]], misy famintinana ny ''[[Ibonia]].'']]
Indreto kosa ny mpanoratra tsy malagasy nanoratra momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Littérature_sur_Madagascar_:_regards_non_malgaches|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Pôrtogey mpahita tany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Filipe F.R. Thomaz, Luis, « [https://www.persee.fr/doc/arch_0044-8613_2009_num_78_1_4147 La découverte de Madagascar par les Portugais au XVIe siècle] », Archipel, Persée - Portail des revues scientifiques en SHS, vol. 78, no 1,‎ 2009, p. 153–180 (DOI 10.3406/arch.2009.4147, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Farch_0044-8613_2009_num_78_1_4147 archive]]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
* Diabe frantsay, ara-pivavahana sy ara-tafika; arsiva ara-diplômasia sy ara-toekarena ...
* Tantara foronina momba ny tontolon' ny fanjanahantany ('''''[[:fr:Roman_colonial|fr]]''''') nosoratan' ny [[Vazaha eto Madagasikara|Vazaha]] na momba azy ireo.
* Nivoelisoa Galibert, ''Chronobibliographie analytique de la littérature de voyage imprimée en français sur l’Océan Indien (Madagascar-Réunion-Maurice) des origines à 1896'', Paris, Honoré Champion, 2000
* Nivo Andrianjafy-Ratsiomihamina, ''Madagascar dans la littérature française de 1558 à 1990'', Thèse de Doctorat d’Etat de Lettres, Paris-Nord, 1995
* Françoise Chenet (eo ambany fitarihan' ny), ''Routes malgaches'', Revue ''Les carnets de l’exotisme'', no 2-3, Poitiers, Le Torii éditions, 1990

=== Taonjato faha-17 ===

* [[Étienne de Flacourt]] (1607-1660),, ''Histoire de la Grande Isle Madagascar, Nouvelle édition annotée, augmentée et présentée par Claude Allibert'' (1661), 2007, Paris, Karthala, 712 p

* Claude Allibert (dir.), ''Autour d’Etienne de Flacourt'', Revue « Etudes Océan Indien », no 23-24,Paris, INALCO

=== Taonjato faha-18 ===
* [[Daniel Defoe]] (1660-1731), ''Madagascar ou le journal de Robert Drury'', Londres, 1729
* [[Évariste de Parny]] (1753-1814), ''Chansons madécasses'', 1787

=== Taonjato faha-19 ===

* [[Ida Pfeiffer]] (1797-1858), ''Voyage à Madagascar'', 1881
* [[André Coppalle]] (1800?-1850?), ''Voyage dans l’intérieur de Madagascar et à la capitale du roi Radama I'' en 1825-1826 (1910) ,, éditions la Lanterne magique, Paris, 2006
* B.-F. Leguével de Lacombe (1800?-1870?) , ''Voyage à Madagascar et aux îles Comores : 1823 à 1830'' (1840)
* Émile Raymond Blavet (1838-1924), ''Au pays malgache'' (1897)
* Henri Pouget de Saint André (1858-1932), ''La colonisation de Madagascar sous Louis XV, d'après la correspondance inédite du comte de Maudave'' (1886)
* Etienne Grosclaude (1858-1932), ''Un Parisien à Madagascar'' (1898)
* [[Henri Louis Douliot]] (1859-1892), ''Journal du voyage fait sur la côte ouest de Madagascar, 1891-1892'', ''Bulletin de la Société de Géographie'', 1893, 1895 et 1896

=== Taonjato faha-20 ===

* Edouard Deburaux (1864-1904), Léo Dex et Maurice Dibos, ''Voyage et aventures d'un aérostat à travers Madagascar insurgée'', 1901, réédition 2009
* Pierre Mille (1864-1941), ''Mes trônes et dominations'' (1936)
* Charles Renel (1866-1925), ''La race inconnue'' (1910), ''La coutume des ancêtres'' (1913), ''Le &quot;décivilisé&quot;'' (1923), ''La fille de l'île rouge'' (1924), ''L'oncle d'Afrique'' (1926)
* Myriam Harry (1869-1958), ''Routes malgaches'' (1943)
* Charles Renel (1870-1925), ''La race inconnue'' (1910), ''Le décivilisé'', ''La coutume des ancêtres'', ''La fille de l’Île Rouge'', ''L’oncle d’Afrique'', ''La métisse''
* Roger Martin du Gard (1881-1958), ''Le voyage à Madagascar'' (1934)
* Jean Paulhan (1884-1968), ''Aytré qui perd l’habitude'' (1910)
* Pierre Benoit (1886-1962), ''Le Commandeur'' (1960)
* Jean d'Esme (1894-1966), ''Epave australe'' (1931)
* Octave Mannoni (1899-1989), ethnologue, philosophe, psychanalyste, ''Prospero et Caliban. Psychologie de la colonisation'' (1950)
* Victor Sartre (1902-2000), évêque, ''Mémoires : pour l'histoire à Madagascar-- 1933-1990'' (2008)
* André Brunel (1912-1981), médecin
* [[Claude Simon]] (1913-2005), ''L’acacia'' (1989)
* Max-Pol Fouchet (1913-1980), ''Les peuples nus'' (1953)
* Robert Mallet (1915-2002), recteur de l’université de Tananarive, ''Mahafaliennes'' (1961), ''Région inhabitée'' (1964)
* Jean-Maurice Comte (1921-?), ''Les rizières du Bon Dieu'' (1966)
* George Lejamble (1921-2001), ''Les Coloniaux'', ''Les chênes de la place Colbert, ou BBC nostalgie''
* Ferdinand Déléris (1922-2009), ''Le Vazaha''
* Jacques Lalut (1923-2011), ''La Promesse''
* Alain Gandy (1924-2015), ''Le sang des colons''
* Louis Szumski (1927-2000), ''Les Mikeha''
* Guy Pommereau (1928-), ''Tropiques d’antan'' (1993)
* Patrick Cauvin (1932-2010), ''Villa Vanille''
* Pierre Sogno (1932-), ''Ranavalo, reine cruelle'' (1990)
* Adrien Le Bihan (1938-), ''Retour de Lémurie'' (1993)
* Monique Agénor (1940-), ''Comme un vol de papang''(1998), ''Cocos-de-mer'' (2000).
* Suzanne Mollet (1940?), Lucile Allorge (1937-), ''Histoire du parc botanique et zoologique de Tsimbazaza'' (2000)
* Bernard Ucla (1942 ?), ''Madagascar, les larmes du roi Radame'' (1992)
* Jean-Patrick Lebel (1942-2012), cinéaste
* Chantal Serrière (1946-), ''Pangalanes, retour à Madagascar'' (2001)
* Jacques Lardoux (1944-), ''Mihamavana Madagascar'' (1999)
* Antoine (chanteur) (1944-)
* Jean-Marie Seillan (1946-), &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;''La (para)littérature (pré)coloniale à la fin du &lt;abbr&gt;XIX&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; siècle''
* Éric Nonn (1947-2017), ''Imerina'' (1998)
* François Thibaux (1947-)
* Daniel Vaxelaire (1948-), ''Chasseurs de Noirs'' (1982), ''L’île des damnés'' (1999)
* [[Pedro Opeka]] (1948-), mpanao asa soa
* Dominique Ranaivoson (1950 ?-), ''La littérature coloniale entre 1896 et 1960'' (à Madagascar)
* Jean Decampe (1951?-1992), ''L’ombrelle écarlate'' (1992)
* Madeleine Malet (1952-), ''Zanatane, Fleur de lances'' (1997)
* Philippe Jeantot (1952-2016), navigateur
* Philippe Eidel (1956-2018), musicien
* Jean-Luc Coatalem (1959-), ''Les beaux horizons'' (1997)
* Laurence Ink (1960-), ''Chants de corail et d’argent'' (2001)

=== Taonjato faha-21 ===

* Michaël Ferrier (1967-), ''Memoirs from Overseas'', Paris, Gallimard, 2015
* Douna Loup (1982-), ''The Stormy'', Paris, Mercure de France, 2015

== Tovana ==

=== Bibliôgrafia ===

* [[Léopold Sédar Senghor]], ''Anthologie de la nouvelle poésie nègre et malgache de langue française'', Paris, PUF, 1948
* [[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]], ''Vieilles chansons des pays d’Imerina'', Editions Madprint, 1967
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]], ''Antsa'', poèmes, Paris, Présence Africaine, 1956, ''Lucarnes'', Paris, Le Serpent à plumes, 1996
* [[Michèle Rakotoson]], ''Juillet au pays : chroniques d’un retour à Madagascar'', Bordeaux, Elytis, 2007
* [https://www.bibliothequemalgache.com/bme/bme.html Bibliothèque malgache électronique gratuite] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.bibliothequemalgache.com%2Fbme%2Fbme.html arsiva])
* Dominique Ranaivoson, ''Iza moa, petit dictionnaire historique de Madagascar'', Tananarive-Paris, Tsipika-Karthala, 2004
* Dominique Ranaivoson, ''La prod+uction littéraire francophone à Madagascar depuis 1980'', thèse, 2001
* Didier Mauro, ''Madagascar, l'opéra du peuple, anthropologie d'un fait social total : l'art Hira Gasy entre tradition et rébellion'', Paris, Éditions Karthala, France, 2001. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84586-019-3&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Diskôgrafia ===

* ''Les littératures des îles de l'océan Indien'' par Jean-Louis Joubert, (enregistrement lors de la rencontre ''Couleur saphir'', &lt;abbr&gt;n&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; 91, du 27 février 2004), ARCC, Paris, 51'

== Jereo koa ==
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Fanabeazana eto Madagasikara]]
* [[Fikambanana Iraisam-Pirenen' ny Frankôfônia|Frankôfônia]]
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [https://malagasy.hypotheses.org/ Littérature malgache sur ''malagasy.hypotheses.org'']
* [http://ile-en-ile.org/lit-malgache/ Littérature malgache sur ''ile-en-ile.org'']
* [http://www.rfi.fr/afrique/20161124-francophonie-litterature-malgache-rabearivelo-rabemananjara-rakotoson-raharimanana Tirthankar Chanda, '' Littérature francophone malgache: engagement et double appartenance'', article sur ''rfi'']
* [https://journals.openedition.org/oceanindien/1398 François-Xavier Razafimahatratra, ''De l’exil à la nostalgie au travers de la littérature malgache'', 2008, article]
* [http://www.sielec.net/pages_site/DESTINATIONS/AFRIQUE/Ranaivoson_madagascar/Ranaivoson_madagascar_1.htm Dominique Ranaivoson ( Université Rennes III), ''Littérature coloniale à Madagascar'', Site SIELEC (Société Internationale d'Études des littératures de l'Ère Coloniale, 2005 ?]
* [https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00834726 Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo, ''La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés'']
* [http://books.openedition.org/pum/9639?lang=fr Nivoelisoa D. Galibert, ''Madagascar : les écrivaines des années 1980 et la langue française'']
* [http://mondemalgache.org/bins/alphaLists Site ''Monde malgache''.org, section lexique], [http://www.mondemalgache.org/bins/sources section auteurs'']
* [https://noocultures.info/litterature-malgache-les-auteurs-contemporains-malgaches-contraints-a-lautoedition/ ''Littérature à Madagascar, les auteurs contemporains contraints à s’autoéditer'']
* [http://ellaf.huma-num.fr/litteratures/litterature-en-malgache/ Littérature en malgache, site ELLAF]
* [http://ellaf.huma-num.fr/corpora/corpora-malgaches/malgache-oralite-textes-narratifs/ Corpus de textes malgaches, site ELLAF]
* [https://www.soumbala.com/ Site Soumbala.com, ''Portail francophone du livre africain''] {{Wayback|url=https://www.soumbala.com/ |date=20250601014415 }}
* [https://fr.mondemalgache.org/bins/homePage Jean-Marie de la Beaujardière, ''Dictionnaire Malgache et Encyclopédie de Madagascar'', site ''fr.mondemalgache.org''] {{Wayback|url=https://fr.mondemalgache.org/bins/homePage |date=20221118142620 }}
* [https://bibliotheque.auf.org/doc_num.php?explnum_id=235  Virginie Coulon, Bibliographie francophone de littérature africaine, EDICEF/AUPELF, 1994]
* [https://sismo.inha.fr/s/fr/item?property%5B0%5D%5Bproperty%5D=dcterms:coverage&amp;property%5B0%5D%5Btype%5D=eq&amp;property%5B0%5D%5Btext%5D=Madagascar Anciennes revues de Madagascar, ''Portail mondial des revues'', site sismo.inha.fr]
* [https://lemurie.blogspot.com/ ''Lettres de Lémurie'' (Comores, Madagascar, Maurice, La Réunion)]
* [https://www.aedim.mg/ Association des éditeurs de Madagascar] {{Wayback|url=https://www.aedim.mg/ |date=20240618205343 }} (AEDIM)
* [https://data.bnf.fr/fr/11932388/15325769/madagascar/ Bibliographie BNF sur Madagascar]

== Laha-tsary ==
&lt;gallery&gt;
Sary:Esther_Razanadrasoa.JPG|lien=Fichier:Esther_Razanadrasoa.JPG| [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931)
Sary:Jean-Joseph_Rabearivelo.jpg|lien=Fichier:Jean-Joseph_Rabearivelo.jpg| [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901c-1937)
Sary:Lucien_Xavier_Michel-Andrianarahinjaka_2.jpg|lien=Fichier:Lucien_Xavier_Michel-Andrianarahinjaka_2.jpg| [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997)
Sary:Pierre_Randrianarisoa_en_2000.jpg|lien=Fichier:Pierre_Randrianarisoa_en_2000.jpg| [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010)
Sary:Elie_Rajaonarison_Malagasy_Poet.jpg|lien=Fichier:Elie_Rajaonarison_Malagasy_Poet.jpg| [[Elie Rajaonarison|Élie Rajaonarison]] (1951-2010)
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery&gt;
Sary:Jean_Luc_Raharimanana.jpg|lien=Fichier:Jean_Luc_Raharimanana.jpg| [[Jean-Luc Raharimanana]] (1977-)
&lt;/gallery&gt;

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>ivuzj8es18vh7gyry3w2jzi6yeu0fht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpanoratra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293316</id>
    <revision>
      <id>1143910</id>
      <parentid>1143056</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2001" sha1="06pn9wmin1dzt82blaxxch4t78fz8rl" xml:space="preserve">Ny mpanoratra malagasy dia ireo olona avy eto Madagasikara na manana fifandraisana amin’ny kolontsaina malagasy izay mamorona asa soratra toy ny tononkalo, tantara, tantara foronina, lahatsoratra ara-pomba fijery, ary boky ho an’ny ankizy. Ireo mpanoratra ireo dia mitana anjara toerana lehibe amin’ny fampandrosoana sy fitehirizana ny literatiora malagasy, sady manampy amin’ny fampitana ny soatoavina, ny tantara, ary ny kolontsaina malagasy amin’ny taranaka mifandimby.


== Famaritana ==
- [[RABENALISOA Ravalitera Jean|Jean Nalisoa Ravalitera]]: &quot;[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] tapany ny mpanoratra satria hainy ny mamorona ny tsy misy mba hisy... Raha zohiana anefa dia toa mpandrafitra ihany izy fa tsy mpamorona akory satria ny zava-misy eo amin'ny manodidina ihany no hatambany&quot;.

- [[Clarisse Ratsifandrihamanana]]: &quot;Azo isaina ho isan'ny zava-mahagagan'ny fisiana ny mpanoratra&quot;.

Fehiny: Ny mpanoratra izany dia [[Olombelona|olona]] toy ny olona rehetra ihany, saingy nomena [[Fahasoavana (finoana)|fahasoavana]] manokana handinika akaiky sy lalina kokoa ny zava-misy ka mitatitra izany ho an'ny hafa.

== Ny anjara toerany, andraikiny, lanjany ==
- Milaza ny zava-misy,

- Miaro ny hevitry ny olona, miaro ny [[soatoavina]],

- Mitaiza sy manabe ny mpiara-belona,

- Manome [[Hasina (hery tsy hita maso)|hasina]] ny tenin-drazana,

- Manefy ny toe-tsain'ny tsirairay...
-manampy amin’ny fanabeazana amin’ny alalan’ny boky, [[lahatsoratra, sy asa soratra |lahatsoratra, sy asa soratra .]]
-Manazava zavatra sarotra amin’ny fomba mora azo
-Manampy amin’ny fianarana any an-tsekoly sy anjerimanontolo
-Mampiely fahalalana ara-tsiansa, ara-tantara, sy ara-kolontsaina malagasy

== Mampiavaka azy ==

- Ny fahaizany: hoy i [[Randza Zanamihoatra]] ao amin'ny [[gazety]] Aingam-pivoarana, lah46:&quot; Tsy maintsy manana [[Fahalalana ny zava-drehetra|fahalalana]] be dia be mihitsy ny mpanoratra&quot;.

- Ny talentany,

-Ny aingam-panahiny


[[Sokajy:Fampianarana]]</text>
      <sha1>06pn9wmin1dzt82blaxxch4t78fz8rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clarisse Ratsifandrihamanana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293372</id>
    <revision>
      <id>1144030</id>
      <parentid>1142749</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1144030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="gayut9ra2i4iunmr7bssyojuz7mxlz6" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Clarrisse Ratsifandrihamanana|teraka=5 desambra 1926|toerana=Fenoarivo Atsinana|maty=28 jiona 1987|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}}

I '''Clarisse Hortense Ratsifandrihamanana''' dia vehivavy malagasy mpanoratra. Teraka tamin' ny 5 Desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fénérive-Est]] izy ary nodimandry tao [[Antananarivo]] tamin' ny 28 Jona 1987.

== Ny fiainany ==
I Clarisse Hortense Andriamampandry Ratsifandrihamanana no tena anarany. Teraka tamin'ny 5 desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fenoarivo Atsinana]] izy. Fianakaviana avy amin'ny razan'[[Andriana]] mpikabary, mpamoron-kira, [[mpanoratra]] malaza no niaviany. Niaina betsaka tamin'ny fiainana ambanivohitra izy, mpianatr'ilay [[Pôeta|poeta]] malaza antsoina hoe: [[Jean Narivony]]. Ankoatra ny maha mpanoratra azy dia mpikaroka nafana fo teo amin'ny sehatra [[pôlitika]] izy, tao anatin'ny antoko:  [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|Antokon'ny Kongresy ho amin'ny Fahaleovan-tenan'i Madagasikara]] (A.K.F.M).

== Ny fiainany ny kanto ==
Anisan'ireo vehivavy malaza eo amin'ny sehatry ny haisoratra izy. Ny tara-kevitra novoiziny dia ny fanoherana ny tsy rariny amin'ny endriny samihafa: (fanavakavahana, fahantran'ny vahoaka, tsy fitovian-jo ...)

Tamin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra voalohany. Sady nanoratra [[tononkalo]], tantara foronina, [[sombin-tantara]] ary tantara an-tsehatra maro izy. Santionany  amin'ny sangan'asany ireto:

* 1948: ''Fahavaratra'' (nosotarana 1948, navoaka 1969) ;

* 1960: ''Sarindra'', (tononkalo nahazo ny loka voalohany nomen'ny Antenimeran'ny tanànan'Antananarivo).
* 1961: ''Salohy'', (amboaran-tononkalo)
* 1964: ''Fahavaratra'', (tantara foronina)
* 1964: ''Lavakombarika'', ( sombin-tantara)

* 1966: ''Tamberintany'', (tantara an-tsehatra)
* 1970: ''Lohataona sy ririnina''
* 1970: ''Ramose'' (navoaka 2006)
* 1970: ''Ny zanako'', (tantara foronina)
* 1979: ''Velan'angano'' ( tantara an-tsehatra)
* 1979: ''Tany vaovao'' (tantara foronina)

Ny maha mpanoratra azy: 

Tany amin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra. Mpikambana tao amin'ny UPEM sy tao amin'ny Akademia Malagasy izy. Ny tononkalo no tena nanavanana ity mpanoratra iray ity. Na izany aza, dia nanoratra tantara foronina sy angano ihany koa izy

== Ny mampiavaka azy eo amin' ny asa sorany ==

* Ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] manavanana azy dia ny an-tsoratra, (tantara foronina, sombin-tantara, [[angano]] miendrika tantara,...)
* Ny sokajin-dahatsoratra fampiasany dia ny mitantara, manoritsoritra, mandresy lahatra,
* Fomba filazan-javatra na sarinteny mampiavaka azy: fampiasana tamberinteny, tamberin-drafitra, fanovana endri-javatra, fanovana anarana.

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
# http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=483
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-61.html
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>gayut9ra2i4iunmr7bssyojuz7mxlz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144031</id>
      <parentid>1144030</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>nampiditra loharano</comment>
      <origin>1144031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="n9fr5biz219vo239l67kyyaodzdfm4g" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Clarrisse Ratsifandrihamanana|teraka=5 desambra 1926|toerana=Fenoarivo Atsinana|maty=28 jiona 1987|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}}

I '''Clarisse Hortense Ratsifandrihamanana''' dia vehivavy malagasy mpanoratra. Teraka tamin' ny 5 Desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fénérive-Est]] izy ary nodimandry tao [[Antananarivo]] tamin' ny 28 Jona 1987.

== Ny fiainany ==
I Clarisse Hortense Andriamampandry Ratsifandrihamanana no tena anarany. Teraka tamin'ny 5 desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fenoarivo Atsinana]] izy. Fianakaviana avy amin'ny razan'[[Andriana]] mpikabary, mpamoron-kira, [[mpanoratra]] malaza no niaviany. Niaina betsaka tamin'ny fiainana ambanivohitra izy, mpianatr'ilay [[Pôeta|poeta]] malaza antsoina hoe: [[Jean Narivony]]. Ankoatra ny maha mpanoratra azy dia mpikaroka nafana fo teo amin'ny sehatra [[pôlitika]] izy, tao anatin'ny antoko:  [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|Antokon'ny Kongresy ho amin'ny Fahaleovan-tenan'i Madagasikara]] (A.K.F.M).

== Ny fiainany ny kanto ==
Anisan'ireo vehivavy malaza eo amin'ny sehatry ny haisoratra izy. Ny tara-kevitra novoiziny dia ny fanoherana ny tsy rariny amin'ny endriny samihafa: (fanavakavahana, fahantran'ny vahoaka, tsy fitovian-jo ...)

Tamin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra voalohany. Sady nanoratra [[tononkalo]], tantara foronina, [[sombin-tantara]] ary tantara an-tsehatra maro izy. Santionany  amin'ny sangan'asany ireto:

* 1948: ''Fahavaratra'' (nosotarana 1948, navoaka 1969) ;

* 1960: ''Sarindra'', (tononkalo nahazo ny loka voalohany nomen'ny Antenimeran'ny tanànan'Antananarivo).
* 1961: ''Salohy'', (amboaran-tononkalo)
* 1964: ''Fahavaratra'', (tantara foronina)
* 1964: ''Lavakombarika'', ( sombin-tantara)

* 1966: ''Tamberintany'', (tantara an-tsehatra)
* 1967: Ikalomanga&lt;ref&gt;[https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-ikalomanga-de-clarisse.html LITTÉRATURE - « Ikalomanga » de Clarisse Ratsifandrihamanana présenté par ses enfants]&lt;/ref&gt;
* 1970: ''Lohataona sy ririnina''
* 1970: ''Ramose'' (navoaka 2006)
* 1970: ''Ny zanako'', (tantara foronina)
* 1979: ''Velan'angano'' ( tantara an-tsehatra)
* 1979: ''Tany vaovao'' (tantara foronina)

Ny maha mpanoratra azy: 

Tany amin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra. Mpikambana tao amin'ny UPEM sy tao amin'ny Akademia Malagasy izy. Ny tononkalo no tena nanavanana ity mpanoratra iray ity. Na izany aza, dia nanoratra tantara foronina sy angano ihany koa izy

== Ny mampiavaka azy eo amin' ny asa sorany ==

* Ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] manavanana azy dia ny an-tsoratra, (tantara foronina, sombin-tantara, [[angano]] miendrika tantara,...)
* Ny sokajin-dahatsoratra fampiasany dia ny mitantara, manoritsoritra, mandresy lahatra,
* Fomba filazan-javatra na sarinteny mampiavaka azy: fampiasana tamberinteny, tamberin-drafitra, fanovana endri-javatra, fanovana anarana.

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
# http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=483
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-61.html
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>n9fr5biz219vo239l67kyyaodzdfm4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lars Klingbeil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294342</id>
    <revision>
      <id>1143950</id>
      <parentid>1136039</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="nmnt5a0wb6gukd7d48q1qm2p9747uhc" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2021-08-21 Lars Klingbeil 0039.JPG
|anarana=Lars Klingbeil
|teraka=23 Febroary 1978
|toerana = [[Soltau]]
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}} 
[[File:2025-05-05 Unterzeichnung des Koalitionsvertrages der 21. Wahlperiode des Bundestages by Sandro Halank–002.jpg|thumb|left|Lars Klingbeil]]
'''Lars Klingbeil''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 23 Febroary 1978 tao [[Soltau]]. Izy dia iray amin'ireo filoha federaly roa ao amin'ny [[SPD]] nanomboka ny 11 Desambra 2021, ary ny lefitry ny Chancellier sy ny minisitry ny vola federaly ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina tao amin'ny kabinetran'i [[Friedrich Merz|Merz]] nanomboka ny 6 Mey 2025.

==Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Klingbeil, Lars}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitry alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]]
[[Sokajy:SPD]]</text>
      <sha1>nmnt5a0wb6gukd7d48q1qm2p9747uhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295101</id>
    <revision>
      <id>1143843</id>
      <parentid>1143831</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4716" sha1="c6vbypn9lqf4rjrsgrgjdpakb0bj8pk" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. 

ary fotoana lehibe eo amin'ny fiarahamonina. Anisan'ny vakoka ara-kolontsaina sy ara-javakanto malagasy ny antsa, satria mampifangaro ny hakanton'ny teny, ny gadona ary ny fomba fampitana hafatra. 

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>c6vbypn9lqf4rjrsgrgjdpakb0bj8pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143844</id>
      <parentid>1143843</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4518" sha1="0ib0iohvl7t826h4laiogb2yzuup5l5" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]].  

Tamin'ny andron'ny Ntaolo, ny antsa dia nampiasaina indrindra ho fankalazana ny mpanjaka sy ny fanjakana, na ho fihobiana ireo mahery fo sy mpandresy tamin'ny ady. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>0ib0iohvl7t826h4laiogb2yzuup5l5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143845</id>
      <parentid>1143844</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <origin>1143845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="o7dar2il5kcux6y9i8064i2dpcusrfi" xml:space="preserve">Ny '''antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>o7dar2il5kcux6y9i8064i2dpcusrfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143846</id>
      <parentid>1143845</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="0rb9d4epxkit4zcdgpxrweel3u94izt" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia tononkalo hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>0rb9d4epxkit4zcdgpxrweel3u94izt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143847</id>
      <parentid>1143846</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4354" sha1="qt8tmrw4m8fdxvsbhapyeeg25norbtu" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny gadona manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>qt8tmrw4m8fdxvsbhapyeeg25norbtu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143848</id>
      <parentid>1143847</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="4sr81woppaox67fo5afjoqaysc88s6l" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa zavamaneno izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>4sr81woppaox67fo5afjoqaysc88s6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143849</id>
      <parentid>1143848</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="7gdj22qe0a5obwpi8j04s27feixudwo" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na fehezanteny fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>7gdj22qe0a5obwpi8j04s27feixudwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143851</id>
      <parentid>1143849</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="k49f4xiw1gul1i0a5jnxqockqnjlf9r" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana tononkalo na hira hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>k49f4xiw1gul1i0a5jnxqockqnjlf9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143852</id>
      <parentid>1143851</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toetra mampiavaka ny antsa */</comment>
      <origin>1143852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4374" sha1="ir0x41swylkqdtthdz29qcv3y7m49qp" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== '''Antsa fisaorana''' ===
'''Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.'''

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>ir0x41swylkqdtthdz29qcv3y7m49qp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143853</id>
      <parentid>1143852</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toetra mampiavaka ny antsa */</comment>
      <origin>1143853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4224" sha1="7l6z2icse5w2cpox0496pox09llbl9k" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>7l6z2icse5w2cpox0496pox09llbl9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143854</id>
      <parentid>1143853</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy */</comment>
      <origin>1143854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4228" sha1="cmhamt5pzciltfe94jclgmyiwxqaz28" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo fomba nentim-paharazana nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>cmhamt5pzciltfe94jclgmyiwxqaz28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143856</id>
      <parentid>1143854</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy */</comment>
      <origin>1143856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="q9lixs63uu1uc7ue5hdmmp1pu9n99gc" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ity no karazana antsa ampiasaina hiderana olona, mpanjaka, vahiny manan-kaja na vondrom-piarahamonina iray. Matetika izy io no ahitana teny maneho haja sy fanomezam-boninahitra.

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>q9lixs63uu1uc7ue5hdmmp1pu9n99gc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143859</id>
      <parentid>1143856</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fiderana */</comment>
      <origin>1143859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="5f9br5oy35unhigqjobd1ir6cas75hm" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==

=== Antsa fiderana ===
Ny '''antsa fiderana''' dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana mpanjaka, andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>5f9br5oy35unhigqjobd1ir6cas75hm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143860</id>
      <parentid>1143859</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fiderana */</comment>
      <origin>1143860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4724" sha1="8zhtt8d4qw60hh6ygxwnxw8bneqkocf" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny '''antsa fiderana''' dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana mpanjaka, andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>8zhtt8d4qw60hh6ygxwnxw8bneqkocf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143861</id>
      <parentid>1143860</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karazana antsa */</comment>
      <origin>1143861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="jt43524cnd1ldsdz5epq3o8ype1dxpw" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana mpanjaka, andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>jt43524cnd1ldsdz5epq3o8ype1dxpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143862</id>
      <parentid>1143861</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fiderana */</comment>
      <origin>1143862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4742" sha1="gdpv7myu27augjqqd45x0ev1rvpg8k0" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ampiasaina hanehoana fankasitrahana sy fisaorana amin'ny olona na vondrona nanatanteraka asa na fanampiana iray.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>gdpv7myu27augjqqd45x0ev1rvpg8k0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143863</id>
      <parentid>1143862</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fiderana */</comment>
      <origin>1143863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5073" sha1="pkx7qzk3y08d6ka4bnobpg7i0nsrc5i" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Tononina mandritra ny fotoana mampalahelo toy ny fahafatesana na loza iray. Maneho alahelo sy fahatsiarovana ny nodimandry izy io.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>pkx7qzk3y08d6ka4bnobpg7i0nsrc5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143864</id>
      <parentid>1143863</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fisaonana */</comment>
      <origin>1143864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5410" sha1="ffekigwe5mu4113olvcd3bczskv8r9k" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Atao amin'ny fotoam-pifaliana sy fety, toy ny fanambadiana, famadihana na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy no mampiseho hafaliana sy firarian-tsoa.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>ffekigwe5mu4113olvcd3bczskv8r9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143866</id>
      <parentid>1143864</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fankalazana */</comment>
      <origin>1143866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5696" sha1="qp0hlbjmgpdvn9vu2mhp3646tgumk2n" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>qp0hlbjmgpdvn9vu2mhp3646tgumk2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143867</id>
      <parentid>1143866</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fankalazana */</comment>
      <origin>1143867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6108" sha1="ahmexaff4y9bhx4ezrnxils310e6qqd" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>ahmexaff4y9bhx4ezrnxils310e6qqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143870</id>
      <parentid>1143867</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fangataham-pitahiana */</comment>
      <origin>1143870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6499" sha1="729s1ag4322b8c30mvfkxrz1c1s5w1p" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

=== Antsa fampihavanana ===
Ny '''antsa fampihavanana''' dia natao hampitsaharana fifandirana sy hanarenana ny fihavanana eo amin'ny samy olona na vondrona. Ahitana teny manentana ny fifamelana, ny firaisankina ary ny fifankatiavana izy. Manana lanja lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy izany satria ny fihavanana dia iray amin'ireo soatoavina fototra iorenan'ny fiarahamonina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>729s1ag4322b8c30mvfkxrz1c1s5w1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143871</id>
      <parentid>1143870</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsa fampihavanana */</comment>
      <origin>1143871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6725" sha1="pvmrn0g5x2n270c1ejrzte21oahjrgc" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

=== Antsa fampihavanana ===
Ny '''antsa fampihavanana''' dia natao hampitsaharana fifandirana sy hanarenana ny fihavanana eo amin'ny samy olona na vondrona. Ahitana teny manentana ny fifamelana, ny firaisankina ary ny fifankatiavana izy. Manana lanja lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy izany satria ny fihavanana dia iray amin'ireo soatoavina fototra iorenan'ny fiarahamonina malagasy.

Ireo karazana antsa ireo dia maneho fa tsy hira na tononkalo tsotra fotsiny ny antsa, fa fitaovana ara-kolontsaina sy ara-tsosialy ampiasaina hampitana hafatra, fihetseham-po ary soatoavina eo amin'ny fiarahamonina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>pvmrn0g5x2n270c1ejrzte21oahjrgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143873</id>
      <parentid>1143871</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaritana */</comment>
      <origin>1143873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6813" sha1="kday7tth0gs0gsa9vods04aszk9qhst" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.[https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html]

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

=== Antsa fampihavanana ===
Ny '''antsa fampihavanana''' dia natao hampitsaharana fifandirana sy hanarenana ny fihavanana eo amin'ny samy olona na vondrona. Ahitana teny manentana ny fifamelana, ny firaisankina ary ny fifankatiavana izy. Manana lanja lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy izany satria ny fihavanana dia iray amin'ireo soatoavina fototra iorenan'ny fiarahamonina malagasy.

Ireo karazana antsa ireo dia maneho fa tsy hira na tononkalo tsotra fotsiny ny antsa, fa fitaovana ara-kolontsaina sy ara-tsosialy ampiasaina hampitana hafatra, fihetseham-po ary soatoavina eo amin'ny fiarahamonina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>kday7tth0gs0gsa9vods04aszk9qhst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143874</id>
      <parentid>1143873</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1143874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6976" sha1="5qg8iz245s7txmx77rwnalmyuh7q0y4" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.[https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html]

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

=== Antsa fampihavanana ===
Ny '''antsa fampihavanana''' dia natao hampitsaharana fifandirana sy hanarenana ny fihavanana eo amin'ny samy olona na vondrona. Ahitana teny manentana ny fifamelana, ny firaisankina ary ny fifankatiavana izy. Manana lanja lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy izany satria ny fihavanana dia iray amin'ireo soatoavina fototra iorenan'ny fiarahamonina malagasy.

Ireo karazana antsa ireo dia maneho fa tsy hira na tononkalo tsotra fotsiny ny antsa, fa fitaovana ara-kolontsaina sy ara-tsosialy ampiasaina hampitana hafatra, fihetseham-po ary soatoavina eo amin'ny fiarahamonina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
* [https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html La musique de madagascar: Antsa La Musique Traditionnelle De Madagascar]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>5qg8iz245s7txmx77rwnalmyuh7q0y4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143883</id>
      <parentid>1143874</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1143883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7019" sha1="2vo15fyhtvawsyetky34sfdqn4vj4w7" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.[https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html]

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa]

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

=== Antsa fampihavanana ===
Ny '''antsa fampihavanana''' dia natao hampitsaharana fifandirana sy hanarenana ny fihavanana eo amin'ny samy olona na vondrona. Ahitana teny manentana ny fifamelana, ny firaisankina ary ny fifankatiavana izy. Manana lanja lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy izany satria ny fihavanana dia iray amin'ireo soatoavina fototra iorenan'ny fiarahamonina malagasy.

Ireo karazana antsa ireo dia maneho fa tsy hira na tononkalo tsotra fotsiny ny antsa, fa fitaovana ara-kolontsaina sy ara-tsosialy ampiasaina hampitana hafatra, fihetseham-po ary soatoavina eo amin'ny fiarahamonina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
* [https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html La musique de madagascar: Antsa La Musique Traditionnelle De Madagascar]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>2vo15fyhtvawsyetky34sfdqn4vj4w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143884</id>
      <parentid>1143883</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Loharano */</comment>
      <origin>1143884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7045" sha1="hrq9od4tevrjqy38fkse346lofsyou3" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.[https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html]

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa]

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.[https://tenymalagasy.org]

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

=== Antsa fampihavanana ===
Ny '''antsa fampihavanana''' dia natao hampitsaharana fifandirana sy hanarenana ny fihavanana eo amin'ny samy olona na vondrona. Ahitana teny manentana ny fifamelana, ny firaisankina ary ny fifankatiavana izy. Manana lanja lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy izany satria ny fihavanana dia iray amin'ireo soatoavina fototra iorenan'ny fiarahamonina malagasy.

Ireo karazana antsa ireo dia maneho fa tsy hira na tononkalo tsotra fotsiny ny antsa, fa fitaovana ara-kolontsaina sy ara-tsosialy ampiasaina hampitana hafatra, fihetseham-po ary soatoavina eo amin'ny fiarahamonina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
* [https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html La musique de madagascar: Antsa La Musique Traditionnelle De Madagascar]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>hrq9od4tevrjqy38fkse346lofsyou3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143885</id>
      <parentid>1143884</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1143885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7074" sha1="nez4pef866uzu1z1pysc7cszey2qotj" xml:space="preserve">'''Antsa''' dia tononkalo hiraina amin' ny fomba manetriketrika, indraindray mandritra ny fanatanterahana fombafomba na lanonana ([[fanambadiana]], [[fisaonana]], fandraisana vahiny, sns.). Mety ho fiderana, na fitarainana, na tononkalo am-bava, amin' ny ankapobeny manana gadona manokana izay matetika tsy misy [[zavamaneno]]. Teo amin' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] malagasy dia &quot;hira fankalazana sy fiderana ny fiandrianan' ny mpanjaka na fihobiana ny mpandresy an' ady avy niantafika&quot; ny antsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=antsa Antsa]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety harahina dihy na tsia ny antsa.

Amin' ny fitenim-paritra malagasy izay mampiasa ny teny hoe &quot;hira&quot; mba hilazana zavatra hafa tsy hira dia matetika io teny hoe &quot;antsa&quot; io no ampiasaina hilazana ny [[hira]]. Noheverina ho fomba iray hanehoana fanajana sy fiderana izy, ary matetika notanterahina tamin'ny feo mirindra sy manakoako mba hahasarika ny sain'ny mpihaino.  

== Famaritana ==
Ny antsa dia [[tononkalo]] hiraina na tononina amin'ny [[gadona]] manokana. Tsy voatery hampiasa [[zavamaneno]] izy, fa ny firindran'ny feo sy ny fomba fanononana no tena mampiavaka azy. Mety ahitana andininy miverimberina na [[fehezanteny]] fohy mora tadidy izy, izay manampy amin'ny fanamafisana ny hafatra tiana hampitaina.[https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html]

Mety ho fiderana, fisaorana, fitarainana, fangatahana fitahiana, na fanehoam-pihetseham-po hafa ny votoatin'ny antsa. Arakaraka ny toe-javatra sy ny tanjona no maha samy hafa ny antsa iray sy ny iray hafa.

== Toetra mampiavaka ny antsa ==

Maro ireo lafiny mampiavaka ny antsa raha oharina amin'ny karazana [[tononkalo]] na [[hira]] hafa:[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa]

* manana gadona sy firindrana manokana;
* tononina na hiraina amin'ny fomba manetriketrika;
* matetika ampiasaina amin'ny lanonana sy fombafomba;
* mampita hafatra ara-kolontsaina sy ara-piarahamonina;
* mety harahina dihy na tsia arakaraka ny faritra sy ny fomba amam-panao.

== Karazana antsa ==
Misy karazany maro ny antsa arakaraka ny tanjona sy ny toe-javatra ampiasana azy. Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, na eo amin'ny votoatiny na eo amin'ny hafatra tiany hampitaina.[https://tenymalagasy.org]

=== Antsa fiderana ===
Ny antsa fiderana dia karazana antsa ampiasaina hanehoana haja sy fanomezam-boninahitra olona iray na vondron'olona iray. Tamin'ny andro fahiny dia natao hiderana [[Mpanjaka (malagasy)|mpanjaka,]] andriana, na mahery fo nandresy ady izy io. Amin'izao fotoana izao kosa dia azo ampiasaina mandritra ny lanonana ofisialy na fandraisana vahiny manan-kaja. Ahitana teny maneho fanajana, fankasitrahana ary fanandratana ny hasin'ilay olona na vondrona resahina ny antsa fiderana.

=== Antsa fisaorana ===
Ny '''antsa fisaorana''' dia natao hanehoana fankasitrahana noho ny soa na fanampiana azo. Mety hatao aorian'ny lanonana iray, fandraisana vahiny, na hetsika nahazoana fanohanana izy io. Amin'ny alalan'ny antsa fisaorana no anehoan'ny olona ny hafaliany sy ny fanajany ireo olona na vondrona nandray anjara tamin'ny fahombiazan'ny hetsika iray. Manampy amin'ny fanamafisana ny fihavanana sy ny firaisankina eo amin'ny samy olona ihany koa izy.

=== Antsa fisaonana ===
Ny '''antsa fisaonana''' dia tononina mandritra ny fotoam-pahoriana sy alahelo, indrindra rehefa misy fahafatesana na loza mahazo ny fiarahamonina. Ny votoatiny dia maneho fangirifiriana, fahatsiarovana ary fanomezam-boninahitra ny nodimandry. Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola anisan'ny fomba amam-panao amin'ny fandevenana sy ny famadihana ny antsa fisaonana, izay manampy amin'ny fampitana ny fihetseham-pon'ny fianakaviana sy ny fiarahamonina.

=== Antsa fankalazana ===
Ny '''antsa fankalazana''' dia atao amin'ny fotoana mampifaly sy mampiray ny olona, toy ny fanambadiana, famadihana, fahaterahana, na fankalazana zava-bita iray. Matetika izy io no ahitana firarian-tsoa, teny fampaherezana ary hafatra manentana ny firaisankina sy ny fifaliana. Amin'ny lanonana sasany dia mety harahina dihy sy hira hafa ny antsa fankalazana, ka mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny fety sy ny kolontsaina malagasy.

=== Antsa fangataham-pitahiana ===
Ny '''antsa fangataham-pitahiana''' dia ampiasaina amin'ny fotoana ilàna fitahiana sy fiarovana, toy ny fanombohana asa vaovao, dia lavitra, na lanonana lehibe. Ahitana fangatahana soa sy fiadanana ho an'ny olona na vondrom-piarahamonina iray izy io. Tamin'ny fomba nentim-paharazana dia matetika niaraka tamin'ny fomba ara-pomba sy ara-panahy ny antsa fangataham-pitahiana.

=== Antsa fampihavanana ===
Ny '''antsa fampihavanana''' dia natao hampitsaharana fifandirana sy hanarenana ny fihavanana eo amin'ny samy olona na vondrona. Ahitana teny manentana ny fifamelana, ny firaisankina ary ny fifankatiavana izy. Manana lanja lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy izany satria ny fihavanana dia iray amin'ireo soatoavina fototra iorenan'ny fiarahamonina malagasy.

Ireo karazana antsa ireo dia maneho fa tsy hira na tononkalo tsotra fotsiny ny antsa, fa fitaovana ara-kolontsaina sy ara-tsosialy ampiasaina hampitana hafatra, fihetseham-po ary soatoavina eo amin'ny fiarahamonina malagasy.

== Ny antsa eo amin'ny kolontsaina malagasy ==
Manana toerana lehibe eo amin'ny [[kolontsaina malagasy]] ny antsa satria anisan'ireo [[Kolontsaina malagasy|komotsaina malagasy]] nampitana fahendrena, soatoavina ary tantara. Amin'ny alalany no anehoan'ny fiarahamonina ny fihetseham-pony sy ny fifandraisany amin'ny hafa.

Any amin'ny faritra sasany eto Madagasikara dia mbola hita sy ampiasaina mandritra ny lanonana nentim-paharazana ny antsa, na dia nihena aza ny fampiasana azy noho ny fivoaran'ny mozika maoderina sy ny fomba fifandraisana vaovao.[https://mg.globalvoices.org]

== Ny teny hoe &quot;antsa&quot; amin'ny fitenim-paritra ==
Amin'ny fitenim-paritra malagasy sasany dia ampiasaina amin'ny hevitra midadasika kokoa ny teny hoe '''antsa''', ka mety hilazana hira amin'ny ankapobeny. Izany dia noho ny fahasamihafan'ny voambolana sy ny fomba fiteny isam-paritra eto Madagasikara.

== Jereo koa ==
'''Hira sy mozika ary dihy malagasy'''
* [[Antsa]]
* [[Banaiky]]
* [[Basesa]]
* [[Batrelaka]]
* [[Beko]]
* [[Jihé]]
* [[Kilalaky]]
* [[Kolondoy]]
* [[Mangaliba]]
* [[Salegy]]
* [[Vakodrazana]]
* [[Zafindraony]]

* [[Mozika malagasy]]
* [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]]
* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]

'''Literatiora am-bava malagasy'''
* [[Angano]]
* [[Ankamantatra]]

* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Ohabolana]]
* [[Sokela]]
* [[Vakisaova]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
== Loharano ==

* https://tenymalagasy.org/bins/teny2/antsa
* https://tenymalagasy.org
* https://www.haisoratra.org
* https://mg.globalvoices.org
* [https://lamusiquemalgache.blogspot.com/2014/04/antsa-la-musique-traditionnelle-de.html La musique de madagascar: Antsa La Musique Traditionnelle De Madagascar]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Mozika malagasy]]</text>
      <sha1>nez4pef866uzu1z1pysc7cszey2qotj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artocarpus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296455</id>
    <revision>
      <id>1143971</id>
      <parentid>1123295</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="m40zii4o6m1diyhn0suaj9ucdhz6z1s" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 031209-0031 Artocarpus altilis.jpg|vignette|342x342px| ''[[Artocarpus altilis]]'' ]]
Ny '''''Artocarpus''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamoa]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] trôpikaly teratany any [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia]] [[Azia Atsimo-Atsinanana|Atsimo Atsinanana]] sy any [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] izy ireo. Tafiditra ao anatin' izany ireo karazana azo hanina toy ny ''[[Artocarpus altilis]]'' sy ny ''[[Ampalibe|Artocarpus heterophyllus]]'' ([[ampalibe]]).

== Lisitry ny karazana sy ny zana-karazana ==

=== Karazana misy maneran-tany ===
Ity vondron-karazana ity dia misy karazana 176 voarakitra, anisan' izay ny enimpolo eo ho eo heverina ho manan-kery tamin' ny taona 2012.

Izao ny lisitra araka ny ''[[ITIS]]'' &lt;small&gt;(30&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Nov. 2012)&lt;/small&gt; sy ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(30&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Nov. 2012)&lt;/small&gt; :

* ''[[Artocarpus altilis]]'' (Parkinson) Fosberg
* ''Artocarpus elasticus'' Reinw.
* ''[[Ampalibe|Artocarpus heterophyllus]]'' Lam. - [[ampalibe]]
* ''Artocarpus hirsutus'' Lam.
* ''Artocarpus integer'' (Thunb.) Merr. - 
* ''Artocarpus mariannensis'' Trécul
* ''Artocarpus odoratissimus'' Blanco - 
* ''Artocarpus rigidus'' Blume
* ''Artocarpus tamaran'' Becc.

Izao ny lisitra araka ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' &lt;small&gt;(30&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Nov. 2012)&lt;/small&gt;:

* ''[[Artocarpus altilis]]''
* ''Artocarpus anisophyllus''
* ''Artocarpus annulatus''
* ''Artocarpus blancoi''
* ''Artocarpus camansi''
* ''Artocarpus chama''
* ''Artocarpus dadah''
* ''Artocarpus elasticus''
* ''Artocarpus excelsus''
* ''Artocarpus fulvicortex''
* ''Artocarpus glaucus''
* ''Artocarpus heterophyllus''
* ''Artocarpus hirsutus''
* ''Artocarpus hispidus''
* ''Artocarpus integer''
* ''Artocarpus kemando''
* ''Artocarpus lakoocha''
* ''Artocarpus lanceifolius''
* ''Artocarpus lowii''
* ''Artocarpus maingayi''
* ''Artocarpus mariannensis''
* ''Artocarpus nitidus''
** ''Artocarpus nitidus subsp. borneensis''
** ''Artocarpus nitidus subsp. griffithii''
** ''Artocarpus nitidus subsp. humilis''
** ''Artocarpus nitidus subsp. lingnannensis''
* ''Artocarpus odoratissimus''
* ''Artocarpus ovatus''
* ''Artocarpus petelotii''
* ''Artocarpus rigidus''
* ''Artocarpus scortechinii''
* ''Artocarpus sepicanus''
* ''Artocarpus sericicarpus''
* ''Artocarpus styracifolius''
* ''Artocarpus subrotundifolius''
* ''Artocarpus tamaran''
* ''Artocarpus tonkinensis''
* ''Artocarpus treculianus''
* ''Artocarpus vriesianus''

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Ampalibe|Artocarpus heterophyllus]]'' -- [[ampalibe]]
* ''[[Artocarpus altilis]]'' &lt;small&gt;(Parkinson) Fosberg&lt;/small&gt; (na ''[[Artocarpus incisus]]'' &lt;small&gt;(Thunb.) L. f.&lt;/small&gt;) -- firapay, lema, rima, soavanambo, voakoromanga, voankoromanga, voankotra
* ''[[Artocarpus integer]]'' &lt;small&gt;(Thunb.) Merr.&lt;/small&gt; (na ''Artocarpus integrifolia'' &lt;small&gt;L.f. ined.&lt;/small&gt;) -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe

== Jereo koa ==

* ''[[Treculia]]''</text>
      <sha1>m40zii4o6m1diyhn0suaj9ucdhz6z1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poltava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296784</id>
    <revision>
      <id>1143934</id>
      <parentid>1124554</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="961" sha1="ceabpxrrh0qncspohl6e9u4vdqtry25" xml:space="preserve">{{Coord|49|35|N|34|34|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Poltava
|firenena= {{Okraina}}
|isam-ponina=279.593 (2022)
|velarantany=	103,5 
|ben'ny tanàna=
|sary=Південний вокзал 1921 01.jpg
|saina=Poltava coat.svg
}}

'''Poltava''' ([[Fiteny okrainiana|Okrainiana]]: ''Полтава'') dia tanàna iray ao afovoan'i {{Okraina}} eo amoron'ny Reniranon'i [[Vorskla]] izay manana mponina eo amin'ny 279.593 (2022) eo ho eo. Izy no foiben'ny Faritra Poltava ary foibem-pitantanan'ny Raion Poltava.

Eo amin'ny 350 km atsimo atsinanan'ny renivohitr'i Okraina, [[Kyiv]], no misy ny tanàna.

== Jereo koa ==
* [[Okraina]]
Tanàna hafa any Okraina: [[Bakhmut]], [[Chernobyl]], [[Cherson]], [[Donetsk]], [[Kiev]], [[Kharkiv]], [[Lugansk]], [[Melitopol]], [[Mykolaiv]], [[Odessa]], [[Poltava]], [[Sevastopol]], [[Sumy]], [[Zaporizhia]]

{{reflist}}
{{commonscat}}
[de:Poltawa]]
{{Tanàna Okraina}}
[[Sokajy:Tanàna ao Okraina]]
[[Sokajy:Kaominina ao Okraina]]</text>
      <sha1>ceabpxrrh0qncspohl6e9u4vdqtry25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143935</id>
      <parentid>1143934</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="nelx97vpbcyut77vyvis5bvtd3ks8zg" xml:space="preserve">{{Coord|49|35|N|34|34|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Poltava
|firenena= {{Okraina}}
|isam-ponina=279.593 (2022)
|velarantany=	103,5 
|haavo = 132 
|ben'ny tanàna=
|sary=Південний вокзал 1921 01.jpg
|saina=Poltava coat.svg
}}

'''Poltava''' ([[Fiteny okrainiana|Okrainiana]]: ''Полтава'') dia tanàna iray ao afovoan'i {{Okraina}} eo amoron'ny Reniranon'i [[Vorskla]] izay manana mponina eo amin'ny 279.593 (2022) eo ho eo. Izy no foiben'ny Faritra Poltava ary foibem-pitantanan'ny Raion Poltava.

Eo amin'ny 350 km atsimo atsinanan'ny renivohitr'i Okraina, [[Kyiv]], no misy ny tanàna.

== Jereo koa ==
* [[Okraina]]
Tanàna hafa any Okraina: [[Bakhmut]], [[Chernobyl]], [[Cherson]], [[Donetsk]], [[Kiev]], [[Kharkiv]], [[Lugansk]], [[Melitopol]], [[Mykolaiv]], [[Odessa]], [[Poltava]], [[Sevastopol]], [[Sumy]], [[Zaporizhia]]

{{reflist}}
{{commonscat}}
[de:Poltawa]]
{{Tanàna Okraina}}
[[Sokajy:Tanàna ao Okraina]]
[[Sokajy:Kaominina ao Okraina]]</text>
      <sha1>nelx97vpbcyut77vyvis5bvtd3ks8zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henri Rahaingoson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298264</id>
    <revision>
      <id>1143891</id>
      <parentid>1142938</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manirisoa22</username>
        <id>39786</id>
      </contributor>
      <origin>1143891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="g01n5h8hgsuq2xuzlxljgf21furi7ju" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Henri Rahaingoson|teraka=26 Novambra 1938|toerana=tao Antananarivo|maty=13 Avrily 2016|firenena=Madagascar|asa=mpampianatra}}

I '''Henri Rahaingoson''', izay atao hoe '''Di''', dia mpahay teny sy mpampianatra ary akademisiana teraka tamin' ny 26 Novambra 1938 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 13 Avrily 2016 tao amin' io tanàna io ihany. Rahaingoson Eugène Bella no anaran-dRainy izay poeta sy mpanoratra ihany koa, ary Ralinirina Perle no anaran-dReniny.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-66.html&lt;/ref&gt;

== Tantaram-piainany ==
Nanomboka ny asany tamin' ny fampianarana teny frantsay sy literatiora môderina i Henri Rahaingoson. Tamin' ny volana Mey 1972, rehefa nanao fihetsiketsehana ny mpianatra hitaky ny fampiharana ny [[demôkrasia]] sy ny [[Fanagasiana|fanagasiana ny fampianarana]], i Henri Rahaingoson, mpampianatra sady sendikalista tamin' izany fotoana izany, dia nanohana ny fihetsiketsehana izay nitarika ny fiafaran' ny [[Repoblika Malagasy|Repoblika voalohany]].

Lasa mpampianatra [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]], [[haiteny]] ary ny [[fandikan-teny]] izy taorian' izay. Tao amin' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] izy dia nampianatra ny teny malagasy am-bava sy an-tsoratra ary ny haiteny amam-piarahamonina tao amin' ny depatrementa sôsiôlôjia ary ny fandikan-teny tao amin' ny departemantan' ny teny frantsay&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/201604141271.html&lt;/ref&gt;. Nampianatra tao amin' ny Collège Saint-Michel ao Antananarivo ihany koa izy. Nitana ny toeran' ny filoha lefitra tao amin' ny fizaràna Zavakanto sy Literatiora tao amin' ny [[Akademia Malagasy]] izy. Izy no nanombka ny fankalazana ny iray volan' ny teny malagasy isan-taona amin' ny volana Jona.Izy no niandohan'ny fomba fitenenana hoe:&quot;andrianikio ny teniko, ny an'ny hafa koa feheziko&quot;&lt;ref&gt;https://midi-madagasikara.mg/le-monde-litteraire-en-deuil-rahaingoson-henri-di-nest-plus/&lt;/ref&gt;

== Boky nosoratana ==

* Rahaingoson, Henri, ''[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000138959 Fara-la-chèvre et sa sœur]'' | ''I Fara-osy sy Ravavimatoa'', Zanzibar: Eacrotanal, 1982.

* Rahaingoson, Henri. ''Amboaran-tsombintantara'', ''Jobily faha-50 taona Havatsa-Upem'', Antananarivo, 2002.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

==Loharano==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>g01n5h8hgsuq2xuzlxljgf21furi7ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elie-Charles Abraham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298521</id>
    <revision>
      <id>1143880</id>
      <parentid>1142834</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cactus0625</username>
        <id>30237</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fikambanana */ Manampy rohy</comment>
      <origin>1143880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3445" sha1="mz3casonehq509owif6uaty099gxkwc" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:
|anarana=Elie-Charles Abraham
|teraka=7 Jolay 1919
|maty=1989
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]]
}}
   
I '''Elie-Charles Abraham''' dia pôeta malagasy sy mpanao soratra andrana, mpanoratra nalaza teo anelanelan' ny folo taompolo 1950 sy 1970. Mpanoratra tamin'ny teny frantsay sy malagasy izy, ary anisany iray amin'ireo mpamorona ny literatiora malagasy taorian'ny fanjanahantany.   

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny taona 7 jolay 1919 [[Madagasikara]] ary nodimandry tamin'ny 1989&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://agorha.inha.fr/ark:/54721/cc2bd7e1-4465-4c96-b929-83c33937b106&lt;/ref&gt; i Eliе-Charlеs Abraham. Tао аnatin'ny vаnim-pоtоаna fanjanаhantany frantsаy taо Madagasikarа ary nandritra ny fikоmiana tamin'ny 1947, izay nоtоhаnаn'ny tаfikа frantsay  ity mpanoratra ity no lehibe  . Tаmin'ny tаоna 1960 no nаhаzо ny fаhaleоvantena i Madagаsikаrа, ary iо vаnim-pоtоana iо dia nisy fiаntrаikany lehibe tamin'ny asany sy ny asa sоrаny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.oloyede.com.ng/2025/06/elie-charles-abraham-poet-of.html&lt;/ref&gt;. 

== Asa sorany ==
Nanoratra indrindra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] izy, nefa namoaka tononkalo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ihany koa. 

Teo anelanelan'ny taona 1945 sy 1947, niara-niasa i Elie-Charles Abrаham sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raоlisоn]] mba hanangana sy hitantana gazety roa fiteny (Frantsay sy Malagasy) mitondra ny lohateny hoe Anivоn’ny Nosy riaka — ''l’'île australe''. Izy no talen' ity gazetiboky momba ny haisoratra sy ny pôlitika   ity. Ity gazety ity dia naneho ny eritreritry ny vahoaka Malagasy tamin'ny faran'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Gikandi, Simon. '''''Encyclopedia of African literature''''' . London : Routledge and Taylor &amp; Francis Group , 2003. - Available at: &lt;nowiki&gt;https://library.au.int/encyclopedia-african-literature-3&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-83.html&lt;/ref&gt;. 

Mifototra amin' ny fomba fanoratra frantsay izay natao filamatra tamin' ny fotoan' androny ny asa sorany. Mampiasa singa avy amin' ny tantara sy etnôgrafia izy mba hiderana ny hakanton' ny Nosy, ary nanoritsoritra azy io ho toerana tsy misy olana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ary ara-toekarena, na dia ahitana lafiny malahelohelo koa aza amin' ny lafiny hafa. Nanana fitiavana lalina an'i Madagasikara izy, nankalaza ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala ary ny fiainana ambanivohitra &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

== Fikambanana ==
Abrаham diа iray аmin'irео mpikambana aо аmin'ny [[Havatsa-UPEM|HAVATSA-UPEM]], izay midika hоe &quot;Fikambanan'ny Pоеta sy Mpanоratrа Malаgasy&quot; (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches) izay niforona tamin'ny taona 1952.  Ity fikambanana ity diа natоkаna hо an'ny fitiаvana sy ny fаnandratanа ny teny malagasy, ary ahitana mpanоratrа malaza tahaka an'i [[Dox (mpanoratra)|Dох Razakandraina]] sy [[Régis Rajеmisa-Raоlisоn|Régis Rajеmisa Raоlisоn]] &lt;ref&gt;Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo. La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés. Littératures. Université de la Sorbonne nouvelle - Paris III, 2010. Français. ⟨NNT : 2010PA030022⟩. ⟨tel-00834726⟩ &lt;/ref&gt;. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharanon-kevitra ==</text>
      <sha1>mz3casonehq509owif6uaty099gxkwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143881</id>
      <parentid>1143880</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cactus0625</username>
        <id>30237</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fikambanana */ Manampy rohy</comment>
      <origin>1143881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="62tsrtdu846hz6yysghnky9mtgct5n3" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:
|anarana=Elie-Charles Abraham
|teraka=7 Jolay 1919
|maty=1989
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]]
}}
   
I '''Elie-Charles Abraham''' dia pôeta malagasy sy mpanao soratra andrana, mpanoratra nalaza teo anelanelan' ny folo taompolo 1950 sy 1970. Mpanoratra tamin'ny teny frantsay sy malagasy izy, ary anisany iray amin'ireo mpamorona ny literatiora malagasy taorian'ny fanjanahantany.   

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny taona 7 jolay 1919 [[Madagasikara]] ary nodimandry tamin'ny 1989&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://agorha.inha.fr/ark:/54721/cc2bd7e1-4465-4c96-b929-83c33937b106&lt;/ref&gt; i Eliе-Charlеs Abraham. Tао аnatin'ny vаnim-pоtоаna fanjanаhantany frantsаy taо Madagasikarа ary nandritra ny fikоmiana tamin'ny 1947, izay nоtоhаnаn'ny tаfikа frantsay  ity mpanoratra ity no lehibe  . Tаmin'ny tаоna 1960 no nаhаzо ny fаhaleоvantena i Madagаsikаrа, ary iо vаnim-pоtоana iо dia nisy fiаntrаikany lehibe tamin'ny asany sy ny asa sоrаny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.oloyede.com.ng/2025/06/elie-charles-abraham-poet-of.html&lt;/ref&gt;. 

== Asa sorany ==
Nanoratra indrindra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] izy, nefa namoaka tononkalo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ihany koa. 

Teo anelanelan'ny taona 1945 sy 1947, niara-niasa i Elie-Charles Abrаham sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raоlisоn]] mba hanangana sy hitantana gazety roa fiteny (Frantsay sy Malagasy) mitondra ny lohateny hoe Anivоn’ny Nosy riaka — ''l’'île australe''. Izy no talen' ity gazetiboky momba ny haisoratra sy ny pôlitika   ity. Ity gazety ity dia naneho ny eritreritry ny vahoaka Malagasy tamin'ny faran'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Gikandi, Simon. '''''Encyclopedia of African literature''''' . London : Routledge and Taylor &amp; Francis Group , 2003. - Available at: &lt;nowiki&gt;https://library.au.int/encyclopedia-african-literature-3&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-83.html&lt;/ref&gt;. 

Mifototra amin' ny fomba fanoratra frantsay izay natao filamatra tamin' ny fotoan' androny ny asa sorany. Mampiasa singa avy amin' ny tantara sy etnôgrafia izy mba hiderana ny hakanton' ny Nosy, ary nanoritsoritra azy io ho toerana tsy misy olana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ary ara-toekarena, na dia ahitana lafiny malahelohelo koa aza amin' ny lafiny hafa. Nanana fitiavana lalina an'i Madagasikara izy, nankalaza ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala ary ny fiainana ambanivohitra &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

== Fikambanana ==
Abrаham diа iray аmin'irео mpikambana aо аmin'ny [[Havatsa-UPEM|HAVATSA-UPEM]], izay midika hоe &quot;Fikambanan'ny Pоеta sy Mpanоratrа Malаgasy&quot; (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches) izay niforona tamin'ny taona 1952.  Ity fikambanana ity diа natоkаna hо an'ny fitiаvana sy ny fаnandratanа ny teny malagasy, ary ahitana mpanоratrа malaza tahaka an'i [[Dox (mpanoratra)|Dох Razakandraina]] sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajеmisa Raоlisоn]] &lt;ref&gt;Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo. La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés. Littératures. Université de la Sorbonne nouvelle - Paris III, 2010. Français. ⟨NNT : 2010PA030022⟩. ⟨tel-00834726⟩ &lt;/ref&gt;. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharanon-kevitra ==</text>
      <sha1>62tsrtdu846hz6yysghnky9mtgct5n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Jaomanoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298522</id>
    <revision>
      <id>1143907</id>
      <parentid>1142918</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>nanova rafitra</comment>
      <origin>1143907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7100" sha1="h8uqmxp9izokl6600whupsk0qve2x4f" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
'''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy. Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014.

== Ny mombamomba azy ==
Jaomanoro David dia teratany Malagasy ,teraka ny taona 30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]].Mpampianatra Sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt;Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy).Nodimandry  tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 ka hatramin'ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy .

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges (Frantsa) .Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Tamin' ny taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (Arts et Culture). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

== Sangan' asa ==

* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;


David Jaomanoro (30 Desambra 1953 – 7 Desambra 2014) dia mpanoratra malagasy, fantatra indrindra amin'ny fanoratana tantara fohy, tantara tsangana, tononkalo, ary tantara an-tsehatra. Teraka tao Anivorano Nord, any amin'ny faritra Diana, izy. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra.

==Fiainana==

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i [[David Jaomanoro]] dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy;
fifandraisan'olombelona;
kolontsaina sy soatoavina malagasy;
fanantenana sy tolom-piainana.
Anisan'ireo asa nahafantarana azy ny:
Quatre Épices
L'enfant de la haute ville
La Retraite
tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.
==Endrika fanoratana==
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin'ny fomba manaitra.
Fahafatesana
Nodimandry tany Mayotte tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay.
Anjara biriky teo amin'ny literatiora
Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakian'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}


== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>h8uqmxp9izokl6600whupsk0qve2x4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143908</id>
      <parentid>1143907</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>nanampy sokajy</comment>
      <origin>1143908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7131" sha1="thyv3uign1tvy2dzwjqxowawth4709l" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
'''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy. Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014.

== Ny mombamomba azy ==
Jaomanoro David dia teratany Malagasy ,teraka ny taona 30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]].Mpampianatra Sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt;Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy).Nodimandry  tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 ka hatramin'ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy .

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges (Frantsa) .Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Tamin' ny taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (Arts et Culture). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

== Sangan' asa ==

* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;


David Jaomanoro (30 Desambra 1953 – 7 Desambra 2014) dia mpanoratra malagasy, fantatra indrindra amin'ny fanoratana tantara fohy, tantara tsangana, tononkalo, ary tantara an-tsehatra. Teraka tao Anivorano Nord, any amin'ny faritra Diana, izy. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra.

==Fiainana==

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i [[David Jaomanoro]] dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy;
fifandraisan'olombelona;
kolontsaina sy soatoavina malagasy;
fanantenana sy tolom-piainana.
Anisan'ireo asa nahafantarana azy ny:
Quatre Épices
L'enfant de la haute ville
La Retraite
tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.
==Endrika fanoratana==
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin'ny fomba manaitra.
Fahafatesana
Nodimandry tany Mayotte tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay.
Anjara biriky teo amin'ny literatiora
Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakian'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}


== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>thyv3uign1tvy2dzwjqxowawth4709l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143911</id>
      <parentid>1143908</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1143911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7127" sha1="kq9251pkyv46u1kcogc2row9b1rac6a" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
'''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy. Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014.

== Ny mombamomba azy ==
Jaomanoro David dia teratany Malagasy ,teraka ny taona 30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]].Mpampianatra Sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt;Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy).Nodimandry  tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 ka hatramin'ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy .

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges (Frantsa) .Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Tamin' ny taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (Arts et Culture). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

== Sangan' asa ==

* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;


David Jaomanoro (30 Desambra 1953 – 7 Desambra 2014) dia mpanoratra malagasy, fantatra indrindra amin'ny fanoratana tantara fohy, tantara tsangana, tononkalo, ary tantara an-tsehatra. Teraka tao Anivorano Nord, any amin'ny faritra Diana, izy. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra.

==Fiainana==

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy;
fifandraisan'olombelona;
kolontsaina sy soatoavina malagasy;
fanantenana sy tolom-piainana.
Anisan'ireo asa nahafantarana azy ny:
Quatre Épices
L'enfant de la haute ville
La Retraite
tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.
==Endrika fanoratana==
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin'ny fomba manaitra.
Fahafatesana
Nodimandry tany Mayotte tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay.
Anjara biriky teo amin'ny literatiora
Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakian'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}


== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>kq9251pkyv46u1kcogc2row9b1rac6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298988</id>
    <revision>
      <id>1143918</id>
      <parentid>1142133</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* K */</comment>
      <origin>1143918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116142" sha1="jwsth8dj4oypb4qwq0kow403wn9ylaz" xml:space="preserve">[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&amp;nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

== Anjara toeran' ny zavamaniry fanao fanafody ==

=== Mitsabo aretina maro ===
[[Sary:Harungana madagascariensis 1DS-II 1-7688.jpg|vignette|229x229px|Harongana (''[[Harungana madagascariensis]]''[[Harungana madagascariensis|)]]]]
I [[Madagasikara]] dia manana ny iray amin' ny [[farmakôpea]] nentim-paharazana manankarena indrindra eran-tany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Current Local and Prospective Global Uses]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.kloranebotanical.foundation/en/projects/improving-access-healthcare-through-medicinal-plants-northern-madagascar Improving access to healthcare through medicinal plants in Northern Madagascar]&quot;, ''www.kloranebotanical.foundation''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ahitana karazana miisa 3&amp;nbsp;245 ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] ny zavamaniry ao amin' ny Nosy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.researchgate.net/publication/338120269_Synthese_et_analyse_de_donnees_sur_les_inventaires_de_plantes_medicinales_de_Madagascar Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar]&quot;, ''www.researchgate.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianarivelo Miora Henintsoa, &quot;[https://univ-vakinankaratra.mg/public/uploads/livres/flore-et-plantes-medicinales-de-la-nouvelle-aire-protegee-de-manjakatompo-ankaratra.pdf Flore et plantes médicinales de la nouvelle aire protégée de Manjakatompo Ankaratra]&quot; (PDF), ''univ-vakinankaratra.mg'' (Mémoire de Master)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ary ny 60 % dia tsy fahita raha tsy eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mampiseho ny fanadihadiana momba ny [[etnôbôtanika]] sy ny [[etnôfarmakôlôjia]] natao teto Madagasikara fa mahomby ny fitsaboana nentim-paharazana ampiasana zavamaniry amin' ny areti-mihanaka, ny aretin' ny [[fandevonan-kanina]], ny aretina vokatry ny [[katsentsitra]], ary koa ny aretina mitaiza sasany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/bibliotheque-ethnopharmacologie/plantes-medicinales-de-madagascar/ Plantes médicinales de Madagascar]&quot;, ''www.ethnopharmacologia.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Human Health]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny aretin' ny fandevonan-kanina no sehatra isehoan' ny fandrosoan' ny farmakôpea malagasy, indrindra ny [[piriritra]], ny [[valan-dra]], ny fanaintainan' ny [[kibo]] ary aretina vokatry ny katsentsitra an-[[tsinay]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Pernet et G. Meyer, &quot;[https://www.betsara.com/wp-content/uploads/2022/06/Pharmacopee-de-Madagascar-Pernet.pdf Pharmacopée de Madagascar]&quot;, Publications de l'Institut de Recherche Scientifique, Tananarive Tsimbazaza, 1957, ''www.betsara.com.''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://moov.mg/article/102505-ireo-fahadisoana-mila-tandremana-hisoroana-ny-tsy-fahalevonan-kanina Ireo fahadisoana mila tandremana hisoroana ny tsy fahalevonan-kanina]&quot;, ''moov.mg'' (03/06/2025)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny anaovana fikarohana siantifika be indrindra amin' ny [[fitôterapia]] malagasy ihany koa ny [[tazomoka]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Pierre Rasoanaivo, &quot;[https://ethnobotanika.org/wp-content/uploads/2021/05/Th%C3%A8se-Ethnobotanique-Ethnopharmacologie-plantes-contre-les-fi%C3%A8vres-paludisme-Madagascar-Boyer-2009.pdf Plantes utilisées traditionnellement contre les fièvres dans le nord de Madagascar]&quot; (Thèse), ''ethnobotanika.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.who.int/fr/news-room/questions-and-answers/item/artemisinin-resistance Paludisme : résistance partielle à l’artémisinine]&quot;, ''www.who.int''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Zavamaniry maro no nampiseho fiasa antiplasmôdialy anaty labôratoara, izany dia manazava ny fahalianan' ny mpikaroka momba ny fanafody nentim-paharazana ampiasaina amin' ity aretina ity (tazomoka)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.researchgate.net/publication/8238253_Screening_extracts_of_Madagascan_plants_in_search_of_antiplasmodial_compounds Screening extracts of Madagascan plants in search of antiplasmodial compounds]&quot;, ''www.researchgate.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Phyllanthus amarus (Carry Me Seed) W3 IMG 3851.jpg|vignette|233x233px|Anakatsotsy na ambanivoa (''[[Phyllanthus amarus]]'')]]
Miseho tsy tapaka amin' ny boky ara-tsiansa mivoaka sy amin' ny fanadihadiana momba ny etnôbôtanika ny karazan-javamaniry sasany, indrindra ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]'') sy ny harongana (''[[Harungana madagascariensis]]'') ary anakatsotsy (''[[Phyllanthus amarus]]''). Malaza amin' ny fananana toetra mampitony famaivay, mamono [[mikrôba]], manampy ny fandevonan-kanina na mampihena ny [[tazo]] ireo zavamaniry ireo. Anisan' ny fantatra indrindra koa ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica'') ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

=== Mihoatra mankany amin' ny sehatra maneran-tany ===
[[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|240x240px|Talapetraka (''[[Centella asiatica]]'')]]
Maromaro ny zavamaniry fanao fanafody malagasy izay efa nihoatra ny sata maha fanafody nentin-drazana azy ka nahazo laza iraisam-pirenena. Nodinihina ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]'') noho ny fananany toetra mamono [[Bakteria NDM-1|bakteria]] sy [[virosy]]. Ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'') no nahatonga an' i Madagasikara ho anisan' ny mpanondrana an' io zavamaniry io be indrindra eran-tany, izay ampiasaina amin' ny fanafody fanasitranana aretin-koditra sy fanafody mampanolatra, toy ilay fanafody atao hoe ''Madécassol''. Ohatra iray hafa koa ny vonenina na trongatsy (''[[Catharanthus roseus]]'') izay malaza eto Madagasikara: ity zavamaniry ity dia nitarika ho amin' ny fanokanana ny [[alkalôida]] miady amin' ny homamiadana ampiasaina amin' ny fitsaboana môderina maneran-tany. Na izany aza dia mampiseho ny loza ateraky ny fitsaboan-tena ihany koa izy io: rehefa mihinana amin' ny fomba nentim-paharazana tsy misy fanaraha-maso ara-pitsaboana, dia mety ho tena hanapoizina.

=== Fetra ===
Na dia eo aza izany harena ananan' i Madagasikara momba ny zavamaniry fanao fanafody izany dia maro ny fampiasana zavamaniry izay mbola mifototra amin' ny fomba nentim-paharazana sy amin' ny fandalinana ara-tsiansa santatra fotsiny. Vitsy ny zavamaniry malagasy no nanaovana fanandramana ara-pitsaboana feno mifanaraka amin' ny fenitry ny farmakôlôjia môderina. Noho izany dia mitaky fahalalana marina momba ny karazana sy ny fanomanana ary ny fatra ny fampiasana zavamaniry hatao fanafody, ary tsy voasolo ny toro-hevitry ny mpitsabo nandalim-pahaizana.

== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.

=== A ===
[[Sary:Amaranthus spinosus kz01.jpg|vignette|311x311px|Anampantsy, tsirapahy (''[[Amaranthus spinosus]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Abelmoschus esculentus]] --'' gombo, tambazotse, tsirandranjaza
* ''[[Abelmoschus manihot]]''
* ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (mila fitandremana fa mety manapoizina ny voany) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, &lt;u&gt;vahimboamena&lt;/u&gt;, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena (jm)
* ''[[Abutilon greveanum]]'' --  lahiriky (jm)
* ''[[Abutilon indicum]]'' ''-''&lt;nowiki/&gt;''-'' lahiriky
* ''[[Acacia decurrens]]''. --  akasia, halamborona, mimosa, mimôzà
* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt;. (→''[[Vachellia farnesiana]]'') -- famahatra, tsorofotra, 
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Viguier&lt;/small&gt;. (→ ''[[Senegalia rovumae]]'') -- roibontsy,  rohibontsy,  robontsy, roinosy
* ''[[Acalypha filiformis]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt; -- bemangitra, marompototra, &lt;u&gt;tsimbaleotra&lt;/u&gt;, vahizato
* ''[[Acalypha indica]]'' L.
* ''[[Acalypha radula]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Tsiety)
* ''Acalypha reticulata'' &lt;small&gt;Poiret&lt;/small&gt; (→ ''[[Acalypha filiformis]]'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt;) (Fanavy/ Tsimbaleotra) -- bemangitra, marompototra, &lt;u&gt;tsimbaleotra&lt;/u&gt;, vahizato
* ''[[Acalypha]] sp.'' (Vahindranavavy II) (''[[Acalypha fasciculata]]''  ?)
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]'' D.C (Bakakely) -- bakakely, fatika
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' (← ''Achyranthes argentea, Achyranthes indica, Achyranthes obtusifolia'') -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''[[Acmella oleracea]]'' (sady anana)
* ''[[Acridocarpus excelsus]]'' -- kimanga
* ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona.
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa.
* ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga
* ''[[Adenia boinensis]]'' &lt;small&gt;Per de la Bathie --&lt;/small&gt; vahiranga
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adhatoda vasica]]'' (→ ''[[Justicia adhatoda]]'')
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]'' (L.) Juss (→ ''[[Ouret lanata]]'' &lt;small&gt;(L.) Kuntze&lt;/small&gt;) -- anantarikomby, voalafotsy, volafotsy
* ''[[Aeschynomene brevifolia]]'' Poiret. (Sindahonimbohitra).
* ''[[Aeschynomene uniflora]]'' E. Meyer. (Sindahorindrano).
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]''  K. Schum. -- &lt;u&gt;longoza&lt;/u&gt;
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agauria salicifolia]] Hook''  (Angavodiana)
* [[Agauria plpyphylla|''Agauria'' ''plpyphylla'']] Hook (Angavodiana)
* ''[[Agave sisalana]]'' -- lafa, laloase, laloasy, taretra, taretsy
* ''[[Agelaea pentagyna]]'' (Lamk) Baillon (Vahy mainty)
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' Linné -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, &lt;u&gt;hanitrimpantsaka&lt;/u&gt;, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]] --'' sambala, volomboroña
* ''[[Albizia aurisparsa]]'' Drake. (Masinanio)
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- alibizara, benoara, boanoara, bonara, bonoara
* ''Albizia saman'' (→ ''[[Samanea saman]]'')
* ''[[Albizzia fastigiata]]'' &lt;small&gt;Oliver&lt;/small&gt;. -- halamboro, hazomborona, &lt;u&gt;sambalahy&lt;/u&gt;, sambilahy, valomborona, volomboroña
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Alchemilla cryptantha]]'' Steudel. (Mahatanandofotsy I)
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Allophylus trichodesmus]]'' &lt;small&gt;Radlkofer&lt;/small&gt;. (Sanatrinamboa)
* ''[[Aloe capitata]]'' Baker 
** ''Aloe capitata'' var. ''cipolicola'' &lt;small&gt;H. Perr.&lt;/small&gt; (Vahon'olona).
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, &lt;u&gt;vahona&lt;/u&gt;, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus bupleurifolius]]'' ADC. (Foko lahy).
* ''[[Alysicarpus nummularifolius]]'' ADC. (Mangorodefona, Vavonikena).
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus rugosus]]'' -- sarivary (jm)
* ''Alysicarpus'' sp. (Foko vavy).
* ''Alysicarpus'' sp. (Tokambody).
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amanita tainaomby]]'' R. Heim (Ola Tain'Omby)
* ''[[Amaranthus dubius]]'' Martius (Kiatondrambohira)
* ''[[Amaranthus hybridus]]'' Linné (Anamena)
* ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsa, anampatsimondry, anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatrika, anapatsalahy, dasy, fatikao, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay, tsirapahe, tsirapahy
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ambrosia maritima]]'' DC (Damsissa)
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Amygadalus persica]]'' Linné. (Paiso)
* ''[[Anacardium occidentale]] --''  abiba, abibo, habiba, koroso, mabiba, mahabiba, [[mahabibo]], tabiba, voambarika
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Anagallis tenuicaulis]]'' Baker. (Tsangamanitramparihy)
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' Merrill -- fandra, &lt;u&gt;mananasy&lt;/u&gt;, satra.
* ''[[Andasonia]] sp.'' (Za)
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Andropogon schoenanthus]]'' Linné (Veromanitra)
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Angraecum]]'' sp. (Valily vavy);
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Anthemis nobilis]]'' Linné (Camomille)
* ''[[Antherotoma naudini]]'' Hooker fils. (Kimamimamitamabina) ;
* ''[[Anthocleista rhizophoroides]]'' Baker. (Ndanidemy)
* ''[[Anthospermum antsirabense]]'' A.M. Homolle. (Ahipoza)
* ''[[Anthospermum eminense]]'' Baker. (Alamiainga)
* ''[[Antidesma madagascariense]]'' -- baronala, taindalitra, varana, varona
* ''[[Antidesma petiolare]]'' Tulas. (Voavony)
* ''[[Aphloia theiformis]]'' Bennet ''--'' &lt;u&gt;voafotsy&lt;/u&gt;, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Arachis hypogaea]]'' Linné. (Voanjo).
* ''[[Ardisia fuscopilosa]]'' Baker. (Hazotohobavy)
* ''[[Argemone mexicana]]'' -- fantsimboay, betakoa
* ''[[Aristolochia acuminata]]'' Lamarck (Sovy)
* ''[[Aristolochia albida]]'' -- arova, fonetoangana, horovy, kita, rovy, sovy, titongana, titonganalika, totonga, tovimpatrana, voatotongana (jm) 
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* ''[[Artemisia annua]]'' --
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asclepia curassavica]]'' Linné (Fanoromena II)
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Asparagus simulans]]'' Baker. (Ahitsifantatra)
* ''[[Asparagus vaginellatus]]'' Bojer. (Roimboalavo)
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aspilia bojeri]]'' DC (Ampalimbohitra)
* ''[[Asplenium]]'' (Sensu stricto) (Tsipalo)
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athania brownii]]'' Hochr (Ramiary II, Ramizengy)
* ''[[Athrixia debilis]]'' DC (Anjavidy lahy)
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]] -''- afiafy, hafiafy, harongampanihy, honko, honkofotsy, honkolahy, mantsintay, mosotro (jm)
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
* ''[[Azima tetracantha]]'' --  fantsikandilany, filofilo, goramaky, goranaky, tsingilofilo

=== B ===
[[Sary:Brugmansia arborea 11.jpg|vignette|310x310px|Felandakolosy (''[[Brugmansia arborea]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Bacopa monnieri]]''
* ''[[Bakarella baronii]]'' Baker. (Tongoalahy).
* ''[[Balanites madagascariensis]]''
* ''[[Bambusa madagascariensis]]''
* ''[[Bambusa vulgaris]]''
* ''[[Baphia madagascariensis]]''
* ''[[Barleria lupulina]]''
* ''[[Barleria madagascariensis]]''
* ''[[Barleria prionitis]]'' L. (Rointsokina II)
* ''[[Barringtonia asiatica]]''
* ''[[Barringtonia madagascariensis]]''
* ''[[Barringtonia racemosa]]''
* ''[[Basella alba]]''
* ''[[Baudouinia fluggeiformis]]''
* ''[[Baudouinia rouxevillei]]''
* ''[[Bauhinia grandidieri]]''
* ''[[Bauhinia hildebrandtii]]''
* ''[[Bauhinia madagascariensis]]''
* ''[[Bauhinia monandra]]''
* ''[[Bauhinia purpurea]]''
* ''[[Bauhinia variegata]]''
* ''[[Begonia lyallii]]''
* ''[[Begonia madagascariensis]]''
* ''[[Bertiera madagascariensis]]''
* ''[[Bertiera pervilleana]]''
* ''[[Bidens pilosa]]'' Linné (Tsipolitra)
* ''[[Biophytum sensitivum]]'' (Linné) DC. (Kifohafoha)
* ''[[Bixa orellana]]''
* ''[[Blechnum tabulare]]'' (Thunberg Kuhn) (Tsipahonamalon'a)
* ''[[Blepharis bojeriana]]''
* ''[[Blumea balsamifera]]''
* ''[[Blumea lacera]]''
* ''[[Blumea madagascariensis]]''
* ''[[Blumea mollis]]''
* ''[[Boerhavia coccinea]]''
* ''[[Boerhavia diffusa]]''
* ''[[Boerhavia repens]]''
* ''[[Bolbitis madagascariensis]]''
* ''[[Bonamia madagascariensis]]''
* ''[[Borassus madagascariensis]]''
* ''[[Borreria verticillata]]''
* ''[[Boscia madagascariensis]]''
* ''[[Boswellia madagascariensis]]''
* ''[[Brachylaena merana]]''
* ''[[Brachylaena microphylla]]'' Humbert (Peha)
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' (DC) H. Humbert ''--'' &lt;u&gt;hazotokana&lt;/u&gt;, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''[[Breonadia salicina]]'' (← ''Adina microcephala'')
* ''[[Brewiera]] sp.'' (Ovinandrongo)
* ''[[Brexia madagascariensis]]''
* ''[[Brexia pluriflora]]''
* ''[[Bridelia madagascariensis]]''
* ''[[Bridelia micrantha]]''
* ''[[Bridelia pervilleana]]''
* ''[[Bridelia tulasneana]]''
* ''[[Brillantaisia madagascariensis]]''
* ''[[Brochoneura voury]]'' Warburg. (Raraha).
* ''[[Brugmansia arborea]]'' -- datiroa, felandakolosy
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (→ ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (→ ''[[Kalanchoe delagoensis]]'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (→ ''[[Kalanchoe pinnata]]'')
* ''[[Buchnera hispida]]'' Hamilt. (Tamborokijoa)
* ''[[Buchnera madagascariensis]]''
* ''[[Buddleja axillaris]]'' Willd ex Roemer et Schultes. (Seva Fotsy)
* ''[[Buddleja fusca]]'' Baker. (Seva Lahy)
* ''[[Buddleja indica]]''
* ''[[Buddleja madagascariensis]]''
* ''[[Bulbophyllum madagascariense]]''
* ''[[Bulbostylis madagascariensis]]''
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' -- ambarakasa, ambarasaha, ambarasaka, ambora, amboramanitra, amborasaha, amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, alakamisy, vodihazo
* ''[[Burasia gracilis]]'' Decaisne. (Kotolahy)
* ''[[Burasia madagascariensis]]'' Duperit Thouars. (Ody Tohina)
* ''[[Burmannia madagascariensis]]''
* ''[[Bursera madagascariensis]]''
* ''[[Buxus madagascariensis]]''
* ''[[Byttneria madagascariensis]]''
* ''[[Byttneria melleri]]'' Baker var. triloba J. Ar. (Fanary)
* ''[[Byttneria pervillei]]''

=== C ===
[[Sary:Katra de oranjia 01.jpg|vignette|209x209px|Fananomahery, katra, tsiafakomby, vatolalaka (''[[Caesalpinia bonduc]]'')]]
[[Sary:Starr-120522-6135-Combretum coccineum-flowers-Iao Tropical Gardens of Maui-Maui (25116873056).jpg|vignette|208x208px|Halaitra, tamenaka (''[[Combretum coccineum]]'')]]
[[Sary:Peacock Flower (Caesalpinia pulcherrima) 2.jpg|vignette|209x209px|''[[Caesalpinia pulcherrima]]'']]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Cabucala crassifolia'' Pichon (Hazotandroka)
* ''Cabucala oblonga-ovata'' &lt;small&gt;Markgraff (Hentona)&lt;/small&gt;
* ''[[Cadaba virgata]]'' -- fandriandambo, hazomasina, irakoka, maintifo, tsiantsohilotsy, tsiariarianalotsy, tsiarinaliotsa
* ''[[Caesalpinia bonduc]]'' L. -- fananomahery, katra, tsiafakomby, &lt;u&gt;tsirifota&lt;/u&gt;, vatolalaka (jm)
* ''Caesalpinia bonducella'' (Roxb) Fleming (Vatolalaka)
* ''[[Caesalpinia pulcherrima]] --''
* ''Caesalpinia sepiaria'' Roxb (Tsiafakomby)
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja
* ''Cajanus indicus'' Spreng. (Ambiatry).
* ''Calantica cerasifolia'' Tul. (Hazoambo)
* ''Calliandra alternans'' Bentham. (Mandravasarotra I)
* ''Calliandra alternans'' Bentham. (Mandravasarotra I)
* ''Callisternum'' sp. (Niaouli)
* ''[[Calophyllum inophyllum]]'' Linné -- anganaro, foraha, forahabe, itakamaka, mafotra, takamaka, timbarika, tsindelo, &lt;u&gt;vintanina&lt;/u&gt;, vintaninaberavina, 24 voakoly, voakotry, voalavenona
* ''[[Calophyllum madagascariensis]]''
* ''Calophyllum parviflorum'' Baker (Vintanina)
* ''Calopyxis bernieriana'' (Tulasne) Perrier de la Bathie (Voatamenaka)
* ''[[Calotropis gigantea]]''
* ''[[Cananga odorata]]'' -- ilañilañy
* ''[[Canarium boivinii]]'' -- aramy, haramy, ramifotsy, ramimainty, ramimena, ramy, tambazotse
* ''[[Canarium madagascariense]]'' (←''Canarium madagascariensis'') ''--'' aramy, haramy, &lt;u&gt;ramy&lt;/u&gt; ary tambazotse
* ''Cannabis indica'' Linné (Rongony)
* ''Canthium baxifolium'' (Baker) Cavaco. (Fantsikahitra)
* ''Canthium erythroxyloides'' Baillon. (Ananamboa)
* ''Canthium'' sp. (Farimay)
* ''Canthium'' sp. (Voanananapaha lahy / vavy)
* ''Caperonia sp.'' (Vahindambo)
* ''[[Capsicum frutescens]]''
* ''Capsium annuum'' Linné. (Sakaipilo)
* ''[[Cardiospermum halicacabum]]'' L. Boj. -- voafaria, kisangy, masontsokina, poakpoaka, riado, siramboalavo, tsipoapoaka, vahifamakientana II;
* ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. ''--'' mapaza, papay, paza, voapaza, &lt;u&gt;voampazalahy&lt;/u&gt;
* ''Carissa edulis'' Vahl var. ''subtrinervia'' (Fantsimbala)
* ''Casearia nigrescens'' Tul. var. ''lucida'' (Hazonakoholahy)
* ''Cassia alata'' Linné (→ ''[[Senna alata]]'') -- anjananjana
* ''Cassia laevigata'' Willd (Taikakoho)
* ''Cassia mimosoides'' Linné (Masina anio, Mendoravina)
* ''[[Cassia occidentalis]]'' Sond (= ''[[Senna occidentalis]]'') (Tsotsoranagatra)
* ''Cassinopsis madagascariensis'' H. Bn. (Hazomafaitra)
* ''Cassytha filiformis'' Linné. (Tsihiatofotra)
* ''[[Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina
* ''Catharanthus trichophyllus'' sy ''Catharanthus trichophyllus'' ''coriaceus'' (Bak) Pichon (Felanjirika)
* ''Caucalis melanatha'' (Hoschter) Benth et Hook fils. (Tongotrandraka)
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' Baillon. -- katafa, katrafaina, &lt;u&gt;katrafay&lt;/u&gt;, katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Ceiba pentandra]]'' -- hazomorengy, kaboaka, kapoaka, kapôka, landahazobe, landihazobe, laoaty, moraingy, pamba, pemba, pembabe
* ''Celosia trigyna'' L. (Velomitsotsorika)
* ''Centella asiatica'' (L.) Urban, forma abreviata. (Talapetraka)
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, talapetraka, viliantsahonantanety
* ''Cephalanthus spathelliformis'' Baker. (Sidindranto)
* ''Cerastinum africanum'' Oliv (Tsivahadrenikely)
* ''Cerasus padus'' DC. (Paiso voaloboka)
* ''Cereus sp.'' (Raketa)
* ''[[Chadsia grevei]]'' --  amontilahy, monty, moty, tsivoninjao (jm)
* ''Chapeliera madagascariensis'' AR. RH. (Ravimbolo)
* ''[[Chassalia bojeri]]''
* ''[[Chassalia princei]]''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' Linné -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, &lt;u&gt;taimborontsiloza&lt;/u&gt;, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona (rm, jm)
* ''Chenopodium bonum henricum'' Linné (Takasimboloina)
* ''Chenopodium murale'' Linné (Anambodihena)
* ''Chlerodendron heretophyllum'' R. Br. (Fantsinakohoy)
* ''[[Chromolaena odorata]]''
* ''Chrysanthellum indicum'' Linné (Trakambazimba)
* ''Cineraria anampoza'' Baker (Anampoza)
* ''Cinnamomosma fragrans'' Baillon (Mandravasarotra II)
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' Linné. ''--'' &lt;u&gt;ravintsara&lt;/u&gt;, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamomum zeylanicum]]'' Breyn. -- andrembavinaveotra, hazokanelina, hazomanitra, kanelina, ravintsara
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''[[Cinnamosma madagascariensis]]'' -- sakaihazo, sakarivohazo, vahabahatra
* ''Cissampelos pareira'' Linné. (Vahivoriavina)
* ''Cissampelos perrieri'' Diels. (Vahimavo)
* ''Cissampelos'' sp. (Ramilelatra)
* ''[[Cissus quadrangularis]]''
* ''[[Citrulus lanatus]] --'' hetsihetsy, makatendry, tsikiry, voabe, voaketrihetry, voamanga, voanketsihetsy, voantsikiry, voasavy, voazavo (jm)
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' Swing. -- (Voasary makirana)angy, besenta, hangy
* ''[[Citrus aurantium]]'' Linné. (''Citrus aurantium'' var. ) (Voatolongo).
* ''[[Citrus hystrix]] -''- voangabe, voangibe
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''Citrus'' sp. (Voasary mandina)
* ''Claoxylon bakerianum'' Baillon (Sitrakafavoa)
* ''[[Cleistanthus boivinianus]] --'' tanatanampotsy
* ''[[Cleistanthus madagascariensis]]''
* ''[[Cleistopholis madagascariensis]]''
* ''Clematis mauritiana'' Lamarck. (Farimaty)
* ''Clematis trifida'' Hook. (Fotsivolomanoka)
* ''[[Cleome gynandra]]''
* ''[[Cleome viscosa]]'' -- kiafafalahy (jm)
* ''Clerodendron hircinum'' Schauer var. dentatum Moldenke. (Vanginamboa) 
* ''Clerodendron putre'' Sch. (Tsantsambaitra IV)
* ''Clerodendron pyrifolium'' J.G. Baker. (Vatoana)
* ''[[Clerodendrum myricoides]]''
* ''Climatis mauritiana'' Lamarck. (Vahintseva).
* ''[[Clitoria ternatea]]'' -- famehifary, vahintsikomba
* ''[[Cnestis polyphylla]] -''- tokambahatra, tokambahatsa, tokambahitra, tokambahy, tongambahitsy, tongambiliotsio, tongombahiby, tsefaka, vahipika, voahento, voantsefaka, voapika, voasefaka, voasefakafotsy
* ''[[Voanio|Cocos nucifera]]'' Linné ''-''- voanio
* ''Coffea arabica'' Pierre. (Kafe gasy)
* ''Coffea liberica'' Pierre. (Kafe Liberia)
* ''Coleus aromaticus'' Benth (Ahibitsy)
* ''Coleus bojeri'' Baker (Bororom-parihy)
* ''Colocasia antiquorum'' Sch (Saonjo)
* ''[[Colocasia esculenta]]'' (Linné) Schot var. ''aquatilis'' (Saonjon-drano)
* ''[[Combretum coccineum]]'' (← ''Quisqualis indica'') -- halaitra, tamenake (jm)
* ''Combretum micrantum'' G. Don (Kankiliba)
* ''[[Commelina benghalensis]]'' -- tsimativonoina
* ''[[Commelina diffusa]]'' -- ahidimaño, tsimativonoina.
* ''Commelina madagascariensis'' Clarke (Nifinankanga)
* ''Commelina nudiflora'' Linné (Tsimativonoina)
* ''[[Commiphora madagascariensis]]''
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy (jm)
* ''Conyza aegyptiaca'' Aiton (DC) (Kelivoloina II)
* ''Conyza garnieri'' Klatt (Miandramidrika)
* ''Conyza hitella'' A. de Candolle (Dingandingantahalaka)
* ''[[Cordia myxa]]'' --  lamotinalika, magora, &lt;u&gt;taindelokarana&lt;/u&gt;, tsimiranjo (jm)
* ''Cosmos bipinnatus'' Linné (Cosmos)
* ''Craspidospermum verticillatum'' Bojer (Vandrika)
* ''Crassocephalum bojeri'' (DC) Robyns (Kimalahona)
* ''Crassocephalum rubens'' (Jacquin) Sp Moore (Anandrambo)
* ''Crassocephalum sarcobasis'' DC (Anandrambo)
* ''Crinum asiaticum'' Roxb (Tsitsaontsaona)
* ''Crotalaria diosmaefolia'' Bentham. (Voatelinondry).
* ''Crotalaria fulva'' Roxberg. (Crotalaria fulva Roxberg).
* ''[[Crotalaria retusa]]'' Linné -- akondrojaza, akondrongolo, ambarivatrindolo, amberivatrindolo, &lt;u&gt;ambiatindolo&lt;/u&gt;, ambiatrindolo, andriambavibe, bosy, diankazolahy, faliakoho, famonoakoho, hintsakintsaka, kinesakinesa, kinsakinsa, kitsakitsanakoho, kitsakitsanankizy, kitsakitsandomohina, mangakely, tsiakondroakondro, tsimembo, tsingirigiry, 116 voapika
* ''Crotalaria saltiana'' Andrew. (Ambiatrimbohitra).
* ''Crotalaria'' sp. (Hazongaga II).
* ''Crotalaria striata'' DC. (Voakirintsana).
* ''Crotalaria tenuis'' Baker. (Foko).
* ''Crotalaria xanthoclada'' Bojer. (Maitsoririnina I).
* ''Croton catatii'' Baillon. (Andriambolafotsy)
* ''[[Croton dichogamus]]''
* ''[[Croton malgassicus]]''
* ''[[Croton noronhae]]'' -- andriambavifoty, anizety, fanafa, fotsiavadika, fotsiavady, kitimaroanaka, ndriambolafotsy
* ''Croton sp.'' (Somorona hazo)
* ''Croton stannaeum'' Baillon (Sily)
* ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (← ''Ravensara aromatica'') -- avozo, havozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' &lt;small&gt;(Danguy) van der Werff&lt;/small&gt; (← ''Ravensara ovalifolia'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;) -- (Molaliambo)
* ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' --  lombiro, lombiry (jm)
* ''Cucurbita maxima'' Linné (Voatavo)
* ''[[Cucumis melo|Cucurmis melo]]'' L. (Voatango vavy)
* ''[[Cucurmis sativus]]'' L. (Voatango lahy)
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' L. -- gingisy, gingiza, &lt;u&gt;tamotamo&lt;/u&gt;, vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''[[Cussonia bojeri]]'' -- hazongoaika, hazotsara, tsiahilika, tsingila, tsingilo
* ''Cussonia fraxinifolia'' Baker (Vatsilana)
* ''[[Cussonia spicata]]''
* ''Cyanotis nodiflora'' Kunt (Evonevona)
* ''Cyathula cylindrica'' (Bojer) Moquin (Tangongona)
* ''[[Cymbopogon citratus]]'' -- veromanitra, fantakamanitra, fatakamanitra, fiahana, fiehana, verofehana, verofehina, veromafaika.
* ''[[Cymbopogon nardus]]''
* ''Cynanchum andrigitrense'' Choux (Vahinato)
* ''Cynara scolimus'' L. (Artichaut)
* ''[[Cynodon dactylon]]'' Pers -- arampandrotra, arapandrotra, fandrahana, fandropalana, fandrotrarana, fandrotsana, firifiry, &lt;u&gt;horomainty&lt;/u&gt;, kidesy, kidresy, kindrese, kindresy, ladintrambo, rampadrotsa, rapandrotra, vahitsitafitahady, vandrahana, volonaondry, volotsaka
* ''Cynoglossum rochelia'' DC (Anamaoty)
* ''[[Cyperus articulatus]]'' Linné -- bitono, &lt;u&gt;mita&lt;/u&gt;, mito, moita, tsimitamita, vondoha
* ''Cyperus compactus'' Lamarck (Fitohizam-balala)
* ''Cyperus distans'' L.F. (Kirindrambohitra II)
* ''[[Cyperus esculentus]]'' -- karekika, karepoka
* ''Cyperus madagascariensis'' Roemer et Schultze (Vendramparihy, Zozoro)
* ''[[Cyperus rotundus]]''
* ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' (Baker) Descoings -- famakientana, &lt;u&gt;vahy famakientana&lt;/u&gt;

=== D ===
[[Sary:Datura innoxia Mill. flower, buds and foliage.jpg|vignette|278x278px|Kinakoho, ramiarana, ramiary (''[[Datura innoxia]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Dactyloctenium aegypticum'' (Linné) P. Beauv (Ahitrombilahy)
* ''Dalbergia purpurascens'' Baillon. (Hitsika).
* ''Dalbergia'' sp. (Lanary).
* ''Dalechampia clematidifolia'' Bojer (Teloravina)
* ''Danais cernua'' Baker. (Bongontany)
* ''Danais volubilis'' Baker. (Bongon-drano)
* ''[[Datura alba]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy)
* ''Datura arborea'' Linné. (→ ''[[Brugmansia arborea]]'')
* ''[[Datura innoxia]]'' (na ''Dature inoxia'') ''--''  (jm)
* ''[[Datura tatula]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy) -- kirary, ramiarana, voandramiary (jm)
* ''[[Desmodium cajanifolium]]''. (Olana).
* ''[[Desmodium canum]]'' SCHI et THEL. (Tsilavondrivotra).
* ''[[Desmodium lasiocarpum]]'' Decaryi. (Lambohenjana).
* ''[[Desmodium salicifolium]]'' DC. (Voapidrano).
* ''[[Desmodium triflorum]]'' DC. (Voapibohitra).
* ''[[Dianella ensifolia]]'' (L.) Redouté. (Kivondrombohitra)
* ''Dichaetanthera cordifolia'' Baker. (Voatrotraka)
* ''Dichaetanthera'' sp. (Hidina)
* ''Dichapetalum chlorinum'' (Tul) Engler. (Voambahimazana)
* ''Dichondra repens'' Forst (Telafoetra)
* ''Dichrocephala latifolia'' DC (Ahibihidrina)
* ''[[Dicoma incarna]]'' -- peha
* ''Dicoryphe viticoides'' Baker (Tsitsihina)
* ''[[Didierea madagascariensis]]'' -- sohongy, sogno, sogny, sony, soribarika (jm)
* ''Didrostachys tenuifolia'' Benth. (Famahatra)
* ''Didrostachys tenuifolia'' Bentham. (Roimainty II)
* ''Dilobeia thouarsii'' R. et S. (Ramandriana)
* ''Diodia sarmentosa'' Sweet. (Leiamenarana)
* ''[[Dioscorea macabiha]]'' Jumelle et Perrier (Babangy)
* ''[[Dioscorea oviala]]'' Baker (Oviala)
* ''Diospyros sp.'' (Hazondriana)
* ''Dodonaea madagascariensis'' Radlkofer. (Tsitoavana)
* ''Dombeya'' sp. (Fimpona)
* ''Dombeya'' sp. (Satrikoefamaratra)
* ''[[Dracaena reflexa]]'' Baker. (Tavola)
* ''Dracaena'' sp. (Hasina madinidravina)
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramanitacea]]'' Burchell. -- kimatanandro, mahatanando, &lt;u&gt;mahatanandomena&lt;/u&gt;
* ''Drymaria cordata'' Willd (Anantarika)

=== E ===
[[Sary:Eucalyptus amygdalina flower buds.jpg|vignette|276x276px| Kininina (''[[Eucalyptus amygdalina]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Elaeodendron sp.'' (Hazondrano II et III)
* ''[[Eleodendron oliganthum]]'' Baker (Fanazava I)
* ''[[Eleonorus tristis]]'' Hackel (Ahitsoritra)
* ''Elephantus scaper'' L. (Tambakotambako)
* ''Embelia concinna'' Baker. (Takasina)
* ''Embelia nummulariofolia'' Baker. (Tanterakala Vavy)
* ''Embelia obovata'' Mez. (Tanterakala)
* ''Embelia pyrifolia'' Wild. (Tanterakala Lahy)
* ''Emilia bathiaei'' H. Humbert (Anamananajary)
* ''Emilia citrina'' DC (Tsiontsiona)
* ''Emilia graminea'' DC (Anantahalaka II)
* ''[[Entada abyssinica]]'' (Vahikarabo)
* ''[[Entada chrysostachys]]'' (Sweet) Drake. (Fano)
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Epallage anemonifolia'' DC (Anjavidy vavy)
* ''Epallage dentata'' DC (Mafaitraty)
* ''Equisetum rainosissimum'' Desf. (Kitohitohy)
* ''Erigeron naudinii'' Bonnier (Aferontanimbohira madinika, Ahibahiny)
* ''[[Eriobotrya japonica]]'' Lindl. (Bibasy)
* ''Eriocaulon bifistulozum'' von Heurck (Kisangandrano vavy)
* ''Eriosema procumbens'' Benth. (Fokondantra).
* ''Erythroxylum discolor'' Bojer. (Taimboalavo)
* ''Erythroxylum ferrugineum'' Cav. (Malaimbovony)
* ''Erythroxylum gerardii'' Baker (Fanjoana)
* ''Eucalyptus'' sp. (Kininimboasary)
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''Eugenia aromatica'' Linné. (→ ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'') (Jirofo)
* ''Eugenia cyclophylla'' Baker. (Voaoriory).
* ''[[Eugenia jambolana]]'' L. -- rotra, &lt;u&gt;robazaha&lt;/u&gt;, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''Eugenia phillyreaefolia'' Baker. (Rotra)
* ''Eulalia villosa'' (Thunb) Nees (Mafáibaratra)
* ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo)
* ''Euphorbia (section Tithymalus) emirnense'' Baker. (Fanovony)
* ''[[Euphorbia hirta]]'' Linné -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, &lt;u&gt;zanraobera&lt;/u&gt; (Jean Robert II)
* ''[[Euphorbia alluaudii]]'' -- betondro, famata, famatabetondro (jm)
* ''[[Euphorbia prostrata]]'' -- kimenamena (jm)
* ''[[Euphorbia stenoclada]]'' -- famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, lokofamata, mosotse (jm)
* [[Euphorbia thymifolia|''Euphorbia'' ''thymifolia'']] Linné (Jean Robert I)
* ''[[Euphorbia tirucalli]]'' -- famata, laro
* ''[[Euphorbia tithymaloides]]'' (← ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'') -- bôridira (jm)
* ''Euphorbia tulasneana'' Baillon. (Harina)
* ''Evodia madagascariensis'' Baker. (Ampody madinika)
* ''Evonymus elaeodendroides'' Loesener (Rangy)
* ''Exacum quinquenervium'' Grisebach (Aferontany hazo)
* ''Exacum tsimihety'' H. Humbert (Betarosa)

=== F ===
[[Sary:Flacourtia indica fruit in Hyderabad W IMG 7482.jpg|vignette|224x224px|Jingôma, lamontiala, lamonty, lamotsy, lamoty, ramontsy (''[[Flacourtia indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Faureo forficuliflora'' Baker. (Hazombaroa)
* ''[[Fernandoa madagacrariensis]]'' -- somontsohy (jm)
* ''[[Ficus apodocephale]]'' Baker. (Voarabe).
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe 
* ''Ficus megapoda'' Baker (→''[[Ficus polita]]'') (Aviavy, ''Mananona'')
* ''[[Ficus melleri]]'' Baker. (Nonoka Beravina)
* ''Ficus polyphlebia'' Baker. (Fompohona)
* ''Ficus pyrifolia'' Lam. (Nonoka madinidravina)
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' -- adabo,  adabobe, adabolatsaka, adabonkoera, adabonomby, dabolatsaka (jm) 
* ''Ficus soroceoides'' Baker. (Ampaly)
* [[Ficus trichopoda|''Ficus'' ''trichopoda'']] Baker. (Aviavy)
* ''[[Flacourtia indica]]'' (← ''Flacourtia ramontchi'' l'Hérit.) -- hazombavy, jingôma, lamoty, ramontsy, tsingoma, tsongoma, voalamoty, voatronaka, voavoa (jm)
* ''Flagellaria indica'' L. (Vahipika)
* ''Floscopa glomeraia'' Hasskarl (Mahaleomitatao)
* ''[[Flueggea virosa]]'' (← ''Flueggea microcarpa'') -- atsikana, fantsikakolahy, kotika, kotikana, patikahoko, teto, voafotsikotikana (jm)

=== G ===
[[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|276x276px|Hasikitoky (''[[Gossypium herbaceum]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Geisoriza bojeri]]'' Baker (Tongolombato II)
* ''[[Geranium simense]]'' Hochstetter (Mahatanandofotsy II)
* ''[[Gerbera elliptica]]'' Humbert (Fotsiavadika, Kelivoloina I)
* ''[[Gerbera hypochaeridoides]]'' Baker (Marovatra)
* ''[[Gladiolus garniera]]'' Klatt (Kisesidahy)
* ''[[Glochidion oreichtitum]]'' J. Leand. (Ahidratsy)
* ''Gnaphalium luteo album'' L. (Ahipotsy II)
* ''[[Gnidia danguyana]]'' Leandri. (Avoha)
* ''[[Gomphocarpus cornutus]]'' Decaisne (Fanory)
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gossypium herbaceum]]'' -- hasikitoky, landihazo (jm)
* ''[[Grewia lavalanensis]]'' H. Bn. (Saily).
* ''Grewia'' sp. (Mandrianketra)
* ''Gunnera perpansa'' L. (Tangina)
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
* ''[[Gymnosporia commiphoroides]]'' H. Perr (Roitsokina)
* ''[[Gymnosporia divaricata]]'' Baker (Fantsimbala II)
* ''[[Gymnosporia linearis]]'' (Linné fils) Loesener (Tsingilofilo) (jm)
* ''[[Gymnosporia trigyna]]'' (Lamarck) Baker (Volanany)

=== H ===
[[Sary:Hypoxis angustifolia MS 3546.jpg|vignette|315x315px|Saonjonimpanaraka (''[[Hypoxis angustifolia]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Halleria ligustrifolia'' Baker. (Sesesoy)
* ''Hartogiopsis trilobocarpa'' H. Perr (Befaroraotra)
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' (← ''Haronga madagascariensis'' Choisy) -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, &lt;u&gt;harongana&lt;/u&gt;, miangaroka
* ''Helichrysum abbayesei'' Humbert (Ahitrandriana vavy)
* ''Helichrysum cordifolium'' DC (Tsimanandra madinika)
* ''Helichrysum delicatissimum'' Humbert (Ahitrandriana lahy, Sesinkondana)
* ''Helichrysum faradifani'' Scott Ellicot (Ahibalala)
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' Humbert -- rambazina, rambiasina, &lt;u&gt;rambiazina&lt;/u&gt;
* ''Helichrysum hypnoides'' Viguier et Humbert (Tsantsambaitra III)
* ''Helichrysum indutum'' Humbert (Ahipotsy I)
* ''Helichrysum microcephalum'' ADC (Tsimanandra madinika)
* ''Helichrysum plantago'' ADC (Soatsamay)
* ''Helichrysum rusillonii'' Hochreutiner (Ahibalala)
* ''Helichrysum selaginifolium'' Vig et Humbert (Sava)
* ''Helichrysum sp.'' (Tsantsambaitra II)
* ''Helichrysum subumbellatum'' H. Humbert (Kijanonovoy)
* ''Helichrysum viguieri'' et ''ambositrense'' H. Humbert (Maimboakondro)
* ''Hibiscus caerulescens'' H. Bn. (Hafotsokina I)
* ''Hibiscus diversifolius'' Jacquin. (Roimainty)
* ''Hieracium capense'' Linné (Anantahalaka I)
* ''Hieracium madagascariensis'' DC (Kiramborambo)
* ''Homalium axillare'' (Lamarck) Bentham (Hazombato)
* ''Homalium oppositofolium'' Baillon (Tavolo rano)
* ''Hydrocotyle bonariensis'' Lam. (Kiatondra fotsy)
* ''Hydrocotyle hirta'' R. Br. ex A. Richard. (Viliabetsahona).
* ''Hydrocotyle ranunculoides'' Linné fils. (Telafoetrandrano)
* ''Hydrostachys goudotiana'' A. Juss. (Mandriandrano)
* ''[[Hylocereus triangularis]]'' Britt (Tsiloteloriana)
* ''Hyparrhonia rufa'' Stapf. (Veroferana)
* ''Hypericum japonicum'' Thunb (Famalhaihaihana lahy)
** ''Hypericum japonicum'' var ''crispum'' Thunb (Betoerana)
* ''Hypericum lalandii'' Choisy (Kianikanika)
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' -- babangy, lohakoko, lokoko, satra (jm)
* ''Hypoestes calaminthoides'' Baker (Sarikimalaho I)
* ''[[Hypoxis angustifolia]]'' Lamarck (Saonjonimpanaraka)
* ''[[Hyptis pectinata]]'' Poiteau (Afolava)
* ''Hyptis spicigera'' Bojer (Afolava antahalaka)

=== I ===
[[Sary:Ilex mitis - Cape Holly tree - berries detail 3.JPG|vignette|243x243px|Kamasina, lampivato, lapivahatra, nofotrakoho, tsialefitra, tsimidretsa, valolahy (''[[Ilex mitis]]'')]]
[[Sary:Imperata cylindrica - Cogon grass.jpg|vignette|242x242px|Antsoro, fehana, saingona, tenina (''[[Imperata cylindrica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''[[Ilex mitis]] --'' hazondrano, kamasina, lampivahitry, lampivato, lapivahatra, manofotrakoho, monofotrakoho, nofotrakoho, talate, timpantrozona, tsialefitra, tsimendretsa, tsimidretra, tsimidretsa, tsimitety, tsimitretra, valolahy
* ''Ilysanthes rotundifolia'' L. (Voanjomanga madinika an-tanety).
* ''Impatiens firmula'' Baker (Silamoridrano)
* ''Impatiens sp.'' (Kivolavola, Volavolanandrongo)
* ''[[Imperata cylindrica]]'' Beauv -- antsoro, fakatenina, fehana, manevika, saingona, &lt;u&gt;tenina&lt;/u&gt;, tenona, tsevoka (jm)
* ''[[Indigofera arrecta]] Hochstetter'' ''--'' &lt;u&gt;aika&lt;/u&gt;, engitra
* ''Indigofera bojeri'' Baker. (Kijanolambala).
* ''Indigofera glabra'' Linné. (Aika lahy).
* ''Indigofera leucoclada'' Baker. (Fisatendro).
* ''Indigofera mimosella'' Baillon. (Kiotsiotsiotany Lahy).
* ''Indigofera pedunculata'' Baker. (Aika mena).
* ''Indigofera'' sp. (Maitsokely).
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''Indigofera stenossepala'' Baker. (Kiotsiotsiotany Vavy).
* ''[[Indigofera suffruticosa]] -''- aika, engitra, hengitra
* ''[[Indigofera tinctoria]]'' -- aika, angitra, engitra, fangira, fatotra, hengitra, kitsakitsa, lefitra, netsy, tapisakondry
* ''Indigofora'' ''bojeri'' Baker (Kijanom-balala)
* ''Inula perrieri'' Humbert Matfeld (Lelanomby)
* ''[[Ipomoea aquatica]] --'' antarika
* ''[[Ipomoea batatas]]''  Lam. -- &lt;u&gt;vomanga&lt;/u&gt;, bageda, bokala (jm)
* ''Ipomoea beraviensis'' Vatke (Vahindranavavy)
* ''Ipomoea desmophylla'' Choisy (Kifolona)
* ''Ipomoea medium'' Choisy (Vanjitra)
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' L. ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii'' (= ''Iresine diffusa'' f. ''herbstii'')
* ''Iresine lindenii'' Hook (Belohalika)
* ''[[Isolona madagascariensis]]'' -- ambary, kililo, ombary, ombavy, roimbary, roimbavy
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''

=== J ===
[[Sary:Jatropha curcas at thenmala 2014 (1).jpg|vignette|Kimampotsy, kizika, salabo, savoa, tanantanambazaha, tanatanampotsy, voanongo ([[Savoa|Jatropha curcas]])]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Savoa|Jatropha curcas]]'' L. (Kinanomena) -- boy, ditin-kinana, kimampotsy, kinana, kinapotsy, kizika, salabo, savoa, taimboae, tanantanambazaha, tanantanampotsy, tanantanana, tanantanankisoa, tanapotsy, tanatana, tanatanafotsy, tanatanampotsy, tanatanana, tantàna, valavelo, voanongo (jm)
* ''[[Jussiaea repens]]'' Linné. (Kiatondra)
* ''[[Justitia tenella]]'' T. Anders (Solidandrano)

=== K ===
[[Sary:Kalanchoe prolifera 2019-12-13 6175.jpg|vignette|249x249px|Sodifafana (''[[Kalanchoe prolifera]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Boj. ex Tul.&lt;/small&gt; -- kimavo, kimavokarana, rengirengy, sofinapaha. 
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- kilenga
* ''[[Kalanchoe grandidieri]] -''- isaka, lalampobohitsa, mongy, sofisofy
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- &lt;u&gt;toarenihazo&lt;/u&gt;
* ''Kalanchoe pannosa'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (→ ''[[Kalanchoe eriophylla]]'') -- &lt;u&gt;rengirengy&lt;/u&gt; 
* ''[[Kalanchoe prolifera]]'' &lt;small&gt;R. Hamet&lt;/small&gt; -- sodifafana
* ''[[Kaliphora madagascariensis]]'' Hook fils. (Ranendo)
* ''[[Keraudrenia macrantha]]'' (H. Bn) J. Arines. (Siandahy).
* ''[[Kostletzkya adoensis]]'' (A. Rich) Mast. (Kotose)

=== L ===
[[Sary:LantanaFlowerLeaves.jpg|vignette|Radriaka, tainakoho, taindelontsinoa (''[[Lantana camara]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Labramia costata'' (Hartog) Aubréville. (Votodingana).
* ''[[Lactuca indica]]'' L. (Beroberoka)
* ''Lagarosiphon madagascariensis'' Caspary (Kisangandrano)
* ''[[Lagenaria siceraria]]'' (Molina) Standley (Voatavo Giga)
* ''Laggera alata'' Linné (Arasoy)
* ''[[Lantana camara]]'' Linné.-- radredreka, &lt;u&gt;radriaka&lt;/u&gt;, riadriatra, tainakoho, taindelontsinoa (jm)
* ''Laportea amberana'' (Baker) Leandri. (Ambera)
* ''Lasiosiphon decaryi''. (Hazomalafana).
* ''Lasiosiphon perrieri'' Leandri. (Avohambohitra) ;
* ''Lathraeocarpa acicularis'' Bremeka mp. (Tsimarofy)
* ''Laurembergia madagascariensis'' Schindler (Kalabotretra lahy)
* ''Laurembergia veronicifolia'' (Bory) Schindler (Kiatondra mena)
* ''Lautembergia ankafinensis'' Baillon Pax et Hoff (Kinanafotsy)
* ''Lautembergia sp.'' (Karambito Vavy)
* ''Lebeckia retamoides'' Baker. (Rongalahy).
* ''Lemna paucicostata'' Linné. (Manotopotsy).
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, &lt;u&gt;lanjambola&lt;/u&gt;
* ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' -- mojy, taratarika, tarikarika, taritarika, vaheronto, vahirano, vahironto, vahirontovavy (jm)
* ''Leptolaena pauciflora'' Baker (Larokaitkana)
* ''Linociera tropophylla'' Perrier de la Bathie. (Tsilambozana).
* ''Lippia citriodora'' Linné. (Kinina Oliva) ;
* ''Lissochilus plantagineus'' H. Perr. (Tongolombato I)
* ''Lissochilus vaginatum'' n.n. = ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo)
* ''Lobelia filiformis'' Lamarck. (Kimangamanga).
* ''Lophotocarpus guyanensis'' Michaux (Vilahy betsahona am-parihy)
* ''Loudetia madagascariensis'' (Baker) Bosser (Menariana)
* ''Ludwigia abyssinica'' A. Richard. (Kiatondra lahy)
* ''Ludwigia octovalvis'' (Jacquin) Raven. (Molalia)
* ''Ludwigia octovalvis s. espèce sessiliflora'' (J.) Raven. (Voangindrano I).
* ''Lycopodiella cernua'' (L.) Pichi Sermolli. (Tongotsokina).
* ''Lycopodium clavatum'' Linné. (Tongotsokina)
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' Desv. -- famatotrakanga, &lt;u&gt;fandrikakanga&lt;/u&gt;, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
* ''Lysimachia rhumeriana'' Vatke. (Voahangindrano II).

=== M ===
[[Sary:Melia azedarach 01433.jpg|vignette|Voandelaka (''[[Melia azedarach]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Macaranga cf alnifolia'' Baker (Mokanarana)
* ''Macaranga cf echinocarpa'' Baker. (Fananimena)
* ''Macaranga cuspidata'' Baillon. (Aposa)
* ''Macaranga mongue'' Baillon (Mongy)
* ''Macaranga ribesioides'' Baker var. ''longifolia'' Leandri (Karambito I)
* ''Macaranga sphaerophylla'' Baker (Mongofasina)
* ''[[Maerua filiformis]]'' Drake -- akaonala, akohonala, sarifilao, sasavalahy, solenty, soletry, soletsy, somanga, somangileta, somangy, tohiravina, tsimangy (jm)
* ''Maesa trichophlebie'' Baker. (Voarafy).
* ''Malva verticillata'' Linné. (Miakany)
* ''[[Mangifera indica]]'' L. --  borabe, enbe, kitamoamoa, maitsoantitra, &lt;u&gt;manga&lt;/u&gt;
* ''[[Manihot esculenta]]'' (na ''Manihot utilissima'' Pohl.) -- amanga, ambazaha, avolona, balafanajaha, balafanapaka, balahazo, barara, belahazo, bononòka, hogo, kajaha, kazaha, mahogo, mangahazo, matreoka, mbalahazo, mbazaha, mohogo, ovihazo, rompotra, tsiveritelo, tsoritsoriny, vihazo, vomangahazo
* ''Marattia microcarpa'' Mett. (Tsipaho II).
* ''Marchantia sp.'' (Vahohotany)
* ''Mariscus sp.'' (Kirindrambohitra I)
* ''[[Marsdenia verrucosa]]'' --  berabohy, beraboka, boka, bokabe, bokalahy, haboka, tsingovio (jm)
* ''Mascarenhasia arborescens'' DC var. ''geayi'' (Costantin et Dubois) Boiteau (Kidroa)
* ''[[Mascarenhasia lisianthiflora]]'' (Bojer) ADC -- angalora, barabanja, befaroraotra II, gidroa, gidroala, gidroanala, gidroandrano, gidronosy, godroa, godroala, godroanala, hazompika, kidroala, kidroalahy, kokomba, tandrokosy, vonifotsy (jm)
* ''Medinilla'' sp. (Takasina II)
* ''Medinilla'' sp. (Voatotongana)
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- kininindrano, niaoly
* ''Melanthera'' sp. (Karaoty soavaly)
* ''[[Melia azedarach]]'' Linné. (Voandelaka) (jm)
* ''Melinis minutiflora'' Palisot de Beauvois (Menakapaha)
* ''Mentha sp.'' (Solila)
* ''Mesanthemum rutenbergianum'' Kornicke (Fotsivolo)
* ''Micranthus oppositifolius'' Wendland (Sarikimalaho II)
* ''Micromeria flagellaris'' Baker (Ahibandana)
* ''Micronychia tsaratana'' (Baker) Capuron anc. Rhus (Tarentana)
* ''Mimosa latispinosa'' Lamarck. (Roikina / Roimainty III) ;
* ''Mimosa pudica'' Linné. (Ramirena) ;
* ''Mimulus madagascariensis'' Bentham. (Voanjomanga lahy) ;
* ''Mohria caffrorum'' Desvaux. (Manilahy).
* ''Mollugo nudicaulis ficoides'' Lamarck. (Aferontany).
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo (jm)
* ''[[Moringa drouhardii]] --''  hazomalanga, maroseranana, marosirana (jm)
* ''[[Mucuna pruriens]]'' DC. (Takilotra).
* ''Muhlenbeckia platyclada'' Meisner. (Tavy Hasina).
* ''Mundulea barclayi'' (Telfair) Viguier. (Fanamo I).
* ''Mundulea pauciflora'' Baker. (Ranongoaka II).
* ''Mundulea sericea'' (Will) Chevalier. (Fanamo II).
* ''Mundulea suberosa'' Bentham. (Ranongoaka I).
* ''[[Murdannia nudiflora]]'' (← ''Commelina nudiflora'') -- ahidimaño, andranahake, tsimativonoina (jm)
* ''[[Musa paradisiaca]]'' -- akondro, batavia, fontsilahy, fontsy, hontsy, horita, katakata, kifapanonotsy, mavokely, otsy, tsienamboa
* ''[[Musa sapientium]]'' Linné. (Akondro).
* ''Mussaenda arcuata'' Poiret. (Tsantsambaitra / Tsikirity)
* ''Mussaenda vestita'' Baker. (Fatora)
* ''Myrica bojariana'' Baker. (Lakarano) ;
* ''Myrica rugulosa'' Baillon. (Sorabatana).
* ''Myrica spathulata'' Mirbel. (Sarindrahaika) ;
* ''Myrothamnus moschatus'' Niedenzu. (Maharaoka).
* ''Mystroxylon aethiopicum'' (Thunb.) Loesener (Fanazava II)

=== N ===
[[Sary:Nasturtium officinale kz11.jpg|vignette|208x208px|Anandrano ([[Nasturtium officinale]])]]
[[Sary:Plant nicotiana tabacum.jpg|vignette|312x312px|Lobaka, parakigasy, paraky, tambako ([[Nicotiana tabacum]])]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Nasturtium barbareaeafolium'' Baker (Tomoa)
* ''[[Nasturtium officinale]]'' R. Br. -- [[anandrano]]
* ''Nastus borbonicus'' J.F. Gmelin (Volo)
* ''Nauclea cuspidata'' Baker. (Voamalompangady)
* ''Nelsonia campestris'' R. Brown (Sirasirakanify)
* ''Nematostylis loranthoides'' Hook. (Maroatody)
* ''[[Neobeguea mahafaliensis]]'' -- andipasy, andy, bemahova, handy, hazolava (jm)
* ''Neotina isoneura'' (Radlk) Capuron. (Ody Fo)
* ''[[Nepenthes madagascariensis]]'' Poir. (Berakotra).
* ''[[Nephelium let-chi]]'' Camb. (Latosy)
* ''Nephrolepis tuberosa'' (Bory) Prantl. (Kivainga)
* ''Nesogenes glandulosus'' (sp) (Scott Elliot) Wildr. (Tamboronomby)
* ''Neyraudia arundinacea'' (L.) Henrard (anc. ''arundo mad.'') (Fataka)
* ''Nicandra physaloides'' Gaertner. (Gaboreda)
* ''Nicholsonia barbata'' (Linné) De Candolle. (Vonjy).
* ''Nicholsonia diversifolium'' Poiret. (Vonjy lahy).
* ''[[Nicotiana tabacum]]'' Linné. --  bekira, dary, dobibika, dolibika, dorindobaka, fitsako, hitsiky, lobaka, maimbobe, parakigasy, paraky, paraky gasy, sata, tambako, tobaka, tombako, tsisata, tsitata
* ''Nidorella chrysocoma'' DC (Angamay)
* ''[[Noronhia]]'' spp. -- laitra, tsilaitra
* ''Nuxia grandifolia'' Scott Elliot. (Lambinana Tambonaika)
* ''Nuxia oppositifolia'' (Hochst) Bentham. (Lambinana (Btl))
* ''Nuxia pachyphylla'' Baker. (Hazongaga)
* ''Nuxia verticillata'' Lamarck. (Lambinana (Aga))
* ''[[Nymphea stelleata]]'' Willd. ([[Voahirana|Tatamo]]).

=== O ===
[[Sary:Ocimum gratissimum (21913853081).jpg|vignette|Romba, rombabe,  rombanakoho (''[[Ocimum gratissimum]]'')]]
[[Sary:Hint inciri - Indian fig - Opuntia ficus-indica 01.JPG|vignette|Raketa (''[[Opuntia ficus-indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Ocimum canum]]'' Sims (Kirijana) -- karanzane, kirangay, kiranjay, kirijana, mampivehana, romba, rombakely, rombiromby, rombovola (jm)
* ''[[Ocimum gratissimum]]'' Linné (← ''Ocimum guineense'') -- romba, rombabe,  &lt;u&gt;romban' akoho&lt;/u&gt;, romby (jm)
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
* ''[[Olax lanceolata]]'' -- ambihotse, ambihotsy (jm)
* ''Oldenlandia caffra'' Eyckl et Zeyh. (→ ''[[Cordylostigma virgatum]]'') (Ahibitsika) -- kimalomata, matoakely, rongonintany, tsipipika, voandrongonitany 
* ''Oldenlandia heynii'' Oliver. (Arintany)
* ''Oliganthes pseudocentauropsis'' Humbert (Hazomboay)
* ''Oncostemon'' sp. (Hazotohodahy)
* ''[[Operculicarya decaryi]]'' --  japy, jaby (jm)
* ''Ophicolea floribunda'' (Bojer) Perrier (Voalava)
* ''Ophio glossum''. (Tokan-tsofina)
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' Linné (Raketa)
* ''Ottelia ulvae folia'' Buch (Lopatra)
* ''Oxalis corniculata'' Linné. (Kimamy).

=== P ===
[[Sary:Pachypodium brevicaule 107837097.jpg|vignette|279x279px|Sakarivombato (''[[Pachypodium brevicaule]]'')]]
[[Sary:RIPerseaGratissima.jpg|vignette|336x336px|Zavôkà (''[[Persea gratissima]]'')]]
[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Pachypodium brevicaule]]'' Baker (Sakarivombato)
* ''Pachytrophe dimepata'' Bureau. (Mahanoro lahy)
* ''[[Paederia argentea]]'' A. Richard. (Kotrokantsina)
* ''[[Paederia majungensis]]'' -- laingovahira, lengo, lengobe, lengomaimbo (jm)
* ''[[Pandanus utilis]]'' Bory. (Vakoana).
* '''''[[Parkinsonia aculeata]]'' --  (jm)'''
* ''[[Passiflora stipulata]]'' Aublet. (Giranadela)
* ''[[Paullinia pinnata]]'' L. -- famehivala, famevala, fany, kihosa, kiosa, marirana, masonombilahy, vahifamehivala, vahifitoaty, vahikony, vahimarinanga, vahimarirana, &lt;u&gt;vahy famehivala&lt;/u&gt; (jm)
* ''Pavonia bojeri'' Baker. (Hafotrakanga)
* ''Pavonia urens'' Linné. (Tsontsona).
* ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'' (→ ''[[Euphorbia tithymaloides]]'') -- bôridira
* ''Pellaea goudotii'' Kuntz var. ''compacta'' Bonaparte (Ampangavy)
* ''Pellaea viridis'' (Forok) Prantl (Ampanganamalon'a)
* ''Pentanisia veronicoides'' Baker. (Voalobotany)
* ''[[Pentatropis nivalis]]'' -- tinaikibo (jm)
* ''[[Pentopetia androsaemifolia]]'' Decaisne (Tandrokosy II)
* ''Pentopetia androsaemifolia'' Decaisne (Vahitandrokosy)
* ''Peperomia baronii'' Baker. (Toareny)
* ''Peperomia'' sp. (Toareny vavy)
* ''[[Persea gratissima]]'' Gaert. ([[Zavôka|Zavoka]]).
* ''Peucedanum capense'' Sonder. (Fanivapotsy)
* ''Phaseolus'' sp. (Vahinondry).
* ''Phellolophium madagascariensis'' Baker. (Tsileondroaho)
* ''Philippia sp.'' (Anjavidy lahy, Kiringy, Kisia)
* ''[[Phragmites australis]]'' (jereo ''[[Phragmites mauritianus]]'') --  bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm)
* ''[[Phragmites mauritianus]]'' (jereo ''[[Phragmites australis]]'') --  bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm)
* ''[[Phyllanthus amarus]]'' (jereo ''[[Phyllanthus niruri]]'') -- ambanivoa, anakatsotsy (jm)
* ''[[Phyllanthus casticum]]'' -- faintina, hazontanalahy, hazontanty, hazotana, hazotanty, sagnira, taintona, tentina (jm)
** ''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'' Leandri (Repika)

* ''Phyllanthus decipiens'' (Baillon) Muller d'Argovie (Hazotanalahy)

* ''Phyllanthus cf echinocarpa'' Baker. (Haga)
* ''[[Phyllanthus niruri]]'' -- anakatsotsy (jm)
* ''Phyllanthus nummulariaefolius'' Poiret (Rimorimo)
* ''Phyllanthus sp.'' (Antilafoetra)
* ''Phyllanthus sp.'' (Hazotana)
* ''Phyllarton bojerianum'' DC (Zahana)
* ''Phymatodes scolopendria'' (Burm) Ching. (Tsiampanga).
* ''Physalis alkekengii''. (Kelimatoa)
* ''[[Physalis peruviana]]'' Linné. (Voanantsindrana)
* ''[[Physena madagascariensis]]'' Noronba ex Thouars (Resonjo)
* ''Phytolacca abyssinica'' Jacquin. (Vahivoraka).
* ''Phytolacca dodecandra'' l'Heritier. (Tambonoa II)
* ''Phytolacca goudotii'' Briq. (Mandemoka
* ''Pigeum africanum'' Hooker fils. (Sary
* ''Pimpinella ebracteata'' Baker. (Aferontanimbohitra)
* ''[[Piper cubeba]]'' Linné. (Betel marron)
* ''[[Piper nigrum]]'' Linné. (Poivre)
* ''[[Piper pyrifolium]]'' Vahl. (Tsiperifery)
* ''[[Piper subpeltatum]]'' Willd. (Voanotonotra).
* ''Pistia stratiotes'' Linné (Azafy)
* ''[[Pithecellobium dulce]]'' Bentham. -- kilimbazaha (jm);
* ''Plantago tanalensis'' Baker. (Azafimbohitra).
* ''Plectaneia elastica'' Jumelle et Perrier (Vahitsipilo)
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- balisama, balsama (jm)
* ''Plectranthus hoslundioides'' Scott Elliot (Felantanitely)
* ''Plectranthus madagascariensis'' Benth (Farimaso)
* ''Plectronia'' sp. (Tomenjana)
* ''[[Pluchea bojeri]]'' -- famonty, famonto, famoty, samoty,  samonty (jm)
* ''[[Pluchea grevei]]'' -- famonty, famoty, samonta (jm)
* ''[[Plumbago aphylla]]'' -- kifafalahy, kitohy, motimoty, tsibolo (jm)
* ''[[Plumeria alba]]'' Linné (Frangipanier)
* [[Plumeria rosea|''Plumeria'' ''rosea'']] Linné (Frangipanier)
* ''[[Plumeria rubra]]'' -- (jm)
* ''[[Poivrea coccinea]]'' DC (Halaitra)
* ''[[Poivrea phaneropetala]]'' H. Perrier ([[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]])
* ''Polycline proteiformis'' H. Humbert (Jiramainty)
* ''Polygonum lanigerum'' R. Br. (Tambonoa)
* ''Polygonum senegalense'' Meisner. (Arivotaombelona)
* ''Polyscias sp.'' (Hazotsora, Tsingatry)
* ''Polystachia'' sp. (Valily lahy)
* ''[[Portulaca oleracea]]'' L. -- anamatavy, ananjabora, botrabotra, fandrianomby, kalabotretra, &lt;u&gt;kalabotretraka&lt;/u&gt;, kambo, kibotrabotra, taikombelahy, tsibotrabotra, tsikobokobondanitra (jm)
* ''Potamogeton javanicus'' Hasskarl. (Somotra Hakàka).
* ''Pothos chapelieri'' Scot (Ramatsatso I)
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium cattleyanum]]'' Sabine. ([[Goavy]] tsinahy)
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy (jm)
* ''[[Psidium pomiferum]]'' Linné. (Goavy fotsy)
* ''Psindia angustifolia'' H. Humbert (Dingandahy)
* ''Psindia salviaefolia'' Baker (Kimalahogasy)
* ''Psorospermum androsaemifolium'' Baker (Tsifady II)
* ''Psorospermum cerasifolium'' Baker (Hazomafaitra)
* ''Psorospermum Fanerana'' Baker (Tsifady I)
* ''Psorospermum sp.'' (Tsifady lahy)
* ''Psychotria'' sp. (Voamasondrainibe)
* ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Aniandro)
* ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Parakinjirika)
* ''[[Punica granatum]]'' Linné. (Ampongambendanitra)
* ''Pycnoneurum junciforme'' Decaisne (Fokotohata)
* ''Pycreus mundtii'' Nees. (Ahibita)
* ''Pycreus polystachyus'' P. Beauvais
* ''Pycreus sp.'' (Lohakoho)
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
* &lt;u&gt;''Pyracantha'' sp. ou ''Crataegus'' sp. (petites mandarines);&lt;/u&gt;

=== Q ===
[[Sary:Quassia indica 30.JPG|vignette|230x230px|Bemafaitra, farafaka, fatraina, mangafoky, samandora (''[[Quassia indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

* ''[[Quassia indica]]'' (na ''Samadera indica'') -- afatraiña, bemafaitra, bifetry, farafaka, fatraina, fatrain-drazana, mangafoky, menavoiny, samandora, simaroba
* ''Quisqualis indica'' (→ ''[[Combretum indicum]]'')

=== R ===
[[Sary:Ricinus communis Rącznik pospolity 2024-01-20 Malaga 02.jpg|vignette|277x277px|Kinana (''[[Ricinus communis]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Radamaea montana'' Benth. (Tambarasaha)
* ''Ranunculus pinnatus'' Poiret. (Afontany)
* ''Ravensara aromatica'' → ''[[Cryptocarya agathophylla]]''
* ''Ravensara ovalifolia'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt; →''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' &lt;small&gt;(Danguy) van der Werff&lt;/small&gt; -- (Molaliambo)
* ''Reissantia angustipetala'' (H. Perrier) N. Hallé (Anc. ''Hippocratea'') (Fanolehana I)
* ''Rhodocodon madagascariensis'' Baker. (Tongolontotozy)
* ''Rhodosepala pauciflora'' Baker. (Tamborokisoa)
* ''[[Rhopalocarpus lucidus]]'' -- hazondrenetsy, hazondrengetsy, hazondringitra, rengitra, rengitrabe, talafotsy, talafoty, taolafoty (jm)
* ''[[Ricinus communis]]'' Linné -- fampinonoana, kimanga, kinamena, &lt;u&gt;kinana&lt;/u&gt;, kinanamena, mangarahana, tanantanamanga, tanatana, tanatanamanga, tanatanamena, tanatanankisoa, tseroka (jm)
* ''[[Rubus apetalus]]'' Poiret. (Roifotsy)
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' Baker. (Roimainty II)
* ''[[Rubus rosaefolius]]'' (Linné) Baker. (Voaroitsaka).
* ''Rumex bequaertii'' de Wildemann. (Bolela)

=== S ===
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
[[Sary:Syzygium aromaticum on tree.jpg|vignette|Jirofo, karafoy (''[[Syzygium aromaticum]]'')]]
* ''Sabaea brachyphylla'' Grisebach (Tsakomanta lahy)
* ''Sabicea diversifolia'' Persoon. (Sefa)
* ''[[Saccharum officinarum]]'' -- andrefo, farimainty, farimanga, fary, fia-pary,  fisika, lailay, lengompary, mavotohona, ongompare (jm)
* ''Salix madagascariensis'' Baker. (Siho).
* ''[[Salvadora angustifolia]]'' Turill. -- sasavy, tanisy, tsingilo (jm)
* ''[[Salvia coccinea]]'' Linné (Romba madinika)
* ''Salvia cryptoclada'' Baker (Kanda II)
* ''Sarcobotrya stringosa'' (Benth) R. Viguier. (Voavoananakova).
* ''Satyrium'' sp. et ''Cynorchis'' sp. (Voatadidy).
* ''Schefflera bojeri'' (Seeman) Viguier (Alomanaka)
* ''Schefflera helleana'' Bernadi (Tsingila)
* ''Schefflera longepedicellata'' (Lecomte) Bernadi (Felatanamanahary)
* ''Scleria griegifolia'' (Riedley) Raynal (Kirindrambohitra, Kirindrandrano, Ravindahasa)
* ''[[Sclerocarya birrea]]'' --  sakoa, sakoana, voankatsoa
** ''Sclerocarya birrea'' subs. ''caffra'' (←''Sclerocarya caffra'' ← ''Poupartia caffra'') --  sakoa, sakoana, voankatsoa (jm)
* ''[[Scoparia dulcis]]'' L. -- fafatsambo, famafa, famafampanavy, famafampaniry, famafasambo, famafatsambo, hazomamosarikasy, hazomamy, jamalanjirika, tsianjiajia, tsijiajia, tsinjiajia (jm)
* ''Secamone glaberrima'' (K. Sch) Choux (Vahimena)
* ''Secamone tenuifolia'' (Kindrono, Sanatry)
* ''Selaginella fissidentoides''. (Tanantrandraka II).
* ''Selago muralis'' Linné. (Manahahàha)
* ''Senebiera didyma'' Pers. (Tsingita)
* ''Senecio ambositrensis'' Humbert (Hanindraisoanampondra)
* ''Senecio canaliculatus'' Bojer ex DC (Kelimavítrika)
* ''Senecio cochlearifolius'' Bojer ex DC (Anjevy)
* ''Senecio decaryi'' Humbert (Rambontsoavaly II)
* ''Senecio faujasioides'' Linné (Kimamboiboy)
* ''Senecio hildebrandtii'' Baker (Rambontsoavaly I)
* ''Senecio longiscapus'' Bojer ex DC (Menavitrana)
* ''Senecio multibracreatus'' Bak (Angeambohitra)
* ''Senecio resectus'' Bojer ex DC (Ahipanala)
* ''Senecio vittarifolius'' Bojer in DC (Anantsongontany)
* ''[[Senna alata]]'' (← ''Cassia alata'') -- anjananjana (jm)
* ''Senna fistula'' (← ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (← ''Cassia occidentalis'') ''--'' sagnatrindolo, sanatrindolo, saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara (jm)
* ''Sepramacoce ocymoides'' Burman. (Ambotona)
* ''Sesamum indicum'' DC. (Voanaho).
* ''[[Sesbania madagascarensis]]'' -- katsakatsa (jm)
* ''Sesbania rostrata'' (←''Sesbania punctata'' DC.) (). -- fanaravoana, katsakatsaka, kintsakintsana, manjato, velonasara
* ''[[Sida parvifolia]]'' DC. (Mandravasarotra vavy)
* ''Sida spinosa'' ''-''- mandravasarotra (jm)
* ''[[Sida urens]]'' Linné. (Satrikoefamaratra / Sindahoro)
* ''Siegesbeckia abyssinica'' Olivier (Kiravita)
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' Linné -- &lt;u&gt;ditinangatra&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;Fanisindoloratsy&lt;/u&gt;, mandalodiaraikitra, satrikoazamaratra, satrikoefamaratra, tsivadihana
* ''Smilax kraussiana'' Meiss. (Fandrikibodisy).
* ''Smithia chamaechrista'' Benth. (Fanivamena).
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
* ''[[Solanum americanum]]'' -- amelo, anamamy, anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine, mailo, melo (jm)
* ''Solanum auricula tum'' Ait. (Sevabe)
* ''Solanum erythracantum'' Baker. (Sakaifantsinakohoy)
* ''Solanum indicum'' Linné. (Voampoana / Voanatindrana)
* ''Solanum nigrum'' Linné. (Anamafaika / Anamamy)
* ''Solanum nodiflorum'' jacquin. (Anamamy)
* ''Solanum'' sp. (Voanjomora)
* ''Sonchus oleraceus'' L. (Anamboraka)
* ''Sparmannia discolor'' Baker. (Fantsimbala III) ;
* ''Sphenomeris chusanae''. (Kondrehitra) ;
* ''Spilanthes oleracea'' Jacq (Anamalao)
* ''Sporobolus africanus'' (Poiret) Robyns et Tournay (Fandrotrarana)
* ''Stachys sp.'' (Gaga)
* ''Stachytarpheta jamaicensis'' L. Vahl. (Ananomby) ;
* ''Stachytarpheta jamaicensis'' Vahl. (Tsipotina) ;
* ''Stenocline inuloides'' DC (Tsitakombohitra)
* ''Stenotaphrum dimidiatum'' Brong. (Ahipisaka)
* ''Sticherus flagellaris'' St John. (Ringotra)
* ''Strongylodon'' sp. (Vahitsaramaso).
* ''Strychnos diploricha'' Leeuwenberg. (Betady)
* ''Symphonia sp.'' (Somoronamboa)
* ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'' -- jirofo na karafoy

=== T ===
[[Sary:Tamarindus indica - mmr.jpg|vignette|373x373px|Dilo, kily, madiro (''[[Tamarindus indica]]'')]]
[[Sary:Tridax procumbens 252740558.jpg|vignette|208x208px|Angamay, angea (''[[Tridax procumbens]]'')]]
[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''Tacca pinnatifida'' Forst. (Tavolo).
* ''Tachiadenus carinatus'' Grisebach (Felamanga)
* ''Tachiadenus longiflorus'' Grisebach (Malanilava)
* ''Tagetes erecta'' Linné (Kiranjany)
* ''[[Tamarindus indica]]'' Linné -- dilo, diro, kile, kililo, kily, lilo, madilo, madiro, monte, monty, voamadilo, voamatony, voamatory (jm)
* ''Tambourissa parvifolia'' Baker. (Ambora lahy)
* ''Tambourissa purpurea'' ADC. (Amboramavo vavy).
* ''Taraxacum officinale'' Web (Ananangisa)
* ''Tephrosia humberti'' N. Dumaz. (Voatelinondry vavy).
* ''Tephrosia linearis'' Pers. (Manaribe).
* ''Tephrosia lyallii'' Baker. (Fokongaga).
* ''[[Tephrosia pungens]]'' -- taivositse (jm)
* ''Tephrosia retamoides'' Solederer. (Kifafalahy).
* ''[[Terminalia mantaly]]'' H. Perr (→? ''Terminalia neotaliala'') -- mantalia, mantaliala, mantaly, talio, taly, tsihazo (jm)
* ''Tetracera rutenbergii'' Buch. (Vahy marâna)
* ''Tetradenia fruticosa'' Benth (Bororona)
* ''Tetradenia hildebrandtii'' Briquet (Bororona manala ratsy)
* ''[[Tetraena madagascariensis]]'' -- filatatao (jm)
* ''Thunbergia leucorhiza'' R. Benoist (Vahimavana)
* ''Thunbergia platyphylla'' Baker (Voakerépoka, Voanjomanga an-tanety)
* ''[[Toddalia asiatica]]'' Lamarck. (Kasimba)
* ''Toneria pedunculari-formis'' Bonati. (Kimataho Lahy)
* ''Torenia parviflora'' Buch. Hamilt. (Ananotsy)
* ''Torenia stolonifera'' Bojer. (Tsakomanta)
* ''[[Tragia furialis]]'' Bojer (Takilo-dambo)
* ''Trema commersonii'' Blume (Vakoka)
* ''[[Trema orientalis]]'' Blume''.'' ''--'' andraraizina, andrareza, andrarezina, andrarezo, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, &lt;u&gt;vakoka&lt;/u&gt; (jm)
* ''[[Tridax procumbens]]'' L. -- angamay, angea (mj) 
* ''Tristemma virusanum'' Jussieu. (Voatrotrokala).
* ''Triumphetta rhomboidea''. (Hafotsokina II)
* ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara)
* ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara)
* ''[[Typha angustifolia]]'' Linné. (Kivondrona).
* ''Typhonodorum lildleyanum'' Schott (Viha)

=== U ===
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Uapaca bojeri]]'' Baillon --  hazondandy, &lt;u&gt;tapia&lt;/u&gt;, voampaka, voatapia
* ''[[Uncarina stellulifera]]'' -- farehetse, farehetsy,  farehitsy,
* ''Urera acuminata'' Gaudichaud. (Miandambo).
* ''Usnea'' sp. (Lomotra hazo).
* ''Uvaria acuminata'' var. ''catocarpa''  (Diles) Cavaco (Senaseria)

=== V ===
[[Sary:Voacanga thouarsii-fruit-2.jpg|vignette|206x206px|Folitra, kaboka, kanga, montafara, montaka, voakanga (''[[Voacanga thouarsii]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Vaccinium secundiflorum'' Hook. (Voamantsitainakoho, voatsitakajaza)
* ''[[Vanilla decaryana]]'' -- amalo,  vaitranamalona (jm)
* ''Vaucheria sesselis'' DC (Lomo-drano)
* ''Vepris fitoravina'' H. Perr. (Ampody fitoravina)
* ''Vepris nitida'' Verdoorn. (Ampody vato)
* ''[[Vernonia alleizettes]]'' Humbert (Ambiaty lahy)
* ''Vernonia appendiculata'' Less (→ ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') -- &lt;u&gt;ambiaty&lt;/u&gt;
* ''[[Vernonia capitata]]'' Baker (Kijelajahy)
* ''[[Vernonia cinerea]]'' Less (Ramiary I)
* ''[[Vernonia diversifolia]]'' Bojer ex DC (Tsiatosika)
* ''[[Vernonia erythromarula]]'' Klatt (Lahimena II)
* ''[[Vernonia garnieriana]]'' Klatt (Hazomavo)
* ''[[Vernonia garnieriana]]'' Klatt (Pela Lahy)
* ''[[Vernonia glutinosa]]'' DC (Kanda)
* ''[[Vernonia nudicaulis]]'' Lers (Lahimena I)
* ''[[Vernonia pectorali]]&lt;nowiki/&gt;s'' Baker (Sakatavilotra)
* ''[[Vernonia polygalaefolia]]'' Lessing (Ramanjoko)
* ''[[Vernonia pratensis]]'' Klatt (Anambohitra I)
* [[Vernonia secundifolia|''Vernonia secundifolia'' var. ''dolicholepis'']] Humbert (Masimposaina)
* ''[[Vernonia]] sp.'' (Reniomby)
* ''[[Vernonia trinervis]]'' (Bojer ex DC) Drake (Anambohitra II)
* ''[[Vigna angivensis]]'' Baker. (Avoko).
* ''[[Vigna capensis]]'' Walpig. (Masontantely).
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert. (Sevambato)
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano

=== W ===
[[Sary:Wahlenbergia undulata 1DS-II 4-0855.jpg|vignette|232x232px|Sofintotozy (''[[Wahlenbergia undulata]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Walhenbergia madagascariensis]]'' ADC (Sofintotozy)
* ''[[Wahlenbergia undulata]]'' (←''Wahlenbergia bojeri'' ADC) (Anantahalaka II lahy)
* ''Wedelia elongata'' Vatke (Kijitina)
* ''[[Weinmannia bojeriana]]'' Tulasne (Sokia)
* ''[[Weinmannia lucens]]'' Baker (Lalona)
* ''[[Woodfordia fructicosa]]'' (L) S. Kurtz. (←''Woodfordia floribunda'' L. Kurtz.) ''--''  arify, lambohenjana

=== X ===
[[Sary:Xerosicyos danguyi 18547418.jpg|vignette|215x215px|Takisakisaka, tapisaka (''[[Xerosicyos danguyi]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Xerochlamys pilosa]]'' Baker (Laro)
* ''[[Xerosicyos danguyi]]'' -- kitsakitsakoba, takisakisaka, tapisaka, taposaka (jm)
* ''[[Xyris semifuscata]]'' Bojer. (Sorobatritra).

=== Y ===
[[Sary:Youngja japonica2.jpg|vignette|212x212px|''[[Youngia japonica]]'']]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

* ''[[Youngia japonica]]''
* ''[[Yushania madagascariensis]]''

=== Z ===
[[Sary:Zingiber officinale 230935597.jpg|vignette|206x206px|Sakaitany, sakamalao, sakarivo, sakaviro (''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'')]]
[[Sary:Ziziphus jujuba, Santa Coloma de Farners.jpg|vignette|208x208px|Mokonazy, tsinefo (''[[Ziziphus jujuba]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola, manongovolo (jm) 
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' Baker. -- &lt;u&gt;fahavalonkazo&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;hazomiarotena&lt;/u&gt;, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zea mays]]'' -- baby, batribatry, karanange, katsabato, katsabotso, katsaka, kipotsika, sako, tsako, tsakotsako, tsatsako (jm)
* ''[[Zehneria perrieri]]'' (Baker) Keraudren (voantangonala)
* ''[[Zehneria rutenbergiana]]'' (Cogniaux) Keraudren (voantangondolo)
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]] -''- sakaitany, sakamalao, sakamalaokely, sakarivo, sakaviro
* ''[[Zingiber zerumbet]]'' L. (sakarivondambo)
* ''[[Ziziphus jujuba]]'' Lamarck. (mokonazy).
* ''[[Ziziphus mauritiana]]'' (jereo koa ''[[Ziziphus jujuba]]'') -- tsinefo (mj)
* ''[[Zornia diphylla]]'' Pers''.'' (famahipaihana)
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
* [[Jardins du monde]]

* [[Institut Malgache de Recherches Appliquées]] (IMRA)
* [[Centre National de Recherche d'Application Pharmaceutique]] (CNARP)
* [[Valan-javamaniry amam-bibin' i Tsimbazaza|Parc Botanique et Zoologique de Tsimbazaza]] (PBZT)

== Fanovozan-kevitra ==

* Alex Maminiaina Andrianavalonirina &amp; Voahangy Vestalys Ramanandraibe, ''[https://www.google.com/search?q=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&amp;oq=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOdIBCDM3MzRqMGo5qAIAsAIB&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8 Étude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra]'', 2023
* ''[https://publication.lecames.org/index.php/pharm/issue/view/151 Pharmacopée et Médecine Traditionnelle Africaine]'', vol. 22, n°1, 2023.
* Allorge, L. (2008). ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/130812-Manuel-JDM-Mada_CORRIGE_V3.pdf Plantes de Madagascar, Atlas]''. Éditions Ulmer.
* Beaujard, P. (1983). ''[https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1984_num_24_3_368524 Princes et paysans. Les tanala de l'Ikongo]''
* Beaujard, P. (1988). ''Plantes et dualisme de nature : La pharmacopée malgache''. In: ''Nouvelles de'' l'archéologie.
* Boiteau, P. (1986). ''[https://fr.scribd.com/document/658620430/Precis-de-Matiere-Medicale-Malgache-P-Boiteau Précis de matière médicale malgache]''. Édition de la Librairie de Madagascar.
* Boiteau, P. et Allorge-Boiteau, L. (1993). ''[https://books.google.mg/books/about/Plantes_m%C3%A9dicinales_de_Madagascar.html?hl=fr&amp;id=zDVtAzN-A9YC&amp;redir_esc=y Plantes médicinales de Madagascar]''. Éditions Karthala,1 janv. 1993 - 135 p
* Debray, M., Jacquemin, H. &amp; Razafindrambaon, ''[https://www.persee.fr/doc/caoum_0373-5834_1974_num_27_106_4512_t1_0206_0000_2 Contribution à l'iventaire des plantes médicinales de Madagascar]'', [[ORSTOM]], Travaux et Documents n° 8, 1971.
* Debray, M., &quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hd-28-debray.pdf Médecine et pharmacopée traditionnelles à Madagascar]&quot;'', Études Médicales,'' 1975 
* Descheemaeker, A. (2021). ''[https://search.worldcat.org/fr/title/32971526 Ravi-maitso, plantes médicinales malgaches]''. Réédité par le Musée de la Photographie de Madagascar.
* Heckel, E. (1910). &quot;[https://agris.fao.org/search/en/providers/122535/records/65de11320f3e94b9e5ca3ce8 Catalogue alphabétique des plantes utiles et en particulier des plantes médicinales et toxiques de Madagascar]&quot;, ''Annales du Musée Colonial de Marseille''.
* Jean Pierre Nicolas, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2017/02/Plante-m%C3%A9dicinale-du-nord-de-madagascar.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : ethnobotanique antakarana et informations scientifiques]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2012, 296 p.
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Manuel-Sante-Jardins-du-Monde-Version-web.pdf Manuel d’utilisation des plantes médicinales du nord de Madagascar version française]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Formation-recolte-sechage-et-conditionnement-des-plantes-medicinales-version-web.pdf Livret  récolte séchage et conditionnement des plantes médicinales – version malgache]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/08/2025-HT-diabete-MST.pdf Livret  Hypertension, Diabète et MST – version malgache]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/Les-plantes-m%C3%A9dicinales-de-la-r%C3%A9gion-nord-de-Madagascar-ethnobotanique-ethnopharmacologie.pdf Plantes médicinales de la région Nord de Madagascar] —'' Ethnobotanique et ethnopharmacologie, 2005.
* Jean-Baptiste Gallé, Allison Ledoux, Sophie Groeber, Jean-Pierre Nicolas 2014. ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2018/01/Livret_PMSOM_Version_site.pdf Quelques plantes employées dans le Sud Ouest de Madagascar].'' Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], Brasparts, 165 p.
* L'Homme et l'Environnement (2011). ''[http://www.agriculture-biodiversite-oi.org/en/Library/Books/Inventaire-des-plantes-medicinales-de-Vohimana-Madagascar Inventaire des plantes médicinales de Vohimana Madagascar]''. Éditions Phyto-logic.
* Nicolas, J.-P. (2012). ''[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hn-42-nicolas.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Ethnobotanique et automédication]''. Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]].
* Nicolas, J.-P. et Jardins du Monde (2012). ''Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Une approche ethnopharmacologique''.
* Novy, J. W. (1997). ''Spices of life: Ethnobotany and medicinal properties of Madagascar's floristic diversity''. In: ''Natural Change and Human Impact in Madagascar''. Smithsonian Institution Press.
* Pernet, R. (1957). ''[https://www.arsie.mg/fr/metadata/les-plantes-medicinales-malgaches-catalogue-de-nos-connaissances-chimiques-et--529058/edit Les plantes médicinales malgaches : Catalogue de nos connaissances chimiques et pharmacologiques]''. Mémoires de l'Institut Scientifique de Madagascar.
* Pierre Boiteau &amp; Lucile Allorge-Boiteau, ''Plantes médicinales de Madagascar,'' Éditions ACCT / Karthala, 1993, 135 p.
* Pierre Boiteau, Marc Boiteau &amp; Lucile Allorge-Boiteau, ''Index des noms scientifiques avec leurs équivalents malgaches'', Alzieu Éditions, 1997.
* Pierre Boiteau, ''Précis de matière médicale malgache,'' 2e édition, ACCT, 1986.
* ''Plantes médicinales du Sud-Ouest de Madagascar,'' Ethnobotanika / [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2015.
* Quansah, N. (1988). ''Ethnomedicine in the Manongarivo Special Reserve''. WWF/UNESCO.
* Rabesa, Z. A. (1986). ''[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/DB=2.1/SRCH?IKT=12&amp;TRM=097787353 Pharmacopée de l'Alaotra]''.
* Randrianarivelo, R. (2015). ''Étude de l'activité antimicrobienne d'une plante endémique de Madagascar : [[Cinnamosma fragrans]]''. Thèse de doctorat, Université d'Antananarivo.
* Rasoanaivo, P., et al. (1992). ''Medicinal plants used to treat malaria in Madagascar''. Journal of Ethnopharmacology.
* ''Santé de la famille et plantes médicinales à Madagascar'', Ethnobotanika, 2013.
* Manuel pratique destiné à la santé communautaire et à l’usage familial des plantes médicinales.
* Sophie Groeber, Nina Joé Maka, Jean-Pierre Nicolas et al., 2013., ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/1306-Kobaby-Histoires-illustrees-usage-des-plantes-medicinales-Madagascar.pdf Kobaby : histoires illustrées sur l’usage des plantes médicinales de Madagascar]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]].
* Verohanitra Rafidison et al. ''Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar - Ethnobotany Research and Applications'', 2019.

== Loharano ==</text>
      <sha1>jwsth8dj4oypb4qwq0kow403wn9ylaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viviane Rahariniaina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299017</id>
    <revision>
      <id>1143914</id>
      <parentid>1135200</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <origin>1143914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3101" sha1="n91mx4mbe7907xq6mpcdemw15b4sap2" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Viviane Rahariniaina 
|asa=[[Mpandraharaha ara-tsosialy, Mpanoratra]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=
|sary=}}
'''Viviane Rahariniaina''' dia mpanoratra, mpandraharaha ara-tsosialy malagasy, misehatra amin'ny fiarovana ny [[Zon' olombelona|zon'olombelona]], filoha mpmorona ny fikambanana ''Fleurs éveillées de Madagascar'' .

== Ny fahazazany ==
I Viviane Rahariniaina dia reraka tao Toamasina , nipetraka tamin'ny fokotany Verrerie , Morafeno,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://indep-reporter.com/article/341/-viviane-rahariniaina--pr%C3%A9sidente-fondatrice-de-l-association-fleurs-eveill%C3%A9es--%C2%AB-n-attendez-pas-toujours-%C3%A0-ce-que-l-on-vous-donne-une-place--soyez-aussi-des-citoyens-responsables--%C2%BB&lt;/ref&gt; lehibe tany amin'ny fiaviana sahirana.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://jumelages-partenariats.com/actualites.php?n=5031&amp;art=Madagascar/Viviane,_la_jeune_malgache_qui_combat_la_pauvret%C3%A9_en_cr%C3%A9ant_de_l%E2%80%99emploi_pour_les_jeunes_de_son_pays&lt;/ref&gt;Izy dia avy amin'ny foko antesaka, avy any [[vangaindrano]] masianaka.

== Ny fianarany ==
Nianatra tamin'ny sekolin-dry masera izy, nahazo bakalorea momba ny fitantanana izy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, nianatra tao barikadimy na [[Oniversiten' i Toamasina|oniversiten'iToamasina]], ary nianatra lalàna tao amin'ny fianarana ampitain-davitra nasionaly CNTMAD .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny asany ==
Efa nisehatra tamin'ny fanaovan-trano izy tamin'ny taona 2020, ary manokatra ny orinasany mitondra ny anarana hoe ''tsara house'' izy tamin'ny 2022&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.Nanampy ny tanora  Mpandraharaha sosialy izy, misehatra amin'ny ady hoan'ny zon'olombelona. 

Namorona  ny fikambanana ''Fleurs éveillées de Madagascar.''&lt;ref&gt;https://indep-reporter.com/article/241/%C2%AB-quand-les-personnes-comme-nous-voulons-faire-les-choses-bien--nous-devenons-les-%C3%A9l%C3%A9ments-%C3%A0-abattre--%C2%BB--viviane-rahariniaina--pr%C3%A9sidente-fondatrice-de-l-association-fleurs-eveill%C3%A9es--&lt;/ref&gt; , tamin'ny taona 2020, tao amin'ny fokotany Verrerie [[Toamasina]] .Fikambanana izay mampivondrona no mamolavola tanora avy amin'ny fianakaviana marefo mba hiditra amin'ny sehatry ny asa, asa Izay mahakasika ny asa trano, fananaovana asa mahakasika ny rary, fanefena, zaitra, loky(lakozia) Ary ny petakofehy&lt;ref&gt;https://www.studiosifaka.org/articles/actualites/item/1670-de-nouvelles-options-pour-les-jeunes-chomeurs-de-toamasina.html&lt;/ref&gt;iMiantsehatra bebe koa amin'ny fitoviana,  sy ny maha olona izy, ary mikaroka hatrany ny hampivoarana ny vehivavy sy n'y tanora&lt;ref&gt;https://www.mjs.gov.mg/toamasina-mjs-fleurs-eveillees-unfpa/&lt;/ref&gt; amin'ny fiaraha-monina iainany. &lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.laboutiqueafricavivre.com/s/54729999/viviane-rahariniaina&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Ny asa sorany ==
Tamin'ny taona dia hanoratra boky mitondra ny lohateny hoe ''bâtir l'espoir'' izy, boky Izay mañana pejy 226, ISBN 9791041578368 .Io boky io dia natonta Ary niarahany niasa tamin'ny tranom-boky Harmattan any [[Frantsa]].&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/12/ouvrage-batir-lespoir-simpose-dans-les.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Loharano, ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>n91mx4mbe7907xq6mpcdemw15b4sap2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Kretschmer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299762</id>
    <revision>
      <id>1143943</id>
      <parentid>1139183</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1143943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1760" sha1="66bbixbksd8btr8qfe1jish7u2akf30" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2024-09-01 Wahlabend Sachsen by Sandro Halank–049.jpg
|anarana=Michael Kretschmer
|teraka= 7 Mey 1975
|toerana = [[Görlitz]]
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|fanjakana = [[Sachsen]]
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
[[File:2026-03-24 Empfang des Sächsischen Ministerpräsidenten für die Teilnehmenden der Olympischen Winterspiele und Paralympics 2026 by Sandro Halank–005.jpg|thumb|left|Michael Kretschmer]]
'''Michael Kretschmer''' (teraka ny 7 Mey 1975 ao [[Görlitz]]) dia mpanao politika alemà ([Antoko: [[CDU]]). Izy no Minisitra-Filoha tao amin'ny Fanjakana Afaka ao {{Sachsen}} nanomboka tamin'ny Desambra 2017. Nanomboka tamin'ny taona 2019, izy koa dia mpikambana voafidy mivantana tao amin'ny Parlemanta Saxon izay nisolo tena ny faritra Görlitz 2.

Mpikambana tao amin'ny Bundestag (parlemanta) Alemana nanomboka tamin'ny 2002 ka hatramin'ny 2017 i Kretschmer.
Antoko politika: [[CDU]] (Demokratika Kristiana)

== Fianakaviana ==
Protestanta izy ary rain'ny zanaka roa lahy.

== Minisitra-Filoha Sachsen ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Coat of arms of Saxony.svg|40px]] Minisitra-Filoha ny [[Sachsen]], ([[Alemaina]]) [[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]]
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Stanislaw Tillich]]&lt;br/&gt;2008-2017  || [[Michael Kretschmer]]&lt;br/&gt;2017-  || &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

 
== Jereo koa ==

[[de:Michael Kretschmer]]

[[fr:Michael Kretschmer]]
[[en:Michael Kretschmer]]
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Kretschmer, Michael}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1975]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona ]]
[[Sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitra-Filoha Sachsen]]</text>
      <sha1>66bbixbksd8btr8qfe1jish7u2akf30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nestor Rabearizafy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300650</id>
    <revision>
      <id>1144027</id>
      <parentid>1143643</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>12cember</username>
        <id>39616</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1144027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1088" sha1="6wep02kc5ux88xn8wu3akemvd6fbsdr" xml:space="preserve">'''Nestor Rabearizafy''' dia iray amin’ireo [[mpanoratra]] malagasy fantatra amin’ny sehatry ny [[haisoratra]] sy ny [[fanabeazana]]. Ireto ny fampahafantarana fototra momba azy:
Anarana feno: Nestor Rabearizafy
Asa: Mpanoratra, mpampianatra, ary mpandinika literatiora malagasy
Sehatra iasany:
[[Haisoratra]] malagasy
Fanoratana boky sy lahatsoratra
Fampianarana teny sy [[kolontsaina]] malagasy
Toetra nampiavaka azy
Fitiavana ny teny malagasy: Niezaka nampiroborobo ny fampiasana sy ny hakanton’ny teny malagasy izy.
Fampitana hafatra lalina: Matetika ny asa sorany no misy hafatra momba ny:
fiainana andavanandro
soatoavina
kolontsaina malagasy
fanabeazana ny tanora
Fanoratra mazava sy manintona: Mora takarina nefa lalina ny votoatin’ny sorany.
Anjara birikiny
Nandray anjara tamin’ny:
fampiroboroboana ny literatiora malagasy
fanabeazana sy fanofanana tanora amin’ny fanoratana
fanentanana ny olona hitia vakiteny sy soratra
Lovany
Ny lova navelan’i Nestor Rabearizafy dia ny:
fitiavana boky
fanajana ny kolontsaina malagasy
fanabeazana mifototra amin’ny soatoavina</text>
      <sha1>6wep02kc5ux88xn8wu3akemvd6fbsdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe eriophylla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300662</id>
    <revision>
      <id>1143915</id>
      <parentid>1143712</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="crv0h6jfjr1v8pn0bi2n8atbsdmwjt3" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe eriophylla 2019-12-13 6252.jpg|vignette|344x344px|''Kalanchoe eriophylla'' ]]
Ny '''''Kalanchoe eriophylla''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kimavo''', '''kimavokarana''', '''rengirengy''' na '''sofinapaha'''. ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno.

== Toerana aniriany ==
[[Sary:Kalanchoe eriophylla 01 ies.jpg|vignette|''Kalanchoe eriophylla'']]
Maniry hoazy eny amin' ny [[vatolampy]] sy [[hantsana]] [[Vatorano|granita]] ny ''Kalanchoe eriophylla''. Hita eny amin' ny [[lembalemba]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Madagasikara]] izy io, ka mety aminy toerana misy ny rivotra maina nefa tena be masoandro, izay mety hisy fiovaovana lehibe eo amin' ny [[mari-pana]].

== Famariparitana ==
Ny ''Kalanchoe eriophylla'' dia [[hazobotry]] kely mandady izay mamelatra ny rantsany manakaiky ny tany, mahalana ny fahatratrarany haavo 10 ka hatramin' ny 15 sm. Mihalava miadana ny tahony ary amin' ny farany dia miorim-paka rehefa mikasika amin' ny tany.

=== Ravina ===
Manodidina ny 3 ka hatramin' ny 5 sm eo ho eo ny halavan' ny raviny misy nofony sy somary mibikan' atody. Ireo ravina ireo dia rakotry ny volovolo fotsy tena mikitroka sy manify ary malandilandy. Manga-maitso ny loko fototry ny ravina, nefa miseho amin' ny endrika fotsy volafotsy mamirapiratra ilay zavamaniry. Amin' ny [[fararano]] na [[ririnina]], noho ny herin' ny tara-masoandro sy ny hatsiaka, dia miloko manja mena hatramin' ny volomparasy ny tendron-dravina.

=== Vony ===
Amin' ny fiandohan' ny [[lohataona]] dia miforona ny [[vondrombony]] kely mitsangana izy ary misy vony miendrika fantsona tsara tarehy misy [[Felambony|felany]] efatra, manomboka amin' ny loko mavokely matroka ka hatramin' ny volomparasy. Mahavariana ny fifanoheran-dokon' ny voniny sy ny raviny.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Kimavo (zavamaniry)|Kimavo]]: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Gerbera elliptica]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt;.; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;
* [[Sofinampaha]] na sofinapaha: ''[[Abutilon angulatum]]'' &lt;small&gt;(Guill. &amp; Perr.) Mast.&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum cordifolium]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe eriophylla'' &lt;small&gt;Hils. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>crv0h6jfjr1v8pn0bi2n8atbsdmwjt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sofimbato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300680</id>
    <revision>
      <id>1143841</id>
      <parentid>1143836</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="2p7ikqcs0sesmozcy479cqqgc8sx4ia" xml:space="preserve">Ny '''sofimbato''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' sy ''[[Nephrolepidaceae]]'', ka anisan' izany ireto:

* ''[[Kalanchoe miniata]]'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Bojer ex Tul.&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'') --  kodokodobato, sofimbato
* ''[[Nephrolepis cordifolia]]'' &lt;small&gt;(L.) C. Presl&lt;/small&gt; (''[[Davalliaceae]]'' na ''[[Nephrolepidaceae]]'') -- sofimbato ([[ampanga]])

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* ''[[Nephrolepis]]''</text>
      <sha1>2p7ikqcs0sesmozcy479cqqgc8sx4ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Davalliaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300681</id>
    <revision>
      <id>1143840</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fianakavian-javamaniry ampanga</comment>
      <origin>1143840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="8zk1efwy9v8xq9ajrgfgo5tplro9v6a" xml:space="preserve">[[Sary:Davallia bullata 2 ies.jpg|vignette|370x370px|''Davallia bullata'']]
Ny '''''Davalliaceae''''' dia fianakavian-javamaniry izay mamondrona karazana [[ampanga]], ao amin' ny filaharana [[Polypodiales]]. Ahitana karazana ampanga trôpikaly maro ny ''Davallia'', izay antoko lehibe indrindra ao amin' ilay fianakaviana. Nahazo ny anarany tamin' ny bôtanista anglô-soisa, Edmund Davall (1763-1798) ity antoko ity, toy ilay fianakaviana.

== Jereo koa ==

* ''[[Lomariopsidaceae]]''
* ''[[Nephrolepidaceae]]''
* ''[[Polypodiaceae]]''</text>
      <sha1>8zk1efwy9v8xq9ajrgfgo5tplro9v6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laurent ramambason</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300682</id>
    <revision>
      <id>1143842</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1143842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="sw9sn0x0g4br10wykqn32z6jwrn6bdm" xml:space="preserve">'''Laurent ramambason'''

Laurent ramambason dia [[:fr:Mpanoratra|mpanoratra]], poeta, teolojiana ary [[:fr:Mpikaroka_malagasy|mpikaroka malagasy]].

Teraka tamin'ny 9 Oktobra 1909 tao Tsaravinany, akaikin'Antananarivo, izy. Fantatra ihany koa amin'ny anarana nosoratany hoe Jean ''Blanchard.'' Nanoratra tononkalo sy lahatsoratra amin'ny teny frantsay izy,ary nandray anjara tamin'ny sehatry ny politika sy ny fivavahana eto madagasikara.

Nandritry ny taona 1946, i Ramambason dia isan'ireo mpitarika ny [[:fr:PADESM|PADESM]] (Parti des Déshérités de Madagascar), izay naha sekretera jeneraly sady talen'ny gazety voromahery. Tao aorian'izany dia nifindra tany [[:fr:Frantsa|frantsa]] izy ary nanohy ny asany teo amin'ny sehatry ny fitantanana sy ny fikarohana.

Teo amin'ny sehetry ny teolojia sy ny asa fitoriana dia namoaka boky sy lahatsoratra maro izy, anisan'izany ny Missioloogie: its subject-matter and method (1999), izay miresaka ny tantaran'ny asa misionera sy ny kristianisma eto madagasikara.</text>
      <sha1>sw9sn0x0g4br10wykqn32z6jwrn6bdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polypodiales</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300683</id>
    <revision>
      <id>1143855</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Filaharan-javamaniry ampanga</comment>
      <origin>1143855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1193" sha1="0kky1telkefkd4uyioht5v6doxeemoo" xml:space="preserve">[[Sary:California Arena Point fern.jpg|vignette|364x364px|''Polypodium californicum'']]
Ny '''Polypodiales''' na '''Filicales''' dia filaharan-javamaniry ahitana mihoatra ny 80 % amin' ny karazana [[ampanga]] misy. Ireo zavamaniry ireo dia hita matetika amin' ny rindrina sy ny vatan-kazo. Izy ireo dia hita any amin' ny [[laharam-pehintany]] rehetra, na any amin' ny faritra trôpikaly, na amin' ny faritra sobtrôpikaly, na amin' ny toetany antonony. Araka ny fanadihadiana natao vao haingana, ny Polypodiales dia ahitana ny ampanga &quot;mivoatra&quot; indrindra.

== Fianakaviana ==
Indreto ny fianakaviana ao amin' ny filaharana Polypodiales:

* ''Aspleniaceae''
* ''Athyriaceae''
* ''Blechnaceae''
* ''Cystodiaceae''
* ''Cystopteridaceae''
* ''[[Davalliaceae]]''
* ''Dennstaedtiaceae''
* ''Desmophlebiaceae''
* ''Didymochlaenaceae''
* ''Diplaziopsidaceae''
* ''Dryopteridaceae''
* ''Hemidictyaceae''
* ''Hypodematiaceae''
* ''Lindsaeaceae''
* ''Lomariopsidaceae''
* ''Lonchitidaceae''
* ''[[Nephrolepidaceae]]''
* ''Oleandraceae''
* ''Onocleaceae''
* ''[[Polypodiaceae]]''
* ''Pteridaceae''
* ''Rhachidosoridaceae''
* ''Saccolomataceae''
* ''Tectariaceae''
* ''Thelypteridaceae''
* ''Woodsiaceae''</text>
      <sha1>0kky1telkefkd4uyioht5v6doxeemoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ny vanimpotoana kristianina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300684</id>
    <revision>
      <id>1143868</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>nanoratra lahatsoratra</comment>
      <origin>1143868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="7a4jjptzl3s6mbl9t9c3j5qvc3y9o4e" xml:space="preserve">'''NY VANIM-POTOANA KRISTIANA'''

'''1818 - 1896'''

'''1.      Ny zava-nisy:'''

·         Ny 23 aogositra 1818 tonga teto [[Madagasikara]] ireo [[Misionera anglisy]], Thomas Bevan sy David Jones, nitondra ny fivavahana Kristiana sy ny soratra.

·         23 Mars 1823, namoahan’I Radama I didy, hanoratana ny teny Malagasy amin’ny abidy Latina.

·         Naorina ny Sekoly

·         Natsangana ny Fiangonana ary naely ny fivavahana Kristiana

·         1835 voadika tamin’ny teny malagasy ny Baiboly

·         Fanenjehin’I RANAVALONA I ny fivavahana Kristiana sy fandroahana ny Misionera

·         1837 nandefonana an-dRasalama maritiora

·         1861 ny nivoahan’ny Gazety Malagasy voalohany, “Teny Soa Hanalan’andro”

·         06 aogositra 1896 , lasa zanatany frantsay i Madagasikara 

'''2.      Ny tara-kevitra:'''

-          Fiheverana an’ [[Andriamanitra]] ho be fitiavana

-          Malemy ny [[olombelona]] ka mila an’ Andriamanitra

-          Fandalovana ny fiainana an-tany

-          Fanantenana Paradisa

-          Fahoriana noho ny fanenjehana

-          Fangatahana fiarovana amin’ Andriamanitra

-          Faharatsian’ny fiainana an-tany 

'''3.      Asasoratra'''

-          [[Tononkira maintimolaly]]

-          [[Kaonseritra masina]]

-          [[Lahatsoratra famotopotoran-kevitra]]

-          [[Sombin-tantara voalohany]]: “Ny dian’ny mpivahiny”, nadika tamin’ny tantara masina anglisy hoe: “Pilgrim’s Progress”.

&lt;ref group=&quot;tsiahy&quot;&gt;lateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=87&lt;/ref&gt;

'''4.       Gazety'''

-             Teny soa (1861: Gazety voalohany)

-              Ny Sakaizan’ny tanora

-              Mpanolo-tsaina  

'''5.      MPANORATRA'''

-             RAJAONAH (Tselatra)

-             RAINISOA Ratsimandisa

-             Josoa RAMANISA

-             ANDRIANAIVORAVELONA Joseph.(Rainy)

-             RAJAONARY

-             Pasitera RABARY</text>
      <sha1>7a4jjptzl3s6mbl9t9c3j5qvc3y9o4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hazombato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300685</id>
    <revision>
      <id>1143877</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="cuwcoh97w9youedkqzm7ca9pcdw0f5n" xml:space="preserve">Ny '''hazombato''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', ''[[Asteraceae]]'', ''[[Crassulaceae]]'', ''[[Euphorbiaceae]]'', ''[[Rhizophoraceae]]'', ''[[Rubiaceae]]'', ''[[Salicaceae]]'', ''[[Sapindaceae]]'', ''[[Sarcolaenaceae]]'' ary ''[[Violaceae]]'':

* ''[[Cabucala penduliflora]]'' &lt;small&gt;Markgr&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* ''[[Calantica cerasifolia]]'' (Vant.) Tul. (''Salicaceae'')
* ''[[Carissa pichoniana]]'' &lt;small&gt;Leeuwenb&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* ''[[Croton lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* ''[[Homalium albiflorum]]'' &lt;small&gt;O.Hoffm.&lt;/small&gt; (''Salicaceae'')
* ''[[Homalium axillare]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Baill.&lt;/small&gt; (''Salicaceae'')
* ''[[Homalium cauliflorum]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''Salicaceae'')
* ''[[Homalium planiflorum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Salicaceae'')
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Crassulaceae'')
* ''[[Macarisia pyramidata]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (''Rhizophoraceae'')
* ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt; (''Sapindaceae'')
* ''[[Pentas mussaendoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae'')
* ''[[Rinorea spinosa]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Violaceae'')
* ''[[Schizolaena exinvolucrata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Sarcolaenaceae'')
* ''[[Thecacoris cometia]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt; (''Sapindaceae'')
* ''[[Tina striata]]'' &lt;small&gt;Radlk.&lt;/small&gt; (''Sapindaceae'')
* ''[[Vernonia delapsa]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Asteraceae'')</text>
      <sha1>cuwcoh97w9youedkqzm7ca9pcdw0f5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe orgyalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300686</id>
    <revision>
      <id>1143879</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="314dnkslv11cezoeghsffvgp0q3abv3" xml:space="preserve">[[Sary:Starr-110218-1538-Kalanchoe orgyalis-leaves-Ulana St Makawao-Maui (24708814049).jpg|vignette|362x362px|''Kalanchoe orgyalis'']]
Ny '''''Kalanchoe orgyalis''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''hazombato''', '''hazombatomadinika''', '''kilengavazanosy''' ary '''toarenihazo'''.

== Famariparitana ==

== Faritra ahitana azy ==
[[Sary:Kalanchoe orgyalis 2017-05-31 2111.jpg|vignette|245x245px|Vondrombnin' ny ''Kalanchoe orgyalis'']]
Tsy fahita afa-tsy any atsimo sy atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]] ny ''Kalanchoe orgyalis'', izay maniry eo anelanelan' ny kirihitra ambony vatolampy sy ny tany maina.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Hazombato]]: ''[[Cabucala penduliflora]]'' &lt;small&gt;Markgr&lt;/small&gt;.; ''[[Calantica cerasifolia]]'' &lt;small&gt;(Vant.) Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Carissa pichoniana]]'' &lt;small&gt;Leeuwenb&lt;/small&gt;.; ''[[Croton lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Homalium albiflorum]]'' &lt;small&gt;O.Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Homalium axillare]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Baill&lt;/small&gt;; ''[[Homalium cauliflorum]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Homalium planiflorum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''Kalanchoe orgyalis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Macarisia pyramidata]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt;; ''[[Pentas mussaendoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Rubiaceae); ''[[Rinorea spinosa]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Schizolaena exinvolucrata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Thecacoris cometia]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt;; ''[[Tina striata]]'' &lt;small&gt;Radlk&lt;/small&gt;.; ''[[Vernonia delapsa]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>314dnkslv11cezoeghsffvgp0q3abv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143898</id>
      <parentid>1143879</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Famariparitana</comment>
      <origin>1143898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2696" sha1="1tpe34tmc73g8r18od1yf3pu49rcmp6" xml:space="preserve">[[Sary:Starr-110218-1538-Kalanchoe orgyalis-leaves-Ulana St Makawao-Maui (24708814049).jpg|vignette|362x362px|''Kalanchoe orgyalis'']]
Ny '''''Kalanchoe orgyalis''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''hazombato''', '''hazombatomadinika''', '''kilengavazanosy''' ary '''toarenihazo'''. ''Kalanchoe orgyalis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; ny anarany ara-tsiansa feno.

== Famariparitana ==
[[Sary:Kalanchoe orgyalis 0zz.jpg|vignette|291x291px|''Kalanchoe orgyalis'']]
Hazo madinika mitsangana, be rantsana be izay mahatratra haavo 2 m ny ''Kalanchoe orgyalis''. Voloina ny tahony tanora ary lasa rakotra kirany matevina rehefa lehibe. 

=== Ravina ===
Maitso volondavenona ny raviny eo amin' ny lafiny ambony ary maitso volombolafotsy ny lafiny ambany, mirefy 5 hatramin' ny 15 sm ny halavany ary 3,5 hatramin' ny 10 sm ny sakany. Izy ireo dia mibikan' atody na salavalava na miendrika lela lefna, henjana sy misy volovolo ary ny sisiny dia feno, ny tendrony maranitra. Ny tangozan-dravina dia manana halava manodidina ny 15 mm. 

=== Vony ===
[[Sary:Kalanchoe orgyalis 2017-05-31 2109.jpg|ankavia|vignette|210x210px|Vondrombonin' ny ''Kalanchoe orgyalis'']]
Manome endrika matevina ny vondrombony. Mitsangana mahitsy sy be nofony ny voniny mavo izay mipetaka amin' ny tangozam-bony manana halava 5 hatramin' ny 15 mm. Mamony ity zavamaniry ity amin' ny lohataona izy.

== Faritra ahitana azy ==
Tsy fahita afa-tsy any atsimo sy atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]] ny ''Kalanchoe orgyalis'', izay maniry eo anelanelan' ny kirihitra ambony vatolampy sy ny tany maina.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Hazombato]]: ''[[Cabucala penduliflora]]'' &lt;small&gt;Markgr&lt;/small&gt;.; ''[[Calantica cerasifolia]]'' &lt;small&gt;(Vant.) Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Carissa pichoniana]]'' &lt;small&gt;Leeuwenb&lt;/small&gt;.; ''[[Croton lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Homalium albiflorum]]'' &lt;small&gt;O.Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Homalium axillare]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Baill&lt;/small&gt;; ''[[Homalium cauliflorum]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Homalium planiflorum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''Kalanchoe orgyalis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Macarisia pyramidata]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt;; ''[[Pentas mussaendoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Rubiaceae); ''[[Rinorea spinosa]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Schizolaena exinvolucrata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Thecacoris cometia]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt;; ''[[Tina striata]]'' &lt;small&gt;Radlk&lt;/small&gt;.; ''[[Vernonia delapsa]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>1tpe34tmc73g8r18od1yf3pu49rcmp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143899</id>
      <parentid>1143898</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1143899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="rpsp9kmxsz4pby6qjdpnv19dlr2030o" xml:space="preserve">[[Sary:Starr-110218-1538-Kalanchoe orgyalis-leaves-Ulana St Makawao-Maui (24708814049).jpg|vignette|362x362px|''Kalanchoe orgyalis'']]
Ny '''''Kalanchoe orgyalis''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''hazombato''', '''hazombatomadinika''', '''kilengavazanosy''' ary '''toarenihazo'''. ''Kalanchoe orgyalis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; ny anarany ara-tsiansa feno. Anarana nahafantarana azy koa ny hoe ''Kalanchoe antanosiana'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;

== Famariparitana ==
[[Sary:Kalanchoe orgyalis 0zz.jpg|vignette|291x291px|''Kalanchoe orgyalis'']]
Hazo madinika mitsangana, be rantsana be izay mahatratra haavo 2 m ny ''Kalanchoe orgyalis''. Voloina ny tahony tanora ary lasa rakotra kirany matevina rehefa lehibe. 

=== Ravina ===
Maitso volondavenona ny raviny eo amin' ny lafiny ambony ary maitso volombolafotsy ny lafiny ambany, mirefy 5 hatramin' ny 15 sm ny halavany ary 3,5 hatramin' ny 10 sm ny sakany. Izy ireo dia mibikan' atody na salavalava na miendrika lela lefna, henjana sy misy volovolo ary ny sisiny dia feno, ny tendrony maranitra. Ny tangozan-dravina dia manana halava manodidina ny 15 mm. 

=== Vony ===
[[Sary:Kalanchoe orgyalis 2017-05-31 2109.jpg|ankavia|vignette|210x210px|Vondrombonin' ny ''Kalanchoe orgyalis'']]
Manome endrika matevina ny vondrombony. Mitsangana mahitsy sy be nofony ny voniny mavo izay mipetaka amin' ny tangozam-bony manana halava 5 hatramin' ny 15 mm. Mamony ity zavamaniry ity amin' ny lohataona izy.

== Faritra ahitana azy ==
[[Sary:Sukkulent Ihosy Madagaskar1.JPG|vignette|295x295px|''Kalanchoe orgyalis'']]
Tsy fahita afa-tsy any atsimo sy atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]] ny ''Kalanchoe orgyalis'', izay maniry eo anelanelan' ny kirihitra ambony vatolampy sy ny tany maina.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Hazombato]]: ''[[Cabucala penduliflora]]'' &lt;small&gt;Markgr&lt;/small&gt;.; ''[[Calantica cerasifolia]]'' &lt;small&gt;(Vant.) Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Carissa pichoniana]]'' &lt;small&gt;Leeuwenb&lt;/small&gt;.; ''[[Croton lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Homalium albiflorum]]'' &lt;small&gt;O.Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Homalium axillare]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Baill&lt;/small&gt;; ''[[Homalium cauliflorum]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Homalium planiflorum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''Kalanchoe orgyalis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Macarisia pyramidata]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt;; ''[[Pentas mussaendoides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Rubiaceae); ''[[Rinorea spinosa]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Schizolaena exinvolucrata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Thecacoris cometia]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt;; ''[[Tina striata]]'' &lt;small&gt;Radlk&lt;/small&gt;.; ''[[Vernonia delapsa]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>rpsp9kmxsz4pby6qjdpnv19dlr2030o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Makarônezia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300687</id>
    <revision>
      <id>1143897</id>
      <timestamp>2026-06-19T16:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vondrona tangoro-nosy any Atlantika Avaratra</comment>
      <origin>1143897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4744" sha1="ijjqcnid3wnx619offnhzafk3wro70l" xml:space="preserve">[[Sary:Macaronesia location français.png|vignette|399x399px|Sarintany maneho an' i Makarônezia]]
I '''Makarônezia''' dia vondrona tangoro-nosy volkanika efatra any amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]] Avaratra, ao andrefan' ny morontsirak' i [[Afrika]] sy ny an' i [[Eorôpa]]: [[Açores]], [[Madeira]], ny tangoro-nosy [[Vondronosy Canarias|Canarias]] ary [[Kapvera|Cabo Verde]]. Misy nosy maromaro noforonin' ny tendrombohitra anaty ranomasina izay niakatra ambonin' ny ranomasina ny vondronosy tsirairay.

== Fampahalalana ankapobeny ==
Fikambanana ara-pôlitika miavaka ny vondronosy tsirairay ao Makarônezia: faritra mizaka tena an' i [[Pôrtogaly]] ny vondronosy [[Açores]] sy [[Madeira]], mamorona vondrom-piarahamonina mizaka tena an' i [[Espaina]] ny vondronosy [[Vondronosy Canarias|Canarias]], ary i [[Kapvera|Cape Verde]] dia firenena mahaleo tena sady mpikambana ao amin' ny [[Firenena Mikambana]]. Amin' ny lafiny pôlitika dia anisan' ny [[Vondrona Eorôpeana]] ny vondronosy miankina amin' i Pôrtogaly sy amin' i Espaina, fa anisan' ny [[Vondrona Afrikanina]] kosa i [[Kapvera|Cabo Verde]]. Ara-jeôlôjia dia an' ny [[Takelaka Afrikana]] ny ampahany be amin' i Makarônezia; eo amin' ny fihaonan' ny Takelaka Afrikana sy ny [[Takelaka Eoraziana]] ary ny [[Takelaka Amerikana Avaratra]] ny tangoro-nosy Açores.

Amin' ny fomba fijery ara-biôjeôgrafia dia ao anatin' ny faritry ny [[Faritra Afrôtrôpikaly]] i Cabo Verde, fa ny vondronosy hafa kosa dia ao anatin' ny [[Faritra Palearktika]]. Manasokajy ny vondronosy telon' ny Vondrona Eorôpeana ao anatin' ny faritra iray ny Masoivoho Eorôpeana momba ny Tontolo Iainana (''European Environment Agency'', AEE), dia ny an' i Makarônezia izay. Mametraka an' i Makarônezia manontolo ao anatin' ny kôntinanta bôtanikan' i Afrika ny ''World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions''.

Ara-tantara dia vao haingana no nahitan' ny [[Eorôpeana (vahoaka)|Eorôpeana]] sy nanorenan' ny olona fonenana tao amin' ireo vondronosin' i Makarônezia, mifandray amin' ny fahitan' ny tantsambo [[Pôrtogaly|pôrtogey]] sy [[Espaniôla (vahoaka)|espaniôla]] azy ireo manodidina ny taonjato faha-14 sy faha-15. Azo inoana fa fantatra hatramin' ny [[Andro Taloha]] ny vondronosy Canarias izay hita indray tamin' ny taona 1312. Voarakitra ao amin' ny sarintanin' ny tantsambo iray  tamin' ny taona 1352 ny fisian' i Madeira. Hitan' ny Eorôpeana tamin' ny taona 1427 ny vondronosy Açores, ary tamin' ny taona 1456 tany ho any i Cabo Verde. Toa tsy nisy mponina ireo nosy ireo, afa-tsy ny vondronosy Canarias, talohan' ny nahatongavan' ny [[Eorôpeana (vahoaka)|Eorôpeana]].

Tombanana ho 3&amp;nbsp;222&amp;nbsp;054 ny isan' ny mponina ao Makarônezia tamin' ny taona 2022, ka ny roa ampahatelon' izy ireo dia mipetraka ao amin' ny vondro-nosy [[Vondronosy Canarias|Canarias]].

== Fiavian' ny anarana ==
Ny teny hoe Makarônezia dia avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe Μακάρων νῆσοι / ''Makárôn nễsoi'', midika hoe &quot;nosin' ny Olontsambatra&quot; na &quot;nosy Sambatra.&quot; Ao amin' ny jeôgrafia grika tamin' ny [[Andro Taloha]] dia manondro nosy na vondronosy manan-tantara somary angano io andian-teny io, toerana paradisa ao amin' ny [[Fanjakan' i Hadesy]] (Tontolo ambanin' ny Tany) izay eo an-dafin' ny [[Andrin' i Heraklesy]] (ampitovina amin' ny [[Andilan-dranomasin' i Gibraltar]]) any amin' ny ranomasimbe andrefana, eo amin' ny sisin' ny tontolo fantatra tamin' izany vanim-potoana izany.

Toa vao haingana ny fampiasana an' io teny io mba hanondroana ny vondronosin' i Atlantika rehetra. Amin' ny teny anglisy, ohatra, dia tsy nampiasaina tamin' ny heviny ankehitriny ny hoe ''Macaronesia'' talohan' ny taona 1917.

Indraindray dia diso ny fanoratana ilay anarana ka misy manoratra hoe ''Macronesia'', amin' ny fampifandraisana azy diso amin' i [[Mikrônezia (faritra)|Mikrônezia]], vondronosin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] tsy misy ifandraisany aminy, izay manana anarana avy amin' ny teny grika fahiny ihany koa.

== Samihafa ==
Fikambanana ara-jeôgrafia manana tantara iraisana, rohy ara-kolontsaina ([[maritrano]], [[vako-drazana]], [[asa tanana]], sns.) i  Makarônezia, ary ankoatr' izany rehetra izany dia itovitoviana ny zavamaniry sy biby: vondron-javamaniry maina ahitana hazo dragona (''Dracaena draco''), ala anjakan' ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]'' ary antokon-javamaniry sy karazana maro hafa (''Aichryson'', ''Diplazium'', ''Woodwardia'', ''Ranunculus cortusifolius'', sns), vorona isan-karazany (ahitana ny ''Serinus canaria''). Faritry ny fandaharan' asa fiaraha-miasa miampita sisintany eorôpeana INTERREG III-B Macaronesia eo amin' ny governemanta espaniôla sy pôrtogey ary kapeverdiana i Makarônezia.</text>
      <sha1>ijjqcnid3wnx619offnhzafk3wro70l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe porphyrocalyx</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300688</id>
    <revision>
      <id>1143900</id>
      <timestamp>2026-06-19T17:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1350" sha1="lk2nvdvb2eavysnjpcgp6fkdl2oec6a" xml:space="preserve">[[Sary:吊鐘長壽花 Kalanchoe 'Tessa' -香港花展 Hong Kong Flower Show- (13216033144).jpg|vignette|''Kalanchoe porphyrocalyx'']]
Ny '''''Kalanchoe porphyrocalyx''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''velonahantona'''. ''Kalanchoe porphyrocalyx'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt; ny anarany feno ara-tsiansa.

== Famariparitana ==

=== Ravina ===
Be nofo ny ravin' ny ''Kalanchoe porphyrocalyx'' izay mibikan' atody na boribory lavalava, somary misy nifinify amin' ny sisiny ary maitso mavana ny lokony. Mitahiry rano ireo ravina ireo, izay mahatohitra ny hain-tany.

=== Vony ===
Mamokatra taho lava mitondra izay ihantonan' ny vony tsara tarehy miendrika lakolosy ny ''Kalanchoe porphyrocalyx''. Ny vondrom-pelambny miendrika fantsona dia matetika mavokely manopy volomparasy na volomparasy, fa ny tendron' ny felany dia misokatra amin' ny lokony mavo matroka.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Ao amin' ny tontolo voajanahary aniriany, dia kirihitra madinika mivelona eny ambony hazo (epifita) izy io. Tsy maniry mivantana amin' ny tany izy, fa mamaka eo amin' ny rantsan' ny hazo na eo amin' ny tsefatsefa-bato mba hahazoany ny hamandoan' ny ala trôpikaly.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>lk2nvdvb2eavysnjpcgp6fkdl2oec6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143901</id>
      <parentid>1143900</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina sary</comment>
      <origin>1143901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="41pv4uu8hswb7vodf3u6iaqucsrrc5d" xml:space="preserve">[[Sary:吊鐘長壽花 Kalanchoe 'Tessa' -香港花展 Hong Kong Flower Show- (13216033144).jpg|vignette|''Kalanchoe porphyrocalyx''|309x309px]]
Ny '''''Kalanchoe porphyrocalyx''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''velonahantona'''. ''Kalanchoe porphyrocalyx'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt; ny anarany feno ara-tsiansa.

== Famariparitana ==

=== Ravina ===
Be nofo ny ravin' ny ''Kalanchoe porphyrocalyx'' izay mibikan' atody na boribory lavalava, somary misy nifinify amin' ny sisiny ary maitso mavana ny lokony. Mitahiry rano ireo ravina ireo, izay mahatohitra ny hain-tany.

=== Vony ===
Mamokatra taho lava mitondra izay ihantonan' ny vony tsara tarehy miendrika lakolosy ny ''Kalanchoe porphyrocalyx''. Ny vondrom-pelambny miendrika fantsona dia matetika mavokely manopy volomparasy na volomparasy, fa ny tendron' ny felany dia misokatra amin' ny lokony mavo matroka.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Ao amin' ny tontolo voajanahary aniriany, dia kirihitra madinika mivelona eny ambony hazo (epifita) izy io. Tsy maniry mivantana amin' ny tany izy, fa mamaka eo amin' ny rantsan' ny hazo na eo amin' ny tsefatsefa-bato mba hahazoany ny hamandoan' ny ala trôpikaly.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>41pv4uu8hswb7vodf3u6iaqucsrrc5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe pubescens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300689</id>
    <revision>
      <id>1143902</id>
      <timestamp>2026-06-19T18:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2605" sha1="oueqq3cfddkxdi5qsxe3f7tw6lylc88" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe pubescens IMG 1524.jpg|vignette|376x376px|''Kalanchoe pubescens'' mamony eo akaiky vahona]]
Ny '''''Kalanchoe pubescens''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''sofimbatonalika'''. ''Kalanchoe pubescens'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; no anarany feno ara-tsiansa. Maniry amin' ny tany izy io fa tsy mihantona. Ao amin' ny toeram-paniriany voajanahary dia maniry indrindra amin' ny tany amin' ny faritra misy kirihitra maina sy tany efitra na be vato.

== Famarparitana ==
Kirihitra madinika maniry mijoro mahitsy ny ''Kalanchoe'' ''pubescens''.

=== Ravina ===
[[Sary:Kalanchoe pubescens 2020-02-08 6874.jpg|ankavia|vignette|205x205px|Ravin' ny ''Kalanchoe pubescens'']]
Ny fisian' ny volovolo madinika sy malemy no toetra mampiavaka ny ''Kalanchoe'' ''pubescens''. Rakotra volo manify sy makitroka ny raviny be nofo sy ny tahony. Izany dia manome azy ireo endrika malefaka sy maladilandy raha tsapaina. Manampy azy amin' ny fampihenana ny fietona sy miaro azy amin' ny masoandro mahamay ireo volovolo ireo.

=== Vony ===
[[Sary:Kalanchoe pubescens IMG 1522.jpg|ankavia|vignette|206x206px|Vondrombonin' ny ''Kalanchoe pubescens'']]
[[Sary:Kalanchoe pubescens 2020-02-08 6871.jpg|vignette|206x206px|Vondrombonin' ny ''Kalanchoe pubescens'']]
Mamokatra vondrombony mitraka mahitsy izay mitondra salohim-boninkazo miendrika fantsona ny ''Kalanchoe'' ''pubescens''. Miloko volomboasary madera na mena toa biriky masaka ireo vony ireo. Somary mampahatsiahy ny an' ny ''[[Kalanchoe miniata]]'', izay mifandray akaiky amin' ny lafiny bôtanika, izy ireo.

== Faritra sy toerana aniriany ==
[[Sary:Kalanchoe pubescens IMG 1521.jpg|vignette|270x270px|''Kalanchoe pubescens'']]
Zavamaniry tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] ny ''Kalanchoe pubescens''. Tsy toy ny karazan-javamaniry anaty ala trôpikaly ny ''Kalanchoe pubescens'' izay maniry sy miroborobo amin' ny tontolo maina kokoa eto Madagasikara.

Ny toerana voajanahary aniriany dia ny [[kirihitrala]] maina ahitana zavamaniry an-tany somary efitra, ny faritra be vato sy be fasika eny amin' ny toerana itrangan' ny vato sy eny amin' ny [[hantsana]] ary eny amin' ny tany mahantra ikorianan' ny rano haingana, eny amin' ny faritra maina hatramin' ny somary maina izay hita indrindra any amin' ny faritra misy [[fizaràn-taona]] lava maina (indrindra fa any amin' ny lembalemba Afovoany-Atsimo sy any amin' ny faritra tetezamita mankany atsimon' i Madagasikara).

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>oueqq3cfddkxdi5qsxe3f7tw6lylc88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe schizophylla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300690</id>
    <revision>
      <id>1143904</id>
      <timestamp>2026-06-19T19:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="brnxi0ipd1xx5x0xgk5l9dfupq0bf9q" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe schizophylla.JPG|vignette|362x362px|''Kalanchoe schizophylla'']]
Ny '''''Kalanchoe schizophylla''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'', teratany eto [[Madagasikara]]. Izy io dia ambolena ho zavamaniry anaty trano. Amin' ny teny malagay izy dia atao hoe '''kilenganamboa''', '''kilinganamboa''' na '''tongotramboabe'''. Ny anarany ara-tsiansa feno dia ''Kalanchoe schizophylla'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;. Anarana nahafantarana azy koa ny hoe ''Bryophyllum schizophyllum'' &lt;small&gt;(Baker) A. Berger&lt;/small&gt; sy ''Kitchingia schizophylla'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;.

== Famariparitana ==
Zavamaniry mianika tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] ny ''Kalanchoe schizophylla''. Tsy toy ny ankamaroan' ny karazana ao amin' ny ''[[Kalanchoe]]'', izay mijoro na kirihitra, ity iray ity fa manana taho tpy ny vahy. Mety hahatratra 3 m mahery ny tahony rehefa mifikitra amin' ny zavamaniry hafa eo amin' ny manodidina.

=== Ravina ===
Misy helokeloka lalina sy miendrika volom-borona ary miolaka ny ravin' ny ''Kalanchoe schizophylla'' efa lehibe. Manao toy ny farango voajanahary mba hifikitra amin' ny kirihitra manodidina ireo ravina ireo. Mifanohitra amin' izany kosa ny ravina tanora izay matetika mivelatra kokoa sy mitovy amin' ny an' ny [[ampanga]].

=== Vony ===
Mamokatra vondrombony mikirazorazo misy voniny miendrika lakolosy miloko volondavenona mena na volomparasy hatsatra ny ''Kalanchoe schizophylla''. Na izany aza, amin' ny fambolena dia tsy fahita firy ny voniny satria manao ho laharam-pahamehana ny fiterahana zanany avy hatrany io zavamaniry io.

== Toeram-paniriana voajanahary ==
Raha maniry hoazy eny amin' ny natiora ny ''Kalanchoe schizophylla'' dia zavamaniry afaka mihantona amin' ny zavamaniry hafa. Matetika ny zanany tanora no mitsimoka eny amin' ny tahon-kazo eny ambony alohan' ny hidinan' ny fakany amin' ny tany. Any afovoan' i [[Madagasikara]] no tena ahitana azy io eny amin' ny tehezan-tendrombohitra be vato ary eny amin' ny kirihitra manalokaloka, eo amin' ny haambo 1&amp;nbsp;000 ka hatramin' ny 1&amp;nbsp;500 m.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Kilenganamboa]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe schizophylla'' &lt;small&gt;(Baker) Baill&lt;/small&gt;.
* [[Tongotramboabe]]: ''[[Geranium sinense]]'' &lt;small&gt;R. Knuth&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe schizophylla'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Phellolophium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Ranunculus pinnatus]]'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>brnxi0ipd1xx5x0xgk5l9dfupq0bf9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143905</id>
      <parentid>1143904</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1143905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="pcyspmjsekx6za8j6692hvddehbij9m" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe schizophylla.JPG|vignette|362x362px|''Kalanchoe schizophylla'']]
Ny '''''Kalanchoe schizophylla''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'', teratany eto [[Madagasikara]]. Izy io dia ambolena ho zavamaniry anaty trano. Amin' ny teny malagay izy dia atao hoe '''kilenganamboa''', '''kilinganamboa''' na '''tongotramboabe'''. Ny anarany ara-tsiansa feno dia ''Kalanchoe schizophylla'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;. Anarana nahafantarana azy koa ny hoe ''Bryophyllum schizophyllum'' &lt;small&gt;(Baker) A. Berger&lt;/small&gt; sy ''Kitchingia schizophylla'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;.

== Famariparitana ==
[[Sary:Kalanchoe schizophylla 2019-12-13 6263.jpg|vignette|''Kalanchoe schizophylla'']]
Zavamaniry mianika tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] ny ''Kalanchoe schizophylla''. Tsy toy ny ankamaroan' ny karazana ao amin' ny ''[[Kalanchoe]]'', izay mijoro na kirihitra, ity iray ity fa manana taho tpy ny vahy. Mety hahatratra 3 m mahery ny tahony rehefa mifikitra amin' ny zavamaniry hafa eo amin' ny manodidina.

=== Ravina ===
Misy helokeloka lalina sy miendrika volom-borona ary miolaka ny ravin' ny ''Kalanchoe schizophylla'' efa lehibe. Manao toy ny farango voajanahary mba hifikitra amin' ny kirihitra manodidina ireo ravina ireo. Mifanohitra amin' izany kosa ny ravina tanora izay matetika mivelatra kokoa sy mitovy amin' ny an' ny [[ampanga]].

=== Vony ===
Mamokatra vondrombony mikirazorazo misy voniny miendrika lakolosy miloko volondavenona mena na volomparasy hatsatra ny ''Kalanchoe schizophylla''. Na izany aza, amin' ny fambolena dia tsy fahita firy ny voniny satria manao ho laharam-pahamehana ny fiterahana zanany avy hatrany io zavamaniry io.

== Toeram-paniriana voajanahary ==
Raha maniry hoazy eny amin' ny natiora ny ''Kalanchoe schizophylla'' dia zavamaniry afaka mihantona amin' ny zavamaniry hafa. Matetika ny zanany tanora no mitsimoka eny amin' ny tahon-kazo eny ambony alohan' ny hidinan' ny fakany amin' ny tany. Any afovoan' i [[Madagasikara]] no tena ahitana azy io eny amin' ny tehezan-tendrombohitra be vato ary eny amin' ny kirihitra manalokaloka, eo amin' ny haambo 1&amp;nbsp;000 ka hatramin' ny 1&amp;nbsp;500 m.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Kilenganamboa]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe schizophylla'' &lt;small&gt;(Baker) Baill&lt;/small&gt;.
* [[Tongotramboabe]]: ''[[Geranium sinense]]'' &lt;small&gt;R. Knuth&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe schizophylla'' &lt;small&gt;(Baker) Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Phellolophium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Ranunculus pinnatus]]'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>pcyspmjsekx6za8j6692hvddehbij9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe streptantha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300691</id>
    <revision>
      <id>1143906</id>
      <timestamp>2026-06-19T19:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="q6xtr461e4u3oaisnd85b7lu2tbcqlu" xml:space="preserve">Ny '''''Kalanchoe''''' '''''streptantha''''' dia karazana zavamaniry [[Angiospermae|mamony]] matevin-dravina ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay teratany eto [[Madagasikara]] sady tsy fahita firy raha tsy eto. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''sofingoaika'''. Ny anarany feno ara-tsiansa dia ''Kalanchoe streptantha'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. Anarana nahafantarana azy koa ny hoe ''Kalanchoe streptanthum'' &lt;small&gt;A. Berger&lt;/small&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>q6xtr461e4u3oaisnd85b7lu2tbcqlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe synsepala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300692</id>
    <revision>
      <id>1143909</id>
      <timestamp>2026-06-19T19:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="jxak5nj0sr0g65gqhzckmgsxghuxocn" xml:space="preserve">[[Sary:蝴蝶雙飛 Kalanchoe synsepala - panoramio.jpg|vignette|''Kalanchoe synsepala'']]
[[Sary:Kalanchoe synsepala IMG 7400.JPG|vignette|287x287px|''Kalanchoe synsepala'']]
[[Sary:Kalanchoe synsepala 2019-12-13 6255.jpg|vignette|196x196px|Vonin' ny ''Kalanchoe synsepala'']]
[[Sary:趣蝶蓮 Kalanchoe synsepala -香港公園 Hong Kong Park- (9198167591).jpg|vignette|195x195px|Vonin' ny ''Kalanchoe synsepala'']]
Ny '''''Kalanchoe synsepala''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''kilingambato'''. ''Kalanchoe synsepala'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; no anarany feno ara-tsiansa. Fantatra koa amin' ny hoe ''Kalanchoe trichantha'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; sy ''Kalanchoe gentyi'' &lt;small&gt;R.-Hamet &amp; Perrier&lt;/small&gt; ary ''Kalanchoe brachycalyx'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; izy io teo aloha.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''</text>
      <sha1>jxak5nj0sr0g65gqhzckmgsxghuxocn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalanchoe tomentosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300693</id>
    <revision>
      <id>1143912</id>
      <timestamp>2026-06-19T20:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Crassulaceae</comment>
      <origin>1143912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1892" sha1="fsd4pmyye0dois2kgrasz0ifiih4xfm" xml:space="preserve">[[Sary:Kalanchoe tomentosa, in rotstuin, Waterberg.jpg|vignette|340x340px|''Kalanchoe tomentosa'']]
Ny '''''Kalanchoe tomentosa''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]''. Avy any afovoan' i [[Madagasikara]] izy io, izay maniry amin' ny tany granita any amin' ny faritra Ambositra. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''falatanantsifaona''' na '''felatanantsifoana'''. ''Kalanchoe tomentosa'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;  no anarany ara-tsiansa feno.

== Famariparitana ==
[[Sary:Young-Kalanchoe tomentosa1703.jpg|ankavia|vignette|207x207px|''Kalanchoe tomentosa'' mbola kely]]
Ny ravin' ny ''Kalanchoe tomentosa'' izay manaingo sy ny voniny miendrika lakolosy ary ny faniriny mijoro mahitsy no tena itiavan' ny olona azy. Kirihitra mahatratra haavo iray metatra izy io ho an' ny ovan-karazany sasany.

=== Ravina ===
[[Sary:Kalanchoe tomentosa 01.jpg|vignette|212x212px|Ravin' ny ''Kalanchoe tomentosa'']]
[[Sary:(MHNT) Kalanchoe tomentosa - Leaves.jpg|ankavia|vignette|224x224px|Ravin' ny ''Kalanchoe tomentosa'']]
Lava sy matevina ary manana halava 2 hatramin' ny 10 sm sady mipioitra amin' ny faritra iray amin' ny vatany ny ravin' ny ''Kalanchoe tomentosa'' izay miloko volondavenona-manga-maitso miaraka amin' ny sisiny somary misy pentina volomparasy sy rakotra volovolo fotsy. Ireo ravina ireo koa dia mety hisy helokeloka misy tendro maranitra. Maitso volondavenona maitso ny tahony izay rakotra volovolo malemy fotsy.

=== Vony ===
Manana halava 1,5 sm sy miloko mavo maitso misy sisina volomparasy ary mivondrona ho salohy ny vonin' ny  ''Kalanchoe tomentosa'' izay miendrika fantsona sy lakolosy kely. Misy ovan-karazana maro novolena ny ''Kalanchoe tomentosa''.

== Jereo koa ==

* ''[[Kalanchoe]]''
* [[Felantanantsifoana]]: ''[[Kalanchoe pinnata]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Pers.&lt;/small&gt;; ''Kalanchoe tomentosa'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>fsd4pmyye0dois2kgrasz0ifiih4xfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Felantanantsifoana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300694</id>
    <revision>
      <id>1143913</id>
      <timestamp>2026-06-19T20:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="cqd0fodyspm6urscrks8m1206a9tygp" xml:space="preserve">Ny '''felantanantsifoana''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'':

* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Pers.&lt;/small&gt;
* ''[[Kalanchoe tomentosa]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;.</text>
      <sha1>cqd0fodyspm6urscrks8m1206a9tygp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Literatiora am-bava</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300695</id>
    <revision>
      <id>1143917</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>namorona sokajy</comment>
      <origin>1143917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="ov3u5f4wrpwk4f33impd38ao3jfxehf" xml:space="preserve">Ireo karazana literatiora am-bava</text>
      <sha1>ov3u5f4wrpwk4f33impd38ao3jfxehf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinika:Haavo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>300696</id>
    <revision>
      <id>1143919</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitika Rambala */ fizarana vaovao</comment>
      <origin>1143919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="qcwskb2xjqq4rfzd9t77whwo9a6eicq" xml:space="preserve">== Imbitika Rambala  ==

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY MAx Edmond no tena anarany. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996. Niaraka nanoratra ny &quot;''Sarivolana''&quot; ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''Dindom-piainana'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA. [[Mpikambana:Mikoriana|Mikoriana]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Mikoriana|resaka]]) 19 Jiona 2026 à 21:53 (UTC)</text>
      <sha1>qcwskb2xjqq4rfzd9t77whwo9a6eicq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143920</id>
      <parentid>1143919</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitika Rambala */</comment>
      <origin>1143920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="iejir2bjcgc1rqzigzvmjuuq1sseovg" xml:space="preserve">== Imbitika Rambala  ==

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996. Niaraka nanoratra ny &quot;''Sarivolana''&quot; ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''Dindom-piainana'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA. [[Mpikambana:Mikoriana|Mikoriana]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Mikoriana|resaka]]) 19 Jiona 2026 à 21:53 (UTC)</text>
      <sha1>iejir2bjcgc1rqzigzvmjuuq1sseovg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143921</id>
      <parentid>1143920</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy nofotsiana</comment>
      <origin>1143921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faritra Anosy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300697</id>
    <redirect title="Faritra Anôsy" />
    <revision>
      <id>1143923</id>
      <timestamp>2026-06-19T22:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CrabeXBug</username>
        <id>20329</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Faritra Anosy]] ho [[Faritra Anôsy]] i CrabeXBug : Titre mal orthographié</comment>
      <origin>1143923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="aakokli9prlqczxv34x6i1dbhb1kce1" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Faritra Anôsy]]</text>
      <sha1>aakokli9prlqczxv34x6i1dbhb1kce1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpanoratra tantara lava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300698</id>
    <revision>
      <id>1143928</id>
      <timestamp>2026-06-19T22:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.  Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996. Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i... »</comment>
      <origin>1143928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1119" sha1="rnuascok6yffgrqa2ktimobg1i30pvx" xml:space="preserve">Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996. Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''Dindom-piainana'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.</text>
      <sha1>rnuascok6yffgrqa2ktimobg1i30pvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143930</id>
      <parentid>1143928</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Nasiana lohateny</comment>
      <origin>1143930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1138" sha1="jdxah6xcwkeutzas2syk8pwc7vuk1n1" xml:space="preserve">Imbitika Rambala 

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996. Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''Dindom-piainana'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.</text>
      <sha1>jdxah6xcwkeutzas2syk8pwc7vuk1n1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143933</id>
      <parentid>1143930</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35705-28</username>
        <id>40068</id>
      </contributor>
      <comment>Nasiana rohy ho loharano</comment>
      <origin>1143933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="3dogydckfuaa5vgcztrei8uhdvreexa" xml:space="preserve">Imbitika Rambala 

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996.[https://www.facebook.com/100064834804944/posts/4328543860499207/?app=fbl] Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''Dindom-piainana'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.</text>
      <sha1>3dogydckfuaa5vgcztrei8uhdvreexa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Imbitika Rambala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300699</id>
    <revision>
      <id>1143936</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Imbitika Rambala  Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany.[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl] Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-113.html&lt;/ref&gt;  Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjam... »</comment>
      <origin>1143936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="alme6xwpq39zh9xjbj4f3o8cub3hn7m" xml:space="preserve">Imbitika Rambala

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany.[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl] Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-113.html&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996.[https://www.facebook.com/100064834804944/posts/4328543860499207/?app=fbl] Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl Dindom-piainana]'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.&lt;ref&gt;'''cnlegis.gov.mg'''&lt;/ref&gt;

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.&lt;ref&gt;'''cnlegis.gov.mg'''&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>alme6xwpq39zh9xjbj4f3o8cub3hn7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143937</id>
      <parentid>1143936</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>Anaran'ny vadiny sy isan'ny zanany</comment>
      <origin>1143937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1573" sha1="i3ux33qzk77totxt2rl1cjvkyhgx6ov" xml:space="preserve">Imbitika Rambala

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany.[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl]  Rameliarinoro Marie Thérèse no vadiny ka niteraka 4 mianadahy izy ireo. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-113.html&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996.[https://www.facebook.com/100064834804944/posts/4328543860499207/?app=fbl] Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl Dindom-piainana]'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.&lt;ref&gt;'''cnlegis.gov.mg'''&lt;/ref&gt;

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.&lt;ref&gt;'''cnlegis.gov.mg'''&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>i3ux33qzk77totxt2rl1cjvkyhgx6ov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143938</id>
      <parentid>1143937</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1143938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="s85vat346ridnq8a5ojwxaxd8qk0izx" xml:space="preserve">Imbitika Rambala

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany.[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl]  Rameliarinoro Marie Thérèse no vadiny ka niteraka 4 mianadahy izy ireo. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-113.html&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996.[https://www.facebook.com/100064834804944/posts/4328543860499207/?app=fbl] Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl Dindom-piainana]'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.&lt;ref&gt;'''cnlegis.gov.mg'''&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>s85vat346ridnq8a5ojwxaxd8qk0izx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143939</id>
      <parentid>1143938</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Nanampy votoaty</comment>
      <origin>1143939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="qjtyun3xla455zm50pqpp3tngltirca" xml:space="preserve">Imbitika Rambala

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany.[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl]  Rameliarinoro Marie Thérèse no vadiny ka niteraka 4 mianadahy izy ireo. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-113.html&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996.[https://www.facebook.com/100064834804944/posts/4328543860499207/?app=fbl] Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl Dindom-piainana]'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.
&lt;ref&gt;'''cnlegis.gov.mg'''&lt;/ref&gt;
Manoratra amin'ny fiteny betsileo koa izy ary nanao lahatsoratra momba ny fahatsiarovany an'Alakamisy Ambohimaha . Ankoatra izay dia nanangana ny vondrona OHABOLANA IRAY ISAN'ANDRO izy tamin'ny 20 septambra 2024 izay niova ho ANDAO HIFARIMBONA AMIN'NY OHABOLANA SY OHAPITENENANA IRAY ISAN'ANDRO tamin'ny taona 2026. Niroborobo fatratra io vondrona io Ary efa nahavita nikarakara fifaninanana tamin'ny volana febroary 2026. Fifaninanana izay nentina nankalaza ny Andro iraisam-pirenena ho an'ny tenindreny.</text>
      <sha1>qjtyun3xla455zm50pqpp3tngltirca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143940</id>
      <parentid>1143939</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Nanampy votoaty</comment>
      <origin>1143940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="2cqkrnvxivw4ubr4hxvmt3rd2uqhjkp" xml:space="preserve">Imbitika Rambala

Teraka tamin'ny 29 Aogositra 1944 tao Alakamisy Ambohimaha - Fianarantsoa i Imbitika Rambala. RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond no tena anarany.[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl]  Rameliarinoro Marie Thérèse no vadiny ka niteraka 4 mianadahy izy ireo. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-113.html&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCT tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996.[https://www.facebook.com/100064834804944/posts/4328543860499207/?app=fbl] Niaraka nanoratra ny ''Sarivolana'' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy ''Jiaby Jiaby'' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany ka ireto avy izany : ''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Kapo-batana sy Tefy manta'' ary ny amboaran-tsombintantara ''[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl Dindom-piainana]'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy.

Manana ny mari-boninahi-pirenena Officier de l'Odre national izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe AIR SY MAX na IMBOA.
&lt;ref&gt;'''cnlegis.gov.mg'''&lt;/ref&gt;
Manoratra amin'ny fiteny betsileo koa izy ary nanao lahatsoratra momba ny fahatsiarovany an'Alakamisy Ambohimaha  &lt;ref&gt;https://takila.serasera.org/imbitika-rambala-/alakamisy-ambohimaha&lt;/ref&gt; Ankoatra izay dia nanangana ny vondrona OHABOLANA IRAY ISAN'ANDRO izy tamin'ny 20 septambra 2024 izay niova ho ANDAO HIFARIMBONA AMIN'NY OHABOLANA SY OHAPITENENANA IRAY ISAN'ANDRO tamin'ny taona 2026. Niroborobo fatratra io vondrona io Ary efa nahavita nikarakara fifaninanana tamin'ny volana febroary 2026. Fifaninanana izay nentina nankalaza ny Andro iraisam-pirenena ho an'ny tenindreny.</text>
      <sha1>2cqkrnvxivw4ubr4hxvmt3rd2uqhjkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanoratra Malagasy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>300700</id>
    <revision>
      <id>1143941</id>
      <timestamp>2026-06-20T01:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanoratra]]  [[Sokajy:Mpanao malagasy]] »</comment>
      <origin>1143941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="3vd47n2jst2gmck7z964q86fqhmt8hk" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanoratra]] 
[[Sokajy:Mpanao malagasy]]</text>
      <sha1>3vd47n2jst2gmck7z964q86fqhmt8hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Cure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300701</id>
    <revision>
      <id>1143963</id>
      <timestamp>2026-06-20T04:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  {{infobox olona |sary=Robertsmith.jpg |anarana=The Cure |anarana hafa= |teraka= |firenena= {{Fanjakana Mitambatra}} |mpiaraka= |asa= |taona niasàna= }}  '''The Cure''' dia tarika pop/rock/wave/gothic [[Fanjakana Mitambatra|britanika]] niforona tamin'ny 1976 tao [[Crawley]], atsimon'i {{Angletera}}, tamin'ny anarana hoe ''Malice''. Rehefa niala ny mpikambana maromaro, dia nanova ny anarany ho ''Easy Cure'' ny tarika tamin'ny 1977 ary farany ho '''The Cure'''... »</comment>
      <origin>1143963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="gcusjjqe815n46h8m7g59xffml1pd6z" xml:space="preserve">
{{infobox olona
|sary=Robertsmith.jpg
|anarana=The Cure
|anarana hafa=
|teraka=
|firenena= {{Fanjakana Mitambatra}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}

'''The Cure''' dia tarika pop/rock/wave/gothic [[Fanjakana Mitambatra|britanika]] niforona tamin'ny 1976 tao [[Crawley]], atsimon'i {{Angletera}}, tamin'ny anarana hoe ''Malice''. Rehefa niala ny mpikambana maromaro, dia nanova ny anarany ho ''Easy Cure'' ny tarika tamin'ny 1977 ary farany ho '''The Cure''' tamin'ny 1978.

Hatramin'izay, i [[Robert Smith]], izay volo lava sy tarehy voaloko no lasa olo-malaza ao amin'ny tarika, dia niasa ho mpitarika, mpamoron-kira ary mpihira. Izy ihany koa no hany mpikambana maharitra.

Ny tarika dia heverina ho mpisava lalana amin'ny karazana rock gothic.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
{{commonscat|The Cure}}
[[en:The Cure]]
[[sokajy:Tarika rock anglisy]]</text>
      <sha1>gcusjjqe815n46h8m7g59xffml1pd6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vonindraozy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300702</id>
    <revision>
      <id>1143964</id>
      <timestamp>2026-06-20T06:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1143964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="539" sha1="5q1os8soow156xktaxqvki911nv6nzb" xml:space="preserve">Ny '''vonindraozy''' dia voninkazo roa samy hafa ao amin'  ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'' sy ''[[Sarcolaenaceae]]'':

* ''[[Rosa chinensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; (''Rosaceae'') -- raozy
* ''[[Sarcolaena multiflora]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (''Sarcolaenaceae'') -- harongampanihy, helana, helanamadinika, maroravina, tavia, todingo, tsilaintsangy, tsilaitra, vandroza, voamasa, voandrongana, voandrozana, voasotalafa, vonindraozy.

== Jereo koa ==

* [[Vondroza]] (''[[Schizolaena parviflora]]'' &lt;small&gt;(F. Gérard) H. Perrier&lt;/small&gt;)</text>
      <sha1>5q1os8soow156xktaxqvki911nv6nzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143965</id>
      <parentid>1143964</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1143965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="544" sha1="27tt6rl4wqxku6ykzs5r0uoq12ov9af" xml:space="preserve">Ny '''vonindraozy''' dia voninkazo roa samy hafa ao amin'  ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'' sy ''[[Sarcolaenaceae]]'':

* ''[[Rosa chinensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; (''Rosaceae'') -- raozy
* ''[[Sarcolaena multiflora]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (''Sarcolaenaceae'') -- harongampanihy, helana, helanamadinika, maroravina, tavia, todingo, tsilaintsangy, tsilaitra, vandroza, voamasa, voandrongana, voandrozana, voasotalafa, vonindraozy.

== Jereo koa ==

* [[Vondroza]] (''[[Schizolaena parviflora]]'')
* ''[[Rosa]]'' (raozy)
* ''[[Sarcolaena]]''</text>
      <sha1>27tt6rl4wqxku6ykzs5r0uoq12ov9af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143970</id>
      <parentid>1143965</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="a4i0b4odejedc1muxwck7p9xl5low30" xml:space="preserve">Ny '''vonindraozy''' dia voninkazo roa samy hafa ao amin'  ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'' sy ''[[Sarcolaenaceae]]'':

* ''[[Rosa chinensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; (''Rosaceae'') -- raozy
* ''[[Sarcolaena multiflora]]'' &lt;small&gt;Thouars&lt;/small&gt; (''Sarcolaenaceae'') -- harongampanihy, helana, helanamadinika, maroravina, tavia, todingo, tsilaintsangy, tsilaitra, vandroza, voamasa, voandrongana, voandrozana, voasotalafa, vonindraozy.

== Jereo koa ==

* [[Vondroza]] (''[[Schizolaena parviflora]]'')
* ''[[Rosa (zavamaniry)|Rosa]]'' (raozy)
* ''[[Sarcolaena]]''</text>
      <sha1>a4i0b4odejedc1muxwck7p9xl5low30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raozy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300703</id>
    <redirect title="Rosa (zavamaniry)" />
    <revision>
      <id>1143968</id>
      <timestamp>2026-06-20T06:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Raozy]] ho [[Rosa (zavamaniry)]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1143968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="eyuytmsmi0hm2yztqyq51z4i9r80azx" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Rosa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>eyuytmsmi0hm2yztqyq51z4i9r80azx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rosales</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300704</id>
    <revision>
      <id>1143980</id>
      <timestamp>2026-06-20T08:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Filaharan-javamaniry mamony</comment>
      <origin>1143980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4755" sha1="1k58cwewd8tfpoedpiephkte7458wqo" xml:space="preserve">[[Sary:Illustration Rosa majalis0.jpg|vignette|561x561px|''Rosa cinnamomea'' L. sy ''Rosa rubiginosa'' L.]]
Ny '''Rosales''' dia filaharan-javamaniry [[Vony|mamony]] (anisan' ny ''[[Angiospermae]]'') roa [[ravin-tsimoka]] (anisan' ny ''[[Roa ravin-tsimoka|Dicotyledonae]]''). Anisan' ny mpikambana fantatra indrindra ao amin' ny Rosales ireto: ny [[raozy]] (''[[Rosa (zavamaniry)|Rosa]]''), ny [[frezy]] ([[Fragaria ×ananassa|''Fragaria'' ×''ananassa'']]),  ny [[paoma]] (''[[Malus domestica]]''), ny [[serizy]] (''[[Prunus]]''), ny [[poara]] (''[[Pyrus]]''), ny [[paiso]] (''[[Prunus persica]]''), ny [[mokonazy]] (''[[Ziziphus mucronata]], [[Ziziphus jujuba]], sns''), mônoko (''[[Ficus benghalensis]]''), [[fihamy]] (''[[Ficus grevei]]'', ''[[Ficus guatteriifolia]]'', sns), [[aviavy]] (''[[Ficus carica]], [[Ficus trichopoda]], [[Ficus megapoda]], sns''), [[voaroihazo]] (''[[Morus alba]]''), ny [[tsirapay]] (''[[Artocarpus altilis]]''), ary ny [[rongony]] (''[[Rongony|Cannabis]]''). Misy karazana 7&amp;nbsp;700 eo ho eo, izay mitsinjara amin' ny fianakaviana sivy sy amin' ny antokon-javamaniry 260 eo ho eo, ny Rosales. Fianakaviana filamatra ny ''[[Rosaceae]]''. Ny ''[[Myrtaceae|Moraceae]]'' (38/1&amp;nbsp;100) sy ny ''[[Urticaceae]]'' (54/2&amp;nbsp;600) ary ny ''Rosaceae'' (90/4&amp;nbsp;800) no fianakaviana lehibe indrindra telo voalohany.

== Taksônômia ==

=== Fanasokajiana klasika ===
Ao amin' ny fanasokajiana tranainy kokoa nataon' i Dahlgren dia ao amin' ny renifilaharana ''Rosiflorae'' (antsoina koa hoe ''Rosanae'') ny Rosales. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) izay efa lany andro dia pôlifiletika matetika ny filaharana Rosales. Izy io dia nahitana ny fianakaviana ''Rosaceae'' sy fianakaviana 23 hafa izay napetraka ao amin' ny filaharana isan-karazany ankehitriny. Indreto ireo fianakavina ireo sy ny filaharana nametrahana azy ireo taty aoriana araka ny fanasokajiana APG III:

* ''Alseuosmiaceae'' ([[Asterales]])
* ''Anisophylleaceae'' ([[Cucurbitales]])
* ''Brunelliaceae'' ([[Oxalidales]])
* ''Bruniaceae'' ([[Bruniales]])
* ''Byblidaceae'' ([[Lamiales]])
* ''Cephalotaceae'' (Oxalidales)
* ''Chrysobalanaceae'' ([[Malpighiales]])
* ''Columelliaceae'' (Bruniales)
* ''Connaraceae'' (Oxalidales)
* ''Crassulaceae'' ([[Saxifragales]])
* ''Crossosomataceae'' ([[Crossosomatales]])
* ''Cunoniaceae'' (Oxalidales)
* ''Davidsoniaceae'' (''Cunoniaceae'', Oxalidales)
* ''Dialypetalanthaceae'' (''[[Rubiaceae]]'', [[Gentianales]])
* ''Eucryphiaceae'' (''Cunoniaceae'', Oxalidales)
* ''Greyiaceae'' (''Melianthaceae'', Geraniales)
* ''Grossulariaceae'' ([[Saxifragales]])
* ''Hydrangeaceae'' ([[Cornales]])
* ''Neuradaceae'' ([[Malvales]])
* ''Pittosporaceae'' ([[Apiales]])
* ''Rhabdodendraceae'' ([[Caryophyllales]])
* ''Rosaceae'' (Rosales)
* Saxifragaceae (Saxifragales)
* Surianaceae ([[Fabales]])


=== Fanasokajiana APG (1998) ===
Araka ny ny [[Fanasokajiana APG|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana APG|filôjenetika APG]] (1998) dia ireto ny fianakaviana tao amin' ny Rosales:

* ''[[Barbeyaceae]]''
* ''[[Cannabaceae]]''
* ''[[Cecropiaceae]]''
* ''[[Celtidaceae]]''
* ''[[Dirachmaceae]]''
* ''[[Elaeagnaceae]]''
* ''[[Moraceae]]''
* ''[[Rhamnaceae]]''
* ''[[Rosaceae]]''
* ''[[Ulmaceae]]''
* ''[[Urticaceae]]''

=== Fanasokajiana APG II sy APG III ===
Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003) sy APG III (2009) dia tsy ahitana afa-tsy fianakaviana sivy:

* ''[[Barbeyaceae]]'' &lt;small&gt;Rendle (1916)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana [[Urticales]] nisy azy teo aloha
* ''[[Cannabaceae]]'' &lt;small&gt;Martinov (1820)&lt;/small&gt; (nampidirina ao ny ''[[Celtidaceae]]'') -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Dirachmaceae]]'' &lt;small&gt;Hutch. (1959)&lt;/small&gt; -- nesorina avy ao amin' ny filaharana [[Geraniales]]
* ''[[Elaeagnaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- nesorina avy ao amin' ny filaharana [[Proteales]]
* ''[[Moraceae]]'' &lt;small&gt;Gaudich. (1835)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Rhamnaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana [[Rhamnales]] nisy azy teo aloha
* ''[[Rosaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- mijanona ao amin' ny filaharana Rosales
* ''[[Ulmaceae]]'' &lt;small&gt;Mirb. (1815)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Urticaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; (nampidirina ao ny ''[[Cecropiaceae]]'') -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha

== Jereo koa ==

* [[Geraniales]] (filaharana misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)
* [[Proteales]] (filaharana misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)
* [[Rhamnales]] (filaharana tsy misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)

* [[Urticales]] (filaharana tsy misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)</text>
      <sha1>1k58cwewd8tfpoedpiephkte7458wqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143981</id>
      <parentid>1143980</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="c541dv40lwtou2czbn0hg4oqgnjh7na" xml:space="preserve">[[Sary:Illustration Rosa majalis0.jpg|vignette|561x561px|''Rosa cinnamomea'' L. sy ''Rosa rubiginosa'' L.]]
Ny '''Rosales''' dia filaharan-javamaniry [[Vony|mamony]] (anisan' ny ''[[Angiospermae]]'') roa [[ravin-tsimoka]] (anisan' ny ''[[Roa ravin-tsimoka|Dicotyledonae]]''). Anisan' ny mpikambana fantatra indrindra ao amin' ny Rosales ireto: ny [[raozy]] (''[[Rosa (zavamaniry)|Rosa]]''), ny [[frezy]] ([[Fragaria ×ananassa|''Fragaria'' ×''ananassa'']]),  ny [[paoma]] (''[[Malus domestica]]''), ny [[serizy]] (''[[Prunus]]''), ny [[poara]] (''[[Pyrus]]''), ny [[paiso]] (''[[Prunus persica]]''), ny [[mokonazy]] (''[[Ziziphus mucronata]], [[Ziziphus jujuba]], sns''), mônoko (''[[Ficus benghalensis]]''), [[fihamy]] (''[[Ficus grevei]]'', ''[[Ficus guatteriifolia]]'', sns), [[aviavy]] (''[[Ficus carica]], [[Ficus trichopoda]], [[Ficus megapoda]], sns''), [[voaroihazo]] (''[[Morus alba]]''), ny [[tsirapay]] (''[[Artocarpus altilis]]''), ary ny [[rongony]] (''[[Rongony|Cannabis]]''). Misy karazana 7&amp;nbsp;700 eo ho eo, izay mitsinjara amin' ny fianakaviana sivy sy amin' ny antokon-javamaniry 260 eo ho eo, ny Rosales. Fianakaviana filamatra ny ''[[Rosaceae]]''. Ny ''[[Myrtaceae|Moraceae]]'' (38/1&amp;nbsp;100) sy ny ''[[Urticaceae]]'' (54/2&amp;nbsp;600) ary ny ''Rosaceae'' (90/4&amp;nbsp;800) no fianakaviana lehibe indrindra telo voalohany.

== Taksônômia ==

=== Fanasokajiana klasika ===
Ao amin' ny fanasokajiana tranainy kokoa nataon' i Dahlgren dia ao amin' ny renifilaharana ''Rosiflorae'' (antsoina koa hoe ''Rosanae'') ny Rosales. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) izay efa lany andro dia pôlifiletika matetika ny filaharana Rosales. Izy io dia nahitana ny fianakaviana ''Rosaceae'' sy fianakaviana 23 hafa izay napetraka ao amin' ny filaharana isan-karazany ankehitriny. Indreto ireo fianakavina ireo sy ny filaharana nametrahana azy ireo taty aoriana araka ny fanasokajiana APG III:

* ''Alseuosmiaceae'' ([[Asterales]])
* ''Anisophylleaceae'' ([[Cucurbitales]])
* ''Brunelliaceae'' ([[Oxalidales]])
* ''Bruniaceae'' ([[Bruniales]])
* ''Byblidaceae'' ([[Lamiales]])
* ''Cephalotaceae'' (Oxalidales)
* ''Chrysobalanaceae'' ([[Malpighiales]])
* ''Columelliaceae'' (Bruniales)
* ''Connaraceae'' (Oxalidales)
* ''Crassulaceae'' ([[Saxifragales]])
* ''Crossosomataceae'' ([[Crossosomatales]])
* ''Cunoniaceae'' (Oxalidales)
* ''Davidsoniaceae'' (''Cunoniaceae'', Oxalidales)
* ''Dialypetalanthaceae'' (''[[Rubiaceae]]'', [[Gentianales]])
* ''Eucryphiaceae'' (''Cunoniaceae'', Oxalidales)
* ''Greyiaceae'' (''Melianthaceae'', Geraniales)
* ''Grossulariaceae'' ([[Saxifragales]])
* ''Hydrangeaceae'' ([[Cornales]])
* ''Neuradaceae'' ([[Malvales]])
* ''Pittosporaceae'' ([[Apiales]])
* ''Rhabdodendraceae'' ([[Caryophyllales]])
* ''Rosaceae'' (Rosales)
* Saxifragaceae (Saxifragales)
* Surianaceae ([[Fabales]])
=== Fanasokajiana APG (1998) ===
Araka ny ny [[Fanasokajiana APG|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana APG|filôjenetika APG]] (1998) dia ireto ny fianakaviana tao amin' ny Rosales:

* ''[[Barbeyaceae]]''
* ''[[Cannabaceae]]''
* ''[[Cecropiaceae]]''
* ''[[Celtidaceae]]''
* ''[[Dirachmaceae]]''
* ''[[Elaeagnaceae]]''
* ''[[Moraceae]]''
* ''[[Rhamnaceae]]''
* ''[[Rosaceae]]''
* ''[[Ulmaceae]]''
* ''[[Urticaceae]]''

=== Fanasokajiana APG II sy APG III ===
Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003) sy APG III (2009) dia tsy ahitana afa-tsy fianakaviana sivy:

* ''[[Barbeyaceae]]'' &lt;small&gt;Rendle (1916)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana [[Urticales]] nisy azy teo aloha
* ''[[Cannabaceae]]'' &lt;small&gt;Martinov (1820)&lt;/small&gt; (nampidirina ao ny ''[[Celtidaceae]]'') -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Dirachmaceae]]'' &lt;small&gt;Hutch. (1959)&lt;/small&gt; -- nesorina avy ao amin' ny filaharana [[Geraniales]]
* ''[[Elaeagnaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- nesorina avy ao amin' ny filaharana [[Proteales]]
* ''[[Moraceae]]'' &lt;small&gt;Gaudich. (1835)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Rhamnaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana [[Rhamnales]] nisy azy teo aloha
* ''[[Rosaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- mijanona ao amin' ny filaharana Rosales
* ''[[Ulmaceae]]'' &lt;small&gt;Mirb. (1815)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Urticaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; (nampidirina ao ny ''[[Cecropiaceae]]'') -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha

== Jereo koa ==

* [[Geraniales]] (filaharana misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)
* [[Proteales]] (filaharana misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)
* [[Rhamnales]] (filaharana tsy misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)

* [[Urticales]] (filaharana tsy misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)</text>
      <sha1>c541dv40lwtou2czbn0hg4oqgnjh7na</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1143985</id>
      <parentid>1143981</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1143985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="lgvfj4caqtf78vkg9e4io03o9rq8gdv" xml:space="preserve">[[Sary:Illustration Rosa majalis0.jpg|vignette|561x561px|''Rosa cinnamomea'' L. sy ''Rosa rubiginosa'' L.]]
Ny '''Rosales''' dia filaharan-javamaniry [[Vony|mamony]] (anisan' ny ''[[Angiospermae]]'') roa [[ravin-tsimoka]] (anisan' ny ''[[Roa ravin-tsimoka|Dicotyledonae]]''). Anisan' ny mpikambana fantatra indrindra ao amin' ny Rosales ireto: ny [[raozy]] (''[[Rosa (zavamaniry)|Rosa]]''), ny [[frezy]] ([[Fragaria ×ananassa|''Fragaria'' ×''ananassa'']]),  ny [[paoma]] (''[[Malus domestica]]''), ny [[serizy]] (''[[Prunus]]''), ny [[poara]] (''[[Pyrus]]''), ny [[paiso]] (''[[Prunus persica]]''), ny [[mokonazy]] (''[[Ziziphus mucronata]], [[Ziziphus jujuba]], sns''), mônoko (''[[Ficus benghalensis]]''), [[fihamy]] (''[[Ficus grevei]]'', ''[[Ficus guatteriifolia]]'', sns), [[aviavy]] (''[[Ficus carica]], [[Ficus trichopoda]], [[Ficus megapoda]], sns''), [[voaroihazo]] (''[[Morus alba]]''), ny [[tsirapay]] (''[[Artocarpus altilis]]''), ary ny [[rongony]] (''[[Rongony|Cannabis]]''). Misy karazana 7&amp;nbsp;700 eo ho eo, izay mitsinjara amin' ny fianakaviana sivy sy amin' ny antokon-javamaniry 260 eo ho eo, ny Rosales. Fianakaviana filamatra ny ''[[Rosaceae]]''. Ny ''[[Myrtaceae|Moraceae]]'' (38/1&amp;nbsp;100) sy ny ''[[Urticaceae]]'' (54/2&amp;nbsp;600) ary ny ''Rosaceae'' (90/4&amp;nbsp;800) no fianakaviana lehibe indrindra telo voalohany.

== Taksônômia ==

=== Fanasokajiana klasika ===
Ao amin' ny fanasokajiana tranainy kokoa nataon' i Dahlgren dia ao amin' ny renifilaharana ''Rosiflorae'' (antsoina koa hoe ''Rosanae'') ny Rosales. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) izay efa lany andro dia pôlifiletika matetika ny filaharana Rosales. Izy io dia nahitana ny fianakaviana ''Rosaceae'' sy fianakaviana 23 hafa izay napetraka ao amin' ny filaharana isan-karazany ankehitriny. Indreto ireo fianakavina ireo sy ny filaharana nametrahana azy ireo taty aoriana araka ny fanasokajiana APG III:

* ''Alseuosmiaceae'' ([[Asterales]])
* ''Anisophylleaceae'' ([[Cucurbitales]])
* ''Brunelliaceae'' ([[Oxalidales]])
* ''Bruniaceae'' ([[Bruniales]])
* ''Byblidaceae'' ([[Lamiales]])
* ''Cephalotaceae'' (Oxalidales)
* ''Chrysobalanaceae'' ([[Malpighiales]])
* ''Columelliaceae'' (Bruniales)
* ''Connaraceae'' (Oxalidales)
* ''Crassulaceae'' ([[Saxifragales]])
* ''Crossosomataceae'' ([[Crossosomatales]])
* ''Cunoniaceae'' (Oxalidales)
* ''Davidsoniaceae'' (''Cunoniaceae'', Oxalidales)
* ''Dialypetalanthaceae'' (''[[Rubiaceae]]'', [[Gentianales]])
* ''Eucryphiaceae'' (''Cunoniaceae'', Oxalidales)
* ''Greyiaceae'' (''Melianthaceae'', Geraniales)
* ''Grossulariaceae'' ([[Saxifragales]])
* ''Hydrangeaceae'' ([[Cornales]])
* ''Neuradaceae'' ([[Malvales]])
* ''Pittosporaceae'' ([[Apiales]])
* ''Rhabdodendraceae'' ([[Caryophyllales]])
* ''Rosaceae'' (Rosales)
* Saxifragaceae (Saxifragales)
* Surianaceae ([[Fabales]])
=== Fanasokajiana APG (1998) ===
Araka ny ny [[Fanasokajiana APG|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana APG|filôjenetika APG]] (1998) dia ireto ny fianakaviana tao amin' ny Rosales:

* ''[[Barbeyaceae]]''
* ''[[Cannabaceae]]''
* ''[[Cecropiaceae]]''
* ''[[Celtidaceae]]''
* ''[[Dirachmaceae]]''
* ''[[Elaeagnaceae]]''
* ''[[Moraceae]]''
* ''[[Rhamnaceae]]''
* ''[[Rosaceae]]''
* ''[[Ulmaceae]]''
* ''[[Urticaceae]]''

=== Fanasokajiana APG II sy APG III ===
Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003) sy APG III (2009) dia tsy ahitana afa-tsy fianakaviana sivy:

* ''[[Barbeyaceae]]'' &lt;small&gt;Rendle (1916)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana [[Urticales]] nisy azy teo aloha
* ''[[Cannabaceae]]'' &lt;small&gt;Martinov (1820)&lt;/small&gt; (nampidirina ao ny ''[[Celtidaceae]]'') -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Dirachmaceae]]'' &lt;small&gt;Hutch. (1959)&lt;/small&gt; -- nesorina avy ao amin' ny filaharana [[Geraniales]]
* ''[[Elaeagnaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- nesorina avy ao amin' ny filaharana [[Proteales]]
* ''[[Moraceae]]'' &lt;small&gt;Gaudich. (1835)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Rhamnaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana [[Rhamnales]] nisy azy teo aloha
* ''[[Rosaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; -- mijanona ao amin' ny filaharana Rosales
* ''[[Ulmaceae]]'' &lt;small&gt;Mirb. (1815)&lt;/small&gt; -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha
* ''[[Urticaceae]]'' &lt;small&gt;Juss. (1789)&lt;/small&gt; (nampidirina ao ny ''[[Cecropiaceae]]'') -- nofoanana ny filaharana Urticales nisy azy teo aloha

== Jereo koa ==

* [[Geraniales]] (filaharana misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)
* [[Proteales]] (filaharana misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)
* [[Rhamnales]] (filaharana tsy misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV, notsinjarana amin' ny filaharana Rosales sy [[Vitales]])

* [[Urticales]] (filaharana tsy misy ao amin' ny fanasokajiana APG III sy APG IV)</text>
      <sha1>lgvfj4caqtf78vkg9e4io03o9rq8gdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frezy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300705</id>
    <redirect title="Fragaria ×ananassa" />
    <revision>
      <id>1143989</id>
      <timestamp>2026-06-20T08:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Frezy]] ho [[Fragaria ×ananassa]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1143989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="h3fiw0u4xem5xlcw9y60fzyxf3omeu4" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Fragaria ×ananassa]]</text>
      <sha1>h3fiw0u4xem5xlcw9y60fzyxf3omeu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox danse</title>
    <ns>10</ns>
    <id>300706</id>
    <revision>
      <id>1143994</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{Infobox  | nom = Basesa | origine = Madagascar | région = Côte Est de Madagascar | groupe_ethnique = Betsimisaraka | type = Danse traditionnelle | accompagnement = Angorodao, pianô, amponga }} »</comment>
      <origin>1143994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="ma8b33wuxxjd6fyl9z44pdwg2mki96p" xml:space="preserve">{{Infobox 
| nom = Basesa
| origine = Madagascar
| région = Côte Est de Madagascar
| groupe_ethnique = Betsimisaraka
| type = Danse traditionnelle
| accompagnement = Angorodao, pianô, amponga
}}</text>
      <sha1>ma8b33wuxxjd6fyl9z44pdwg2mki96p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300707</id>
    <revision>
      <id>1144001</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Rosaceae</comment>
      <origin>1144001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="6gcmm2ad5rh7wvtvcf4rpvhoqifpaj5" xml:space="preserve">[[Sary:Pommier.jpg|vignette|366x366px|Foto-paoma misy voany (''[[Malus domestica]]'')]]
Ny '''''Malus''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', fantatra amin' ny anarana hoe '''paoma'''. Zavamaniry matanjaka manana toetra mahasoa maro ny karazana ao aminy. Ity antoko ity dia ahitana karazana hazo na hazobotry efapolo eo ho eo, ny tena manan-danja indrindra amin' ny sakafon' olombelona dia ny paoma famboly (''[[Malus domestica]]''). Ankehitriny dia zana-karazana sy ovan-karazana ambolena 20&amp;nbsp;000 mahery no fantatra. Na dia mamokatra vony sy voa aza ny hazo paoma rehetra, dia misy ny karazana ambolena hatao haingo fotsiny noho ny voniny na ny voany mahafinaritra.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana sy ny safiotra ao amin' ny antoko Malus araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(13&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2017)&lt;/small&gt;:

* ''Malus angustifolia'' (Aiton) Michx.
* ''Malus arnoldiana'' (Rehder) Rehder
* ''Malus asiatica'' Nakai
* ''Malus baccata'' (L.) Borkh.
* ''Malus bracteata'' Rehder
* ''Malus chitralensis'' Vassilcz.
* ''Malus coronaria'' (L.) Mill.
* ''Malus daochengensis'' C.L.Li
* ''Malus dasyphylla'' Borkh.
* ''Malus dawsoniana'' Rehder
* ''[[Malus domestica]]'' Borkh.
* ''Malus doumeri'' (Bois) A.Chev.
* ''Malus florentina'' (Zuccagni) C.K.Schneid.
* ''Malus floribunda'' Siebold ex Van Houtte
* ''Malus fusca'' (Raf.) C.K.Schneid.
* ''Malus glabrata'' Rehder
* ''Malus glaucescens'' Rehder
* ''Malus halliana'' Koehne
* ''Malus honanensis'' Rehder
* ''Malus hupehensis'' (Pamp.) Rehder
* ''Malus ioensis'' (Alph.Wood) Britton
* ''Malus jinxianensis'' J.Q.Deng &amp; J.Y.Hong
* ''Malus kansuensis'' (Batalin) C.K.Schneid.
* ''Malus kirghisorum'' Al.Fed. &amp; Fed.
* ''Malus komarovii'' (Sarg.) Rehder
* ''Malus lancifolia'' Rehder
* ''Malus leiocalyca'' S.Z.Huang
* ''Malus mandshurica'' (Maxim.) Kom. ex Juz.
* ''Malus manshurica'' (Maxim.) Kom. ex Skvortsov
* ''Malus melliana'' (Hand.-Mazz.) Rehder
* ''Malus micromalus'' Makino
* ''Malus montana'' Uglitzk.
* ''Malus muliensis'' T.C.Ku
* ''Malus niedzwetzkyana'' Dieck ex Koehne
* ''Malus ombrophila'' Hand.-Mazz.
* ''Malus orientalis'' Uglitzk. ex Juz.
* ''Malus pallasiana'' Juz.
* ''Malus platycarpa'' Rehder
* ''Malus praecox'' (Pall.) Borkh.
* ''Malus prattii'' (Hemsl.) C.K.Schneid.
* ''Malus prunifolia'' (Willd.) Borkh.
* ''Malus pumila'' Mill.
* ''Malus ×purpurea'' (E.Barbier) Rehder
* ''Malus robusta'' (CarriŠre) Rehder
* ''Malus rockii'' Rehder
* ''Malus sachalinensis'' Kom. ex Juz.
* ''Malus sargentii'' Rehder
* ''Malus sieboldii'' (Regel) Rehder
* ''Malus sieversii'' (Ledeb.) M.Roem.
* ''Malus sikkimensis'' (Wenz.) Koehne ex C.K.Schneid.
* ''Malus soulardii'' (L.H.Bailey) Britton
* ''Malus spectabilis'' (Sol.) Borkh.
* ''Malus spontanea'' (Makino) Makino
* ''Malus sylvestris'' (L.) Mill.
* ''Malus toringo'' (Siebold) Siebold ex de Vriese
* ''Malus toringoides'' (Rehder) Hughes
* ''Malus transitoria'' (Batalin) C.K.Schneid.
* ''Malus trilobata'' (Labill. ex Poir.) C.K.Schneid.
* ''Malus tschonoskii'' (Maxim.) C.K.Schneid.
* ''Malus turkmenorum'' Juz. &amp; Popov
* ''Malus yunnanensis'' (Franch.) C.K.Schneid.
* ''Malus zumi'' (Matsum.) Rehder

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>6gcmm2ad5rh7wvtvcf4rpvhoqifpaj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paoma (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300708</id>
    <redirect title="Malus domestica" />
    <revision>
      <id>1144003</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Paoma (zavamaniry)]] ho [[Malus domestica]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1144003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="2kpfejld7hwdtwcwi55wye1y9kt8itd" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Malus domestica]]</text>
      <sha1>2kpfejld7hwdtwcwi55wye1y9kt8itd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Momo jaomanonga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300709</id>
    <revision>
      <id>1144021</id>
      <timestamp>2026-06-20T11:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ambanivolo</username>
        <id>31213</id>
      </contributor>
      <comment>Namorona Momo Jaomanonga</comment>
      <origin>1144021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="46ii0wybhh03oip7mdzdmzaogfdgrz0" xml:space="preserve">'''Momo Jaomano''' dia Poeta Malagasy avy amin'ny faritra avaratr'i Madagasikara,faritany Diana,distrika Ambanja na Sambirano.Izy dia lelahy 33 taona Ary mitantana ny fileovamparitra Ny serasera sy Kolontsaina faritany DIANA
'''Texte en gras'''</text>
      <sha1>46ii0wybhh03oip7mdzdmzaogfdgrz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144024</id>
      <parentid>1144021</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ambanivolo</username>
        <id>31213</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy mombamomba azy</comment>
      <origin>1144024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="5psk0vh0nst5r6aruz9v82fgw1dcd62" xml:space="preserve">'''Momo Jaomano na Fabio Tinogny''' dia Poeta Malagasy avy amin'ny faritra avaratr'i Madagasikara,faritany Diana,distrika Ambanja na Sambirano.Izy dia lelahy 33 taona Ary mitantana ny fileovamparitra Ny serasera sy Kolontsaina faritany DIANA
Anisan'ny tena nahafantarana azy ny amboaran-tononkalo  Taratasy zaman'i Jao</text>
      <sha1>5psk0vh0nst5r6aruz9v82fgw1dcd62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144032</id>
      <parentid>1144024</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ambanivolo</username>
        <id>31213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1144032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319" sha1="ofogxveszdu9ar9p55oxz3kp62hjep9" xml:space="preserve">'''Momo Jaomano ''' na Fabio Tinogny dia Poeta Malagasy avy amin'ny faritra avaratr'i Madagasikara,faritany Diana,distrika Ambanja na Sambirano.Izy dia lelahy 33 taona Ary mitantana ny fileovamparitra Ny serasera sy Kolontsaina faritany DIANA
Anisan'ny tena nahafantarana azy ny amboaran-tononkalo  Taratasy zaman'i Jao</text>
      <sha1>ofogxveszdu9ar9p55oxz3kp62hjep9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Jaovelo-Djao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300710</id>
    <revision>
      <id>1144025</id>
      <timestamp>2026-06-20T11:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anjarasoa Valérie</username>
        <id>40070</id>
      </contributor>
      <comment>Namorona Robert Jaovelo-Djao</comment>
      <origin>1144025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="lr8kwmjctrhgty6t1obejg7zpm7elo9" xml:space="preserve"> '''Robert Jaovelo-Djao'''dia pretra, manam-pahaizana momba n'y antropolojia,nankalaza n'y faha 50 taona mahay pretra tao amin' ny paroasy Pierre et Paul Nosy be hell ville ny alahady faha 10 novembra teolojiana et etnôlôga.</text>
      <sha1>lr8kwmjctrhgty6t1obejg7zpm7elo9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144028</id>
      <parentid>1144025</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anjarasoa Valérie</username>
        <id>40070</id>
      </contributor>
      <origin>1144028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="t57il7cgimopxbna1bf65vac4gufm0z" xml:space="preserve"> '''Robert Jaovelo-Djao'''dia pretra, manam-pahaizana momba ny antropolojia,nankalaza n'y faha 50 taona mahay pretra tao amin' ny paroasy Pierre et Paul Nosy be hell ville ny alahady faha 10 novembra teolojiana et etnôlôga.</text>
      <sha1>t57il7cgimopxbna1bf65vac4gufm0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1144029</id>
      <parentid>1144028</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anjarasoa Valérie</username>
        <id>40070</id>
      </contributor>
      <origin>1144029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="ddksjq1h223vwejy5v0fi722rbowge9" xml:space="preserve">'''Robert Jaovelo-Djao''' dia pretra, manam-pahaizana momba ny antropolojia,nankalaza n'y faha 50 taona mahay pretra tao amin' ny paroasy Pierre et Paul Nosy be hell ville ny alahady faha 10 novembra teolojiana et etnôlôga.</text>
      <sha1>ddksjq1h223vwejy5v0fi722rbowge9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sophie Ravelomanantsoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300711</id>
    <revision>
      <id>1144026</id>
      <timestamp>2026-06-20T11:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soa.joe.P</username>
        <id>37194</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « I Sophie Ravelomanantsoa dia mpanoratra,mpamokatra fandaharana ary mpilalao tantara tao amin'ny Radio Nationaly Malagasy. Izy ihany koa dia tsy zovina raha teo amin'ny sehatry ny haino aman-jery sy ny teatra teto Madagasikara, ary fantatra tamin'ny feo kanto sy mirindra »</comment>
      <origin>1144026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="256op17yi9iikm8zgeh4e5nk1syiafi" xml:space="preserve">I Sophie Ravelomanantsoa dia mpanoratra,mpamokatra fandaharana ary mpilalao tantara tao amin'ny Radio Nationaly Malagasy. Izy ihany koa dia tsy zovina raha teo amin'ny sehatry ny haino aman-jery sy ny teatra teto Madagasikara, ary fantatra tamin'ny feo kanto sy mirindra</text>
      <sha1>256op17yi9iikm8zgeh4e5nk1syiafi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>