Antananarivo

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Antananarivo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1186</id>
    <revision>
      <id>1149403</id>
      <parentid>1149311</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova tsipelina diso</comment>
      <origin>1149403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14910" sha1="a0b1b4jfkc156xo9u6q5v2m5vlzdki2" xml:space="preserve">{{coord|-18.913680|47.536130}}
{{infobox tanàna
|anarana=Antananarivo
|faritany=[[Faritanin'i Antananarivo| Antananarivo]]
|faritra=[[Analamanga]]
|ben'ny tanàna= Harilala Ramanantsoa
|isam-ponina=1054649
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=Antananarivo_City_Hall_on_Avenue_de_l%27Ind%C3%A9pendance_street.jpg
}}
[[Sary:Coat of arms of Antananarivo.svg|alt=Ampingan'Antananarivo anaty mahitsizoro efatra miloko mavo sy manga, maneho ny rano sy ny vary tsy mifanary na antsaha na an-tanàna. Ny mahitsizoro voalohany ambony ankavia miloko mavo ahitana sary lohan'omby miloko manga ao anatiny. Ny mahitsizoro faharoa eo ambony ankavanana kosa miloko manga ahitana sary &quot;fleur de lys&quot; ao anatiny izay lazaina ho fanehoana ny vary nefa kosa karazana fanehoam-piandrianan'i Lafrantsa kosa (sary famantarana ny fiandrianana frantsay). Ny mahitsizoro fahatelo eo ambany ankavia kosa dia mitovy amin'ilay voalaza eo amin'ny loko manga faharoa teo ihany ary ny mahitsizoro fahefatra dia mitovy amin'ny loko mavo voalaza voalohany.|vignette|Ampinga famantarana an'Antananarivo.]]
'''Antananarivo''' no [[renivohitra]] ara-pôlitika sy ara-toekaren' i [[Madagasikara]]. Ny dikan' ny anarana hoe ''Antananarivo'' dia &quot;Tanànan' ny Arivolahy&quot; mifandraika  amin'ny teny tarigetran'ny tanàna manao hoe [https://www.madagascarautrement.com/antananarivo/ &quot;Ny arivolahy tsy maty indray andro&quot;]. Antananarivo no mitondra ny [[faritanin' Antananarivo]], izay manana velarantany 58 283 km2, sady tena eo anivon' ny Nosy. Manana faritra efatra ny faritanin'Antananarivo dia [[Faritra Analamanga|Analamanga]], [[Faritra Itasy|Itasy]], [[Faritra Vakinankaratra|Vakinankaratra]] ary [[Faritra Bongolava|Bongolava]]. Ny tanànan' Antananarivo renivohitra kosa dia eo amin' ny 1254 m ny hahavony mihoatra amin' ny ranomasina ([[araben'ny fahaleovantena|Araben'ny Fahaleovantena]]); 1282 m ([[Lapan'Andafiavaratra]]), 1468 m ([[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]]).

== Jeografia ==
Eo ampovoan' ny Nosin' i Madagasikara no misy an' Antananarivo, any atsimo-andrefanan' ny [[Ranomasimbe Indianina]].

=== Vohon-tany ===
Azo lazaina ho ranoiray ny firafitry ny vohon-taniny raha miohatra amin' ireo faritany sasany toa an' i [[Fianarantsoa]] na [[Toamasina]]. Any avaratra, misy an' i [[Tamponketsa]] dia tany karankaina; zara raha mahavokatra kely horaofin' ny biby fiompy ny any [[Bongolava]] any andrefana. Ny any atsimo no manan-karena, izay ahitana ny onin' i [[Mania]]. Any atsinanana kosa dia voafaritr' ireo harambato mitatao ny lemak' i [[Moramanga]] sy [[Anjiro]] amin' ny lafiny iray ary ny debok' [[Alaotra]] amin' ny ankilany. Ny salan' ny haavon' ny tendrombohitra dia 1 300 m, fa ny avo indrindra dia [[Tsiafajavona]], 2 700 m, ao amin' ny vondron-tendrombohitr'[[Ankaratra]]. Maro ny ony miandoha avy any [[Itasy]] sy [[Vakinankaratra]] no miantoka ny famatsian-drano ny faritra manodidina. Ny fiandohan' ny onin' i [[Mahajamba]] dia avy ao [[Anjozorobe]]; i [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] avy ao [[Ambohidratrimo]]; [[Ikopa]] sy i [[Sisaony]] avy any Ankaratra; [[Isandrano]] avy any [[Miarinarivo]]; i [[Manambolo]] avy any [[Tsiroanomandidy]]; i[[Sakay]] sy i [[Lily]] avy any Itasy, i [[Kitsamby]] avy any [[Arivonimamo]] ary i [[Onive]] avy any [[Antsirabe]].

=== Toetany ===
Ny toetrany eto Antananarivo dia araka ny fanasokajian' i Köppen ny toetany dia ''Cwb'' izany hoe manana [[toetany trôpikaly]] antonontonony noho ny haavon' ny tany. Amin' ny volana Oktobra hatramin' ny volana Marsa dia mafana ny andro ary mety mahatratra hatrany amin' ny 35°C any ho any ny [[mari-pana]], amin' io enim-bolana io dia mahery ny 50 mm isam-bolana ny latsak' orana. Amin' ny volana Aprily ka hatramin' ny volana Septambra dia antonontonony ny hafanana. Amin' io enim-bolana io dia latsaky ny 50 mm ny latsak' orana. 
{{Weather box
|location = Antananarivo
|metric first = y
|single line = y
|Jan record high C = 33
|Feb record high C = 32
|Mar record high C = 31
|Apr record high C = 31
|May record high C = 29
|Jun record high C = 27
|Jul record high C = 27
|Aug record high C = 29
|Sep record high C = 33
|Oct record high C = 35
|Nov record high C = 34
|Dec record high C = 33
|year record high C = 35
|Jan high C = 27.7
|Feb high C = 25.9
|Mar high C = 25.4
|Apr high C = 24.8
|May high C = 22.9
|Jun high C = 20.9 
|Jul high C = 20.2
|Aug high C = 20.6
|Sep high C = 23.0
|Oct high C = 25.2
|Nov high C = 26.0
|Dec high C = 25.8
|year high C = 24.0
|Jan low C = 16.6
|Feb low C = 16.9
|Mar low C = 16.3
|Apr low C = 15.2
|May low C = 12.9
|Jun low C = 10.8
|Jul low C = 10.3
|Aug low C = 10.3
|Sep low C = 11.3
|Oct low C = 13.4
|Nov low C = 15.1
|Dec low C = 16.3
|year low C = 13.8
|Jan record low C = 12
|Feb record low C = 11
|Mar record low C = 11
|Apr record low C = 7
|May record low C = 4
|Jun record low C = 1
|Jul record low C = 3
|Aug record low C = 2
|Sep record low C = 3
|Oct record low C = 6
|Nov record low C = 6
|Dec record low C = 11
|year record low C = 1
|Jan rain mm = 270.4
|Feb rain mm = 256.9
|Mar rain mm = 183.1
|Apr rain mm = 50.5
|May rain mm = 20.1
|Jun rain mm = 7.2
|Jul rain mm = 11.1
|Aug rain mm = 15.0
|Sep rain mm = 9.5
|Oct rain mm = 66.6
|Nov rain mm = 170.8
|Dec rain mm = 304.1
|year rain mm = 1365.3
|Jan rain days = 18
|Feb rain days = 17
|Mar rain days = 17
|Apr rain days = 9
|May rain days = 6
|Jun rain days = 6
|Jul rain days = 8
|Aug rain days = 9
|Sep rain days = 4
|Oct rain days = 8
|Nov rain days = 14
|Dec rain days = 20
|Jan sun = 210.8
|Feb sun = 179.2
|Mar sun = 198.4
|Apr sun = 219.0
|May sun = 229.4
|Jun sun = 207.0
|Jul sun = 213.9
|Aug sun = 235.6
|Sep sun = 249.0
|Oct sun = 251.1
|Nov sun = 234.0
|Dec sun = 201.5
|source 1 = [[World Meteorological Organisation]] ([[United Nations|UN]]) &lt;ref name= &quot;WMO&quot; &gt;{{cite web
  | url = http://worldweather.wmo.int/004/c00007.htm
  | title = World Weather Information Service - Antananarivo
  | accessdate = 2010-05-04
  | publisher = Direction of Meteorology and Hydrology, Madagascar
  | date = June 2011
  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100418185359/http://worldweather.wmo.int/004/c00007.htm
  | archivedate = 2010-04-18
  | deadurl = no
  }}&lt;/ref&gt;
|source 2 = BBC Weather &lt;ref name=&quot;weather1&quot;&gt;{{cite web
| url =http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT000340
| title =Average Conditions Antananarivo, Madagascar
| accessdate =September 9, 2009
| publisher =BBC Weather
| archiveurl =https://web.archive.org/web/20050526093504/http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT000340
| archivedate =2005-05-26
}}&lt;/ref&gt;
|date=February 2012
|source 3 = [[Hong Kong Observatory]]&lt;ref&gt;{{cite web
   |url=http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/africa/ken_madg/antananarivo_e.htm
   |title=Climatological Normals of Antananarivo
   |accessdate=
   |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703232944/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/africa/ken_madg/antananarivo_e.htm
   |archivedate=2017-07-03
   }}&lt;/ref&gt;
}}
== Tantara ==

=== Faha mpanjaka ===

==== Ny tanàna sy ny lapa ary ny rova ====
[[File:Lake Anosy, Central Antananarivo, Capital of Madagascar, Photo by Sascha Grabow.jpg|thumb|left|275px|Ny farihin' Anosy dia miendrika fo maratra ary misy tsangam-bato afovoany nanoratana ny anaran' ireo maherifon' ny ady lehibe faharoa Malagasy sy Frantsay]]
Teo Ambohimitsimbina (na Ambohimitsingina) no nisy ny rova tany amboalohany (fiantombohan’ ny taonjato faha-17) vao nafindra teo avaratr’ Ambohimitsimbina amin’ ny toerana misy ny rovan’ Antananarivo ankehitrio. Tao anatin' ny rova dia maro ireo lapa niorina ka saika niorina atsimo nianavaratra izy ireny, ka ny lapa tranainy indrindra no any atsimo indrindra ary ny lapa tanora indrindra no avaratra indrindra ka toy izao izany: eroa atsimo indrindra i Besakana izay naorin' [[Andrianjaka]]; teo avarabaratr' i Besakana kosa no naorin' [[Andrianampoinimerina]] i Mahitsielafanjaka sy Felatanambola (ity Felatanambola ity dia efa rava ka teo no nanorenana an' i Manjakamiadana); teo avaratr' i Mahitsielafanjaka kosa no naorin-d[[Radama Voalohany|Radama I]] ny Tranovola ho tranon-d[[Rasalimo]]; teo amin' ny Felatanambola fahiny no naorin-d[[Ranavalona I]] i Volamahitsy izay lasa Manjakamiadana rehefa nofonosina vato; ary farany ny Tranovola izay tranon-dRasalimo sy avaratra indrindra dia nataon-dRanavalona I ho tranon-dRakoto zanany ([[Radama II]]) fa i Manampisoa kosa dia teto atsimon' i Manjakamiadana no naorin-d[[Rasoherina]] (io Manampisoa io no tsy tahaka izany). Tamin-dRadama I dia nisy rova miisa roa teo Antananarivo ka ny &quot;rova atsimo&quot; dia ireo misy ny lapa tranainy toa an' i Besakana sy ny manodidina azy. Ny &quot;rova avaratra&quot; kosa izay nataon-dRadama hisy ny lapany dia eo avaratry ny rova atsimo. Ny lapa tamin' ny Rova atsimo no natao fametrahana ny fatin' ny mpanjaka niamboho nanomboka tamin-dRadama I.

Teo Antananarivo ihany, Andriatsimitoviaminandriandehibe nanjaka teo tamin' ny taonjato faha-18 dia nanana zanaka roalahy dia Lambotsitakatra sy [[Andriamasinavalona]], koa nozarain' Andriatsimitoviaminandriandehibe roa ny fanjakany ka Antananarivo, [[Ambohimanga]] sy [[Ambohidrabiby]] ary ny avaratra rehetra amin' ny fanjakany dia nomeny an' i Lambotsitakatra zanany lahimatoa ary [[Alasora]], [[Ambohimanjaka]] sy [[Antanamalaza]], sy Fandana sy [[Ambohimanambola]] dia nomeny an' Andriamasinavalona izay zandry olona.

Teo Antananarivo hatrany, [[Andrianampoinimerina]] dia nanorina tanàna voahodidina hadivory hoan' ny andriana, ka teo ambany avaratry ny rovan' Antananarivo, teo Andohalo, no nanorenany izany ka ny Andriamasinavalona, ny [[Andriandoriamanjaka]], ny [[Andriatompokoindrindra|Andriantompokoindrindra]], Ny [[Andriandranando]], ny Andrianamboninolona, ary ny terak’i Raberanto avy ao [[Ambodifahitra]] no nahazo nonina tao anatin' io faritr' Andohalo voahodidina hadivory io. Ny havan’ andriana, ny hova ary ny mpanompo dia tsy nahazo zara tany sy tsy nahazo nonina tao anatin' io faritr' Andohalo voahodidina hadivory io.

== Fizahan-tany ==
Antananarivo dia tsy dia manana toerana mahasarika ny mpizaha tany loatra mihoatra ireo faritany hafa. Ny tena misongadina dia ny [[Valan-javamaniry amam-bibin' i Tsimbazaza|valan-javabohary Tsimbazaza]].

== Ny fitaterana : ==
Ny fiainana sy ny fitaterana ao Antananarivo (renivohitr'i Madagasikara) dia ahitana fahasahiranana maro nefa ahitana fitaovana mampiavaka ny renivohitra ihany koa. Natao hanaraka ny zava-misy ankehitriny ny antsipiriany:[https://newsmada.com]

Ny fitaterana mampitohy ny tanàna dia miankina tanteraka amin'ny fiarakodia iombonana (Taxi-be), saingy misedra olana lehibe ny mpandeha amin'ny andavanandro.

Ny fitohanan'ny fiara (embouteillages) : olana goavana isan'andro ny fitohanan'ny fifamoivoizana izay mandany fotoana mihoatra ny adiny iray na roa vao tonga amin'ny toerana aleha. Tery ny lalana ary mitombo hatrany ny isan'ny fiara, ny posiposy, ary ny mpandeha an-tongotra.[https://www.aa.com.tr https ://www.aa.com.tr]

Ny Krizy sy ny fitokonana: matetika misy ny disadisa eo amin'ny mpitondra taxi-be sy ny fanjakana (toy ny fitokonana goavana niseho tamin'ny Jona 2026) vokatry ny sazy na ny fatiantoka mahazo ny mpitatitra, ka manery ny vahoaka handeha an-tongotra lavitra. Mba hamonjena ny mpandeha dia nisy ny fotoana nandefasan'ny fanjakana fiara ( bus) manokana maimaimpoana.[https://www.aa.com.tr]

Ny kodiaran-droa (Taxi-moto) sy ny Taxi: Mitombo ny fampiasana kodiaran-droa (taxi-moto) mba hialana amin'ny fitohanana na dia mbola iadian-kevitra aza ny lalàna mifehy azy. Ny taxi kosa dia lafo vidy kokoa saingy ampiasain'ny olona rehefa maika na misy entana.[https://www.aa.com.tr]

== Mponina ==
[[Merina]] no iantsoana ireo tompon-tany fa noho ny maha renivohitra an' Antananarivo dia hita ao daholo ireo [[Foko eto Madagasikara|foko]] isan-karazany ao Madagasikara.

Misy fiantraikany mivantana amin'ny fahasalaman'ny mponina sy ny toekarena ny fitaterana sy ny fahasahiranana ara-tsosialy.[https://www.mobiliseyourcity.net]

Ny fitohanan'ny fiara (Embouteillage) : mandany fotoana eo amin'ny 1 ka hatramin'ny 2 ora isan'andro eny an-dalana ny mponina mandritra ny ora fidirana sy firavana (heures de pointe).

Ny fidiram-bola sy asa: mifantoka amin'ny varotra madinika, ny asa birao, ary ny asa tànana ny ankamaroan'ny olona. Mavesatra amin'ny fahefa-mividy anefa ny saran-dalan'ny fitaterana maoderina (toy ny train) raha oharina amin'ny karama antonony.[https://www.temoignages.re]
== Tanàna namana ==
* [[Yerevan]], {{Armenia}}
* [[New York]], {{Etazonia}}
* [[Suzhou]], {{Sina}}
* [[Nice]], {{Frantsa}}
* [[Vorkuta]], {{Rosia}}
* [[Montréal]], {{Kanada}}
* [[Cairo]], {{Ejipta}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/cooperation-jumelage-de-la-ville-dantananarivo-avec-le-caire/ |title=Antananarivo avec le Caire |access-date=2024-05-31 |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531071649/https://midi-madagasikara.mg/cooperation-jumelage-de-la-ville-dantananarivo-avec-le-caire/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Sary ==
&lt;gallery&gt;
Image:Antananarivo (atamari).jpg|Antananarivo, Madagascar
Image:Antananarivo Rova-Palast.jpg|Photographie
Image:Antananarivo - Analakely.jpg|[[Analakely]]
Image:Antananarivo (atamari).jpg|Antananarivo
Image:Antananarivo02.jpg|La ville haute
Image:Tana_De_nuit.jpg|Antananarivo, amin'ny alina
Image:Vue_Sur_Tana.jpg|Jery an'Antananarivo
Image:Antananarivo03.jpg|Trano maromaro
Image:Antananarivo05.jpg|Tohatoha-baton'Ambondrona
Image:Antananarivo Rova-Palast.jpg|Vue d'Antananarivo
Image:Antananarivo08.jpg|Avenue de l'Indépendance
Image:Antananarivo09.jpg|Avenue de l'Indépendance
File:Air Madagascar Office Analakely Antananarivo Madagascar.jpg|Siège social d'[[Air Madagascar]]
&lt;/gallery&gt;

== Jereo koa ==
'''Renivohi-paritany eto Madagasikara'''

* [[Antananarivo]] - [[Antsiranana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Mahajanga]] - [[Toamasina]] - [[Toliara]]

'''Renivohi-paritra eto Madagasikara'''

* [[Ambatondrazaka]] - [[Ambositra]] - [[Ambovombe]] - [[Antananarivo]] - [[Antsirabe]] - [[Antsiranana]] - [[Antsohihy]] - [[Farafangana]] - [[Fenoarivo Atsinanana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Ihosy]] - [[Maevatanana]] - [[Mahajanga]] - [[Maintirano]] - [[Manakara]] - [[Mananjary]] - [[Miarinarivo]] - [[Morondava]] - [[Sambava]] - [[Toamasina]] - [[Tôlanaro]] - [[Toliara]] - [[Tsiroanomandidy]]
'''Tendrombohitra roa ambin' ny folo'''

* [[Tendrombohitra roa ambin' ny folo masina ao Imerina]]
* [[Alasora]] - [[Ambohidrabiby]] - [[Imerimanjaka]] - [[Ampandrana]] -[[Ilafy]] - [[Analamanga (havoana)|Analamanga]] - [[Ambohimanga]] - [[Antsahadinta]] - [[Ambohitrontsy]] - [[Imerimandroso]] - [[Ikaloy]] - [[Namehana]].

== Tsiahy ==
{{ref}}
{{kaomininan'ny Faritra Analamanga}}
[[sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Madagasikara]]
[[Sokajy:Renivohitra]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]]
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>a0b1b4jfkc156xo9u6q5v2m5vlzdki2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149404</id>
      <parentid>1149403</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1149404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14909" sha1="8wlekbl50m2p76uect7bwq0p4si368q" xml:space="preserve">{{coord|-18.913680|47.536130}}
{{infobox tanàna
|anarana=Antananarivo
|faritany=[[Faritanin'i Antananarivo| Antananarivo]]
|faritra=[[Analamanga]]
|ben'ny tanàna= Harilala Ramanantsoa
|isam-ponina=1054649
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=Antananarivo_City_Hall_on_Avenue_de_l%27Ind%C3%A9pendance_street.jpg
}}
[[Sary:Coat of arms of Antananarivo.svg|alt=Ampingan'Antananarivo anaty mahitsizoro efatra miloko mavo sy manga, maneho ny rano sy ny vary tsy mifanary na antsaha na an-tanàna. Ny mahitsizoro voalohany ambony ankavia miloko mavo ahitana sary lohan'omby miloko manga ao anatiny. Ny mahitsizoro faharoa eo ambony ankavanana kosa miloko manga ahitana sary &quot;fleur de lys&quot; ao anatiny izay lazaina ho fanehoana ny vary nefa kosa karazana fanehoam-piandrianan'i Lafrantsa kosa (sary famantarana ny fiandrianana frantsay). Ny mahitsizoro fahatelo eo ambany ankavia kosa dia mitovy amin'ilay voalaza eo amin'ny loko manga faharoa teo ihany ary ny mahitsizoro fahefatra dia mitovy amin'ny loko mavo voalaza voalohany.|vignette|Ampinga famantarana an'Antananarivo.]]
'''Antananarivo''' no [[renivohitra]] ara-pôlitika sy ara-toekaren' i [[Madagasikara]]. Ny dikan' ny anarana hoe ''Antananarivo'' dia &quot;Tanànan' ny Arivolahy&quot; mifandraika  amin'ny teny tarigetran'ny tanàna manao hoe [https://www.madagascarautrement.com/antananarivo/ &quot;Ny arivolahy tsy maty indray andro&quot;]. Antananarivo no mitondra ny [[faritanin' Antananarivo]], izay manana velarantany 58 283 km2, sady tena eo anivon' ny Nosy. Manana faritra efatra ny faritanin'Antananarivo dia [[Faritra Analamanga|Analamanga]], [[Faritra Itasy|Itasy]], [[Faritra Vakinankaratra|Vakinankaratra]] ary [[Faritra Bongolava|Bongolava]]. Ny tanànan' Antananarivo renivohitra kosa dia eo amin' ny 1254 m ny haavony mihoatra amin' ny ranomasina ([[araben'ny fahaleovantena|Araben'ny Fahaleovantena]]); 1282 m ([[Lapan'Andafiavaratra]]), 1468 m ([[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]]).

== Jeografia ==
Eo ampovoan' ny Nosin' i Madagasikara no misy an' Antananarivo, any atsimo-andrefanan' ny [[Ranomasimbe Indianina]].

=== Vohon-tany ===
Azo lazaina ho ranoiray ny firafitry ny vohon-taniny raha miohatra amin' ireo faritany sasany toa an' i [[Fianarantsoa]] na [[Toamasina]]. Any avaratra, misy an' i [[Tamponketsa]] dia tany karankaina; zara raha mahavokatra kely horaofin' ny biby fiompy ny any [[Bongolava]] any andrefana. Ny any atsimo no manan-karena, izay ahitana ny onin' i [[Mania]]. Any atsinanana kosa dia voafaritr' ireo harambato mitatao ny lemak' i [[Moramanga]] sy [[Anjiro]] amin' ny lafiny iray ary ny debok' [[Alaotra]] amin' ny ankilany. Ny salan' ny haavon' ny tendrombohitra dia 1 300 m, fa ny avo indrindra dia [[Tsiafajavona]], 2 700 m, ao amin' ny vondron-tendrombohitr'[[Ankaratra]]. Maro ny ony miandoha avy any [[Itasy]] sy [[Vakinankaratra]] no miantoka ny famatsian-drano ny faritra manodidina. Ny fiandohan' ny onin' i [[Mahajamba]] dia avy ao [[Anjozorobe]]; i [[Betsiboka (renirano)|Betsiboka]] avy ao [[Ambohidratrimo]]; [[Ikopa]] sy i [[Sisaony]] avy any Ankaratra; [[Isandrano]] avy any [[Miarinarivo]]; i [[Manambolo]] avy any [[Tsiroanomandidy]]; i[[Sakay]] sy i [[Lily]] avy any Itasy, i [[Kitsamby]] avy any [[Arivonimamo]] ary i [[Onive]] avy any [[Antsirabe]].

=== Toetany ===
Ny toetrany eto Antananarivo dia araka ny fanasokajian' i Köppen ny toetany dia ''Cwb'' izany hoe manana [[toetany trôpikaly]] antonontonony noho ny haavon' ny tany. Amin' ny volana Oktobra hatramin' ny volana Marsa dia mafana ny andro ary mety mahatratra hatrany amin' ny 35°C any ho any ny [[mari-pana]], amin' io enim-bolana io dia mahery ny 50 mm isam-bolana ny latsak' orana. Amin' ny volana Aprily ka hatramin' ny volana Septambra dia antonontonony ny hafanana. Amin' io enim-bolana io dia latsaky ny 50 mm ny latsak' orana. 
{{Weather box
|location = Antananarivo
|metric first = y
|single line = y
|Jan record high C = 33
|Feb record high C = 32
|Mar record high C = 31
|Apr record high C = 31
|May record high C = 29
|Jun record high C = 27
|Jul record high C = 27
|Aug record high C = 29
|Sep record high C = 33
|Oct record high C = 35
|Nov record high C = 34
|Dec record high C = 33
|year record high C = 35
|Jan high C = 27.7
|Feb high C = 25.9
|Mar high C = 25.4
|Apr high C = 24.8
|May high C = 22.9
|Jun high C = 20.9 
|Jul high C = 20.2
|Aug high C = 20.6
|Sep high C = 23.0
|Oct high C = 25.2
|Nov high C = 26.0
|Dec high C = 25.8
|year high C = 24.0
|Jan low C = 16.6
|Feb low C = 16.9
|Mar low C = 16.3
|Apr low C = 15.2
|May low C = 12.9
|Jun low C = 10.8
|Jul low C = 10.3
|Aug low C = 10.3
|Sep low C = 11.3
|Oct low C = 13.4
|Nov low C = 15.1
|Dec low C = 16.3
|year low C = 13.8
|Jan record low C = 12
|Feb record low C = 11
|Mar record low C = 11
|Apr record low C = 7
|May record low C = 4
|Jun record low C = 1
|Jul record low C = 3
|Aug record low C = 2
|Sep record low C = 3
|Oct record low C = 6
|Nov record low C = 6
|Dec record low C = 11
|year record low C = 1
|Jan rain mm = 270.4
|Feb rain mm = 256.9
|Mar rain mm = 183.1
|Apr rain mm = 50.5
|May rain mm = 20.1
|Jun rain mm = 7.2
|Jul rain mm = 11.1
|Aug rain mm = 15.0
|Sep rain mm = 9.5
|Oct rain mm = 66.6
|Nov rain mm = 170.8
|Dec rain mm = 304.1
|year rain mm = 1365.3
|Jan rain days = 18
|Feb rain days = 17
|Mar rain days = 17
|Apr rain days = 9
|May rain days = 6
|Jun rain days = 6
|Jul rain days = 8
|Aug rain days = 9
|Sep rain days = 4
|Oct rain days = 8
|Nov rain days = 14
|Dec rain days = 20
|Jan sun = 210.8
|Feb sun = 179.2
|Mar sun = 198.4
|Apr sun = 219.0
|May sun = 229.4
|Jun sun = 207.0
|Jul sun = 213.9
|Aug sun = 235.6
|Sep sun = 249.0
|Oct sun = 251.1
|Nov sun = 234.0
|Dec sun = 201.5
|source 1 = [[World Meteorological Organisation]] ([[United Nations|UN]]) &lt;ref name= &quot;WMO&quot; &gt;{{cite web
  | url = http://worldweather.wmo.int/004/c00007.htm
  | title = World Weather Information Service - Antananarivo
  | accessdate = 2010-05-04
  | publisher = Direction of Meteorology and Hydrology, Madagascar
  | date = June 2011
  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100418185359/http://worldweather.wmo.int/004/c00007.htm
  | archivedate = 2010-04-18
  | deadurl = no
  }}&lt;/ref&gt;
|source 2 = BBC Weather &lt;ref name=&quot;weather1&quot;&gt;{{cite web
| url =http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT000340
| title =Average Conditions Antananarivo, Madagascar
| accessdate =September 9, 2009
| publisher =BBC Weather
| archiveurl =https://web.archive.org/web/20050526093504/http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT000340
| archivedate =2005-05-26
}}&lt;/ref&gt;
|date=February 2012
|source 3 = [[Hong Kong Observatory]]&lt;ref&gt;{{cite web
   |url=http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/africa/ken_madg/antananarivo_e.htm
   |title=Climatological Normals of Antananarivo
   |accessdate=
   |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703232944/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/africa/ken_madg/antananarivo_e.htm
   |archivedate=2017-07-03
   }}&lt;/ref&gt;
}}
== Tantara ==

=== Faha mpanjaka ===

==== Ny tanàna sy ny lapa ary ny rova ====
[[File:Lake Anosy, Central Antananarivo, Capital of Madagascar, Photo by Sascha Grabow.jpg|thumb|left|275px|Ny farihin' Anosy dia miendrika fo maratra ary misy tsangam-bato afovoany nanoratana ny anaran' ireo maherifon' ny ady lehibe faharoa Malagasy sy Frantsay]]
Teo Ambohimitsimbina (na Ambohimitsingina) no nisy ny rova tany amboalohany (fiantombohan’ ny taonjato faha-17) vao nafindra teo avaratr’ Ambohimitsimbina amin’ ny toerana misy ny rovan’ Antananarivo ankehitrio. Tao anatin' ny rova dia maro ireo lapa niorina ka saika niorina atsimo nianavaratra izy ireny, ka ny lapa tranainy indrindra no any atsimo indrindra ary ny lapa tanora indrindra no avaratra indrindra ka toy izao izany: eroa atsimo indrindra i Besakana izay naorin' [[Andrianjaka]]; teo avarabaratr' i Besakana kosa no naorin' [[Andrianampoinimerina]] i Mahitsielafanjaka sy Felatanambola (ity Felatanambola ity dia efa rava ka teo no nanorenana an' i Manjakamiadana); teo avaratr' i Mahitsielafanjaka kosa no naorin-d[[Radama Voalohany|Radama I]] ny Tranovola ho tranon-d[[Rasalimo]]; teo amin' ny Felatanambola fahiny no naorin-d[[Ranavalona I]] i Volamahitsy izay lasa Manjakamiadana rehefa nofonosina vato; ary farany ny Tranovola izay tranon-dRasalimo sy avaratra indrindra dia nataon-dRanavalona I ho tranon-dRakoto zanany ([[Radama II]]) fa i Manampisoa kosa dia teto atsimon' i Manjakamiadana no naorin-d[[Rasoherina]] (io Manampisoa io no tsy tahaka izany). Tamin-dRadama I dia nisy rova miisa roa teo Antananarivo ka ny &quot;rova atsimo&quot; dia ireo misy ny lapa tranainy toa an' i Besakana sy ny manodidina azy. Ny &quot;rova avaratra&quot; kosa izay nataon-dRadama hisy ny lapany dia eo avaratry ny rova atsimo. Ny lapa tamin' ny Rova atsimo no natao fametrahana ny fatin' ny mpanjaka niamboho nanomboka tamin-dRadama I.

Teo Antananarivo ihany, Andriatsimitoviaminandriandehibe nanjaka teo tamin' ny taonjato faha-18 dia nanana zanaka roalahy dia Lambotsitakatra sy [[Andriamasinavalona]], koa nozarain' Andriatsimitoviaminandriandehibe roa ny fanjakany ka Antananarivo, [[Ambohimanga]] sy [[Ambohidrabiby]] ary ny avaratra rehetra amin' ny fanjakany dia nomeny an' i Lambotsitakatra zanany lahimatoa ary [[Alasora]], [[Ambohimanjaka]] sy [[Antanamalaza]], sy Fandana sy [[Ambohimanambola]] dia nomeny an' Andriamasinavalona izay zandry olona.

Teo Antananarivo hatrany, [[Andrianampoinimerina]] dia nanorina tanàna voahodidina hadivory hoan' ny andriana, ka teo ambany avaratry ny rovan' Antananarivo, teo Andohalo, no nanorenany izany ka ny Andriamasinavalona, ny [[Andriandoriamanjaka]], ny [[Andriatompokoindrindra|Andriantompokoindrindra]], Ny [[Andriandranando]], ny Andrianamboninolona, ary ny terak’i Raberanto avy ao [[Ambodifahitra]] no nahazo nonina tao anatin' io faritr' Andohalo voahodidina hadivory io. Ny havan’ andriana, ny hova ary ny mpanompo dia tsy nahazo zara tany sy tsy nahazo nonina tao anatin' io faritr' Andohalo voahodidina hadivory io.

== Fizahan-tany ==
Antananarivo dia tsy dia manana toerana mahasarika ny mpizaha tany loatra mihoatra ireo faritany hafa. Ny tena misongadina dia ny [[Valan-javamaniry amam-bibin' i Tsimbazaza|valan-javabohary Tsimbazaza]].

== Ny fitaterana : ==
Ny fiainana sy ny fitaterana ao Antananarivo (renivohitr'i Madagasikara) dia ahitana fahasahiranana maro nefa ahitana fitaovana mampiavaka ny renivohitra ihany koa. Natao hanaraka ny zava-misy ankehitriny ny antsipiriany:[https://newsmada.com]

Ny fitaterana mampitohy ny tanàna dia miankina tanteraka amin'ny fiarakodia iombonana (Taxi-be), saingy misedra olana lehibe ny mpandeha amin'ny andavanandro.

Ny fitohanan'ny fiara (embouteillages) : olana goavana isan'andro ny fitohanan'ny fifamoivoizana izay mandany fotoana mihoatra ny adiny iray na roa vao tonga amin'ny toerana aleha. Tery ny lalana ary mitombo hatrany ny isan'ny fiara, ny posiposy, ary ny mpandeha an-tongotra.[https://www.aa.com.tr https ://www.aa.com.tr]

Ny Krizy sy ny fitokonana: matetika misy ny disadisa eo amin'ny mpitondra taxi-be sy ny fanjakana (toy ny fitokonana goavana niseho tamin'ny Jona 2026) vokatry ny sazy na ny fatiantoka mahazo ny mpitatitra, ka manery ny vahoaka handeha an-tongotra lavitra. Mba hamonjena ny mpandeha dia nisy ny fotoana nandefasan'ny fanjakana fiara ( bus) manokana maimaimpoana.[https://www.aa.com.tr]

Ny kodiaran-droa (Taxi-moto) sy ny Taxi: Mitombo ny fampiasana kodiaran-droa (taxi-moto) mba hialana amin'ny fitohanana na dia mbola iadian-kevitra aza ny lalàna mifehy azy. Ny taxi kosa dia lafo vidy kokoa saingy ampiasain'ny olona rehefa maika na misy entana.[https://www.aa.com.tr]

== Mponina ==
[[Merina]] no iantsoana ireo tompon-tany fa noho ny maha renivohitra an' Antananarivo dia hita ao daholo ireo [[Foko eto Madagasikara|foko]] isan-karazany ao Madagasikara.

Misy fiantraikany mivantana amin'ny fahasalaman'ny mponina sy ny toekarena ny fitaterana sy ny fahasahiranana ara-tsosialy.[https://www.mobiliseyourcity.net]

Ny fitohanan'ny fiara (Embouteillage) : mandany fotoana eo amin'ny 1 ka hatramin'ny 2 ora isan'andro eny an-dalana ny mponina mandritra ny ora fidirana sy firavana (heures de pointe).

Ny fidiram-bola sy asa: mifantoka amin'ny varotra madinika, ny asa birao, ary ny asa tànana ny ankamaroan'ny olona. Mavesatra amin'ny fahefa-mividy anefa ny saran-dalan'ny fitaterana maoderina (toy ny train) raha oharina amin'ny karama antonony.[https://www.temoignages.re]
== Tanàna namana ==
* [[Yerevan]], {{Armenia}}
* [[New York]], {{Etazonia}}
* [[Suzhou]], {{Sina}}
* [[Nice]], {{Frantsa}}
* [[Vorkuta]], {{Rosia}}
* [[Montréal]], {{Kanada}}
* [[Cairo]], {{Ejipta}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/cooperation-jumelage-de-la-ville-dantananarivo-avec-le-caire/ |title=Antananarivo avec le Caire |access-date=2024-05-31 |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531071649/https://midi-madagasikara.mg/cooperation-jumelage-de-la-ville-dantananarivo-avec-le-caire/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Sary ==
&lt;gallery&gt;
Image:Antananarivo (atamari).jpg|Antananarivo, Madagascar
Image:Antananarivo Rova-Palast.jpg|Photographie
Image:Antananarivo - Analakely.jpg|[[Analakely]]
Image:Antananarivo (atamari).jpg|Antananarivo
Image:Antananarivo02.jpg|La ville haute
Image:Tana_De_nuit.jpg|Antananarivo, amin'ny alina
Image:Vue_Sur_Tana.jpg|Jery an'Antananarivo
Image:Antananarivo03.jpg|Trano maromaro
Image:Antananarivo05.jpg|Tohatoha-baton'Ambondrona
Image:Antananarivo Rova-Palast.jpg|Vue d'Antananarivo
Image:Antananarivo08.jpg|Avenue de l'Indépendance
Image:Antananarivo09.jpg|Avenue de l'Indépendance
File:Air Madagascar Office Analakely Antananarivo Madagascar.jpg|Siège social d'[[Air Madagascar]]
&lt;/gallery&gt;

== Jereo koa ==
'''Renivohi-paritany eto Madagasikara'''

* [[Antananarivo]] - [[Antsiranana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Mahajanga]] - [[Toamasina]] - [[Toliara]]

'''Renivohi-paritra eto Madagasikara'''

* [[Ambatondrazaka]] - [[Ambositra]] - [[Ambovombe]] - [[Antananarivo]] - [[Antsirabe]] - [[Antsiranana]] - [[Antsohihy]] - [[Farafangana]] - [[Fenoarivo Atsinanana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Ihosy]] - [[Maevatanana]] - [[Mahajanga]] - [[Maintirano]] - [[Manakara]] - [[Mananjary]] - [[Miarinarivo]] - [[Morondava]] - [[Sambava]] - [[Toamasina]] - [[Tôlanaro]] - [[Toliara]] - [[Tsiroanomandidy]]
'''Tendrombohitra roa ambin' ny folo'''

* [[Tendrombohitra roa ambin' ny folo masina ao Imerina]]
* [[Alasora]] - [[Ambohidrabiby]] - [[Imerimanjaka]] - [[Ampandrana]] -[[Ilafy]] - [[Analamanga (havoana)|Analamanga]] - [[Ambohimanga]] - [[Antsahadinta]] - [[Ambohitrontsy]] - [[Imerimandroso]] - [[Ikaloy]] - [[Namehana]].

== Tsiahy ==
{{ref}}
{{kaomininan'ny Faritra Analamanga}}
[[sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Madagasikara]]
[[Sokajy:Renivohitra]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]]
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>8wlekbl50m2p76uect7bwq0p4si368q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ohabolana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1878</id>
    <revision>
      <id>1149416</id>
      <parentid>1145988</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valimbavaka Rahary</username>
        <id>39787</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1149416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="8o6wq8k0osgnbh4xakrs1wmlp9iovg2" xml:space="preserve">== Ankapobeny mikasika ny ohabolana ==
'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org] {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihina azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo avy amin'ny zavatra hitany sy niainany teo amin'ny fiarahamonina sy ny zavaboary. Noho izany dia lasa fitahirizana ny fahendrena sy ny fomba fisainan'ny Malagasy izy ireo.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

== Endrika hisehony ==
Maro ny endrika isehoan'ny ohabolana, ka anisan'izany:

=== Ohabolana mananatra ===
Entina manitsy fitondran-tena na manome lesona.

'''Ohatra:'''

&quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;

=== Ohabolana manoro hevitra ===
Manampy ny olona handray fanapahan-kevitra tsara.

'''Ohatra:'''

* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana mifototra amin'ny fanoharana ===
Mampiasa sary an-tsaina na zavatra hita eo amin'ny natiora.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;

=== Ohabolana ampiasaina amin'ny kabary ===
Fanaingoana sy fanamafisana ny lahateny.

'''Ohatra:'''

* &quot;Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.&quot;

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana momban'ny olombelona ===
Hamaroan'ny olona 

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny olombelona toy ny amalona an-drano ka be siasia&quot;. 

=== Karazana ohabolana ===
* &quot; Toto vary lena ka samy te-ho lohany &quot; &quot;Tsy hivady angaha no manao ianareo &quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]</text>
      <sha1>8o6wq8k0osgnbh4xakrs1wmlp9iovg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lokomby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9205</id>
    <revision>
      <id>1149415</id>
      <parentid>1109442</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1149415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="2ut3e8c2mkjbn9mrs9fkognac8zx4ou" xml:space="preserve">{{coord|-22.183330|47.750000}}
{{infobox tanàna
|anarana=Lokomby
|isam-ponina=15037
|firenena={{Madagasikara}}
|faritra = [[Faritra Fitovinany|Fitovinany]]
|faritany=[[Faritanin'i Fianarantsoa|Fianarantsoa]]
|fanjakana=
|sary =}}
'''Lokomby''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Manakara]], [[Faritra Fitovinany]], [[Faritanin'i Fianarantsoa]]. Ny isam-poniny dia 15037 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21021 ary ny kaodin-distrika dia 210

== Vokatry ny fambolena ==
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia &lt;5%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia girofle.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia cafe.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia litchis.
Ny isan'omby dia 270.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
1 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
95 ny mponina no miasa tany.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
33 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==
Ahitana fikambanam-pivarotra ao amin'io tanàna io.
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.
Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao.

== Fotodrafitrasa ==
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 19 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 22 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 82500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 82500 Fmg.

== Fahasoavana ==
4 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
90 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
1 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
5 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 10.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.


{{reflist}}
{{Fitovinany}}
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Fitovinany]]</text>
      <sha1>2ut3e8c2mkjbn9mrs9fkognac8zx4ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrianamboninolona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61591</id>
    <revision>
      <id>1149405</id>
      <parentid>1148908</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44921-67</username>
        <id>40735</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andrianamboninolona zanak’andriana */</comment>
      <origin>1149405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10614" sha1="44r40gap5jefe0gi9xwli7shnhhzisk" xml:space="preserve">'''Andrianamboninolona''' dia anaran’ ny iray amin’ ireo zanaka naterak’ [[Andriamananitany]] sy Randranomboahangy. Ny Andrianamboninolona koa dia anarana iantsoana ny satan’ ny iray amin’ ireo antanantohatr’ andriana fito nisy tao [[Imerina-Ambaniandro|Imerina]] talohan’ ny taona 1896.

== Andrianamboninolona zanak’andriana ==
Andrianamboninolona dia iray amin’ ireo zanaka naterak’ Andriamananitany sy ny andriambavy Randranomboahangy. Andriamananitany dia niteraka ihany koa an’Andriamitondra, zanany lahy tamin’ny vady hafa hova firazanana. 

[[Andriamanelo]] mpanjakan’ i [[Alasora]] dia rahalahin’ Andriamananitany. Andriamanalimanjaka sy Rangitamanjakatrimovavy kosa no ray sy renin’ Andriamananitany, izany hoe ny reniben’ Andrianamboninolona dia andriamanjaka. Rangitamanjakatrimovavy moa dia zana-d[[Rafohy]] nanjaka tao Imerimanjaka. Telo ny vadin’ Andrianamboninolona, dia i Rafotsindrindramanjaka izay renin’dRatsitohinimanjaka, i Rabefaravolamanjaka zana-d[[Rabiby]] mpanjakan’ Ambohidrabiby, ary i Ramanga ilay vadiny niterahany an-dRatomponivololona izay renin-dRambavy tao Masindray. Maro ny zanak’ Andrianamboninolona tamin’ireo vadiny telo ireo. 

== Ny Andrianamboninolona ==
Ary faharoa : ny teny hoe “Andrianamboninolona&quot; koa dia anarana iantsoana ny satan’ ny iray amin’ ireo antanantohatr’ andriana fito nisy tao Imerina talohan’ ny taona 1896. Ity heviny faharoa ity dia hafohezin’ ny fitenena hoe “zanakambony”. Antanantohatr' andriana eo anelanelan' ny [[Andriandranando]] sy ny [[Andriatompokoindrindra|Andriantompokoindrindra]] ny Andrianamboninolona. Tato aoriana dia nantsoina ho Andriateloray ny Andriandranando sy ny Andriantompokoindrindra ary ny Andrianamboninolona.

=== Ny firazananan' ny taranak' Andrianamboninolona ===

Ny zanaka amam-paran’ Andrianamboninolona dia tsy andrianamboninolona avokoa ny firazanany. 

Ny taranak’ ireo zanakalahin’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka Rasoavimbahoaka, dia ny terak’ Andriantomponarivo, ny terak’ Andriakafazaka ary ny terak’ Andriatompoinarivo mitoetra ao Ambohitrandriananahary akaikin’i Alasora, [[Ambohitromby]], Kilonjy, Ambonisoa, [[Fieferana]] ary ny vohitra miaraka aminy toa an’ Ambohitriniandriana, Ambohipiainana, Andranomanjaka, Viliahazo, sns dia nataon-dRalambo ho andrianamboninolona ny firazanany. Ary izay andrianamboninolona avy eo ka nafindra monina na nifindra monina dia mbola andrianamboninolona no firazanany. 

Ny tarana-dRalambo sy Ratsitohininamanjaka, na dia zanaka vavin’ Andrianamboninolona sy Rasoavimbahoaka Rafotsindrindramanjaka aza i Ratsitohininamanjaka, dia tsy mba natao ho andrianamboninolona ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “zanakandriana mahazo manjaka” ny firazanany dia Andrianjaka sy ny doriany izay tato aoriana nosokajian’ Andriamasinavalona ho terak’ Ifohiloha mizara ho antanantohatra zanakandriana, zazamarolahy ary [[andriamasinavalona]].

Ny taranak’i Andrianamboninolona sy Rabefaravolamanjaka dia tsy mba natao ho andrianamboninolona ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “ zanakandriana mandrakizay mahazo manjaka” afohezina hoe Andriandoriamanjaka. Anefa ireo Andriandoriamanjaka tompon’Ambohibe akaikin'Ambohibeloma ao avaratr'Arivonimamo any Imamo dia mitonona ho andrianamboninolona ihany.

Fa nisy koa teo Alasora (sa Ambohitrandriananahary?) zafin’ Andriamananitany, na taranak’ Andrianamboninolona avy amin’ Andriantomponarivo lahimatoa hoy ny lovantsofina hafa, no tsy nanaiky ny nanaovan-dRalambo azy ho andrianamboninolona ny firazanany fa nanasokajy ny tenany ho “zanakandriana mahazo manjaka” koa ny anaran’ izy ireo aza dia nasiany hoe “manjaka” dia Andrianonimanjakatany, Ramanjaka sy Ramanalinarivo mianadahy izany. Koa nandao an’i Alasora izy ireo tamin’ ny nanjakan-dRalambo ary nianatsimo tany Betsileo koa tonga mpanjaka voalohany tao Andratsay. Ary izy ireo dia tsy mitonon-tena ho andrianamboninolona mihitsy mandraka ankehitriny fa zanakandriana no firazanany hatrizay ka hatramin' ny niakaran' [[Andrianampoinimerina]] teo amin' ny fanjakana na dia taranak’ Andriamananitany aza izy ireo.

Fa ny tarana-dRambavy ao [[Masindray]], na dia zanaka naterak’ Andrianamboninolona aza i Rambavy, saingy hafa reny, hoy ny [[lovantsofina]], dia tsy mba natao ho “andrianamboninolona” ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “[[zanadralambo]]” ny firazanany.

Ny terak’ Andriamitondra rahalahin’ Andrianamboninolona dia nitonona fa “Andrianamboninolona” no firazanany anefa ny lovantsofina hafa dia milaza fa na dia noeken’ ny mpanjaka nifandimby aza ny maha-taranak’ Andriamananitany ny terak’ Andriamitondra dia tsy nomena ny firazanana “andrianamboninolona” izy ireo saingy natao ho manan-tantara, koa izy ireo ihany no mahazo mikasika ny taolambalo anaty trano masina aty Imerina nanomboka tamin’ Andrianampoinimerina.

Misy kosa ny tera-dRalambo izay milaza fa tsy zanadralambo ny firazanany fa “andrianamboninolona&quot; dia ny sasany amin’ ny terak’ i Manandriana izany.

=== Ny toerana ahitana ny Andrianamboninolona ===

Tamin’ ny nanjakan’ Andriamanelo (talohan’ ny taona 1575) dia teo Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora, teo amin’ Andriamananitany rainy, no nonina Andrianamboninolona. 

Rehefa novonoin’ [[Andriamanelo]] i Andriamananitany rahalahiny dia nandositra niala teo Ambohitrandriananahary-Alasora i Andrianamboninolona ka nifindra nonina teo Analamanitra nantsoina hoe Ambohitralatenina. 

Tato aoriana dia nomen’ Andriamanelo ho zara-tanin’ Andrianamboninolona, ankoatra an’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora, i Ambohitralantenina saingy novainy anarana ho Ambohitrombihavana. Teo Andrianamboninolona sy Rafotsindrindramanjaka no nonina ary maro no teraka teo ireo zanany. Misy fotoana anefa i Andrianamboninolona mitoetra amin-dRabefaravolamanjaka vadiny aman-janany teo Ambohitrandriananahary avaratr’ Ambohidrabiby, koa izy Andrianamboninolona no nanao io anaram-bohitra eo avaratr’ Ambohidrabiby io ho fitadidiana ny maha iray io vohitra io amin’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora izay zara-taniny rahateo.
 
Rehefa lasa vadin-dRalambo i Ratsitohininamanjaka Ratompokoandriambavy zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka dia nitarin-dRalambo ny zara-tanin’ Andrianamboninolona rafozan-dahiny ka ankoatr’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora sy Ambohitrombihavana, dia nomen-dRalambo an’ Andrianamboninolona rafozany ny tampon-tanety mitomandavana hatreo Ambohitrombihavana mianavaratra hatrany Kilonjy sy ny manodidina. Araka izany, teo anelanelan' ny zara-tanin' ny Andriandranando sy ny zara-tanin' ny Andriantompokoindrindra no nisy ny zara-tanin' ny Andrianamboninolona. 

Teo amin’ ny lapan’ Ambohidrabiby renivohim-panjakany kosa anefa no namponenin-dRalambo i Ratsitohininamanjaka vadiny sy ny zanany (fa rehefa lehibe nahasaraka ireo zana-dRatsitohininamanjaka vao napetrany tamin’ ny vohitra hafa). Teo Ambohidrabiby koa, amin’ ny faritra avaratry ny lapany, no namponenin-dRalambo noho ny antony manokana ireo Andriandoriamanjaka zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRabefaravolamanjaka ary ry Andriantomponarivo telo mirahalahy anadahin-dRatsitohininamanjaka izay zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka. Ireo anadahin-dRatsitohininamanjaka ireo moa dia tsy nahazo zara-tany teo Ambohidrabiby (anefa Ratsitohininamanjaka dia nafenina teo Ambohidrabiby rehefa niamboho). 

Nony tato aoriana dia nafindran-dRalambo avy eo Ambohidrabiby honina amin’ ny zara-tanin’ Andrianamboninolona i Andriantomponarivo telo mirahalahy sy ny fianakaviany. Tamin’ izany dia i Andriantomponarivo lahimatoan’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka, no napetra-dRalambo teo Kilonjy sy Ambonisoa izay faritra avaratra indrindra amin’ ny zara-tanin’ Andrianamboninolona. Ireo rahalahin’ Andriantomponarivo kosa dia niparitaka teo Ambohitriniandriana, Ambohitrombihavana sy Ambohitrandriananahary. Nisy tamin’ny terak’ Andriantomponarivo anefa no tsy nanaiky ho eo Kilonjy fa nonina teo Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora. 

Andriantomponarivo sy ny taranany vitsivitsy anefa tsy nonina ela teo Kilonjy fa nidina tety ambany andrefana teo Ankorombe ka nonina tanteraka teo (anefa izy dia nafenina ao Kilonjy ihany rehefa niamboho). Fa ny zanany roa lahy natao hoe Andrianolonantonandriana sy Andriandranotolo tsy mba nanaraka azy teo Ankorombe fa nijanona nonina teo Kilonjy. Marihina anefa fa tato aoriana, nisy tamin’ ny faritra atsimo-andrefana amin’ ny vohitra Kilonjy no lasan’ ny zanadralambo.

Nisy taranak’ Andriatomponarivo niaraka nonina tamin’ Andriatomponarivo teo Ankorombe anefa no efa nanorim-pasana teo Ankorombe koa nisy tamin’ izy ireo no niala teo Ankorombe ka lasa nifindra monina nianavaratra koa natao ho Ankorokely no anaran’ ny vohitra misy azy any avaratra io ho fahatsiarovany an’ Ankorombe.

Tamin’ Andriambelomasina kosa dia nidina avy eo Kilonjy ireo zanaka amam-paran’ Andriantomponarivo dia ny terak’ Andriantompomanarivo sy ny terak’ Andriandranofolo koa nijanona sy nanorim-ponenana teo Ankorombe izay novaina anarana tamin’ io fidinana io ho Fiaferana.
Tamin’ ny nanjakan’ Andriamasinavalona sy Andrianampoinimerina dia nisy tamin’ ireo Andrianamboninolona no nahazo zara-tany teo Antananarivo dia ny faritra avaratr’ Ambohitantely ao antsinanan’ Andohalo, teo Antsakaviro sy Antanimora, ny faritra antsinanan’i Faravohitra hatreo Ampandrana ka hatrany Ampasandratsarahoby, teo Ambohimanga, teo Anosimanjaka, tao atsimon’ Ambohibao Atsimo, teo Amboniloha, Ankadindramamy, Imerimandroso, Ambohinime, Isoavinimerina, ary amin’ny faritra maro hafa.
== Ny asany ==

Ny Andrianamboninolona dia tsy nanana taozavatra tena nampiavaka azy na dia nanavana azy aza ny tenona landy. Ny Andrianamboninolona koa dia nanana [[Sampy (malagasy)|sampy]] natao hoe “Rabehaza”, iray amin’ny sampy 12 masina ka teo Kilonjy no notezaina io sampy io hatramin’ ny nandoroana ny sampy masina. 

Ary farany, ny lehibe indrindra dia tsy amin’ ny maha-mpanjaka an-dRalambo rainy akory no nahazoan’ Andrianjaka nanjaka nandimby an-dRalambo fa avy amin-dRatsitohininamanjaka reniny. Arak’izany, raha saika mpampita hasina no anjaran’ ny vehivavy vadin’ ny mpanjaka taty Imerina, i Ratsitohininamanjaka zanaka vavin’ Andrianamboninolona kosa dia niavaka satria dia ny fanjakana no nampitainy tamin’ Andrianjaka raha nanambady an-dRalambo izy.

[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>44r40gap5jefe0gi9xwli7shnhhzisk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149406</id>
      <parentid>1149405</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44921-67</username>
        <id>40735</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny Andrianamboninolona */</comment>
      <origin>1149406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10590" sha1="tpi603nruvu6cwsa6siod2h7hkokhjz" xml:space="preserve">'''Andrianamboninolona''' dia anaran’ ny iray amin’ ireo zanaka naterak’ [[Andriamananitany]] sy Randranomboahangy. Ny Andrianamboninolona koa dia anarana iantsoana ny satan’ ny iray amin’ ireo antanantohatr’ andriana fito nisy tao [[Imerina-Ambaniandro|Imerina]] talohan’ ny taona 1896.

== Andrianamboninolona zanak’andriana ==
Andrianamboninolona dia iray amin’ ireo zanaka naterak’ Andriamananitany sy ny andriambavy Randranomboahangy. Andriamananitany dia niteraka ihany koa an’Andriamitondra, zanany lahy tamin’ny vady hafa hova firazanana. 

[[Andriamanelo]] mpanjakan’ i [[Alasora]] dia rahalahin’ Andriamananitany. Andriamanalimanjaka sy Rangitamanjakatrimovavy kosa no ray sy renin’ Andriamananitany, izany hoe ny reniben’ Andrianamboninolona dia andriamanjaka. Rangitamanjakatrimovavy moa dia zana-d[[Rafohy]] nanjaka tao Imerimanjaka. Telo ny vadin’ Andrianamboninolona, dia i Rafotsindrindramanjaka izay renin’dRatsitohinimanjaka, i Rabefaravolamanjaka zana-d[[Rabiby]] mpanjakan’ Ambohidrabiby, ary i Ramanga ilay vadiny niterahany an-dRatomponivololona izay renin-dRambavy tao Masindray. Maro ny zanak’ Andrianamboninolona tamin’ireo vadiny telo ireo. 

== Ny Andrianamboninolona ==
Ary faharoa : ny teny hoe “Andrianamboninolona&quot; koa dia anarana iantsoana ny satan’ ny iray amin’ ireo antanantohatr’ andriana fito nisy tao Imerina talohan’ ny taona 1896. Ity heviny faharoa ity dia hafohezin’ ny fitenena hoe “Zanakambony”. Antanantohatr' andriana eo anelanelan' ny [[Andriandranando]] sy ny [[Andriatompokoindrindra|Andriantompokoindrindra]] ny Andrianamboninolona. Tato aoriana dia nantsoina ho Andriateloray ny Andriandranando sy ny Andriantompokoindrindra ary ny Andrianamboninolona.

=== Ny firazananan' ny taranak' Andrianamboninolona ===

Ny zanaka amam-paran’ Andrianamboninolona dia tsy andrianamboninolona avokoa no firazanany. 

Ny taranak’ ireo zanakalahin’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka, dia ny terak’ Andriantomponarivo, ny terak’ Andriakafazaka ary ny terak’ Andriatompoinarivo mitoetra ao Ambohitrandriananahary akaikin’i Alasora, [[Ambohitromby]] (Ambohitrombihavana), Kilonjy, Ambonisoa, [[Fieferana]] ary ny vohitra miaraka aminy toa an’ Ambohitriniandriana, Ambohipiainana, Andranomanjaka, Viliahazo, sns dia nataon-dRalambo ho andrianamboninolona ny firazanany. Ary izay andrianamboninolona avy eo ka nafindra monina na nifindra monina dia mbola andrianamboninolona no firazanany. 

Ny tarana-dRalambo sy Ratsitohinimanjaka, na dia zanaka vavin’ Andrianamboninolona sy Rafotsindrindramanjaka aza i Ratsitohinimanjaka, dia tsy mba natao ho andrianamboninolona ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “zanakandriana mahazo manjaka”, dia Andrianjaka sy ny doriany izay tato aoriana nosokajian’ Andriamasinavalona ho terak’ Ifohiloha mizara ho antanantohatra zanakandriana, zazamarolahy ary [[andriamasinavalona]].

Ny taranak’i Andrianamboninolona sy Rabefaravolamanjaka zanaky ny mpanjaka Rabiby dia tsy mba natao ho andrianamboninolona ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “ zanakandriana mandrakizay mahazo manjaka” afohezina hoe Andriandoriamanjaka. Anefa ireo Andriandoriamanjaka tompon’Ambohibe akaikin'Ambohibeloma ao avaratr'Arivonimamo any Imamo dia mitonona ho andrianamboninolona ihany.

Fa nisy koa teo Alasora (sa Ambohitrandriananahary?) zafin’ Andriamananitany, na taranak’ Andrianamboninolona avy amin’ Andriantomponarivo lahimatoa hoy ny lovantsofina hafa, no tsy nanaiky ny nanaovan-dRalambo azy ho andrianamboninolona ny firazanany fa nanasokajy ny tenany ho “zanakandriana mahazo manjaka” koa ny anaran’ izy ireo aza dia nasiany hoe “manjaka” dia Andrianonimanjakatany, Ramanjaka sy Ramanalinarivo mianadahy izany. Koa nandao an’i Alasora izy ireo tamin’ ny nanjakan-dRalambo ary nianatsimo tany Betsileo koa tonga mpanjaka voalohany tao Andratsay. Ary izy ireo dia tsy mitonon-tena ho andrianamboninolona mihitsy mandraka ankehitriny fa zanakandriana no firazanany hatrizay ka hatramin' ny niakaran' [[Andrianampoinimerina]] teo amin' ny fanjakana na dia taranak’ Andriamananitany aza izy ireo.

Ny Zana-dRambavy ao [[Masindray]] kosa, na dia naterak’ i Ralambo sy Ratomponivololona zanakavavin’ Andrianamboninolona aza i Rambavy, dia tsy mba natao ho “andrianamboninolona” fa nataon’ny mpanjaka Andrianampoinimerina ho “[[zanadralambo]]” ny firazanany.

Fa ny terak’ Andriamitondra rahalahin’ Andrianamboninolona izay nitonona fa “Andrianamboninolona” no firazanany dia voalazan’ny lovantsofina fa na dia noeken’ ny mpanjaka nifandimby aza ny maha-taranak’ Andriamananitany ny terak’ Andriamitondra dia tsy nomena ny firazanana “andrianamboninolona” izy ireo saingy natao ho manan-tantara, koa izy ireo ihany no mahazo mikasika ny taolambalo anaty trano masina aty Imerina nanomboka tamin’ Andrianampoinimerina.

Misy kosa ny tera-dRalambo izay milaza fa tsy zanadralambo ny firazanany fa “andrianamboninolona&quot; dia ny sasany amin’ ny terak’ i Manandriana izany.

=== Ny toerana ahitana ny Andrianamboninolona ===

Tamin’ ny nanjakan’ Andriamanelo (talohan’ ny taona 1575) dia teo Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora, teo amin’ Andriamananitany rainy, no nonina Andrianamboninolona. 

Rehefa novonoin’ [[Andriamanelo]] i Andriamananitany rahalahiny dia nandositra niala teo Ambohitrandriananahary-Alasora i Andrianamboninolona ka nifindra nonina teo Analamanitra nantsoina hoe Ambohitralatenina. 

Tato aoriana dia nomen’ Andriamanelo ho zara-tanin’ Andrianamboninolona, ankoatra an’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora, i Ambohitralantenina saingy novainy anarana ho Ambohitrombihavana. Teo Andrianamboninolona sy Rafotsindrindramanjaka no nonina ary maro no teraka teo ireo zanany. Misy fotoana anefa i Andrianamboninolona mitoetra amin-dRabefaravolamanjaka sy ny zanany teo Ambohitrandriananahary avaratr’ Ambohidrabiby, koa izy Andrianamboninolona no nanao io anaram-bohitra eo avaratr’ Ambohidrabiby io ho fitadidiana ny maha iray io vohitra io amin’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora izay zara-taniny rahateo.
 
Rehefa lasa vadin-dRalambo i Ratsitohininamanjaka zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka dia nitarin-dRalambo ny zara-tanin’ Andrianamboninolona rafozan-dahiny ka ankoatr’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora sy Ambohitrombihavana, dia nomen-dRalambo an’ Andrianamboninolona rafozany ny tampon-tanety mitomandavana hatreo Ambohitrombihavana mianavaratra hatrany Kilonjy sy ny manodidina. Araka izany, teo anelanelan' ny zara-tanin' ny Andriandranando sy ny zara-tanin' ny Andriantompokoindrindra no nisy ny zara-tanin' ny Andrianamboninolona. 

Teo amin’ ny lapan’ Ambohidrabiby renivohim-panjakany kosa anefa no namponenin-dRalambo i Ratsitohininamanjaka vadiny sy ny zanany (fa rehefa lehibe nahasaraka ireo zana-dRatsitohininamanjaka vao napetrany tamin’ ny vohitra hafa). Teo Ambohidrabiby koa, amin’ ny faritra avaratry ny lapany, no namponenin-dRalambo noho ny antony manokana ireo Andriandoriamanjaka zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRabefaravolamanjaka ary ry Andriantomponarivo telo mirahalahy anadahin-dRatsitohininamanjaka izay zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka. Ireo anadahin-dRatsitohininamanjaka ireo moa dia tsy nahazo zara-tany teo Ambohidrabiby (anefa Ratsitohininamanjaka dia nafenina teo Ambohidrabiby rehefa niamboho). 

Nony tato aoriana dia nafindran-dRalambo avy eo Ambohidrabiby honina amin’ ny zara-tanin’ Andrianamboninolona i Andriantomponarivo telo mirahalahy sy ny fianakaviany. Tamin’ izany dia i Andriantomponarivo lahimatoan’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka, no napetra-dRalambo teo Kilonjy sy Ambonisoa izay faritra avaratra indrindra amin’ ny zara-tanin’ Andrianamboninolona. Ireo rahalahin’ Andriantomponarivo kosa dia niparitaka teo Ambohitriniandriana, Ambohitrombihavana sy Ambohitrandriananahary. Nisy tamin’ny terak’ Andriantomponarivo anefa no tsy nanaiky ho eo Kilonjy fa nonina teo Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora. 

Andriantomponarivo sy ny taranany vitsivitsy anefa tsy nonina ela teo Kilonjy fa nidina tety ambany andrefana teo Ankorombe ka nonina tanteraka teo (anefa izy dia nafenina ao Kilonjy ihany rehefa niamboho). Fa ny zanany roa lahy natao hoe Andrianolonantonandriana sy Andriandranotolo tsy mba nanaraka azy teo Ankorombe fa nijanona nonina teo Kilonjy. Marihina anefa fa tato aoriana, nisy tamin’ ny faritra atsimo-andrefana amin’ ny vohitra Kilonjy no lasan’ ny Zanadralambo.

Nisy taranak’ Andriatomponarivo niaraka nonina tamin’ Andriatomponarivo teo Ankorombe anefa no efa nanorim-pasana teo Ankorombe koa nisy tamin’ izy ireo no niala teo Ankorombe ka lasa nifindra monina nianavaratra koa natao ho Ankorokely no anaran’ ny vohitra misy azy any avaratra io ho fahatsiarovany an’ Ankorombe.

Tamin’ Andriambelomasina kosa dia nidina avy eo Kilonjy ireo zanaka amam-paran’ Andriantomponarivo dia ny terak’ Andriantompomanarivo sy ny terak’ Andriandranofolo koa nijanona sy nanorim-ponenana teo Ankorombe izay novaina anarana tamin’ io fidinana io ho Fiaferana.
Tamin’ ny nanjakan’ Andriamasinavalona sy Andrianampoinimerina dia nisy tamin’ ireo Andrianamboninolona no nahazo zara-tany teo Antananarivo dia ny faritra avaratr’ Ambohitantely ao antsinanan’ Andohalo, teo Antsakaviro sy Antanimora, ny faritra antsinanan’i Faravohitra hatreo Ampandrana ka hatrany Ampasandratsarahoby, teo Ambohimanga, teo Anosimanjaka, tao atsimon’ Ambohibao Atsimo, teo Amboniloha, Ankadindramamy, Imerimandroso, Ambohinime, Isoavinimerina, ary amin’ny faritra maro hafa.
== Ny asany ==

Ny Andrianamboninolona dia tsy nanana taozavatra tena nampiavaka azy na dia nanavana azy aza ny tenona landy. Ny Andrianamboninolona koa dia nanana [[Sampy (malagasy)|sampy]] natao hoe “Rabehaza”, iray amin’ny sampy 12 masina ka teo Kilonjy no notezaina io sampy io hatramin’ ny nandoroana ny sampy masina. 

Ary farany, ny lehibe indrindra dia tsy amin’ ny maha-mpanjaka an-dRalambo rainy akory no nahazoan’ Andrianjaka nanjaka nandimby an-dRalambo fa avy amin-dRatsitohininamanjaka reniny. Arak’izany, raha saika mpampita hasina no anjaran’ ny vehivavy vadin’ ny mpanjaka taty Imerina, i Ratsitohininamanjaka zanaka vavin’ Andrianamboninolona kosa dia niavaka satria dia ny fanjakana no nampitainy tamin’ Andrianjaka raha nanambady an-dRalambo izy.

[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>tpi603nruvu6cwsa6siod2h7hkokhjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149407</id>
      <parentid>1149406</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44921-67</username>
        <id>40735</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andrianamboninolona zanak’andriana */</comment>
      <origin>1149407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10588" sha1="e6o5yhp8wjkk4lit13gf72rgx68th05" xml:space="preserve">'''Andrianamboninolona''' dia anaran’ ny iray amin’ ireo zanaka naterak’ [[Andriamananitany]] sy Randranomboahangy. Ny Andrianamboninolona koa dia anarana iantsoana ny satan’ ny iray amin’ ireo antanantohatr’ andriana fito nisy tao [[Imerina-Ambaniandro|Imerina]] talohan’ ny taona 1896.

== Andrianamboninolona zanak’andriana ==
Andrianamboninolona dia iray amin’ ireo zanaka naterak’ Andriamananitany sy ny andriambavy Randranomboahangy. Andriamananitany dia niteraka ihany koa an’Andriamitondra, zanany lahy tamin’ny vady hafa hova firazanana. 

[[Andriamanelo]] mpanjakan’ i [[Alasora]] dia rahalahin’ Andriamananitany. Andriamanalimanjaka sy Rangitamanjakatrimovavy kosa no ray sy renin’ Andriamananitany, izany hoe ny reniben’ Andrianamboninolona dia andriamanjaka. Rangitamanjakatrimovavy moa dia zana-d[[Rafohy]] nanjaka tao Imerimanjaka. Telo ny vadin’ Andrianamboninolona, dia i Rafotsindrindramanjaka izay renin-dRatsitohinimanjaka, i Rabefaravolamanjaka zana-d[[Rabiby]] mpanjakan’ Ambohidrabiby, ary i Ramanga ilay vadiny niterahany an-dRatomponivololona izay renin-dRambavy tao Masindray. Maro ny zanak’ Andrianamboninolona tamin’ireo vadiny telo ireo. 

== Ny Andrianamboninolona ==
Ary faharoa : ny teny hoe “Andrianamboninolona&quot; koa dia anarana iantsoana ny satan’ ny iray amin’ ireo antanantohatr’ andriana fito nisy tao Imerina talohan’ ny taona 1896. Ity heviny faharoa ity dia hafohezin’ ny fitenena hoe “Zanakambony”. Antanantohatr' andriana eo anelanelan' ny [[Andriandranando]] sy ny [[Andriatompokoindrindra|Andriantompokoindrindra]] ny Andrianamboninolona. Tato aoriana dia nantsoina ho Andriateloray ny Andriandranando sy ny Andriantompokoindrindra ary ny Andrianamboninolona.

=== Ny firazananan' ny taranak' Andrianamboninolona ===

Ny zanaka amam-paran’ Andrianamboninolona dia tsy andrianamboninolona avokoa no firazanany. 

Ny taranak’ ireo zanakalahin’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka, dia ny terak’ Andriantomponarivo, ny terak’ Andriakafazaka ary ny terak’ Andriatompoinarivo mitoetra ao Ambohitrandriananahary akaikin’i Alasora, [[Ambohitromby]] (Ambohitrombihavana), Kilonjy, Ambonisoa, [[Fieferana]] ary ny vohitra miaraka aminy toa an’ Ambohitriniandriana, Ambohipiainana, Andranomanjaka, Viliahazo, sns dia nataon-dRalambo ho andrianamboninolona ny firazanany. Ary izay andrianamboninolona avy eo ka nafindra monina na nifindra monina dia mbola andrianamboninolona no firazanany. 

Ny tarana-dRalambo sy Ratsitohinimanjaka, na dia zanaka vavin’ Andrianamboninolona sy Rafotsindrindramanjaka aza i Ratsitohinimanjaka, dia tsy mba natao ho andrianamboninolona ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “zanakandriana mahazo manjaka”, dia Andrianjaka sy ny doriany izay tato aoriana nosokajian’ Andriamasinavalona ho terak’ Ifohiloha mizara ho antanantohatra zanakandriana, zazamarolahy ary [[andriamasinavalona]].

Ny taranak’i Andrianamboninolona sy Rabefaravolamanjaka zanaky ny mpanjaka Rabiby dia tsy mba natao ho andrianamboninolona ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “ zanakandriana mandrakizay mahazo manjaka” afohezina hoe Andriandoriamanjaka. Anefa ireo Andriandoriamanjaka tompon’Ambohibe akaikin'Ambohibeloma ao avaratr'Arivonimamo any Imamo dia mitonona ho andrianamboninolona ihany.

Fa nisy koa teo Alasora (sa Ambohitrandriananahary?) zafin’ Andriamananitany, na taranak’ Andrianamboninolona avy amin’ Andriantomponarivo lahimatoa hoy ny lovantsofina hafa, no tsy nanaiky ny nanaovan-dRalambo azy ho andrianamboninolona ny firazanany fa nanasokajy ny tenany ho “zanakandriana mahazo manjaka” koa ny anaran’ izy ireo aza dia nasiany hoe “manjaka” dia Andrianonimanjakatany, Ramanjaka sy Ramanalinarivo mianadahy izany. Koa nandao an’i Alasora izy ireo tamin’ ny nanjakan-dRalambo ary nianatsimo tany Betsileo koa tonga mpanjaka voalohany tao Andratsay. Ary izy ireo dia tsy mitonon-tena ho andrianamboninolona mihitsy mandraka ankehitriny fa zanakandriana no firazanany hatrizay ka hatramin' ny niakaran' [[Andrianampoinimerina]] teo amin' ny fanjakana na dia taranak’ Andriamananitany aza izy ireo.

Ny Zana-dRambavy ao [[Masindray]] kosa, na dia naterak’ i Ralambo sy Ratomponivololona zanakavavin’ Andrianamboninolona aza i Rambavy, dia tsy mba natao ho “andrianamboninolona” fa nataon’ny mpanjaka Andrianampoinimerina ho “[[zanadralambo]]” ny firazanany.

Fa ny terak’ Andriamitondra rahalahin’ Andrianamboninolona izay nitonona fa “Andrianamboninolona” no firazanany dia voalazan’ny lovantsofina fa na dia noeken’ ny mpanjaka nifandimby aza ny maha-taranak’ Andriamananitany ny terak’ Andriamitondra dia tsy nomena ny firazanana “andrianamboninolona” izy ireo saingy natao ho manan-tantara, koa izy ireo ihany no mahazo mikasika ny taolambalo anaty trano masina aty Imerina nanomboka tamin’ Andrianampoinimerina.

Misy kosa ny tera-dRalambo izay milaza fa tsy zanadralambo ny firazanany fa “andrianamboninolona&quot; dia ny sasany amin’ ny terak’ i Manandriana izany.

=== Ny toerana ahitana ny Andrianamboninolona ===

Tamin’ ny nanjakan’ Andriamanelo (talohan’ ny taona 1575) dia teo Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora, teo amin’ Andriamananitany rainy, no nonina Andrianamboninolona. 

Rehefa novonoin’ [[Andriamanelo]] i Andriamananitany rahalahiny dia nandositra niala teo Ambohitrandriananahary-Alasora i Andrianamboninolona ka nifindra nonina teo Analamanitra nantsoina hoe Ambohitralatenina. 

Tato aoriana dia nomen’ Andriamanelo ho zara-tanin’ Andrianamboninolona, ankoatra an’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora, i Ambohitralantenina saingy novainy anarana ho Ambohitrombihavana. Teo Andrianamboninolona sy Rafotsindrindramanjaka no nonina ary maro no teraka teo ireo zanany. Misy fotoana anefa i Andrianamboninolona mitoetra amin-dRabefaravolamanjaka sy ny zanany teo Ambohitrandriananahary avaratr’ Ambohidrabiby, koa izy Andrianamboninolona no nanao io anaram-bohitra eo avaratr’ Ambohidrabiby io ho fitadidiana ny maha iray io vohitra io amin’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora izay zara-taniny rahateo.
 
Rehefa lasa vadin-dRalambo i Ratsitohininamanjaka zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka dia nitarin-dRalambo ny zara-tanin’ Andrianamboninolona rafozan-dahiny ka ankoatr’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora sy Ambohitrombihavana, dia nomen-dRalambo an’ Andrianamboninolona rafozany ny tampon-tanety mitomandavana hatreo Ambohitrombihavana mianavaratra hatrany Kilonjy sy ny manodidina. Araka izany, teo anelanelan' ny zara-tanin' ny Andriandranando sy ny zara-tanin' ny Andriantompokoindrindra no nisy ny zara-tanin' ny Andrianamboninolona. 

Teo amin’ ny lapan’ Ambohidrabiby renivohim-panjakany kosa anefa no namponenin-dRalambo i Ratsitohininamanjaka vadiny sy ny zanany (fa rehefa lehibe nahasaraka ireo zana-dRatsitohininamanjaka vao napetrany tamin’ ny vohitra hafa). Teo Ambohidrabiby koa, amin’ ny faritra avaratry ny lapany, no namponenin-dRalambo noho ny antony manokana ireo Andriandoriamanjaka zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRabefaravolamanjaka ary ry Andriantomponarivo telo mirahalahy anadahin-dRatsitohininamanjaka izay zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka. Ireo anadahin-dRatsitohininamanjaka ireo moa dia tsy nahazo zara-tany teo Ambohidrabiby (anefa Ratsitohininamanjaka dia nafenina teo Ambohidrabiby rehefa niamboho). 

Nony tato aoriana dia nafindran-dRalambo avy eo Ambohidrabiby honina amin’ ny zara-tanin’ Andrianamboninolona i Andriantomponarivo telo mirahalahy sy ny fianakaviany. Tamin’ izany dia i Andriantomponarivo lahimatoan’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka, no napetra-dRalambo teo Kilonjy sy Ambonisoa izay faritra avaratra indrindra amin’ ny zara-tanin’ Andrianamboninolona. Ireo rahalahin’ Andriantomponarivo kosa dia niparitaka teo Ambohitriniandriana, Ambohitrombihavana sy Ambohitrandriananahary. Nisy tamin’ny terak’ Andriantomponarivo anefa no tsy nanaiky ho eo Kilonjy fa nonina teo Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora. 

Andriantomponarivo sy ny taranany vitsivitsy anefa tsy nonina ela teo Kilonjy fa nidina tety ambany andrefana teo Ankorombe ka nonina tanteraka teo (anefa izy dia nafenina ao Kilonjy ihany rehefa niamboho). Fa ny zanany roa lahy natao hoe Andrianolonantonandriana sy Andriandranotolo tsy mba nanaraka azy teo Ankorombe fa nijanona nonina teo Kilonjy. Marihina anefa fa tato aoriana, nisy tamin’ ny faritra atsimo-andrefana amin’ ny vohitra Kilonjy no lasan’ ny Zanadralambo.

Nisy taranak’ Andriatomponarivo niaraka nonina tamin’ Andriatomponarivo teo Ankorombe anefa no efa nanorim-pasana teo Ankorombe koa nisy tamin’ izy ireo no niala teo Ankorombe ka lasa nifindra monina nianavaratra koa natao ho Ankorokely no anaran’ ny vohitra misy azy any avaratra io ho fahatsiarovany an’ Ankorombe.

Tamin’ Andriambelomasina kosa dia nidina avy eo Kilonjy ireo zanaka amam-paran’ Andriantomponarivo dia ny terak’ Andriantompomanarivo sy ny terak’ Andriandranofolo koa nijanona sy nanorim-ponenana teo Ankorombe izay novaina anarana tamin’ io fidinana io ho Fiaferana.
Tamin’ ny nanjakan’ Andriamasinavalona sy Andrianampoinimerina dia nisy tamin’ ireo Andrianamboninolona no nahazo zara-tany teo Antananarivo dia ny faritra avaratr’ Ambohitantely ao antsinanan’ Andohalo, teo Antsakaviro sy Antanimora, ny faritra antsinanan’i Faravohitra hatreo Ampandrana ka hatrany Ampasandratsarahoby, teo Ambohimanga, teo Anosimanjaka, tao atsimon’ Ambohibao Atsimo, teo Amboniloha, Ankadindramamy, Imerimandroso, Ambohinime, Isoavinimerina, ary amin’ny faritra maro hafa.
== Ny asany ==

Ny Andrianamboninolona dia tsy nanana taozavatra tena nampiavaka azy na dia nanavana azy aza ny tenona landy. Ny Andrianamboninolona koa dia nanana [[Sampy (malagasy)|sampy]] natao hoe “Rabehaza”, iray amin’ny sampy 12 masina ka teo Kilonjy no notezaina io sampy io hatramin’ ny nandoroana ny sampy masina. 

Ary farany, ny lehibe indrindra dia tsy amin’ ny maha-mpanjaka an-dRalambo rainy akory no nahazoan’ Andrianjaka nanjaka nandimby an-dRalambo fa avy amin-dRatsitohininamanjaka reniny. Arak’izany, raha saika mpampita hasina no anjaran’ ny vehivavy vadin’ ny mpanjaka taty Imerina, i Ratsitohininamanjaka zanaka vavin’ Andrianamboninolona kosa dia niavaka satria dia ny fanjakana no nampitainy tamin’ Andrianjaka raha nanambady an-dRalambo izy.

[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>e6o5yhp8wjkk4lit13gf72rgx68th05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sebastian Bieniek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216003</id>
    <revision>
      <id>1149421</id>
      <parentid>1044409</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1149421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="qy0utp77jhezoqkz3eqjpcn21ugoxc7" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Sebastian Bieniek
|teraka=24 Aprily 1975
|maty=9 février 2022
|firenena=Alemaina
|mpiaraka=
|asa=

* [[talen-koronantsary]]
* [[mpanao asa soratra]]
* [[mpanoratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Sebastian Bieniek''' dia talen-koronantsary, mpanao asa soratra, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 24 Aprily 1975 ary maty teo 9 février 2022&lt;ref&gt;https://www.sebastianbieniek.com/death&lt;/ref&gt;. 

== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]

===Rohy ivelany===
* Official website of Sebastian Bieniek: [https://www.sebastianbieniek.com]
* Official website of the Doublefaced serial by Sebastian Bieniek: [https://www.sebastianbieniek.de/BieniekFace] {{Wayback|url=https://www.sebastianbieniek.de/BieniekFace |date=20250622191611 }}
* Realfake, book by Sebastian Bieniek: [https://www.bieniek.at/books]
* Website with films by Sebastian Bieniek: [https://www.bieniek.at/film]
* Coltface, art-project by Sebastian Bieniek: [https://www.sebastianbieniek.de/2016-coltface] {{Wayback|url=https://www.sebastianbieniek.de/2016-coltface |date=20250622191611 }}

[[sokajy:Biôgrafia]]
{{vangovango}}
[[sokajy:talen-koronantsary]]
[[sokajy:mpanao asa soratra]]
[[sokajy:mpanoratra]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1975]]</text>
      <sha1>qy0utp77jhezoqkz3eqjpcn21ugoxc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fianarana ny fanatontoloana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227987</id>
    <revision>
      <id>1149408</id>
      <parentid>1143383</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T22:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1149408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28382" sha1="525sfjstc00d9hwgaze8e7oqj74n43z" xml:space="preserve">Ny '''fianarana ny fanatontoloana''' dia fianarana ambaratonga ambony mikasika ny [[pôlitika]], [[toekarena]], ny [[tontolo iainana]] ary ny fifandraisana  ara-[[kolontsaina]] izay misy fiantraikany amin’ izao tontolo izao. Ny fianarana ny fanatontoloana dia mahakasika sehatra isan-karazany toy ny fifandraisan’ ny tsena, ny fifamoivoizan’ ny entana, ny fifandraisana maneran-tany sy ny fanjifiana, ny mpitsoa-ponenana, ny mpifindra monina ary ny fifamoivoizan’ ny olona maneran-tany &lt;ref&gt;Manfred Steger (2013), ‘It’s About Globalization, After All: Four Framings of Global Studies’, Globalizations, vol. 10, no. 6, pp. 771–77.,&lt;/ref&gt;. Tafiditra ao anatin’ ny fianarana ny fanatontoloana ihany koa ny fifandraisana ivelan’ ny firenena sy ny an-toerana satria miresaka mikasika ny fiovana an-kapobeny izy. 
Ny fandrantoana ny fianarana ny fanatontoloana dia ahitana ihany koa asa fikarohana eny ifotony na amin’ ny taranja manokana izay mahaliana. 
 
Ny fianarana ny fanatontoloana dia mety ahitana ny fianarana na ny [[fanabeazana]] mikasika ny firaisam-pirenena. Ny fianarana momba ny firaisam-pirenena dia mifantoka kokoa amin’ ny fifandraisana misy amin’ ny sisin-tany sy ny anatiny, izay lafiny hafa isehoan’ ny fianarana mikasika an’ izao tontolo izao. Toy izany ihany koa, ny fanabezana mikasika ny firaisam-pirenena dia mifandraika bebe kokoa amin' ny fampandrosoana ny fanabeazana mikasika ny fifandraisan’ ny firenena sy ny andrim-panjakana eo amin’ ny lafiny iraisam-pirenena. Amin' ireo tranga roa ireo, ny hevitry ny teny &quot;firenena&quot; dia mivelatra kokoa, ny fianarana mikasika izao tontolo izao dia manana sehatra malalaka kokoa, manomboka amin’ ny eo an-toerana hatramin’ ny maneran-tany. 
==Tantara sy ny mombamomba==
{{Article détaillé|Fanatontoloana}}

Ny fandrosoan’ ny fianarana ny [[fanatontoloana]] amin’ ny [[fanabeazana]] araky ny sehatry ny varotra sy ny fanodinana dia vokatry ny fanatontoloana ary misy fiantraikany eo amin’ ny [[fiarahamonina iraisam-pirenena]] izany. Voalaza fa nanomboka tokoa ny fanatontoloana ny taonjato faha-15 raha niatomboka ny [[Fanjanahantany|fanjanahan-tany]] izay nataon’ ny firenena [[Eorôpa|eorôpeanina]] hampitomboana ny fifanakalozana, ny hery ary ny sata. Kanefa am-polo taonany vitsy izay no niaina ny fandrosoana ara [[teknôlôjia]] sy [[solosaina]] amin’ ny tahany ambony indrindra izao tontolo izao, izay nanamafy hatrany ny fizotry ny fanatontoloana. “Fiovana eo amin’ ny trangam-piainana... ny hafaingan’ ny fivoarana dia mifandray akaiky amin’ ny fitombon’ ny fifandraisana, ary ny fandrosoan’ ny  teknôlôjian’ ny vaovao sy ny serasera tao anaty ny fotoana fohy...ny fanatontoloana dia sehom-piaina izay tsy ahafahana miala”. 
Vokatr’ izany fiovana matetiky ny [[fiarahamonina]] izany dia nahita ny mpanabe fa ilaina ny ampidirana ny fianarana ny fanatontoloana amin’ ny taranja eny amin’ ny ambaratonga ambony (izany hoe fampidirana ny olan’ ny fanatontoloana amin’ ny taranja efa misy), ary mamorona diplaoma mikasika ny fianarana fanatontoloana ho an’ ny mpianatra amin’ ny sehatry ny fananganana (diplaoma misy fivelarana malalaka kokoa). Betsaka ny vokatsoa azo amin’ ny fampidirana ny fahalalana ny fanatontoloana amin’ ny fanabeazana, ahitana ny fahazahoana ny fahasamihafana ara-[[kolontsaina]], ny fahatsapan’ ny fiarahamonina ny fanatontoloana, ary ny fahaizana mitsikera ny olana mikasika ny raharaham-bahiny.

== Fanatontoloana ''vs'' ny fianarana mikasika ny firaisam-pirenena ==

Mety misy fifangaroana mikasika ny fampiasana ny teny “fianarana ny fanatontoloana” sy ny “fianarana iraisam-pirenena”.

Noho ny tanjon’ ny fampianarana dia matetika hampiasaina miaraka ireo teny roa ireo. Tsy dia misongadina mazava ny fahasamihafan’ ny hevitra, miampy ny soso-kevitra fa ireo taranja roa ireo dia mikasika ny olana ara-[[pôlitika]], sôsialy ary kolontsaina mifantoka kokoa amin’ ny fianarana anivon’ ny fifaneraseran’ ny [[fiarahamonina iraisam-pirenena]]. 

Na izany aza dia misy fanavahana ihany afaka atao. Ny Fianarana momba ny firaisam-pirenena dia mifantoka amin’ ny fifandraisana sy fifanarahana misy amin’ ny firenena roa na maromaro, ny [[Diplaomasia|diplômasia]] sy ny fandravonana ny disadisa mety hitranga eo amin’ ny firenena roa na maromaro. Ny fianarana fanatontoloana kosa dia mifantoka amin’ ny olana itovian' izao tontolo izao tahaka ny fitandroana ny [[kolontsaina]] sy ny [[tontolo iainana]], ny fifamoivoizan’ ny olona ary ny vokatry ny [[fanatontoloana]] (olana iraisan’ ny fiarahamonina eran’ izao tontolo izao). Mifanohitra amin’ ny fianarana mikasika ny firaisam-pirenena ny fianarana fanatontoloana matetika izay mandinika ny tranga mihoatra ny firenena (tahaka ny fiovaovan’ ny toetrandro maneran-tany, ny [[valanaretina]], ny fiforonan’ ny toekarena maneran-tany) ary anatin’ ny firenena (sahala amin' ny vokatry ny fanalana ny orinasa eo an-toerana sy amin’ ny faritra noho ny fifindrana amin’ ny [[kapitalisma]] maneran-tany).

Voalaza ihany koa fa misy ankolafy havia sy havanana amin’ ny fehin-kevitra tsirairay. Ny fianarana mikasika ny firaisam-pirenena dia mifandraika amin’ ny ankolafy havanana (fifandraisana eo amin’ ny samy firenena) ary ny fianarana fanatontoloana dia mifandraika amin’ ny ankolafy havia (olana miantraika amin’ ny olom-pirenena maneranan-tany).

Voafaritra toy izao manaraka izao ihany koa ireo fehezankevitra ireo:

&lt;blockquote&gt;&quot;Ny fianarana mikasika ny firaisam-pirenena dia azo lazaina ho razam-ben’ ny fanabeazana ara-panatontoloana. Izany matetika dia ahitana fianarana ny firenena, ny fivavahan’ izao tontolo izao, ny teny ary ny fifandraisana iraisam-pirenena ... {ny fianarana fanatontoloana} dia mifantoka amin’ ny foto-kevitry ny fifandraisana, manaiky ny fisian’ ny fifandraisana maneran-tany sy ny an-toerana, ny fitovian’ ny fizaran’ ny olombelona, ary ny fahatakarana ny fomba nahatonga ny sisintanim-pirenena miha foana ho an’ ny mpandray anjara maneran-tany&quot;&lt;ref&gt;Merryfield, M 2004 ‘The importance of a global education,’ ''Outreach World'', viewed 5/10/10 at: http://www.outreachworld.org/article.asp?articleid=77 {{Wayback|url=http://www.outreachworld.org/article.asp?articleid=77 |date=20110207103229 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Antony == 

Manambara ny mpanohana ny fianarana fanatontoloana fa ny zava-misy marina momba ny [[fanatontoloana]] sy ny fifandraisan’ ny firenena ary ny [[toekarena]] dia mitaky ny mpianatra ho voahofana tsara mikasika ny olan’ ny fanatontoloana&lt;ref&gt;&quot;Global Education Policies and Practices,&quot; Peace Corps. http://peacecorpsconnect.org/global-education-policies-and-practices {{Wayback|url=http://peacecorpsconnect.org/global-education-policies-and-practices |date=20100612210639 }}, accessed September 7th, 2009.&lt;/ref&gt;. Antony efatra hisian’ ny fianarana ny fanatontoloana ny fiarovam-pirenena sy ny fifampiraharahana iraisam-pirenena na [[diplômasia]],  ny olom-pirenena mahaomby ao anaty ny fandraisana anjara [[Demôkrasia|demôkratika]], ny fifaninana maneran-tany ao anatin’ ny tontolon’ ny tsena ary ny filàna hidirana amin' ny sehatry ny fanampiana sy ny fampandrosoana.

==== Fiarovam-pirenana sy fifampiraharahana iraisam-pirenena ====

Ny famatsiam-bola voalohany lehibe ho an’ ny fanabeazana ny firaisam-pirenena dia ny lalàna mikasika ny Fampianarana Iraisam-pirenena any [[Etazonia]] tamin' ny taona 1966. Nanome famatsiam-bola ny sekoly fandratoana fianarana ambony io lalàna io mba hamoronana sy hanamafisana ny fandaharam-pianarana mikasika ny fianarana ny firaisam-pirenena &lt;ref&gt;&quot;Digest for Education Statistics, 2004 - Chapter 4: Federal Programs for Education and Related Activities.&quot; National Center for Education Statistics (2004), http://nces.ed.gov/programs/digest/d04/ch_4.asp, accessed September 7th, 2009.&lt;/ref&gt; . Noforonina tamin' ny fotoanan' ny [[Ady Mangatsiaka]] io lalàna io mba nanamafisana fa tena ilain’ ny olom-pirenena rehetra (indrindra ny olom-pirenena amerikanina) ny fahazoana ny olana maneran-tany mba ahafahana manorina fahaiza-manao ho an' ny fifampiraharahana iraisam-pirenena &lt;ref&gt;International Education Act: Hearings Before the Subcommittee on Education of the Committee on Labor and Public Welfare, United States Senate, Eighty-Ninth Congress, Second Session on S. 2874 and H.R. 14643. Publication date: 1966, Accessed through ERIC, http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&amp;_&amp;ERICExtSearch_SearchValue_0=ED093756&amp;ERICExtSearch_SearchType_0=no&amp;accno=ED093756.&lt;/ref&gt;.  &quot;Ny maha zava-dehibe ny fifampiraharahana iraisam-pirenena ho toy ny hery mitondra ho amin' ny fampandrosoana ara-pôlitika dia fantatra mazava ary azo. .. zava-dehibe ho an’ ny fitandrovana fifandirana&quot; &lt;ref&gt;Skylakakis, T 2010, ‘The importance of economic diplomacy,’ The Bridge Magazine, viewed 24/9/10 at:  http://www.bridgemag.com/magazine/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=81&amp;Itemid=38&lt;/ref&gt;

Ny trangan-javatra vao haingana izay nisy fiantraikany eran-tany toy ny 11 Septambra, ny fanapoahana baomba tany Londra sy Madrid ary ny vokatry ny ady tany Iraka sy Afganistana dia nandresy lahatra ny mpamorina politika fa zava-dehibe ny fianarana ny fanatontoloana sy ny fanabeazana firaisam-pirenena ho an’ny fiarovam-pirenena sy ny fifampiraharahana iraisam-pirenena &lt;ref&gt;Korry, Elaine. &quot;Bush Expected to Hike Funding for Language Training,&quot; National Public Radio Broadcast, January 5th, 2006, Accessed online http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5127944&lt;/ref&gt;.

==== Fifaninanana maneran-tany ====

Ny antony faharoa amin’ ny fisian’ ny fianarana fanatontoloana dia ny famatsiana fahaiza-manao ho an’ ny mpiasa ao amin’ny tsenan’ ny fanatontolona . Maro ireo orinasa iraisam-pirenena no mila mpiasa manana ny fahaiza-manao ahafahana miasa eo amin’ny sehatry ny fahasamihafana ara-kolontsaina sy mahay mamantatra ary mamaly ny filan’ny tsena malalakin'ny fanatontoloana&lt;ref&gt;Groennings, Sven. &quot;Economic Competitiveness and International Knowledge.  A Regional Project on the Global Economy and Higher Education in New England.  Staff Paper II.&quot;  New England Board of Higher Education. October 28th, 1987. Page, 26&lt;/ref&gt;. Ny orinasa iraisam-pirenena sasany, toy ny Microsoft, dia nanomboka nitarika ny mpamorina pôlitika sy ny mpampiasa vola hamatsy vola fanampiana ho an’ny fanabeazana &lt;ref&gt;&quot;ECS, ISTE and [[Microsoft]] to Sponsor Global Education Competitiveness Summit.&quot; http://www.microsoft.com/presspass/press/2009/jun09/06-23gecs2009nrpr.mspx, Accessed September 8th 2009.&lt;/ref&gt;  Ny fanjakana amerikanina sy  ny fitondram-panjakana federaly ihany koa dia nametraka ny fianarana ny fanatontoloana ho  laharam-pahamehana amin’ny fahazoana mpiasa tsara hofana &lt;ref&gt;Putting the World into World Class Education.  West Virginia Department of Education. http://wvconnections.k12.wv.us/documents/GlobalAwarenessPresentation062408_001.ppt {{Wayback|url=http://wvconnections.k12.wv.us/documents/GlobalAwarenessPresentation062408_001.ppt |date=20160303232103 }}, Accessed September 6th 2009&lt;/ref&gt;. Ankoatra izany, ny fitondram-panjakana federaly Aostraliana (tamin'ny alalan'ny fampandrosoana AusAID ) tamin'ny taona 2002 dia nampiasa ny famatsiam-bola sasany mba hanombohana ny 'fampianarana Fanatontoloana.' Io fandaharan'asa io dia mikendry ny hampitombo ny fahazoana ny fampandrosoana sy ny disadisa iraisam-pirenena ho an’ny mpianatra aostraliana. Manome fahafahana hampandroso ny fahaiza-manao ny mampianatra eo anivon’ny fikambanana tsy miankina amin’ny fankajana sy fanohanana ara-pandaharam-pianarana ihany koa io tetik’asa io. Ny fandaharana &quot;dia mampahafantatra, ary mampirisika ny mpampianatra mba hampahafantatra ny mpianatra ny olan’ny fanatontoloana.&quot; &lt;ref&gt;Gallus, C 2002 ‘Global Studies Statement Launch,” AusAID, viewed 2/10/10 at:  http://www.ausaid.gov.au/media/release.cfm?BC=Speech&amp;ID=9768_9422_1276_9667_8426 {{Wayback|url=http://www.ausaid.gov.au/media/release.cfm?BC=Speech&amp;ID=9768_9422_1276_9667_8426 |date=20100923153626 }}&lt;/ref&gt; Ny fampianarana ambaratonga ambony dia nanaraka akaiky ny fampidirana ny taranja fampianarana ny firaisam-pirenena amin’ny fandaharam-pianarana. Tsy dia fahita matetika ny sekoly ho amin’ny fintantanana raharaham-barotra izay tsy mifantoka amin’ny firaisam-pirenena &lt;ref&gt;Harvard Business School. http://www.hbs.edu/global/, Accessed September 8th 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Yale Business School. http://mba.yale.edu/MBA/curriculum/core/international.shtml {{Wayback|url=http://mba.yale.edu/MBA/curriculum/core/international.shtml |date=20090925054608 }}, Accessed September 8th 2009.&lt;/ref&gt;.

==== Olom-pirenena mahaomby ==== 

Ny antony fahatelo ho amin’ny fianarana ny fanatontoloana dia ny fahazoana olom-pirenena mahaomby. Any Etazonia, ny Filan-kevitra Nasionaly ho amin’ny Fianarana ara-tsosialy dia manambara fa ny tanjon'ny fampianarana ara-tsosialy dia ny &quot;hampianatra ireo mpianatra ny votoatin’ny fahalalana, fahaiza-manao, ary ny hasin’ny olom-pirenena ilaina ho amin’ny fanatanterahana ny andraikitry ny olom-pirenena ao amin'ny demokrasian’ny fandraisana anjara.&quot; Ny tena tanjona ny NCSS dia ny &quot;fanabeazana malalaka maneran-tany&quot; &lt;ref&gt;&quot;About National Council for the Social Studies.&quot; The National Council for Social Studies, http://www.socialstudies.org/about, Accessed September 8th 2009&lt;/ref&gt;. Satria ny fanatontoloana dia nahatonga ny fanjavozavoan’ny elanelana misy eo amin'ny firenena sy ny firaisam-pirenena, dia lasa zava-dehibe ho an’ny olom-pirenena ny mahatakatra ny fifandraisana eran-tany &lt;ref&gt;Lapayese, Yvette. &quot;Review:Toward a Critical Global Studies Education&quot; Comparative Education Review, Vol. 47, No. 4 (Nov., 2003), pp. 493-501&lt;/ref&gt;. Ny fananganana olom-pirenena eran-tany mahomby dia  vokatry ny fahavononan’ny olona handray anjara sy hanana ny fahaiza-manao mba handray anjara amin'ny olana eo an-toerana sy eran-tany.
Any Angletera, ny fikarohan’ny fitondram-panjakana eo an-toerana natao tao amin'ny faritra manodidina ny Londra dia nahitana fa ny olom-pirenena dia tokony hanana fahafahana handray anjara, mba hanana ny fahaiza-manao, ny fahalalana sy ny fahatokisana handray anjara. Matetika dia tsara ny vokany, satria mitarika ho amin'ny fanatsarana ny tolotr’asa, ny kalitaon’ny  fandraisana anjara ara-demokratika ary ny fanabeazana ny fiaraha-monina &lt;ref&gt;Andrews, Cowell, Downe, Martin 2006 ‘Promoting effective citizenship and community empowerment,’ Office of the Deputy PM, London, viewed at: http://www.cdhn.org/documentbank/uploads/PromotingEffectiveCitizenship.pdf {{Wayback|url=http://www.cdhn.org/documentbank/uploads/PromotingEffectiveCitizenship.pdf |date=20110725151250 }}&lt;/ref&gt; . 
Mba hahazoana olom-pirenena mahaomby dia tsy maintsy beazina amin'ny fomba izay hampandray anjara sy hametraka ny maha zava-dehibe ny olana maneran-tany ny mpianatra.  Afaka ahazo ny fahalalana takiana mba ho olom-pirenena mahaomby ny mpianatra amin’ny fianarana ny taranja sahala ny fampianarana ny fanatontoloana.

Ny manam-pahaizana sasany dia manamarika fa ankoatry ny votoatiny dia tokony ampianarina ny “fahaizana ankapobeny maneran-tany” ny mpianatra mba hahatakatra marina ny fomba fijery ankapobeny maneran-tany. Ireo manam-pahaizana ireo dia mino fa mba hahafantarana tanteraka ny olana misy eo amin’izao tontolo izao dia tsy maintsy manaiky ny mpianatra fa ny fomba fijeriny dia tsy voatery ho zarainy amin'ny hafa ary hahatakatra ny hery sosialy izay mamolavola ny fijeriny &lt;ref&gt;Hanvey, Robert. &quot;An Attainable Global Perspective.&quot; Theory into Practice, Vol. 21, No. 3, Global Education (Summer, 1982),pp 162-167&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anderson, Charlotte. &quot;Global Education in the Classroom.&quot; Theory into Practice, Vol. 21, No. 3, Global Education (Summer, 1982),pp 168-176&lt;/ref&gt; .

==== Fanampiana sy ny sehatry ny fampandrosoana ====

Nitombo tokoa ny isan'ny olona miditra ao amin'ity sehatra ity tao anaty taona vitsy miaraka amin’ny &quot;ny sehatry ny Fikambanana tsy miankina amin’ny fanjakana ankehitriny izay faha-8 amin’ny toekarena lehibe indrindra eran’izao tontolo izao ... mampiasa olona efa ho 19 tapitrisa .&quot;&lt;ref&gt;Hall-Jones, P 2006, ‘The rise and rise of NGOs,’ Public Services International, viewed 23/9/10 at: http://www.world-psi.org/Template.cfm?Section=Home&amp;CONTENTID=11738&amp;TEMPLATE=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm {{Wayback|url=http://www.world-psi.org/Template.cfm?Section=Home&amp;CONTENTID=11738&amp;TEMPLATE=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm |date=20110727122306 }}&lt;/ref&gt; Ny famatsiam-bola ampiasaina amin’ny tetikasa ara-pahasalamana, anisan’ny olana lehibe indrindra amin’ny fanampiana maneran-tany, mahaleo tena sy fikambanana-bahoaka tahaka ny “Foundation Bill Gates sy Melinda” dia nanampy handresy olana toy izany. Ny olana ankehitriny dia ny ahazoana antoka fa ny vola dia ampiasaina amin'ny fomba tokony hanampiana ireo izay anatin’ny filàna fototry ny fiainana &lt;ref&gt;Garrett, Laurie. 2007. &quot;The Challenge of Global Health,&quot; ''Foreign Affairs'' '''86''' (1):14-38.&lt;/ref&gt;. Ny fandalinana ny fampianarana ny fanatontoloana dia mety hitarika ho amin'ny fandraisana anjara amin'ny fanampiana sy ny sehatry ny fampandrosoana amin'ny fomba maro. Mety ho tafiditra amin’izany ny fiasana anatin’ny faritra nisy ady na loza voajanahary, ny fanatsarana ny tolotr’asam-bahoaka eo amin'ny fiaraha-monina an-dalam-pandrosoana (fahasalamana, fanabeazana, foto-drafitr’asa, fambolena) na ny fanampiana ny  sehatra tsy miankina amin'ny alalan'ny lasitra amin’ny raharaham-barotra sy ny fitombon'ny tsena &lt;ref&gt;Coffey International Development, 2010 ‘Work that makes a difference,’ Coffey, viewed 24/9/10 at: http://www.coffey.com/our-businesses/coffey-international-development/our-expertise/sectors/overview&lt;/ref&gt;. Ireo mpianatra dia afaka mandrato fahalalana mikasika ny fahasamihafana ara-kolontsaina, mahazo traikefa sy ny fahalalana marina ny olan’ny fanatontoloana amin'ny alalan'ny fandratoana ny fianarana. Maro ankehitriny ireo mpianatra ny taranja fianarana ny fanatontoloana hidirana amin'io sehatra io.

== Tanjon’ny fianarana==

Miovaova ny vokatry ny fianarana ny fanatontoloana miankina amin’ny tanjon’ny ivontoerana. Misy vokatra mitovy ihany anefa izay antenaina ho voavolavolan’ny mpianatra mandritry ny fianarana.
Tafiditra ao anatin’izany ny:
*Fahaizana ara-kolontsaina
*Fahaizana mieritreritra malalaka sy voafetra
*Fahaiza-manao eo amin'ny fikarohana sy ny fanadihadiana
*Fahafantarana ny raharaha amin'izao fotoana izao
*Fahaizana mifampiresaka tsara amin'ny toe-javatra isan-karazany
*Mahay fomba fiteny roa na mahay manakatra amin’ny fomba fiteny hafa.

==Fivelarana arak’asa==

Aorian’ny fahazoana diplaoma dia maro ny fisokafana arak’asa. Mety ho tafiditra ao anatin’izany ny fidirana amin’ny tontolon’ny fifandraisana iraisam-pirenena, ny varotra, ny raharaham-bahiny, ny fifampiraharahana iraisam-pirenena, ny politika, ny fitondram-panjakana eo an-toerana, ny fikarohana sy ny fandaharana ny tontolo iainana ary ny  fampandrosoana iraisam-pirenena.

== 6.	Anjerimanontolo manolotra ny fianarana ny fanatontoloana ==

===Afrika===
*Egypta:
**[http://www.aucegypt.edu/GAPP/Pages/Home.aspx The American University in Cairo] {{Wayback|url=http://www.aucegypt.edu/GAPP/Pages/Home.aspx |date=20120606072355 }}
*Maroka:
**[http://www.enssup.edu/Main/Pages/Home.aspx Enssup]

===Amerika===
*Kanada:
**[https://wayback.archive-it.org/all/20140605180232/http://www.wlu.ca/homepage.php?grp_id=148 Wilfrid Laurier University]
**[http://www.viu.ca/globalstudies/ Vancouver Island University]

*Amerika Latina:
**[http://www.nahualinstitute.com Nahual Institute] {{Wayback|url=http://www.nahualinstitute.com/ |date=20110128200138 }}

*Etazonia:
**[http://gs.sjsu.edu San Jose State University]
**[http://pgs.clas.asu.edu/node/166 Arizona State University] {{Wayback|url=http://pgs.clas.asu.edu/node/166 |date=20130205102543 }}
**[http://www.apu.edu/clas/globalstudies/global/ Azusa Pacific University] {{Wayback|url=http://www.apu.edu/clas/globalstudies/global/ |date=20130330071108 }}
**[http://sbgs.csumb.edu/global-studies-major/ California State University, Monterey Bay] {{Wayback|url=http://sbgs.csumb.edu/global-studies-major/ |date=20121029085350 }}
**[http://www.csusm.edu/globalstudies/ California State University, San Marcos]
**[http://www.hofstra.edu/academics/colleges/hclas/geog/index.html]
**[http://www.indiana.edu/~global/academic/ Indiana University]
**[[LIU Global|LIU Global College]]&lt;ref&gt;http://www.making-a-difference.com/pages/Global.html&lt;/ref&gt;
**[http://cas.lehigh.edu/casweb/default.aspx?id=946 Lehigh University] {{Wayback|url=http://cas.lehigh.edu/casweb/default.aspx?id=946 |date=20130701232803 }}
**[http://www.loyola.edu/academic/globalstudies.aspx Loyola University Maryland] {{Wayback|url=http://www.loyola.edu/academic/globalstudies.aspx |date=20151022034324 }}
**[http://socialscience.msu.edu/degree/global_studies.html Michigan State University] {{Wayback|url=http://socialscience.msu.edu/degree/global_studies.html |date=20121018152850 }}
**[http://www.mtsu.edu/global/ Middle Tennessee State University] {{Wayback|url=http://www.mtsu.edu/global/ |date=20141016053139 }}
**[http://globalstudies.missouristate.edu/graduateprogram.asp Missouri State University] {{Wayback|url=http://globalstudies.missouristate.edu/graduateprogram.asp |date=20140116093228 }}
**[http://www.nu.edu/OurPrograms/CollegeOfLettersAndSciences/SocialSciences/Programs/Bachelor-Arts-Global-Studies.html National University] {{Wayback|url=http://www.nu.edu/OurPrograms/CollegeOfLettersAndSciences/SocialSciences/Programs/Bachelor-Arts-Global-Studies.html |date=20160201153128 }}
**[[Eugene Lang College The New School for Liberal Arts|Eugene Lang College, The New School]]
**[http://www.providence.edu/global-studies/Pages/default.aspx Providence College] {{Wayback|url=http://www.providence.edu/global-studies/Pages/default.aspx |date=20120927052107 }}
Sacred Heart Universityhttp://www.sacredheart.edu/academics/collegeofartssciences/academicdepartments/governmentpoliticsglobalstudies/globalstudies/
**[http://www.stcloudstate.edu/academics/programs/sopa-global.aspx St. Cloud State University] {{Wayback|url=http://www.stcloudstate.edu/academics/programs/sopa-global.aspx |date=20141112214556 }}
**[http://www.stlawu.edu/global-studies St. Lawrence University]
**[http://www.txstate.edu/internationalstudies/ Texas State University-San Marcos]
**[http://www.albany.edu/globalization/ University at Albany, State University of New York]
**[http://clas.arizona.edu/gls/about University of Arizona] {{Wayback|url=http://clas.arizona.edu/gls/about |date=20140903152434 }}
**[http://www.international.ucla.edu/idps/globalstudies/ UCLA]
**[http://www.global.ucsb.edu/ University of California, Santa Barbara]
**[http://www.globalstudies.ucr.edu/ University of California, Riverside] {{Wayback|url=http://www.globalstudies.ucr.edu/ |date=20151113100412 }}
**[http://dornsife.usc.edu/global-studies/ University of Southern California]
**[http://www.globalstudies.illinois.edu University of Illinois at Champaign-Urbana]
**[http://global.ku.edu University of Kansas]
**[http://web.utk.edu/~global/default.html University of Kentucky] {{Wayback|url=http://web.utk.edu/~global/default.html |date=20120329044929 }}
**[http://globalstudies.umbc.edu/ University of Maryland, Baltimore County]
**[http://igs.cla.umn.edu/ University of Minnesota]
**[http://www.admissions.unl.edu/academics/majors/52/global-studies.aspx University of Nebraska-Lincoln] {{Wayback|url=http://www.admissions.unl.edu/academics/majors/52/global-studies.aspx |date=20150202083742 }}
**[http://www.ucis.pitt.edu/global University of Pittsburgh]
**[http://web.utk.edu/~global/ University of Tennessee] {{Wayback|url=http://web.utk.edu/~global/ |date=20151107054312 }}
**[http://www.uwb.edu/globalstudies University of Washington Bothell] {{Wayback|url=http://www.uwb.edu/globalstudies |date=20160304035321 }}
**[http://www4.uwm.edu/cie/currentstudents/60/ University of Wisconsin-Milwaukee] {{Wayback|url=http://www4.uwm.edu/cie/currentstudents/60/ |date=20140723102854 }}
**[http://www.warren-wilson.edu/academics/catalog/catalog2.php?name=global_program   Warren Wilson College]
**[http://www.wmich.edu/globalstudies/ Western Michigan University]

*Karaiba:
**[http://sta.uwi.edu/iir/ University of the West Indies]

===Asia===
*Shina
**[http://cgs.shu.edu.cn/Eng/index.asp Shanghai University] {{Wayback|url=http://cgs.shu.edu.cn/Eng/index.asp |date=20140606233128 }}
*India
**[http://www.jgu.edu.in/ OP Jindal Global University]
*Japana
**[http://web.aiu.ac.jp/en/undergraduate/curriculum/gs Akita International University] {{Wayback|url=http://web.aiu.ac.jp/en/undergraduate/curriculum/gs |date=20130628053934 }}
**[http://global-studies.doshisha.ac.jp/en/ Dōshisha University] {{Wayback|url=http://global-studies.doshisha.ac.jp/en/ |date=20160201190431 }}
**[http://isgi.soc.hit-u.ac.jp/ Hitotsubashi University] {{Wayback|url=http://isgi.soc.hit-u.ac.jp/ |date=20160204023529 }}
**[http://www.icu.ac.jp/en/liberalarts/major/major29/index.html International Christian University] {{Wayback|url=http://www.icu.ac.jp/en/liberalarts/major/major29/index.html |date=20151118062217 }}
**[http://grad.fla.sophia.ac.jp/ Sophia University] {{Wayback|url=http://grad.fla.sophia.ac.jp/ |date=20130208014905 }}
**[http://www.tama.ac.jp/english/sgs_overview.html Tama University] {{Wayback|url=http://www.tama.ac.jp/english/sgs_overview.html |date=20160201055550 }}
*Singapore
**[http://www.fas.nus.edu.sg/globalstudies/ National University of Singapore]
*Hong Kong
**[http://www.cuhk.edu.hk/ssc/globalstudies/index.html The Chinese University of Hong Kong]
**[http://www.ppaweb.hku.hk/programmes/ug/gs/ The University of Hong Kong] {{Wayback|url=http://www.ppaweb.hku.hk/programmes/ug/gs/ |date=20160203183146 }}
*Korea Atsimo
**[http://dgs.pusan.ac.kr/ Pusan National University] {{Wayback|url=http://dgs.pusan.ac.kr/ |date=20170429054435 }}

===Aostralia===
*[http://www.monash.edu.au/study/coursefinder/course/3910/ Monash University]
*[http://www.handbook.uts.edu.au/courses/c10264.html University of Technology, Sydney] {{Wayback|url=http://www.handbook.uts.edu.au/courses/c10264.html |date=20160204164326 }}

===Eoropa===
*Austria:
**[http://www.uni-graz.at/globalstudies/ University of Graz] {{Wayback|url=http://www.uni-graz.at/globalstudies/ |date=20120510211343 }}
**[http://www.univie.ac.at/Geschichte-Meta/Globalgeschichte/ University of Vienna]

*Belzika:
**[http://www.globalstudies.ugent.be Ghent University] {{Wayback|url=http://www.globalstudies.ugent.be/ |date=20160204045620 }}

*Danmark:
**[http://www.ruc.dk/en/education/subjects/global-studies/ Roskilde University] {{Wayback|url=http://www.ruc.dk/en/education/subjects/global-studies/ |date=20120629101544 }}

*Frantsa:
**[http://www.sciences-po.fr/portail/ Sciences Po]

*Alemaina:
**[http://www.global-studies-programme.org/ Humboldt University of Berlin]
**[http://www.global-studies.de/ University of Freiburg]
**[http://www.uni-leipzig.de/gesi/emgs/ University of Leipzig] {{Wayback|url=http://www.uni-leipzig.de/gesi/emgs/ |date=20101124114235 }}

*Norvezy:
** NTNU [http://www.ntnu.edu/studies/msglobal/gpc] {{Wayback|url=http://www.ntnu.edu/studies/msglobal/gpc |date=20130222011742 }} 

*Polonina:
**[http://www.uni.wroc.pl/ University of Wrocław]

*Federasiona Rosiana:
**[http://fgp.msu.ru/about/about-the-faculty-of-global-studies/ Moscow State University] {{Wayback|url=http://fgp.msu.ru/about/about-the-faculty-of-global-studies/ |date=20131214200332 }}

*Espaina:
**[http://www.upf.edu/estudiants/es/titulacions/humanitats/grau-estudis-globals/presentacio/ Pompeu Fabra University] {{Wayback|url=http://www.upf.edu/estudiants/es/titulacions/humanitats/grau-estudis-globals/presentacio/ |date=20160304052102 }}

*Soeda:
**[http://www.lunduniversity.lu.se/o.o.i.s?id=24725&amp;lukas_id=SAGLS/ Lund University]
**[http://www.globalstudies.gu.se/english/ University of Gothenburg]

*Angletera:
**[http://www2.lse.ac.uk/home.aspx London School of Economics] {{Wayback|url=http://www2.lse.ac.uk/home.aspx |date=20130513000257 }}
**[http://www.sussex.ac.uk/global/index University of Sussex]


== Boky ==
{{Reflist|3}}</text>
      <sha1>525sfjstc00d9hwgaze8e7oqj74n43z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiteny eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266145</id>
    <revision>
      <id>1149410</id>
      <parentid>1080839</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T23:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1149410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16034" sha1="4puebuwgt111f525pajpxzwb1rfoynn" xml:space="preserve">Ny '''fiteny eto Madagasikara''' tenenin' ny mponin' ity nosy ity, izay tsy [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] daholo fa misy vahiny koa, dia maro. Ny [[fiteny malagasy]] no be mpiteny indrindra, manaraka azy ny [[fiteny frantsay]], avy eo ny [[fiteny anglisy]]. Misy [[Fiteny kômôriana|mpiteny kômôriana]], [[Fiteny gojaraty|mpiteny gojaraty]], [[Fiteny indo-ariana|mpiteny hindoa]], [[Fiteny arabo|mpiteny arabo]] ary [[Fiteny sinoa|mpiteny sinoa]] koa eto [[Madagasikara]].  

== Ny fiteny ôfisialin' i Madagasikara ==
Ny [[Fiteny ofisialy|fiteny ôfisiali]]&lt;nowiki/&gt;n' i Madagasikara dia ny [[fiteny malagasy]] sy ny [[fiteny frantsay]].

=== Ny fiteny malagasy ===

==== Satan' ny fiteny malagasy eto Madagasikara ====
Ny [[fiteny malagasy]] dia fitenim-pirenenan' i Madagasikara no sady fiteny ôfisialin' ny fitondram-panjakana. [[Tenim-pirenena|Tenim-pirenen]]' ny Repoblikan' i Madagasikara ny fiteny malagasy izay ao amin' ny sampam-piteny [[Fiteny aostroneziana|aostrônezianina]]. Araka ny antontanisan' ny [[Akademia Malagasy|Akademia malagasy]] dia tsy miteny afa-tsy ny teny malagasy ny 83,61 %n' ny Malagasy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;http://www.lexpressmada.com/5156/print-article-32163.html [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lexpressmada.com%2F5156%2Fprint-article-32163.html archive]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.  

==== Endrika isam-paritry ny fiteny malagasy ====
Miseho amin' ny endrika fitenim-paritra maro ny fiteny malagasy, dia ny [[fiteny bara]], ny [[fiteny betsimisaraka atsimo]], ny [[fiteny betsimisaraka avaratra]], ny [[fiteny masikoro]], ny [[fiteny merina]], ny [[fiteny sakalava]], ny [[fiteny tandroy-mahafaly]], ny [[fiteny tanosy]], ny [[fiteny antankarana]], ny [[fiteny tsimihety]], sns. Misy ny endrik' io teny malagasy io koa ny any [[Maiôty]], dia ny [[fiteny kibosy]]. 

==== Fampiasana ny fiteny malagasy eto Madagasikara ====
Fiteny ifaneraseran' ny Malagasy andavanandro ny teny malagasy: ao an-tokantrano, eo amin' ny fiarahamonina, eny an-tsena, any amin' ny toeram-pivavahana ary amin' ny toeram-piasana. Ny fiteny malagasy koa no fiteny enti-mampianatra ao amin' ny sekolim-panjakana sy amin' ny sekoly tsy miankina sasany.

Ny ady hevitra atao ao amin' ny Antenimieram-pirenena sy ao amin' ny Antenimieran-dohololona dia amin' ny teny malagasy. Rehefa raketina an-tsoratra anefa ny zavatra tapaka dia ny teny frantsay no ampiasaina. Saika manjaka tokana ny fiteny malagasy ao amin' ny [[Fivavahana ao Madagasikara|fivavahana eto Madagasikara]] &lt;ref&gt;&lt;small&gt;http://www.rfi.fr/emission/20161122-le-francais-madagascar [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Femission%2F20161122-le-francais-madagascar tahiry]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny ankamaroan' ny antontan-taratasy ilaina amin' ny asam-panjakana anefa voasoratra amin' ny teny frantsay.

=== Ny fiteny frantsay ===

==== Tantaran' ny fiteny frantsay eto Madagasikara ====
Tamin' ny vanimpotoana faha mpanjaka dia ny misionera katôlika no nampianatra voalohany ny teny frantsay teto Madagasikara nanomboka tamin' ny taona 1862, nefa nifaninana tamin' ny fampianarana ny fiteny malagasy sy ny fiteny anglisy izany.

Tamin' ny andron' ny [[fanjanahan-tany]] izay nanomboka tamin' ny taona 1897 dia nasandratra avo dia avo ny fiteny frantsay sady io no lasa teny nampianarana ny zaza malagasy sy teny nampiasaina tamin' ny raharaham-panjakana; na dia izany anefa dia tsy ny Malagasy rehetra no nampianarina io fiteny io fa ampahany kely monja izay nilain' ny Frantsay mba hanampy azy amin' ny politikam-panjanahan-tany ataony. Nantsoina hoe &quot;[[teny baiko]]&quot; ny teny frantsay noho izany. Lasa fitenin' ny saranga ambony teo amin' ny fiarahamonina malagasy ireo izay niteny frantsay. Tamin' ny fotoana nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tena dia tsy nisy fihenany ny fanjakazakan' ny teny frantsay izay noheverin' ireo mpanindrahindra tanindrazana ho tenim-panjanahan-tany.

Tamin' ny vanimpotoana nanjakan' ny [[sôsialisma]] teto Madagasikara dia tsy ny teny frantsay intsony no natao teny enti-mampianatra eny amin' ny ambaratoga fototra fa ny teny malagasy. Endrika nisehoan'ny atao hoe &quot;fanagasiana ny fampianarana&quot;; izay isan' ny fanadiovana tanteraka ny pentipentin' ny fanjanahan-tany heverin'ny mpitondra tamin' izany fotoana izany fa mbola sisa tao amin'ny Repoblika volohany, izany (izay nantsoina hoe &quot;fanjanahan-tany amin' ny endriny vaovao&quot;). Teny amin' ny [[anjerimanontolo]] vao natao tamin' ny fiteny frantsay ny fampianarana ka maro ny mpianatra niverina nody fa tsy maharaka. Nihen-danja noho izany ny fahafehezan' ny mpianatra malagasy ny teny frantsay ka vao mainka nanamafy ny maha fiteny ambony saranga azy izany.

Rehefa tonga ny Repoblika fahatelo dia naverina ho teny enti-mampianatra indray ny teny frantsay nefa tsy ampy hahafehezan' ny mpianatra malagasy ny teny frantsay izany noho ny ankamaroan' ny mpampianatra izay tsy mahafehy rahateo an' ilay fiteny mandraka ankehitriny. Araka ny tatitra nataon' ny ''Haut Conseil de la Francophonie'' tamin' ny taona 2003 dia ny 88&amp;nbsp;000 amin' ny Malagasy, izany hoe 0,57 % no mpiteny frantsay feno (frantsay: ''francophones''), fa ny 2&amp;nbsp;540&amp;nbsp;000 kosa mpiteny frantsay amin'ny ampahany (frantsay: ''francophones partiels''), izany hoe 16&amp;nbsp;%n' ny Malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;RFI, Sommet de la francophonie: [http://www1.rfi.fr/actufr/articles/059/article_31819.asp Ouagadougou 2004, Les Francophones dans le monde].&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;. Ampahatsiahivina eto fa tamin' io taona io dia nanodidina 17&amp;nbsp;280&amp;nbsp;000 ny isan' ny Malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Perspective monde, [http://perspective.usherbrooke.ca/bilan/tend/MDG/fr/SP.POP.TOTL.html population de Madagascar] {{Wayback|url=http://perspective.usherbrooke.ca/bilan/tend/MDG/fr/SP.POP.TOTL.html |date=20200130165125 }} [http://perspective.usherbrooke.ca/bilan/tend/MDG/fr/SP.POP.TOTL.html (http://perspective.usherbrooke.ca/bilan/tend/MDG/fr/SP.POP.TOTL.html)] {{Wayback|url=http://perspective.usherbrooke.ca/bilan/tend/MDG/fr/SP.POP.TOTL.html |date=20200130165125 }}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Satan' ny fiteny frantsay eto Madagasikara ====
Ny fiteny frantsay dia fiteny ôfisialy faharoa izay tenenin' ny 20&amp;nbsp;%n' ny Malagasy (miisa 4&amp;nbsp;983&amp;nbsp;000)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://asp.zone-secure.net/v2/index.jsp?id=7259/9906/54502 &quot;La langue française dans le monde, Édition 2014.&quot;] {{Wayback|url=http://asp.zone-secure.net/v2/index.jsp?id=7259/9906/54502 |date=20150402111111 }} [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fasp.zone-secure.net%2Fv2%2Findex.jsp%3Fid%3D7259%2F9906%2F54502 tahiry]], &lt;abbr&gt;p. 17.&lt;/abbr&gt;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&lt;small&gt;https://www.lemonde.fr/afrique/article/2016/11/24/a-madagascar-la-langue-francaise-en-recul_5037231_3212.html&lt;/small&gt; &lt;small&gt;([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2016%2F11%2F24%2Fa-madagascar-la-langue-francaise-en-recul_5037231_3212.html tahiry])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Araka ny antontanisan' ny [[Akademia Malagasy|Akademia malagasy]] dia ny 0,57&amp;nbsp;%n' ny Malagasy no miteny frantsay fotsiny, ny 15,87 % miteny frantsay tsindraindray, ary ny 83,61 % dia tsy miteny afa-tsy ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mpikambana ao amin' ny vondron-tany miteny frantsay (''Organisation Internationale de la Francophonie'') i Madagasikara.

Tsy mitovy amin' ny zava-misy ao [[Afrika atsimon'i Sahara|Afrika atsimon' i Sahara]] ny eto Madagasikara, satria ny fiteny frantsay eto Madagasikara dia tsy nanjary teny ifaneraseran' ny samy Malagasy fa nijanona ho fitaovana enti-mifandray sy mifanakalo amin' ny any ivelany ampiasain' ny vitsy anisa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;http://www.serge.bibauw.be/madagascar/generalites.php [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.serge.bibauw.be%2Fmadagascar%2Fgeneralites.php tahiry]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny fiteny enti-mampianatra eto Madagasikara dia ny fiteny malagasy ao amin' ny sekoly ambaratonga voalohany fa ny fiteny frantsay kosa ao amin' ny ambaratonga faharoa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://www.francophonie.org/Langue-Francaise-2014/ &quot;La langue française dans le monde&quot;] {{Wayback|url=http://www.francophonie.org/Langue-Francaise-2014/ |date=20150702202909 }}, Édition 2014. [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.francophonie.org%2FLangue-Francaise-2014%2F tahiry]], &lt;abbr&gt;p. 353.&lt;/abbr&gt;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Fampiasana ny fiteny frantsay ====
Tsy mila miteny frantsay ny samy Malagasy raha hifampiresaka na dia lazaina fa mbola misy ny tsy mifankahazo amin' ny fampiasana ny fitenim-paritra, ka isan' ny antony tsy mampisy ezaka hifehezana ny teny frantsay izany.

Ny sekoly miahy tena (na tsy miankina) mampiasa ny teny frantsay mihoatra noho ny sekolim-panjakana dia ifandrombahan' ny manan-katao. Ny lahatsoratra ôfisialy avoakan' ny fanjakana malagasy dia matetika amin' ny teny frantsay nefa ny ady hevitra ifanaovany dia amin' ny [[fiteny vary amin' anana]]. 

Matetika ny lalàna malagasy dia voasoratra amin' ny teny frantsay ary maro ireo lalàna nolovana tamin' ny fanjanahan-tany izay sady tsy voaova no tsy voadika amin' ny teny malagasy. Raha tiana hampitaina haingana amin' ny Malagasy amin' ny ambangovangony ny vaovao iray dia atao amin' ny teny malagasy, fa raha tiana hisy antsipiriany ara-teknika kokoa sady tsy ikendrena ny Malagasy rehetra fa ny vahiny indrindraindrindra, dia ataon' ny ankamaroan' ny mpanoratra amin' ny teny frantsay. 

=== Ny fiteny anglisy ===

==== Ny tantaran' ny fiteny anglisy eto Mdagasikara ====
Ny [[fiteny anglisy]] dia tafiditra teto Madagasikara tamin' ny fahatongavan' ireo misiônera prôtestanta izay nampiditra ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] teto. Maro ny voanteny nindramin' ny fiteny malagasy avy amin' ny fiteny anglisy. Tsy ny hampanjaka ny fiteniny no nataon' ireo misiônera ka vitsy no nianatra teny anglisy noho ny fiteny malagasy nezahina hatao fitenim-pivavahana sy fiteny any an-tsekoly. Tamin' ny fahatongavan' ny Frantsay nanjanaka an' i Madagasikara sy nametraka ny teny frantsay ho fiteny ambony vao lefy ny fampianarana ny fiteny anglisy. Nisy ihany ny fampianarana ny fiteny anglisy taty aoriana, indrindra tamin' ny nampalaza ny [[fanatontoloana]] nefa tamin' ny Repoblika Fahatelo vao lasa fiteny ôfisialy teto Madagasikara nandritra ny fotona fohy (taona 2007-2010) ny fiteny anglisy.

==== Sata sy fampiasana ny fiteny anglisy eto Madagasikara ====
Ny fiteny anglisy dia fiteny ôfisialy tamin' ny taona 2007 hatramin' ny 2010&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andininy faha-4 ao amin'ny Lalàna mmomba ny Lalàmpanorenana laharana hafa-2007-001 tamin'ny 27 Avrily 2007 momba ny fanitsiana ny Lalàmpanorenana.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Antonio Garcia, [http://www.rfi.fr/actufr/articles/088/article_50842.asp ''Ravalomanana renforce ses pouvoirs et adopte l’anglais'', RFI, 25/04/2007] {{Wayback|url=http://www.rfi.fr/actufr/articles/088/article_50842.asp |date=20201206012017 }}, [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Factufr%2Farticles%2F088%2Farticle_50842.asp tahiry]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny lalàm-panorenana lany tamin' ny Nôvambra 2010 anefa tsy miresaka afa-tsy ny fiteny malagasy (fitenim-pirenena) sy ny fiteny frantsay ka manao azy ireo ho fiteny ôfisialy. Tsy voaresaka intsony ny fiteny anglisy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Tsy fiteny ofosialy intsony ny fiteny anglisy hatramin'ny taona 2010. Jereo: [[http://www.madagascar-presidency.gov.mg/]{{Wayback|url=http://www.madagascar-presidency.gov.mg/|date=20140111211901}}&lt;span&gt; 1&lt;/span&gt;] [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.ceni-madagascar.mg%2Fdossier%2Fconstitution.pdf tahiry]] sy [[http://www.ceni-madagascar.mg/dossier/constitution.pdf 2]] [&lt;nowiki/&gt;[[tahiry]]] notsidiina tamin'ny 12 Sptambra 2011.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Vitsy dia vitsy ny toeram-pampianarana teny anglisy ary ny ankamaroan' ny sekoly (indrindra ny sekolim-panjakana) dia tsy manana mpampianatra teny anglisy. Ianaran' ny Malagasy vitsy ny teny anglisy mba hifandraisany amin' ny vahiny any ivelany na amin' ny mpizaha tany, na koa mba hahazoany mamaky tahirin-kevitra voasoratra amin' io fiteny io. Na dia izany aza dia olona latsaky ny 5&amp;nbsp;000 no miteny anglisy eto Madagasikara. Isan' ireo ny mpianatra izay miomana handranto fianarana any ivelany miteny anglisy sy tonga avy any (ohatra: [[Aostralia]], [[Etazonia]], [[Fanjakana Mitambatra]], [[Sina]], sns).

== Ny fiteny vitsy mpampiasa eto Madagasikara ==

=== Ny fiteny kômôriana ===
Ny [[fiteny kômôriana]] dia tenin' ireo [[Kômôriana]] monina eto Madagasikara izay mizaka ny zom-pirenena malagasy ny ankamaroany. Hatramin' ny taona 1908 ka hatramin' ny taona 1946 dia nikambana tamin' i Madagasikara i Kômôro, izany hoe tamin' ny vanim-potoan' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany frantsay]]. Nanao ny asan' ny mpahandro sy mpiambina ary mpivaro-mandeha izy ireo. Ny avy ao amin' ny nosy [[Ngazija]] sy [[Njoany]] no tena betsaka na dia hita koa aza ireo avy ao amin' ny nosy [[Moaly]] sy [[Maiôty]].

=== Ny fiteny hindy sy fiteny gojaraty ===
Ny [[fiteny hindỳ]] sy ny [[fiteny gojaraty]] dia fiteny avy any [[India]] ampiasain' ireo [[Karàna]] manaraka ny [[fivavahana hindoa|fivavahana hindo]]. Amin' izao fotoana izao dia miteny amin' ny fiteny telo fara-fahavitsiny ireo taranaka Karàna taty aoriana, ka isan' ireo fiteny ireo ny [[fiteny frantsay]] sy ny [[fiteny anglisy]] sy ny fiteny gojaraty ary ny fiteny malagasy.

=== Ny fiteny arabo ===
Fitenim-pivavahana ny [[fiteny arabo]] eto Madagasikara ka ny [[Finoana silamo|mpino silamo]] no mampiasa izany fiteny izany. Ny fikarohana nataon' ny ''[[Pew Research Center]]'' tamin' ny taona 2010 dia manambara fa ny 1,1&amp;nbsp;%n' ny mponina eto Madagasikara dia Silamo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Pew Research, ''[http://features.pewforum.org/muslim-population-graphic/#/Madagascar The Future of the Global Muslim Population - Madagasca]r'' [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Ffeatures.pewforum.org%2Fmuslim-population-graphic%2F%23%2FMadagascar tahiry]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny ''The World Factbook - Madagascar'' kosa dia nanambara fa 7 % izany&lt;ref&gt;''&lt;small&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ma.html The World Factbook - Madagasca] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ma.html |date=20110817024007 }}r,&lt;/small&gt;''&lt;/ref&gt;. Na dia izany aza dia tsy ny mpino silamo rehetra no mahafehy ny fiteny arabo.

=== Ny fiteny sinoa ===
Ny [[Sinoa]] monina eto Madagasikara no mampiasa sy [[Fiteny sinoa|miteny sinoa]]. Misy koa ireo Malagasy mianatra an' io fiteny io. Teo anelanelan' ny 70&amp;nbsp;000 sy 100&amp;nbsp;000 any ho any ny Sinoa monina eto Madagasikara tamin' ny taona 2011&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cornelia Tremann, &quot;Temporary Chinese Migration to Madagascar: Local Perceptions, Economic Impacts, and Human Capital Flow&quot;, ''African Review of Economics and Finance'', &lt;abbr&gt;vol.&lt;/abbr&gt; 5, &lt;abbr&gt;no&lt;/abbr&gt; 1,‎ décembre 2013 ([https://www.african-review.com/Vol.%205%20(1)/Tremann.pdf Vakio et] {{Wayback|url=https://www.african-review.com/Vol.%205%20(1)/Tremann.pdf |date=20160414114712 }}o / [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.african-review.com%2FVol.%25205%2520(1)%2FTremann.pdf Tahiry])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&lt;small&gt;Pan, Lynn (1994), ''Sons of the Yellow Emperor: A History of the Chinese Diaspora'', Kodansha Globe, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-56836-032-4&lt;/nowiki&gt;, p. 62&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Ireo fiteny hafa ampianarina eto Madagasikara ===
Ampianarina eto Madagasikara, eny amin' ny sekoly sasany na amin' ny sehatra ara-pivavahana na ara-kolontsaina, ny [[fiteny japôney]], ny [[fiteny espaniôla]], ny [[fiteny alemàna]], ny [[fiteny sinoa]], ny [[fiteny hebreo]], ny [[fiteny arabo]].

== Jereo koa ==
* [[Tantaran' i Madagasikara]]
* [[Tanàna any Madagasikara|Tanànan' i Madagasikara]]
* [[Pôlitika eto Madagasikara|Pôlitika ao Madagasikara]]
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Fivavahana eto Madagasikara]]
* [[Faritany eto Madagasikara]]
* [[Faritra eto Madagasikara]]
* [[Foko eto Madagasikara]]
* [[Jeôgrafian' i Madagasikara]]

== Loharano sy fanamarihana ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>4puebuwgt111f525pajpxzwb1rfoynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanahy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278401</id>
    <revision>
      <id>1149394</id>
      <parentid>1110987</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T12:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haingo18</username>
        <id>39791</id>
      </contributor>
      <comment>Manampy fehezanteny</comment>
      <origin>1149394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1929" sha1="d8i631hw6jybhcm9ue20wnzq5w1ebfm" xml:space="preserve">Ny '''fanahy''', araka ny karazam-[[finoana|pinoana]] sy [[fivavahana]] maro, dia zavatra manan-tsitrapo sy manana [[fahatsiarovan-tena]] nefa tsy azo tsapain-tanana, izay mety ho hitan' ny maso indraindray, ka heverina fa manana hery tsy araka ny mahazatra, sady mety hampianjady ny hery sy ny fahefany amin' ny tontolo tsapa. Fanahy, ohatra, ny [[Fanahin'ny vatana|fanahin' ny olona maty]], ny [[demony]], ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]], ny [[matoatoa]],  ny [[anjely]], sns. Maro ny taranja sy sehatra andinihana sy iresahana ny fanahy, ka isan' izany ny [[fivavahana]], ny [[teôlôjia]], ny [[finoana]], ny [[angano]], ny [[fedrà]], ny [[fomban-drazana]], ary ny fanaovana [[mazia]].

== Karazana fanahy ==

=== Ny fanahin' ny olombelona na fanahin' ny vatana ===
Ny [[fanahin' ny vatana]] dia fanahy fototry ny fahavelomana tsy azo tsapain-tanana, izay manetsika ny vatan' ny [[Zavamanan'aina|zavamananaina]] sy mahatonga azy hanana saina.

=== Ny matoatoa na angatra ===
Ny [[Angatra (lolo)|angatra]] dia ny fanahin' ny olona maty izay miala aminy ka mandehandeha sy miseho amin' ny velona.

=== Ny andriamanitra ===
Ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]] dia [[Fanahy (kolontsaina malagasy)|fanahy]] inoana fa manana hery mihoatra ny an' ny natiora ka atao hoe masina sady matetika anehoan' ny olombelona fanajana sy fatahorana manokana sady anaovany fanompoana ara-pivavahana.

=== Ny anjely ===
Ny [[anjely]] dia fanahy any an-danitra, izay irahin' [[Andriamanitra]] ho mpanelanelana azy sy ny olona ety ambonin' ny tany sady ho mpampita ny hafatra momba ny sitrapon' Andriamanitra amin' ny olona.

=== Ny demony ===
Ny [[demony]] dia fanahy manana hery ratsy mahatonga ny fahaverezan' ny olombelona entiny hanao ny ratsy.

'''Ohabolana momba ny fanahy'''

== Jereo koa ==

* [[Fanahy (kolontsaina malagasy)]]
* [[Fanahin'ny vatana|Fanahin' ny vatana]]
* [[Ambiroa]]
* [[Avelo]]</text>
      <sha1>d8i631hw6jybhcm9ue20wnzq5w1ebfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149395</id>
      <parentid>1149394</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T12:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haingo18</username>
        <id>39791</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1149395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="tcqouew377vzdbayrl9ne5n7icprypf" xml:space="preserve">Ny '''fanahy''', araka ny karazam-[[finoana|pinoana]] sy [[fivavahana]] maro, dia zavatra manan-tsitrapo sy manana [[fahatsiarovan-tena]] nefa tsy azo tsapain-tanana, izay mety ho hitan' ny maso indraindray, ka heverina fa manana hery tsy araka ny mahazatra, sady mety hampianjady ny hery sy ny fahefany amin' ny tontolo tsapa. Fanahy, ohatra, ny [[Fanahin'ny vatana|fanahin' ny olona maty]], ny [[demony]], ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]], ny [[matoatoa]],  ny [[anjely]], sns. Maro ny taranja sy sehatra andinihana sy iresahana ny fanahy, ka isan' izany ny [[fivavahana]], ny [[teôlôjia]], ny [[finoana]], ny [[angano]], ny [[fedrà]], ny [[fomban-drazana]], ary ny fanaovana [[mazia]].

== Karazana fanahy ==

=== Ny fanahin' ny olombelona na fanahin' ny vatana ===
Ny [[fanahin' ny vatana]] dia fanahy fototry ny fahavelomana tsy azo tsapain-tanana, izay manetsika ny vatan' ny [[Zavamanan'aina|zavamananaina]] sy mahatonga azy hanana saina.

=== Ny matoatoa na angatra ===
Ny [[Angatra (lolo)|angatra]] dia ny fanahin' ny olona maty izay miala aminy ka mandehandeha sy miseho amin' ny velona.

=== Ny andriamanitra ===
Ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]] dia [[Fanahy (kolontsaina malagasy)|fanahy]] inoana fa manana hery mihoatra ny an' ny natiora ka atao hoe masina sady matetika anehoan' ny olombelona fanajana sy fatahorana manokana sady anaovany fanompoana ara-pivavahana.

=== Ny anjely ===
Ny [[anjely]] dia fanahy any an-danitra, izay irahin' [[Andriamanitra]] ho mpanelanelana azy sy ny olona ety ambonin' ny tany sady ho mpampita ny hafatra momba ny sitrapon' Andriamanitra amin' ny olona.

=== Ny demony ===
Ny [[demony]] dia fanahy manana hery ratsy mahatonga ny fahaverezan' ny olombelona entiny hanao ny ratsy.

'''Ohabolana momba ny fanahy'''

''&quot;Fanahy no maha olona&quot;.''

''&quot;Mitoto vary diavolana ka maka fanahy ny akoho&quot;.''

''&quot;Very fanahy mbola velona toy ny valala voatango&quot;.''&lt;ref&gt;https://ohabolana.org/ohabolana?q=fanahy&amp;page=0&lt;/ref&gt;

''&quot;Fotsifotsy fanahy toa takatra, tain-kary avy no atao trano&quot;.''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://ohabolana.org/ohabolana?q=Very+fanahy+mbola+velona+toy+na+valala+voatango&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==

* [[Fanahy (kolontsaina malagasy)]]
* [[Fanahin'ny vatana|Fanahin' ny vatana]]
* [[Ambiroa]]
* [[Avelo]]</text>
      <sha1>tcqouew377vzdbayrl9ne5n7icprypf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149396</id>
      <parentid>1149395</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T13:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haingo18</username>
        <id>39791</id>
      </contributor>
      <comment>Manampy fehezanteny</comment>
      <origin>1149396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="jqtowv7m92dfhsdm776q10r7q1rbz87" xml:space="preserve">Ny '''fanahy''', araka ny karazam-[[finoana|pinoana]] sy [[fivavahana]] maro, dia zavatra manan-tsitrapo sy manana [[fahatsiarovan-tena]] nefa tsy azo tsapain-tanana, izay mety ho hitan' ny maso indraindray, ka heverina fa manana hery tsy araka ny mahazatra, sady mety hampianjady ny hery sy ny fahefany amin' ny tontolo tsapa. Fanahy, ohatra, ny [[Fanahin'ny vatana|fanahin' ny olona maty]], ny [[demony]], ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]], ny [[matoatoa]],  ny [[anjely]], sns. Maro ny taranja sy sehatra andinihana sy iresahana ny fanahy, ka isan' izany ny [[fivavahana]], ny [[teôlôjia]], ny [[finoana]], ny [[angano]], ny [[fedrà]], ny [[fomban-drazana]], ary ny fanaovana [[mazia]].

== Karazana fanahy ==

=== Ny fanahin' ny olombelona na fanahin' ny vatana ===
Ny [[fanahin' ny vatana]] dia fanahy fototry ny fahavelomana tsy azo tsapain-tanana, izay manetsika ny vatan' ny [[Zavamanan'aina|zavamananaina]] sy mahatonga azy hanana saina.

=== Ny matoatoa na angatra ===
Ny [[Angatra (lolo)|angatra]] dia ny fanahin' ny olona maty izay miala aminy ka mandehandeha sy miseho amin' ny velona.

=== Ny andriamanitra ===
Ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]] dia [[Fanahy (kolontsaina malagasy)|fanahy]] inoana fa manana hery mihoatra ny an' ny natiora ka atao hoe masina sady matetika anehoan' ny olombelona fanajana sy fatahorana manokana sady anaovany fanompoana ara-pivavahana.

=== Ny anjely ===
Ny [[anjely]] dia fanahy any an-danitra, izay irahin' [[Andriamanitra]] ho mpanelanelana azy sy ny olona ety ambonin' ny tany sady ho mpampita ny hafatra momba ny sitrapon' Andriamanitra amin' ny olona.

=== Ny demony ===
Ny [[demony]] dia fanahy manana hery ratsy mahatonga ny fahaverezan' ny olombelona entiny hanao ny ratsy.

'''Ohabolana momba ny fanahy'''

''&quot;Ny fanahy no maha olona&quot;.''

''&quot;Mitoto vary diavolana ka maka fanahy ny akoho&quot;.''

''&quot;Very fanahy mbola velona toy ny valala voatango&quot;.''&lt;ref&gt;https://ohabolana.org/ohabolana?q=fanahy&amp;page=0&lt;/ref&gt;

''&quot;Fotsifotsy fanahy toa takatra, tain-kary avy no atao trano&quot;.''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://ohabolana.org/ohabolana?q=Very+fanahy+mbola+velona+toy+na+valala+voatango&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

&quot;''Mangahazo mangidy malemy, ohanina amin'ny lemim-panahiny&quot;.''&lt;ref&gt;http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=94&amp;lang=de&lt;/ref&gt;

''&quot;Ny hery tsy mahaleo ny fanahy&quot;.''&lt;ref&gt;http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=94&amp;lang=de&lt;/ref&gt;

''&quot;Teny atsipy ho an'ny manam-panahy, raisin'ny mahalala&quot;.''&lt;ref&gt;http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=94&amp;lang=de&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==

* [[Fanahy (kolontsaina malagasy)]]
* [[Fanahin'ny vatana|Fanahin' ny vatana]]
* [[Ambiroa]]
* [[Avelo]]</text>
      <sha1>jqtowv7m92dfhsdm776q10r7q1rbz87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149397</id>
      <parentid>1149396</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T13:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haingo18</username>
        <id>39791</id>
      </contributor>
      <comment>Nanala</comment>
      <origin>1149397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1896" sha1="rm3d5rstbd99zoh8igpebo29cldsf2c" xml:space="preserve">Ny '''fanahy''', araka ny karazam-[[finoana|pinoana]] sy [[fivavahana]] maro, dia zavatra manan-tsitrapo sy manana [[fahatsiarovan-tena]] nefa tsy azo tsapain-tanana, izay mety ho hitan' ny maso indraindray, ka heverina fa manana hery tsy araka ny mahazatra, sady mety hampianjady ny hery sy ny fahefany amin' ny tontolo tsapa. Fanahy, ohatra, ny [[Fanahin'ny vatana|fanahin' ny olona maty]], ny [[demony]], ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]], ny [[matoatoa]],  ny [[anjely]], sns. Maro ny taranja sy sehatra andinihana sy iresahana ny fanahy, ka isan' izany ny [[fivavahana]], ny [[teôlôjia]], ny [[finoana]], ny [[angano]], ny [[fedrà]], ny [[fomban-drazana]], ary ny fanaovana [[mazia]].

== Karazana fanahy ==

=== Ny fanahin' ny olombelona na fanahin' ny vatana ===
Ny [[fanahin' ny vatana]] dia fanahy fototry ny fahavelomana tsy azo tsapain-tanana, izay manetsika ny vatan' ny [[Zavamanan'aina|zavamananaina]] sy mahatonga azy hanana saina.

=== Ny matoatoa na angatra ===
Ny [[Angatra (lolo)|angatra]] dia ny fanahin' ny olona maty izay miala aminy ka mandehandeha sy miseho amin' ny velona.

=== Ny andriamanitra ===
Ny [[Andriamanitra (anarana iombonana)|andriamanitra]] dia [[Fanahy (kolontsaina malagasy)|fanahy]] inoana fa manana hery mihoatra ny an' ny natiora ka atao hoe masina sady matetika anehoan' ny olombelona fanajana sy fatahorana manokana sady anaovany fanompoana ara-pivavahana.

=== Ny anjely ===
Ny [[anjely]] dia fanahy any an-danitra, izay irahin' [[Andriamanitra]] ho mpanelanelana azy sy ny olona ety ambonin' ny tany sady ho mpampita ny hafatra momba ny sitrapon' Andriamanitra amin' ny olona.

=== Ny demony ===
Ny [[demony]] dia fanahy manana hery ratsy mahatonga ny fahaverezan' ny olombelona entiny hanao ny ratsy.

== Jereo koa ==

* [[Fanahy (kolontsaina malagasy)]]
* [[Fanahin'ny vatana|Fanahin' ny vatana]]
* [[Ambiroa]]
* [[Avelo]]</text>
      <sha1>rm3d5rstbd99zoh8igpebo29cldsf2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fihavanana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278712</id>
    <revision>
      <id>1149393</id>
      <parentid>1149388</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T12:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haingo18</username>
        <id>39791</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fehezanteny</comment>
      <origin>1149393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="jhaerk402tdmczy5yc0iu0lq4z9jo13" xml:space="preserve">Ny '''fihavanana''' dia endriky ny fifandraisana eo amin' ny [[fiarahamonina]] araka ny [[kolontsaina malagasy]] izay mivoy ny fifanampiana sy ny fifandeferana ary ny firaisankina anjakan' ny filaminana. Amin' ny heviny mifintina ny teny hoe ''fihavanana'' dia manondro ny fifandraisan' ny olona iray [[fianakaviana]].

== Ohabolana momba ny fihavanana ==

* ''Aleo very tsikalakalam-[[Vola|bola]] toy izay very tsikalakalam-pihavanana.''
* ''Aza atao fihavanam-[[Vato|bato]], ka raha tapaka tsy azo atohy, fa ataovy fihavanan-[[Landy|dandy]], ka ny maito azo tohizana, ny madilana, arahim-[[Fanondro|panondro]].''
* ''Aza manao fihavanan' [[Alika|amboa]], ka [[taolana]] iray no isarahana.''
* ''Ny [[fandroana]] no isan-taona fa ny fihavanana kosa isan' andro.''
* ''Aza manao havana raha misy patsa, ka raha lany ny patsa dia havan-tetezina.''
* ''Raha revom-potaka ny rano no manala, raha revon-teny ny vava no manala, fa raha revon'alahelo ny havana no itarainana.''
* ''Ny fitia mifamaly no maha tsara fihavanana.''

== Jereo koa ==
*[[Fanahy]] (finoana)
*[[Fanahy (kolontsaina malagasy)]]
*[[Fanahin'ny vatana|Fanahin' ny vatana]]
*[[Fatidra]]
*[[Ziva]]
*[[Dina]]
*[[Velirano]]
*[[Kabary]]</text>
      <sha1>jhaerk402tdmczy5yc0iu0lq4z9jo13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ankaramalaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280998</id>
    <revision>
      <id>1149414</id>
      <parentid>1094235</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1149414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="5blbhvitpm8lbp1795uvb8aajraqg0u" xml:space="preserve">'''Ankaramalaza''' dia tanàna ao amin' ny kaomininan' i [[Lokomby]], [[distrikan' i Manakara]], ao amin' ny faritra [[Faritra Fitovinany|Fitovinany]], ao amin' ny [[faritanin' i Fianarantsoa]]. Lalana 8&amp;nbsp;km no manasaraka azy amin' ny tanànan' i Lokomby ao avaratra. Ao atsimo-andrefan' i Vohidravina sy ao avaratra-andrefan' i [[Sandrananta]] no misy an' Ankaramalaza. Lalana mirefy 45&amp;nbsp;km fotsiny no azo aleha mankany Ankaramalaza, avy eo dia lakana no iampitana ny renirano. Sarotra noho izany ny miditra ao amin' io tanàna io. Tamin' ny taona 1975 dia ny ampahefatry ny mponina tamin' ny taona 2015 no tao, nefa taona vitsy taty aoriana dia nitombo ny isan' ny mponina ka tamin' ny taona 2014 dia nahatratra 4&amp;nbsp;000 izany. Nandroso koa ny fambolena [[Vanila|lavanila]]. 

Isan-taona dia misy ny [[fivahiniana masina]] ataon' ireo mpamonjy [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|fifohazana]] ka mahatratra 20&amp;nbsp;000 hatramin' ny 30&amp;nbsp;000 any ho any ny mpivahiny amin' izany. Ao no misy ny tobilehiben' Ankaramalaza, izay mirafitra amin' ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]] (FLM).

== Jereo koa ==

* [[Volahavana Germaine]]

== Rohy ivelany ==

* ''[https://www.google.com/maps/place/Ankaramalaza,+Andemaka/@-22.2470692,47.739155,460m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x21c2bdbf1294f92d:0x2c73565bcd84b619!8m2!3d-22.2462183!4d47.7403339 Ankaramalaza]'', in Google Map.

{{reflist}}
{{Fitovinany}}

[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Fitovinany]]</text>
      <sha1>5blbhvitpm8lbp1795uvb8aajraqg0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gustavo Gayer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289537</id>
    <revision>
      <id>1149399</id>
      <parentid>1142067</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1149399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="f4uganv3jtds10grikcqn5m13etpkco" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Gustavo Gayer.jpg
|anarana=Gustavo Gayer
|teraka=13 Aprily 1981
|toerana = [[Goiânia]]
|maty= 
|firenena={{Brazila}}
|mpiaraka=
|asa=* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Gustavo Gayer.jpg|thumb|left|Gustavo Gayer]]
'''Gustavo Gayer Machado de Araújo''' teraka ny 13 Aprily 1981 tao [[Goiânia]], dia mpampianatra, mpandraharaha ary mpanao politika breziliana.

Tamin'ny 2022, voafidy ho [[solombavambahoaka]] federaly ho an'i [[Goiás]] izy tamin'ny vato faharoa ambony indrindra tao amin'ny fanjakana

*Media sosialy: [https://www.youtube.com/@GustavoGayer Pejin'i Gustavo]

==Antoko==
*Democracia Cristã (Brasil) (2020-2022)
*[[Partido Liberal]] (2022-)

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Gayer, Gustavo}}
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]
[[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Goiás]]
[[Sokajy:Antoko Demokrasia Kristiana]]</text>
      <sha1>f4uganv3jtds10grikcqn5m13etpkco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hibiscus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291004</id>
    <revision>
      <id>1149422</id>
      <parentid>1147313</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>34875</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Talipariti tiliaceum1FKST.jpg]] → [[File:Starr 020803-0106 Hibiscus tiliaceus.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 020803-0106 Hibiscus tiliaceus.jpg]]</comment>
      <origin>1149422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16611" sha1="h5ouwxd29ocremk3cxm2kljbke0uyre" xml:space="preserve">[[Sary:Hibiscus_flower_TZ.jpg|thumb|439x439px|''Hibiscus × rosa-sinensis'']]

Ny '''''Hibiscus''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], maniry isan-taona na maharitra, ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]''. Ity vondron-karazana ity dia tena lehibe, ahitana karazana an-jatony maro izay teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony sy trôpikaly ary sobtrôpikaly manerana izao tontolo izao.

Zavamaniry efa fantatra hatry ny ela ireo: nambolena tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]] sy [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]] izy ireo noho ny toetrany azo atao haingo, ary koa noho ny voany azo hanina. Misy karazany maromaro koa azo atao fanafody.

Nohafarin' ny [[Maora (vahoaka)|Maora]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Espaina]] tao [[Eorôpa]] tamin' ny taonjato faha-12 izy ireo, ny karazana sasany dia nampidirin' ny mpanjanaka tao [[Amerika]] tamin' ny taonjato faha-17. I [[Kôrea Atsimo]] sy i [[Malezia]] dia manao ny ''Hibiscus'' ho voninkazom-pirenena, dia ny ''[[Hibiscus syriacus]]'', sy ny ''[[Hibiscus rosa-sinensis]]''.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Hibiscus syriacus colore esterno viola e interno fucsia.jpg|vignette|''Hibiscus syriacus'']]
[[Sary:Hibiscus rosa-sinensis flower 2.JPG|vignette|''Hibiscus rosa-sinensis'']]
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' &lt;small&gt;(11&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Septambra 2017)&lt;/small&gt;:

* ''Hibiscus acetosella'' Welw. ex Hiern
* ''Hibiscus altissimus'' Hornby
* ''Hibiscus amoenus'' Link &amp; Otto
* ''Hibiscus aneuthe'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus aphelus'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus aponeurus'' Sprague &amp; Hutch.
* ''Hibiscus arnhemensis'' F. D. Wilson
* ''Hibiscus asper'' Hook. f.
* ''Hibiscus bacalusius'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus berberidifolius'' A. Rich.
* ''Hibiscus bifurcatus'' Cav.
* ''Hibiscus brackenridgei'' A. Gray
* ''Hibiscus byrnesii'' F. D. Wilson
* ''Hibiscus calyphyllus'' Cav.
* ''[[Hibiscus cameronii]]'' Knowles &amp; Westc. ([[tsotsovoa]])
* ''[[Hibiscus cannabinus]]'' L. ([[lenjolambo]])
* ''Hibiscus cardiophyllus'' A. Gray
* ''Hibiscus clayi'' O. Deg. &amp; I. Deg.
* ''Hibiscus clypeatus'' L.
* ''Hibiscus coccineus'' Walter
* ''Hibiscus costatus'' A. Rich.
* ''Hibiscus coulteri'' Harv. ex A. Gray
* ''Hibiscus dasycalyx'' S. F. Blake &amp; Shiller
* ''Hibiscus denudatus'' Benth.
* ''[[Hibiscus diversifolius]]'' Jacq. (masaizanolahy)
* ''Hibiscus dongolensis'' Caill. ex Delile
* ''Hibiscus drummondii'' Turcz.
* ''Hibiscus elatus'' Sw.
* ''Hibiscus engleri'' K. Schum.
* ''Hibiscus fallax'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus flavifolius'' Ulbr.
* ''Hibiscus fryxellii'' Mabb.
* ''Hibiscus furcatus'' Willd.
* ''Hibiscus furcellatus'' Lam.
* ''Hibiscus gilletii'' De Wild.
* ''Hibiscus glaber'' Matsum. ex Nakai
* ''Hibiscus goldsworthii'' F. Muell.
* ''Hibiscus greenwayi'' Baker f.
* ''Hibiscus hamabo'' Siebold &amp; Zucc.
* ''Hibiscus hareyae'' Lex A.J. Thomson &amp; Martin Cheek
* ''Hibiscus hastatus'' L. f.
* ''Hibiscus heterophyllus'' Vent.
* ''Hibiscus hybr.''
* ''Hibiscus indicus'' (Burm. f.) Hochr.
* ''Hibiscus kitaibelifolius'' A. St.-Hil.
* ''Hibiscus kokio'' Hillebr. ex Wawra
* ''Hibiscus krichauffianus'' F. Muell.
* ''Hibiscus laevis'' All.
* ''Hibiscus lasiocarpos'' Cav.
* ''Hibiscus lavateroides'' Moric.
* ''Hibiscus liliiflorus'' Cav.
* ''Hibiscus lobatus'' (Murray) Kuntze
* ''Hibiscus ludwigii'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''Hibiscus lunariifolius'' Willd.
* ''Hibiscus macranthus'' Hochst. ex A. Rich.
* ''Hibiscus macrophyllus'' Roxb. ex Hornem.
* ''Hibiscus marenitensis'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus mastersianus'' Hiern
* ''Hibiscus mechowii'' Garcke
* ''Hibiscus menzeliae'' F. D. Wilson &amp; Byrnes
* ''Hibiscus meraukensis'' Hochr.
* ''[[Hibiscus micranthus]]'' L. f. ([[lairiky]], [[mahavotsy]])
* ''Hibiscus minutibracteolus'' F. D. Wilson
* ''Hibiscus moscheutos'' L.
* ''Hibiscus mutabilis'' L.
* ''Hibiscus × muta-moscheutos'' Kuwada
* ''Hibiscus nigricaulis'' Baker f.
* ''Hibiscus orarius'' Craven &amp; F. D. Wilson, nom. inval.
* ''Hibiscus panduriformis'' Burm. f.
* ''Hibiscus paramutabilis'' L. H. Bailey
* ''Hibiscus pedunculatus'' L. f.
* ''Hibiscus physaloides'' Guill. &amp; Perr.
* ''Hibiscus platanifolius'' (Willd.) Sweet
* ''Hibiscus platycalyx'' Mast.
* ''Hibiscus ponticus'' Rupr.
* ''Hibiscus pusillus'' Thunb.
* ''Hibiscus radiatus'' Cav.
* ''Hibiscus reflexus'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus rosa-sinensis'' L.
* ''Hibiscus rostellatus'' Guill. &amp; Perr.
* ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' L. (divaina, divay, madisokarana, madisombazaha, voamahombazaha, voambombazaha)
* ''Hibiscus saponarius'' Craven
* ''Hibiscus schinzii'' Gürke
* ''Hibiscus schizopetalus'' (Dyer) Hook. f.
* ''Hibiscus scottii'' Balf. f.
* ''Hibiscus sinosyriacus'' L. H. Bailey
* ''Hibiscus sororius'' L.
* ''Hibiscus spathulatus'' Garcke
* ''Hibiscus splendens'' Fraser ex Graham
* ''Hibiscus squarrulosus'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus stewartii'' Craven &amp; al.
* ''Hibiscus striatus'' Cav.
* ''Hibiscus sturtii'' Hook.
* ''Hibiscus sudanensis'' Hochr.
* ''[[Hibiscus surattensis]]'' L. (kaoka, madiso, sirambalala, sirangabalala, sirasira, voambona)
* ''Hibiscus syriacus'' L.
* ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' L. (afopotry, baro, daro, farihazo, hafobaro, hafopotsy, hafotra, masaizana, masehizano, poara, somangana, varo, varolopy)
* ''[[Hibiscus trionum]]'' L. (kihasihasy)
* ''Hibiscus uncinellus'' DC.
* ''[[Hibiscus vitifolius]]'' L.
* ''Hibiscus waimeae'' A. Heller
* ''Hibiscus zonatus'' F. Muell.

=== Zavamaniry nesorina tsy ho ao ===

* ''[[Abelmoschus esculentus]]'' &lt;small&gt;(L.) Moench&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus esculentus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Abelmoschus ficulneus'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus ficulneus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''[[Abelmoschus manihot]]'' subsp. ''manihot'' (← ''Hibiscus manihot'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Abelmoschus manihot'' var. ''pungens'' &lt;small&gt;(Roxb.) Hochr.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus pungens'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt;)
* ''Abelmoschus manihot'' var. ''tetraphyllus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Hornem.) Borss. Waalk.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus tetraphyllus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Hornem.&lt;/small&gt;)
* ''[[Abelmoschus moschatus]]'' subsp. ''moschatus'' (← ''Hibiscus abelmoschus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Abelmoschus moschatus'' subsp. ''tuberosus'' &lt;small&gt;(Span.) Borss. Waalk.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus sagittifolius'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt;)
* ''Alyogyne cuneiformis'' &lt;small&gt;(DC.) Lewton&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus cuneiformis'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;)
* ''Alyogyne hakeifolia'' &lt;small&gt;(Giord.) Alef.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus hakeifolius'' &lt;small&gt;Giord.&lt;/small&gt;)
* ''Alyogyne huegelii'' &lt;small&gt;(Endl.) Fryxell&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus wrayae'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt;)
* ''Alyogyne pinoniana'' &lt;small&gt;(Gaudich.) Fryxell&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus pinonianus'' &lt;small&gt;Gaudich.&lt;/small&gt;)
* ''Astrohibiscus caesius'' (Garcke) &lt;small&gt;McLay &amp; R.L.Barrett&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus caesius'' &lt;small&gt;Garcke&lt;/small&gt;) —
* ''Blanchardia clypeata'' (L.) &lt;small&gt;M.M.Hanes &amp; R.L.Barrett&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus clypeatus'' L.) — 
* ''Firmiana simplex'' &lt;small&gt;(L.) W.Wight&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus simplex'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Lagunaria patersonia'' subsp. ''patersonia'' (← ''Hibiscus patersonius'' &lt;small&gt;Andrews&lt;/small&gt;)
* ''Kosteletzkya adoensis'' &lt;small&gt;(Hochst. ex A. Rich.) Mast.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus adoensis'' &lt;small&gt;Hochst. ex A.Rich.&lt;/small&gt;)
* ''Kosteletzkya pentacarpos'' &lt;small&gt;(L.) Ledeb.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus pentacarpos'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Kosteletzkya tubiflora'' &lt;small&gt;(DC.) Blanch. &amp; McVaugh&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus tubiflorus'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;)
* ''Kosteletzkya virginica'' &lt;small&gt;(L.) C.Presl ex A.Gray&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus virginicus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Pavonia arabica'' &lt;small&gt;Hochst. &amp; Steud. ex Boiss.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus flavus'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;)
* ''Pavonia spinifex'' &lt;small&gt;(L.) Cav.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus spinifex'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Radyera farragei'' &lt;small&gt;(F.Muell.) Fryxell &amp; S.H.Hashmi&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus farragei'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;)
* ''Thespesia lampas'' &lt;small&gt;(Cav.) Dalzell&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus lampas'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;)
* ''Thespesia populnea'' &lt;small&gt;(L.) Sol. ex Corrêa&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus populneoides'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt; na ''Hibiscus populneus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Hibiscus sabdariffa kz03.jpg|vignette|''Hibiscus sabdariffa'']]
[[Sary:Hibiscus schizopetalus Nice Phoenix.jpg|vignette|286x286px|''Hibiscus schizopetalus'']]
[[Sary:Starr 020803-0106 Hibiscus tiliaceus.jpg|vignette|''Talipariti tiliaceum'']]
Tamin' ny taona 2010 dia nanana karazana ''Hibiscus'' teo anelanelan' ny 46 sy 49 i [[Madagasikara]], anisan' izany ny karazana tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara miisa 31 ka hatramin' ny 33. Nitarika ny famindrana karazana maromaro -- izay nosokajina taloha tao amin' ny karazana ''[[Kosteletzkya]]'' ho ao amin' ny antoko ''Hibiscus'' -- ny fanadihadiana momba ny filôjenetika sy ny asa taksônômika vao haingana ka lasa mihoatra ny 90 ny isan' ny karazana ankehitriny.

* ''[[Hibiscus acetosella]]'' &lt;small&gt;Welw. ex Hiern&lt;/small&gt; (avy ao [[Afrika]])
* ''[[Hibiscus ambanitazensis]]'' &lt;small&gt;M.H.Hanes &amp; G.E.Schatz&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus ambovombensis]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus ambreanus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus analalavensis]]'' &lt;small&gt;M.H.Hanes &amp; G.E.Schatz.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus andringitrensis]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus ankaramyensis]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus ankeranensis]]'' &lt;small&gt;M.H.Hanes &amp; G.E.Schatz&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus antanossarum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus antongilensis]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus baillonii]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus bemangidiensis]]'' &lt;small&gt;M.H.Hanes &amp; G.E.Schatz&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus benedicti]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (← ''Macrostelia involucrata'')
* ''[[Hibiscus bernieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus bojerianus]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- fanjete, hafobato, hafotra, halampona, halapo, mangorondefona, somoro, varo
* ''[[Hibiscus borealis]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. -- baronala
* ''[[Hibiscus caerulescens]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- sarivanjo
* ''[[Hibiscus callianthus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus calodendron]]'' &lt;small&gt;Scott Elliot&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus calyculatus]]'' &lt;small&gt;(Hochr.) M. Hanes, G.E. Schatz &amp; Callm.&lt;/small&gt; (← ''Macrostelia calyculata'').
* ''[[Hibiscus calyphyllus]]'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt; (hita ao [[Afrika Atsinanana]] koa)
* ''[[Hibiscus cameronii]]'' &lt;small&gt;Knowles &amp; Westc.&lt;/small&gt; -- tsotsovoa
* ''[[Hibiscus cannabinus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (avy any ivelany) -- lenzolambo
* ''[[Hibiscus chloroclados]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus comorensis]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (hita ao [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] koa)
* ''[[Hibiscus congestiflorus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus decaryi]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus demissifolius]]'' &lt;small&gt;Baker f.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus discolorifolius]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (hita ao [[Afrika]] koa) -- masaizanolahy
* ''[[Hibiscus discophorus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus diversifolius]]'' &lt;small&gt;Jacq&lt;/small&gt;. (hita any ivelany koa) -- azoampela, dingombalala, hazoampela, kiliarivo, pingombalala, rangodrambalala, roibe, roimainty, saroso, sarosoala, sondrarajaza, sondraranjaza, sondraranjazamaosy, tsirangorangombalala, tsotso, tsotsy, voaroibe
* ''[[Hibiscus ellisii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- hafotsala
* ''[[Hibiscus erodiifolius]]'' &lt;small&gt;Hochr. &amp; Humbert&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus fanambanensis]]'' &lt;small&gt;M.H.Hanes &amp; G.E.Schatz&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus ferrugineus]]'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt; -- dokadoka, hafotrakemba, malaikatsy, sarondro, sonisombonisy, sosombonisy, tandidisy, tsingafiavy
* ''[[Hibiscus flavoroseus]]'' &lt;small&gt;Baker f.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus furcellatus]]'' &lt;small&gt;Desr&lt;/small&gt;. (hita ao amin' ny nosin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] koa)
* ''[[Hibiscus genevieri]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (hita ao amin' ny nosy [[Maskarena]] koa)
* ''[[Hibiscus glabrescens]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- tamenaka  (sy ny ''Hibiscus grandidieri'' var. ''phanerandrus'': tamenaka)
* ''[[Hibiscus grandistipulatus]]'' &lt;small&gt;(Hochr.) Hochr.&lt;/small&gt; (← ''Hibiscus ankaramyensis'' var. ''grandistipulatus'')
* ''[[Hibiscus greveanus]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus humbertii]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus lamalama]]'' &lt;small&gt;Callm., Buerki &amp; Koopman&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus lasiococcus]]'' -- alampo, alampona, alamponavavy, hafotra, mongy
* ''[[Hibiscus laurinus]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (tafiditra ao ny ''[[Humbertianthus cardiostegius]]'').
* ''[[Hibiscus lecomtei]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus liliastrum]]'' -- tsindahaso
* ''[[Hibiscus lobatus]]'' (hita any ivelany koa) -- isindailay, tsindailay
* ''[[Hibiscus lonchosepalus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus longisepalus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus macrogonus]]'' -- andrapary, halampo, halampona
* ''[[Hibiscus malacophyllus]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus malvaviscus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Malvaviscus arboreus'', avy any ivelany)
* ''[[Hibiscus mandrarensis]]'' &lt;small&gt;Humbert ex Hochr.&lt;/small&gt; -- alampona, hafotralampona, halampomadindravina, halampona
* ''[[Hibiscus mangindranensis]]'' -- atesana, fanjete
* ''[[Hibiscus megistanthus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus micranthus]]'' (hita any ivelany koa) -- lairiky, mahavotsy
* ''[[Hibiscus multiformis]]'' &lt;small&gt;A. Camus&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus mutabilis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (avy any [[Azia]])
* ''[[Hibiscus nesiotes]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus nummularifolius]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus orbicularis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus palmatifidus]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- halampondahy
* ''[[Hibiscus panduriformis]]'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus perrieri]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus phanerandrus]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus physaloides]]'' &lt;small&gt;Guill. &amp; Perr.&lt;/small&gt; (hita ao [[Afrika]] trôpikaly koa)
* ''[[Hibiscus pisinna]]'' &lt;small&gt;M.H.Hanes &amp; G.E.Schatz&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus platycalyx]]'' &lt;small&gt;Mast&lt;/small&gt;. (hita any ivelany koa)
* ''[[Hibiscus poissonii]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus populneus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Thespesia populnea'' &lt;small&gt;(L.) Sol. ex Corrêa&lt;/small&gt;)
* ''[[Hibiscus pseudocoronarius]]'' &lt;small&gt;(Baker f.) Hochr.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus psilopodus]]'' &lt;small&gt;Baker f.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus pterocarpoides]]'' (hita ao [[Afrika Atsinanana]] koa) -- sarasoala
* ''[[Hibiscus pulchellus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus radiatus]]'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt; (avy any [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]])
* ''[[Hibiscus retrobracteatus]]'' &lt;small&gt;(Hochr.) M.M.Hanes &amp; Callm.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus rhabdotospermus]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus rosa-sinensis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (avy any ivelany)
* ''[[Hibiscus rutenbergii]]'' &lt;small&gt;Garcke&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' L. (avy any ivelany) -- divaina, divay, madisokarana, madisombazaha, voamahombazaha, voambombazaha
* ''[[Hibiscus scandens]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (tsy afangaro amin' ny ''Hibiscus scandens'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.)
* ''[[Hibiscus schizopetalus]]'' &lt;small&gt;(Dyer) Hook.f.&lt;/small&gt; (avy ao [[Afrika]]).
* ''[[Hibiscus scotellii]]'' &lt;small&gt;Baker f.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus sororius]]'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt; (hita any ivelany koa)
* ''[[Hibiscus sterculiifolius]]'' &lt;small&gt;Steud&lt;/small&gt;.
* ''[[Hibiscus surattensis]]'' L. (hita any ivelany koa) -- kaoka, madiso, sirambalala, sirangabalala, sirasira, voambona
* ''[[Hibiscus thespesianus]]'' -- masaizanovavy
* ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (hita any ivelany koa) -- afopotry, baro, daro, farihazo, hafobaro, hafopotsy, hafotra, masaizana, masehizano, poara, somangana, varo, varolopy
* ''[[Hibiscus trichosiphon]]'' &lt;small&gt;Baker f.&lt;/small&gt;
* ''[[Hibiscus trionum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (avy any ivelany) -- kihasihasy
* ''[[Hibiscus vitifolius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Fioria vitifolia'', hita any ivelany koa) -- azoampela
* ''[[Hibiscus xiphocuspis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;

'''Karazana nafindra antoko:'''
* ''Hibiscus esculentus'' L. (avy any ivelany → ''[[Abelmoschus esculentus]]'')

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Hibiscus|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Hibiscus'']]

* ''[[Abelmoschus]]''

* ''[[Alyogyne]]''
* ''[[Astrohibiscus]]''
* ''[[Blanchardia]]''
* ''[[Firmiana]]''
* ''[[Lagunaria]]''
* ''[[Kosteletzkya]]''
* ''[[Macrostelia]]'' 
* ''[[Pavonia]]''
* ''[[Radyera]]''
* ''[[Thespesia]]''</text>
      <sha1>h5ouwxd29ocremk3cxm2kljbke0uyre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Megathyrsus maximus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293308</id>
    <revision>
      <id>1149402</id>
      <parentid>1131398</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39119-14</username>
        <id>40302</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy hadisoam-pitendrena</comment>
      <origin>1149402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="f45avbbgscpqot1yyui8bgohf3kdwgu" xml:space="preserve">[[Sary:Panicum maximum.jpg|vignette|399x399px|''Megathyrsus maximus'']]
Ny '''''Megathyrsus maximus''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Poaceae]]'' (fianakavian' ny bozaka), zana-pianakaviana ''[[Panicoideae]]'', teratany aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon']] [[Afrika atsimon' i Saharà|i Sahara]] sy any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], indrindra any [[Iemena]]. Izy io dia zavamaniry tena miely be any amin' ny faritra mafana. Antsoina matetika hoe &quot;ginea&quot; izy io sady be mpitia noho ny vokatra be azo avy aminy, mora jinjaina ary sakafo mahavelona.
[[Sary:Starr 030626-0021 Panicum maximum.jpg|vignette|231x231px|''Megathyrsus maximus'']]
Nampidirina tany amin' ny tany mafana eran-tany ity zavamaniry ity. Nantsoina hoe '''''Urochloa maxima''''' sy '''''Panicum maximum''''' izy io taloha. Nafindra tao amin' ny vondron-karazana ''[[Megathyrsus]]'' izy io tamin' ny taona 2003. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''famoa''', '''fantaka''', '''tsimparifary''', '''veromena''' ary '''verotsanga'''.

Ity zavamaniry ity dia anisan' ny atao amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe &quot;tsimparifary&quot; ankoatran' ny ''[[Echinochloa stagnina]]'', ny ''[[Echinochloa crus-galli]]'', ny ''[[Echinochloa pyramidalis]]'' ary ny ''[[Sacciolepis africana]]''.

==Jereo koa==
*''[[Megathyrsus]]''
*''[[Urochloa]]''
*''[[Panicum]]''
*[[Tsimparifary]]
*[[Fantaka]]
*[[Veromena]]
*[[Verotsanga]]</text>
      <sha1>f45avbbgscpqot1yyui8bgohf3kdwgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antoine de Padoue Rahajarizafy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293345</id>
    <revision>
      <id>1149413</id>
      <parentid>1147726</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T03:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haingo18</username>
        <id>39791</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1149413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13499" sha1="hatrfk9j91oglmey1zws99h2d7cqb1d" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny 7 Avrily 1911 i RAHAJARIZAFY, J.-B. RAHAJARIZAFY no anaran'ny rainy, anisan'ny mpanoratra malaza tamin'ny androny. Tao amin-dry Frères des École Chrétiennes tao Andohalo (1918-1920)sy tao amin'ny collège Saint Michel (1921-1923)no nianatra talohan'ny nidirany tao amin'ny Petit Séminaire tao Ambohipo, nanohy ny fianarany sy ny fiofanany ho Pretra hatrany izy ary nohamasinina ho Pretra tamin'ny 1941.Anisan'ny nanetsika azy handalina ny teny sy fahendrena malagasy dia ny fahitany fa tsy mba nampianarina araka ny tokony ho izy ny teny, ny literatiora, ny tantara... malagasy. 

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manankaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety  koa , ary nisalotra ny  solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny taona 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Tahaka izany koa, izy izay niaiky ny tenany ho fahatsiarovana ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona, mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka  kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy  koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny fiheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristianina ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''
* Essai sur la Grammaire Malgache 

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fahatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana,  amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nanolon-tena  ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena  fahatsiarovana  ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsaintsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 - 1973, izy no  nitantana faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mpitarika ny zazavao mandra-pahafatiny tamin’ny 2 martsa 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], 

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}

[https://motmalgache.org/bins/teny2/Rahajarizafy%20Antoine%20de%20Padoue 2-https://motmalgache.org/bins/teny2/Rahajarizafy%20Antoine%20de%20Padoue]&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>hatrfk9j91oglmey1zws99h2d7cqb1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lova Rinel Rajaoarinelina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294725</id>
    <revision>
      <id>1149412</id>
      <parentid>1133801</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T02:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1149412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8628" sha1="lzdn2prfxc1vm9joa2o60x0pzp9y5cp" xml:space="preserve">I '''Lova Rinel Rajaoarinelina''' dia vehivavy [[frantsay]]-[[Malagasy am-pielezana any Frantsa|malagasy]], manana talenta maro: [[mpahay lalàna]], [[Diplômasia|diplômaty]], stratejista ary mpikatroka ho an' ny [[Rariny (filôzôfia)|rariny]] sy ny [[fitoviana ara-tsôsialy]], izay efa niseho eo amin' ny sehatry ny firenena sy iraisam-pirenena. Mitambatra ao aminy ny fahaizana manokana ara-teknika (nokleary, [[jeôpôlitika]], [[Angôvo|angovo]]) sy ny fanoloran-tena amin' ny maha olom-pirenena azy (ady amin' ny [[fanavakavahana]], fiarovana ny [[mainty hoditra]] ao [[Frantsa]]).

== Fiofanana sy sehatry ny fahaiza-manao ==
Nahazo mari-pahaizana momba ny [[lalàna iraisam-pirenena]] (nahazo ny dilôma ''Master'', tao amin' ny Universsité Paris-Sorbonne), manana fahaizana manokana amin' ny fitantanana krizy (University of Cape Town, [[Afrika Atsimo]]) sy amin' ny paikady an-dranomasina (tao amin' ny Institut des hautes études de défense nationale, sekoly miaramila)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.frstrategie.org/frs/chercheurs/lova-rinel? L'équipe de recherche - Lova Rinel] {{Wayback|url=https://www.frstrategie.org/frs/chercheurs/lova-rinel |date=20240506230517 }}&quot;, ''www.frstrategie.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.energiesdelamer.eu/2023/08/02/zones-non-interconnectees-zni-lova-rinel-rajaoarinelina-a-rejoint-le-college-de-la-cre-pour-sen-occuper/ Zones non interconnectées (ZNI): Lova Rinel Rajaonarineina a réjouint le collège de la CRE pour s'en occuper]&quot;, ''www.energiesdelamer.eu''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.cre.fr/actualites/toute-lactualite/lova-rinel-rajaoarinelina-rejoint-le-college-de-la-cre.html? Lova Rinel Rajaonarinelina rejoint le collège de la CRE]&quot;, ''www.cre.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.cre.fr/la-cre/le-college/lova-rinel-rajaoarinelina.html? Lova Rinel Rajaonarinelina - commissaire]&quot;, www.cre.fr&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.bondamanjak.com/lova-rinel-elue-nouvelle-presidente-du-cran/ Lova Rinel, élue nouvelle présidente du CRAN]&quot;, ''www.bondamanjak.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.bondamanjak.com/lova-rinel-un-cran-au-dessus/ Lova Rinel…un cran au-dessus]&quot;, ''www.bondamanjak.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.crif.org/fr/actualites/crif-francis-kalifat-rencontre-lova-rinel-la-nouvelle-presidente-du-cran? Crif - Francis Kalifat a rencontré Lova Rinel, la nouvelle présidente du CRAN] {{Wayback|url=https://www.crif.org/fr/actualites/crif-francis-kalifat-rencontre-lova-rinel-la-nouvelle-presidente-du-cran |date=20251212054631 }}&quot;, ''www.crif.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.radioorient.com/lova-rinel-candidate-en-seine-saint-denis? Lova Rinel, candidate en Seine-Saint-Denis]&quot;, ''www.radioorient.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Manam-pahaizana momba ny fisorohana ny ady nokleary, ny jeôstratejia, ny olana afrikana ary ny angovo i Lova Rinel, izay namoaka lahatsoratra maro momba ny andrana nokleary sy ny fifanarahana momba ny tsy fanaparitahana ny fitaovam-piadiana nokleary&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Asa matihanina ==
Efa mpanolotsaina ara-diplômasia sy ara-pôlitika ho an' ny filohan' ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimierampirenena malagasy]] izy, avy eo ho an' ny filohan' ny [[Madagasikara|Repoblikan' i Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://superstarsblog.fr/lova-rinel-origine/ Lova Rinel Origine]&quot;, ''superstarsblog.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://les3ver.wordpress.com/nos-podcasts/lova-rinel-reussir-en-politique/ Lova Rinel : réussir en politique]&quot;, ''les3ver.wordpress.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mpiara-miasa parlemantera any Frantsa izy: ao amin' ny Commission des affaires étrangères ('''''[[:fr:Commission_des_Affaires_étrangères_(Assemblée_nationale)|fr]]''''') ao amin' ny Antenimieram-pirenena frantsay, manomboka amin' ny 2017 ka hatramin' ny 2021&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.cre.fr/actualites/toute-lactualite/lova-rinel-rajaoarinelina-rejoint-le-college-de-la-cre.html? Lova Rinel Rajaonarinelina rejoint le collège de la CRE]&quot;, ''www.cre.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mpanolo-tsaina (''consultante'') ao amin' ny Organisation du traité d'interdiction complète des essais nucléaires (OTICE) ('''''[[:fr:Organisation_du_traité_d'interdiction_complète_des_essais_nucléaires|fr]]''''') na Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization ''(''CTTBO) ('''''[[:en:Comprehensive_Nuclear-Test-Ban_Treaty_Organization|en]]''''') ao [[Vienna]] renivohitr' i [[Aotrisy]] izy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Mpikaroka ao amin' ny Fondation pour la Recherche Stratégique (FRS) ('''''[[:en:Foundation_for_Strategic_Research|en]]''''') i Lova Rinel, sady manampahaizana manokana amin' ny fandresen-dahatra nokleary sy jeôpôlitika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.estrepublicain.fr/science-et-technologie/2023/11/11/la-dissuasion-nucleaire-au-bar-des-sciences-avec-la-chercheuse-lova-rinel? La dissuasion nucléaire » au Bar des sciences avec la chercheuse Lova Rinel]&quot;, ''www.estrepublicain.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://information.tv5monde.com/international/guerre-en-ukraine-que-faut-il-entendre-par-apocalypse-nucleaire-1313419? Guerre en Ukraine : que faut-il entendre par &quot;apocalypse&quot; nucléaire ?]&quot;, ''information.tv5monde.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Filohan' ny Conseil représentatif des associations noires de France (CRAN) ('''''[[:fr:Conseil_représentatif_des_associations_noires|fr]]''''') i Lova Rinel nanomboka tamin' ny taona 2019 ka hatramin' ny taona 2020, nanolo-tena hiady amin' ny [[fanavakavahana]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Kômisera ao amin' ny Commission de régulation de l’énergie (CRE) ('''''[[:fr:Commission_de_régulation_de_l'énergie|fr]]''''') izy nanomboka tamin' ny volana Jolay 2023, izay ifantohany amin' ny faritra tsy mifandray (zones non interconnectées - ZNI), indrindra ny nosy maro&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;.

== Mpanolotra fandaharana sy mpaneho hevitra an-kaino aman-jery ==
Mpanao gazety tompon' andraikitra manokana amin' ny firesahana lohahevitra isan-karazany tsy tapaka ho an' ny [[Radio France internationale]] (RFI) (ao amin' ny fandaharana &quot;''Couleur Tropicale''&quot;) i Lova Rinel&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[[https://musique.rfi.fr/emission/info/couleurs-tropicales/20220607-2eme-partie-mr-leo-felyne-kayawoto-lova-rinel-madioula.html? &lt;nowiki&gt;2ème partie] Mr Leo, Félyne, Kayawoto, Lova Rinel et Madioula Aïdara Diaby&lt;/nowiki&gt;]&quot;, ''musique.rfi.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ary mpanentana ao amin' ny IRM&amp;nbsp;Radio (radiô an-tranonkala frantsay, indrindra ao amin' ny fandaharana &quot;''Horizines''&quot; sy &quot;''Couleur République Le Talk''&quot;), anisan' izany ny momba ny herisetra atao amin' ny vehivavy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://irm.radio/episodes/mariage-africain-entre-traditions-et-modernite.html? Horizines - Mariage africain… entre traditions et modernité] {{Wayback|url=https://irm.radio/episodes/mariage-africain-entre-traditions-et-modernite.html |date=20251212054814 }}&quot;, ''irm.radio''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny manampahaizana asaina hivahiny ao amin' ny BFM&amp;nbsp;TV ('''''[[:fr:BFM_TV|fr]]''''') izy nanomboka tamin' ny taona 2022&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://video-streaming.orange.fr/actu-politique/vers-un-retrait-des-russes-de-zaporijia-en-aucun-cas-la-souverainete-de-la-centrale-ne-reviendrait-a-l-ukraine-selon-la-chercheuse-lova-rinel-CNT000001VhUtP.html? Vers un retrait des Russes de Zaporijia: &quot;En aucun cas la souveraineté de la centrale ne reviendrait à l'Ukraine&quot;, selon la chercheuse Lova Rinel]&quot;, ''video-streaming.orange.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, sy ao amin' ny LCI ('''''[[:fr:LCI|fr]]''''') ary ao amin' ny France Info TV mba haneho hevitra momba ny olana nokleary&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. I Lova Rinel koa dia mpanoratra ao amin' ny ''Revue de Défense nationale'' (ohatra: &quot;La Bombe, le Président et le Peuple&quot;, &quot;Le bon, la brute et le truand&quot;), ary niara-nanoratra lahatsoratra iray ao amin' ny ''Libération'' (ohatra: &quot;En finir avec les essais&quot;) momba ny fampitsaharana ny andrana nokleary&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Malagasy am-pielezana any Frantsa]]

* [[Zanaka am-pielezana malagasy]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>lzdn2prfxc1vm9joa2o60x0pzp9y5cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiarahamonina malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295121</id>
    <revision>
      <id>1149409</id>
      <parentid>1145825</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T22:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1149409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23221" sha1="qkio3jedrra3cu6o690op0co59bnl1o" xml:space="preserve">[[Sary:Rural Life, Madagascar.jpg|vignette|339x339px|Fiainana eny ambanivohitr' i Madagasikara]]
Ny '''fiarahamonina malagasy''' dia ahitana taratra ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran]]' ny firenena malagasy sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] ary ny zavatra iainan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] eto amin' ny taniny&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.britannica.com/place/Madagascar/Daily-life-and-social-customs? Daily life and social customs in Madagascar in Cultural life]&quot;, ''www.britannica.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.wildmadagascar.org/people/culture.html? Malagasy culture: Traditional Culture in Madagascar]&quot;, ''www.wildmadagascar.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Satria eo am-pihaonan' i [[Afrika]] sy i [[Azia]] no misy an' i [[Madagasikara]] dia manana ny maha-izy azy manokana izay novolavolain' ny kolontsana [[Afrikana (vahoaka)|afrikana]], [[Aostrôneziana (vahoaka)|aostrôneziana]], [[Arabo (vahoaka)|arabo]], [[Eorôpeana (vahoaka)|eorôpeana]] ary [[Indiana (vahoaka)|indiana]] ny fiarahamonina malagasy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.wildmadagascar.org/people/home.html? The Malagasy]&quot;, ''www.wildmadagascar.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://evisa-madagascar.it.com/culture-of-madagascar-a-rich-tapestry-of-tradition-and-diversity/ The Culture of Madagascar: A Rich Tapestry of Tradition and Diversity]&quot;,  ''evisa-madagascar.it.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.mexicohistorico.com/paginas/the-rich-tapestry-of-madagascar-s-cultural-heritage-2608758a.html? The Rich Tapestry of Madagascar's Cultural Heritage] {{Wayback|url=https://www.mexicohistorico.com/paginas/the-rich-tapestry-of-madagascar-s-cultural-heritage-2608758a.html |date=20250820030528 }}&quot;, ''www.mexicohistorico.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://kreolmagazine.com/culture/history-and-culture/madagascar-how-creole-culture-has-embedded-itself-into-the-community/ Madagascar – How Creole culture has embedded itself into the community]&quot;, ''kreolmagazine.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nisy vokany lalina tamin' ny rafitra ara-piarahamonina sy ara-pôlitika teto amin' ny Nosy koa ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany frantsay]] (1896-1960)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.wildmadagascar.org/history/index.html? A Historical Timeline for Madagascar]&quot;, ''www.wildmadagascar.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.pasiri.org/general-8-50? A decolonial reading of Madagascar’s national cultural policy]&quot;, ''www.pasiri.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; sy ny [[fanatontoloana]].

Fitambarana-tsinga maro no mamolavola ny fiarahamonina malagasy izay voamariky ny fisian' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] samihafa izay samy manana ny fomba firesany sy fiteniny kanefa mifakahazo ihany, ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]], ny fiainana ambanivohitra ary ny faharetan' ny Malagasy manoloana ny fahasahiranana ara-tsôsialy sy ara-toekarena&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://cultures.fr/en/post/articles/malagasy-culture-traditions-and-unique-diversity? Malagasy culture: traditions and unique diversity]&quot;, ''cultures.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://awaymag.com/travel-magazine/madagascar-island-of-diversity.html? Madagascar: Island of Diversity]&quot;, ''awaymag.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madamagazine.com/en/volksgruppen-madagaskars/ Tribes of Madagascar]&quot;, ''www.madamagazine.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Na eo aza ny olana isan-karazany ([[fahantrana]], tsy fitoviana, tsy fandriam-pahalemana, korontana ara-pôlitika) dia mbola velomin' ny fifamatorana matanjaka mifototra amin' ny fanajana sy ny firaisankina,fihavanana ary ny fomba amam-panao nentim-paharazana ny fiarahamonina malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://shs.cairn.info/revue-pensee-plurielle-2007-3-page-123?lang=fr Visages d'exclusion à Madagascar : une tentative d'analyse des dynamiques d'exclusion sociale et de leurs conséquences sur les acteurs]&quot;, ''shs.cairn.info''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-voyage.fr/2025/01/20/la-solidarite-malgache-un-pilier-culturel-a-connaitre/ La solidarité malgache : un pilier culturel à connaître]&quot;, ''www.madagascar-voyage.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.thefec.org/news/madagascar-the-unstable/1080/ Madagascar the unstable]&quot;, ''www.thefec.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.gasigasy.mg/culture/socioculturel-madagascar-entre-le-paraitre-et-la-paresse/ Socioculturel : Madagascar entre le paraître et la paresse]&quot;, ''www.gasigasy.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fiaviana sy foko samihafa ==
[[Sary:Madagascar families by region Group-05.jpg|vignette|221x221px|Vehivavy sy ankizy malagasy any amin' ny faritra atsimo-atsinanana]]Niorim-ponenana teto [[Madagasikara]] ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]] (avy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]]) tamin' ny taonarivo voalohany, ary avy eo dia tonga ny vahoaka [[Banto (vahoaka)|Banto]] (avy atsy [[Afrika]])&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ox.ac.uk/news/2016-05-31-crop-remains-point-surprising-early-colonisers-madagascar? Crop remains point to surprising early colonisers of Madagascar]&quot;, ''www.ox.ac.uk''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.africanhistoryextra.com/p/a-complete-history-of-madagascar? A complete history of Madagascar and the island kingdom of Merina.]&quot;, ''www.africanhistoryextra.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nivoatra teto ny fanjakana matanjaka maro toa ny [[Fanjakan' Imerina|an' Imerina]], ny [[Fanjakana sakalava|an' ny Sakalava]], ny [[Betsimisaraka|an' ny Betsimisaraka]], sns&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://universalium.en-academic.com/144689/Madagascar? Madagascar]&quot;, ''universalium.en-academic.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.britannica.com/topic/history-of-Madagascar/The-Third-Republic history of Madagascar]&quot;, ''www.britannica.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://courses.lumenlearning.com/atd-herkimer-worldcivilization/chapter/the-kingdoms-of-madagascar/ The Kingdoms of Madagascar]&quot;, ''courses.lumenlearning.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.historyfiles.co.uk/KingListsAfrica/AfricaMadagascar.htm? African Kingdoms - East Africa]&quot;, ''www.historyfiles.co.uk''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.metmuseum.org/essays/kingdoms-of-madagascar-maroserana-and-merina? Kingdoms of Madagascar: Maroserana and Merina]&quot;, ''www.metmuseum.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy mponina 32 tapitrisa eo ho eo i [[Madagasikara]] tamin' ny taona 2024, mizara ho [[Foko eto Madagasikara|foko]] lehibe manodidina ny 20, samy manana ny mampiavaka azy ara-kolontsaina sy ara-[[Fitenim-paritra malagasy|piteniny]] ary ara-piarahamonina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.populationpyramid.net/fr/madagascar/2024/ Madagascar 2024]&quot;, ''www.populationpyramid.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://srv1.worldometers.info/world-population/madagascar-population/ Madagascar Population (LIVE)]&quot;, ''srv1.worldometers.info''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://statisticstimes.com/demographics/country/madagascar-demographics.php? Demographics of Madagascar]&quot;, ''statisticstimes.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ireo foko ireo ny [[Merina]], ny [[Betsimisaraka]], ny [[Betsileo]], ny [[Tsimihety]], ny [[Sakalava]], ny [[Antandroy]], ny [[Antesaka]], ny [[Tanala]], ny [[Mahafaly]], sns&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.britannica.com/place/Madagascar/Ethnic-groups? Ethnic groups in Madagascar]&quot;, ''www.britannica.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.britannica.com/topic/Malagasy-peoples? Malagasy peoples]&quot;, ''www.britannica.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.worldatlas.com/articles/ethnic-groups-of-madagascar.html? Ethnic Groups Of Madagascar]&quot;, ''www.worldatlas.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandray sady mifanaja araka ny fitsipi-pihavanana manokan' ny [[Ziva|fizivana]] (na ziva) ireo foko ireo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://artsandculturesinmadagascar.blogspot.com/2015/04/arts-and-cultures-in-madagascar-people.html Arts and cultures in Madagascar]&quot;, ''artsandculturesinmadagascar.blogspot.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://diego-guide-excursions.com/2024/08/22/le-fihavanana-une-valeur-fondamentale-de-la-culture-malgache/ Le Fihavanana : Une Valeur Fondamentale de la Culture Malgache]&quot;, diego-''guide-excursions.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tanikomadagascar.com/2020/01/28/ny-ziva-teo-aminny-fihavanana-malagasy/ Ny Ziva]&quot;, ''tanikomadagascar.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rakibolana.org/rakibolana/teny/ziva? Dikan'ny teny : ziva]&quot;, ''www.rakibolana.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/ziva? Ziva]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; nefa misy ihany indraindray ny disadisa eo amin' ny foko roa na maro, indrindra ny mpifanolo-bodirindrina. Misy koa indraindray ny fanavakavahana ara-poko sy ara-pirazanana eny amin' ny fiarahamonina indraindray.

== Kolontsaina ==

=== Soatoavina nentim-paharazna ===
[[Sary:Famadihana-–-dancing-with-dead.jpg|vignette|225x225px|Dihy miaraka amin' ny razana mandritra ny [[famadihana]]]]

==== Fihavanana sy ankohonana ary fianakaviana ====
Miorina amin' ny [[soatoavina]] matanjaka ny fiarahamonina malagasy. Anisan' izany ny [[fihavanana]] (firaisankina, filaminan' ny fiarahamonina) izay ivon' ny foto-pisainanana malagasy nentim-paharazana sady mifehy ny fifandraisana eo amin' ny tsirairay sy eo amin' ny [[fianakaviana]] ary eo amin' ny [[fiarahamonina]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.observatoirepharos.com/pays/madagascar/le-fihavanana-mythes-et-realites-dune-valeur-garante-de-la-paix-sociale/ Le fihavanana : Mythes et réalités d’une valeur garante de la paix sociale]&quot;, ''www.observatoirepharos.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://kasaina-event.com/linteret-des-malgaches-pour-les-evenements-a-madagascar-lesprit-du-fihavanana/ L’Intérêt des malgaches pour les événements à Madagascar : l’esprit du « fihavanana »] {{Wayback|url=https://kasaina-event.com/linteret-des-malgaches-pour-les-evenements-a-madagascar-lesprit-du-fihavanana/ |date=20250811194134 }}&quot;, ''kasaina-event.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://generationvoyage.fr/fihavanana-esprit-entraide-partage-madagascar/ Le fihavanana, le reflet de l’esprit d’entraide et de partage à Madagascar]&quot;, ''generationvoyage.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://diego-guide-excursions.com/2024/08/22/le-fihavanana-une-valeur-fondamentale-de-la-culture-malgache/ Le Fihavanana : Une Valeur Fondamentale de la Culture Malgache]&quot;, ''diego-guide-excursions.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://shs.cairn.info/revue-tiers-monde-2008-3-page-507?lang=fr&amp; Le Fihavanana à Madagascar : lien social]

 [https://shs.cairn.info/revue-tiers-monde-2008-3-page-507?lang=fr&amp; et économiques des communautés rurales]&quot;, ''shs.cairn.info''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Eo amin' ny Malagasy dia misy ny [[ankohonana]] izay ahitana ny [[ray aman-dreny]] sy ny zanany, izay môdely mbola manjaka eto Madagasikara&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://bettercarenetwork.org/french-section/ressources/evolution-des-structures-familiales-malgaches-et-prise-en-charge-des-enfants-%C3%A0-madagascar-une? Evolution des structures familiales malgaches et prise en charge des enfants à Madagascar : une analyse à partir des Enquêtes Démographiques et de Santé (EDS)]&quot;, ''bettercarenetwork.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-voyage.fr/2024/12/04/limportance-de-la-famille-dans-la-culture-malgache/ L’importance de la famille dans la culture malgache]&quot;, ''www.madagascar-voyage.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ao koa ny [[fianakaviana]] izay mivelatra mihoatra ny [[tokantrano]] sy ny ankohonana ka ahitana tambajotra midadasika misy ny mpinakavy, ny mpihavana, ary hatramin' ny razamben' ny raibe sy ny renibe. Soatoavina manan-danja ny [[firaisankina]] sy ny [[fifanampiana]] eo anivon' ny fianakaviana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf Fihavanana – La vision d’ une société paisible à Madagascar]&quot;, ''uvhw.de''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascartravel.com/the-importance-of-the-malagasy-extended-family? The importance of the Malagasy extended family]&quot;, ''www.madagascartravel.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.wildmadagascar.org/overview/loc/29-family.html? Social Structure and Family in Madagascar]&quot;, ''www.wildmadagascar.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Zava-dehibe eo amin' ny Malagasy ny fianakaviana: dingana lehibe  amin' ny fahazoana sata feno eo amin' ny fiarahamonina malagasy ny hoe lasa ray na reny. Mahatonga ny [[fanambadiana]] hisy heviny ny fahaterahan' ny zaza iray&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.persee.fr/doc/tiers_1293-8882_2005_num_46_182_5914? Devenir parent en milieu Malgache. Évolution dans la province d'Antananarivo]&quot;, ''www.persee.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-voyage.fr/2024/12/12/les-coutumes-de-mariage-a-madagascar-un-parcours-culturel-fascinant/ Les coutumes de mariage à Madagascar : un parcours culturel fascinant]&quot;, ''www.madagascar-voyage.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-voyage.fr/2024/12/15/limportance-de-la-famille-a-madagascar-cultivez-des-liens-authentiques/ L’importance de la famille à Madagascar : cultivez des liens authentiques]&quot;, ''www.madagascar-voyage.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lhebdomada.com/culture-interessante-mariage-traditionnel-malgache/ La culture intéressante du mariage traditionnel malgache]&quot;, ''www.lhebdomada.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Fanajana ny zokiolona ====
Mitoetra ho ivon' ny firindrana eo amin' ny fiarahamonina ny fanajana ny zokiolona ([[raiamandreny]]) sy ny mpitondra nentim-paharazana ([[Fanandroana|mpanandro]], [[tangalamena]]) indrindra any ambanivohitra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://malagasyculturalvoices.blogspot.com/2010/09/malagasy-values-attitude-towards-age.html? Malagasy Values: Attitude Towards Age]&quot;, ''malagasyculturalvoices.blogspot.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.adventurehorizons.africa/local-customs-etiquette-in-madagascar-a-guide-for-travelers Local Customs &amp; Etiquette in Madagascar: A Guide for Traveler]&quot;, ''www.vivytravel.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.vivytravel.com/mpanandro-malagasy/ Mpanandro Malagasy]&quot;, ''www.vivytravel.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Amin' ny ankapobeny dia misy ambaratongam-pahefana ny fiarahamonina malagasy. Miorim-paka lalina ny fanajana ny taona sy ny zokiolona ary ny manam-pahefana, ary misy fiantraikany amin' ny fifandraisana ara-tsôsialy sy amin' ny fandraisana fanapahan-kevitra izany&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rivermate.com/guides/madagascar/cultural-considerations? Cultural Considerations in Madagascar]&quot;, ''www.rivermate.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Sarangam-poko ====
Mbola hita taratra eo amin' ny toetsain' ny Malagasy ao amin' ny faritra sasany ny fisian' ny [[Sarangam-poko eto Madagasikara|sarangam-poko]] taloha ([[andriana]], taranak' [[Andevo (teto Madagasikara)|andevo]] sns)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://v3.elogeo.com/madagascar/decouvrir-le-pays/culture-et-patrimoine/usages-et-traditions? Madagascar] {{Wayback|url=https://v3.elogeo.com/madagascar/decouvrir-le-pays/culture-et-patrimoine/usages-et-traditions |date=20250820022623 }}&quot;, ''v3.elogeo.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://books.openedition.org/pur/467? La géographie invisible de la ville : l’inscription des castes dans l’espace urbain à Tananarive (Madagascar)]&quot;, ''books.openedition.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lexpress.mg/07/02/2018/des-differences-sociales-jusquau-sein-des-castes/ Des différences sociales jusqu’au sein des castes]&quot;, ''lexpress.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://wikimonde.com/article/Noblesse_malgache? Noblesse malgache]&quot;, ''wikimonde.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Singa ara-kolontsaina hafa ===

==== Fiteny ====
Ny [[fiteny malagasy]], izay anisan' ny [[Fiteny aostrôneziana|fianakaviam-piteny aostroneziana]], no [[fitenim-pirenena]] sy [[fiteny ôfisialy]], izay anisan' ny fototra iorenan' ny [[Firaisam-pirenena|firaisam-pirenen]]' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Fiteny ôfisialy koa ny [[fiteny frantsay]], indrindra eo amin' ny fitantanan-draharaha sy ny [[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]]. Saika ny Malagasy rehetra monina eto Madagasikara dia miteny malagasy, ary misy ny [[Fitenim-paritra malagasy|fiovaovan]]' io fiteny io isaky ny faritra.

==== Zavakanto sy taozavatra ====
Amin' ny lafiny [[Mozika malagasy|mozika sy dihy]] dia mampiasa [[zavamaneno]] nentim-paharazana isan-karazany ny Malagasy ([[valiha]], [[Kabôsy|kabosy]]), ary manana karazana mozika toy ny [[salegy]], ny [[hiragasy]], sns. Raha momba ny nahandro kosa dia mifototra amin' ny [[vary]] sy ny [[anana]] ary [[hena]] na [[trondro]] ny sakafo malagasy ka hita taratra ao amin' izany ny fanao afrikana sy aziatika ary eorôpeana. Tena mivoatra ny asa tanana (fandrariana, sary sokitra, peta-kofehy, fipaihana vatosoa).

==== Fivavahana nentim-paharazana ====
Ny ampahany be amin' ny mponina dia manaraka [[Fivavahana nentim-paharazana malagasy|fivavahana nentim-paharazana]] izay anjakan' ny [[fivavahana amin' ny razana]]. Ny razana dia heverina ho mpanelanelana amin' ilay [[Andriamanitra (ankapobeny)|Andriamanitra]] fara tampony ([[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]]) sy ny velona. Ny mpifanarahina amin' ny fomban' ny razana ny fanapahan-kevitra manan-danja amin' ny fomban' ny razana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.wildmadagascar.org/overview/loc/28-beliefs.html? Traditional Beliefs and Religion in Madagascar]&quot;, ''www.wildmadagascar.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://madagascar-decouverte.net/d%C3%A9couvir-madagascar/tradition/le-culte-des-anc%C3%AAtres-%C3%A0-madagascar-pratiques-et-croyances.html? Le culte des ancêtres à Madagascar : pratiques et croyances] {{Wayback|url=https://madagascar-decouverte.net/d%C3%A9couvir-madagascar/tradition/le-culte-des-anc%C3%AAtres-%C3%A0-madagascar-pratiques-et-croyances.html |date=20250820024823 }}&quot;, ''madagascar-decouverte.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ask.com/entertainment/unlocking-mysteries-madagascar-s-indigenous-culture-traditions? Unlocking the Mysteries of Madagascar’s Indigenous Culture and Traditions] {{Wayback|url=https://www.ask.com/entertainment/unlocking-mysteries-madagascar-s-indigenous-culture-traditions |date=20250807102539 }}&quot;, ''www.ask.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.persee.fr/doc/jafr_0037-9166_1932_num_2_2_1533? A Madagascar, anciennes croyances et coutumes.]&quot;, ''www.persee.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ile-rouge.com/culture-malgache/ Madagascar, un pays polyculturel]&quot;, ''www.ile-rouge.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Kristianisma sy silamo ====
[[Sary:Royal chapel exterior Rova of Antananarivo Madagascar 2013.JPG|vignette|319x319px|Fiangonana ao amin' ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' Antananarivo]]]]
Manodidina ny 40–45&amp;nbsp;% amin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] no [[Kristianisma eto Madagasikara|kristianina]] ([[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Katôlika]], [[Prôtestantisma eto Madagasikara|Prôtestanta]] sns).Misy ny manaraka ny [[Silamo|finoana silamo]], indrindra ny mponina any any avaratra-andrefana. Fanao mahazatra ny Malagasy maro ny mampifangaro ny finoan-drazana amin' ny finoaa kristiana na amin' ny finoana silamo ([[sinkretisma]]).

=== Fomban-drazana sy fandrosoana ===
[[Sary:Lake Anosy, Central Antananarivo, Capital of Madagascar, Photo by Sascha Grabow.jpg|vignette|Ny [[farihin' Anosy]] ao [[Antananarivo]]]]
Mbola mitana anjara toerana lehibe ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] hita eo amin' ny fombafomba fandevenana (toy ny [[famadihana]] sy ny maro hafa) sy ny [[Fady (malagasy)|fady]] (momba ny sakafo, ny toerana, ny fitondran-tena sns) ary ny fombam-poko izay mbola tena voahaja, indrindra any ambanivohitra. Na izany aza dia mirona kokoa amin' ny kolontsana tandrefana ny tanora eny an-tanàn-dehibe - indrindra any amin' ny tanàn-dehibe toa an' [[Antananarivo]], [[Toamasina]], [[Antsiranana]], sns - izay indraindray ifandroritan' ny fomban-drazana malagasy sy ny fombam-piainana môderina.

Nisy fiantraikany teo amin' ny fiarahamonina malagasy amin' izao fotoana izao ny fomba fiainana môderina sy ny fivavahana voalamina (indrindra ny [[Kristianisma eto Madagasikara|kristianisma]] sy ny [[Silamo eto Madagasikara|silamo]]), nefa voatahiry ny finoana sy fomba amam-panao nentim-paharazana maro.

=== Ny anjara toeran' ny vehivavy ===
[[Sary:Kakapizon and chips food vendor in Antananarivo Madagascar.jpg|ankavia|vignette|211x211px|Vehivavy mivarotra kakapizô sy tsipsa ao [[Antananarivo]]]]
Manana anjara toerana nentim-paharazana lehibe ao amin' ny fianakaviana sy ao an-tokantrano ny [[vehivavy]] malagasy. Any amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] sasany dia afaka mandova, mitantana fananana, na mitarika lanonana lehibe mihitsy aza ny vehivavy. Na izany aza dia mbola mitohy ny olana momba ny [[Fitovian' ny lahy sy ny vavy|fitovian']] [[Fitovian' ny lahy sy ny vavy|ny lahy sy ny vavy]] sy ny fahazoana fanabeazana ary ny fahazoana asa ara-dalàna.

== Toekarena sy pôlitika ==

=== Toekarena sy mponina ===
Miaina any ambanivohitra ny ankamaroan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Na dia mitombo aza ny sehatry ny serivisy dia mbola miankina amin' ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] ihany ny ampahany be amin' ny mponina amin' ny fivelomany. Manodidina ny 70&amp;nbsp;% amin' ny mponina no mivelona amin' ny [[fambolena]] ([[Fambolem-bary eto Madagasikara|vary]], [[Vanila|lavanila]], [[Kafe (zavamaniry)|kafe]]) sy ny [[fiompiana]]. Manjaka ny fiharian-karena ivelan' ny ara-dalàna (mpivarotra madinika, asa tanana, sns.).

Latsaky ny 15 taona ny ampahany be amin' ny Malagasy. Miovaova be ny sokajin' olona ao amin' ny tokantrano sy ny fomba fiaina eo amin' ny faritra ambanivohitra sy an-tanàn-dehibe.

=== Fiainana ara-pôlitika ===
Ankehitriny dia miasa ny [[fiarahamonim-pirenena]] nefa voasembantsemban' ny tsy fahamarin-toerana ara-pôlitika. Mifandimby ny fanantenana demôkratika sy ny krizy pôlitika ([[fanonganam-panjakana]], fanoherana ny voka-pifidianana). Mitana anjara asa lehibe ny [[fokonolona]] eo amin' ny fiarahamonina eny amin' ny [[fokontany]].

== Fanamby sy ny olana ankehitriny ==
[[Sary:Housing in southern Madagascar 001.jpg|vignette|265x265px|Trano ao amin' ny tanàna any atsimo amin' i Madagasikara]]
Betsaka ny fanamby sy ny olana atrehin' ny fiarahamonina malagasy ka anisan' izany ny tsy fitoviana ara-tsôsialy: olana lehibe ny [[Fahantrana eto Madagasikara|fahantrana]], indrindra ny any ambanivohitra; be lavitra ny mahantra (mihoatra ny roa ampahatelon' ny Malagasy no miaina ambanin' ny [[tokonam-pahantrana]]); mivangongo eny an-tanàn-dehibe ny harena (indrindra ao [[Antananarivo]] sy ao [[Toamasina]]). 

Eo amin' ny lafiny [[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]] dia mbola maro ny tsy tafiditra amin' ny fampianarana manaraka fenitra. Misy olana ihany koa ny lafiny ara-pahasalamana: tsy ampy ny fotodrafitrasam-pitsaboana any amin' ny faritra maro eto [[Madagasikara]]. 

Mitombo haingana ny tanàn-dehibe tsirairay, nefa matetika amin' ny fomba tsy voalamina izany fitomboana izany. Misy ny fifindran' ny mponina avy any ambanivohitra mankany an-tanàn-dehibe, ka miteraka fiovana eo amin' ny rafitra sôsialy izany.

== Jereo koa ==

* [[Kolikoly eto Madagasikara]]
* [[Fahantrana eto Madagasikara]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>qkio3jedrra3cu6o690op0co59bnl1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katlego Kai Kolanyane-Kesupile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295294</id>
    <revision>
      <id>1149411</id>
      <parentid>1123984</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T01:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1149411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6172" sha1="t3g0ydapx75hwquwl4zr6t8jqts8ys8" xml:space="preserve">[[Sary:Performance artist Kat Kai Koi-Kes.jpg|vignette|Katlego Kai Kolanyane-Kesupile]]
'''Katlego Kai Kolanyane-Kesupile''', fantatra ihany koa amin’ny [[anarana]] hoe Kat Kai Kol-Kes, teraka tamin’ny volana Janoary 1988 tao Francistown, dia mpanakanto avy any [[Bôtsoana]]. Izy dia mpanakanto misehatra an-tsehatra, mpitendry [[mozika]], mpanoratra ary mpiaro ny zon’ny LGBT. Fantatra izy noho izy no olona voalohany miseho ampahibemaso ho transgenre ao amin’ny [[firenena]]. Izy koa no olona voalohany avy any [[Bôtsoana]] voatendry ho TED Fellow.

==Fiainany manokana (Biôgrafia)==
Kolanyane-Kesupile dia teraka tamin’ny volana Janoary 1988 tao Francistown &lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Katlego-kolanyane kesupile|url=https://100women.okayafrica.com/arts/2018/2/28/katlego-kolanyane-kesupile}} {{Wayback|url=https://100women.okayafrica.com/arts/2018/2/28/katlego-kolanyane-kesupile |date=20201016065644 }}&lt;/ref&gt;.  Nianatra tao amin’ny [[sekoly]] ambaratonga fototra tao Clifton izy&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre= What it feels like to become 'Botswana’s first openly Trans* identifying public figure'|url=https://trueafrica.co/article/what-it-feels-like-to-become-botswanas-first-openly-trans-identifying-public-figure/}}&lt;/ref&gt;. Tamin’ny faha-valo ambin’ny folo taonany, dia nianatra tao amin'ny amin’ny toby fianarana (pensionnat) ao Durban izy&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Being trans* is becoming a black woman of complications|url=https://trueafrica.co/article/trans-becoming-black-woman-complications/}}&lt;/ref&gt;.Nahazo mari-pahaizana lisansa tamin’ny teatra tao amin’ny [[Oniversite]]&lt;nowiki/&gt;n’i Witwatersrand ary nahazo diplaoma maîtrise momba ny [[Zon' olombelona|zon’olombelona]], [[kolontsaina]] ary rariny ara-tsosialy tao amin’ny Goldsmiths, [[Oniversite]]&lt;nowiki/&gt;n’i Londres&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre= How one Chevening Alumna is bring queer pride to her village|url=http://www.chevening.org/alumni/news/2018/how-one-chevening-alumna-is-bring-queer-pride-to-her-village}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Kat’s Nine Lives: Performing Trans Identity/ies in Botswana|url=https://kalaharireview.com/agrkats-nine-lives-performing-trans-identity-ies-in-botswana-25efa11674ba}}&lt;/ref&gt;.Izy dia lasa mpianatra nahazo vatsim-pianarana ''Chevening'' tamin’ny taona 2016&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Kat’s Nine Lives: Performing Trans Identity/ies in Botswana|url=https://kalaharireview.com/agrkats-nine-lives-performing-trans-identity-ies-in-botswana-25efa11674ba}}&lt;/ref&gt;. 
Tamin’ny taona 2013, izy no nanova ny taovam-pananahany ka lasa vavy(transgenre), izy no isan'ireo voalohany naneho hevitra ampahibemaso tao [[Bôtsoana]]&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Kat’s Nine Lives: Performing Trans Identity/ies in Botswana|url=https://kalaharireview.com/agrkats-nine-lives-performing-trans-identity-ies-in-botswana-25efa11674ba}}&lt;/ref&gt;.

Kolanyane-Kesupile no mpanorina ny Queer Shorts Showcase Festival, izay festivaly teatra voalohany sy tokana misy lohahevitra LGBT ao [[Bôtsoana]]&lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2017/10/20/africa/africa-gay-attitudes-change-minds/index.html&lt;/ref&gt;.
[[Mpanoratra|Manoratra]] ho an’ny Peolwane Magazine, The Kalahari Review, The Washington Blade ary AfroPUNK.com izy&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Queer Literature and Culture: A dialogue with Katlego Kai Kolanyane-Kesupile|url=https://africaindialogue.com/2016/11/13/queer-literature-and-culture-a-dialogue-with-katlego-kai-kolanyane-kesupile/}}&lt;/ref&gt;.
Kolanyane-Kesupile dia [[milalao]] ao amin’ny tarika iray koa, antsoina hoe Chasing Jakyb.
Izy no manoratra hira amin’ny teny anglisy sy setswana ho an’io tarika io.
Namoaka rakikira iray ny tarika tamin’ny taona 2015, mitondra ny lohateny hoe Bongo Country&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=NEW MUSIC: Kat Kai Kol-Kes, the transgender artist from Botswana, brings rain to the dancefloor with 'My Body&quot;|url=https://afropunk.com/2014/09/new-music-kat-kai-kol-kes-the-transgender-artist-from-botswana-brings-rain-to-the-dancefloor-with-my-body/}} {{Wayback|url=https://afropunk.com/2014/09/new-music-kat-kai-kol-kes-the-transgender-artist-from-botswana-brings-rain-to-the-dancefloor-with-my-body/ |date=20180716205435 }}&lt;/ref&gt;.
Kolanyane-Kesupile dia nahazo ny loka ''Best of Botswana '' tamin’ny taona 2013–2014 ao amin’ny sokajy Arts du spectacle&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Queer Literature and Culture: A dialogue with Katlego Kai Kolanyane-Kesupile|url=https://africaindialogue.com/2016/11/13/queer-literature-and-culture-a-dialogue-with-katlego-kai-kolanyane-kesupile/}}&lt;/ref&gt;.
Tafiditra tao anatin’ireo finalistes hautement recommandés” amin’ny Queen's Young Leaders Awards tamin’ny taona 2015 izy&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Motswana ARTivist Recognised In 2015 Queen's Young Leaders Awards - Mining &amp; Travel|url=https://minetravel.co.bw/travel/2015/12/22/motswana-artivist-recognised-in-2015-queens-young-leaders-awards/}} {{Wayback|url=https://minetravel.co.bw/travel/2015/12/22/motswana-artivist-recognised-in-2015-queens-young-leaders-awards/ |date=20201016065731 }}&lt;/ref&gt;.
Voatendry ho TED Global Fellow izy tamin’ny taona 2017, ary izy no Motswana voalohany nahazo io voninahitra io&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Botswana's first publicly open transgender among 10 African trailblazers on the TEDGlobal 2017 list|url=https://yourbotswana.com/index.php/2017/05/28/botswanas-first-publicly-open-transgender-among-10-african-trailblazers-on-the-tedglobal-2017-list/}} {{Wayback|url=https://yourbotswana.com/index.php/2017/05/28/botswanas-first-publicly-open-transgender-among-10-african-trailblazers-on-the-tedglobal-2017-list/ |date=20170907203605 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web|langue=fr-FR|titre=Kolanyane-Kesupile Honoured on Global Influencer List | Pristine Mag|url=https://web.archive.org/web/20180716202901/http://pristinemag.com/?p=8908global-2017-list/}}&lt;/ref&gt;
Tamin’ny taona 2018, tafiditra tao amin’ny lisitry ny 100 femmes OkayAfrica izy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Botsoana]]
[[Sokajy:Olona malaza]]
[[Sokajy:Olombelona]]</text>
      <sha1>t3g0ydapx75hwquwl4zr6t8jqts8ys8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meliaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297402</id>
    <revision>
      <id>1149424</id>
      <parentid>1129596</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>34875</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Aglaiaodorata1web.jpg]] → [[File:Starr 030807-0095 Aglaia odorata.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>1149424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4804" sha1="2xrzb2cyzp6lwtqenh18kfcrec1q8va" xml:space="preserve">[[Sary:Chinaberry1216.JPG|vignette|393x393px|[[Voandelaka]] (''Melia azedarach'')]]
Ny '''''Meliaceae''''' dia fianakaviana [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[kirihitra]] trôpikaly [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Sapindales]]. Misy ihany koa ny [[zavamaniry ahitra]] sy [[honko]] vitsivitsy. Misy vondron-karazana 50 eo ho eo izay itsinjaran' ny karazana manodidina ny 600 izy io. Ny ''[[Aglaia]]'' (karazana 100), ny ''[[Trichilia]]'' (karazana 65), ny ''[[Turraea]]'' (karazana 65) ary ny ''[[Dysoxylum]]'' (karazana 61) no vondron-karazana lehibe indrindra ao aminy. Ny vondron-karazana ''[[Toona]]'' dia fahita hatrany avaratra mankany amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] ary mianatsimo mankany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i [[Aostralia]], ny vondron-karazana ''[[Synoum]]'' mankany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Aostralia, ary ny vondron-karazana ''[[Melia (zavamaniry)|Melia]]'' dia saika hatrany avaratra. Matetika izy ireo dia maniry ambanin' ny hazo avo any amin' ny ala trôpikaly mando, nefa hita ihany koa eny amin' ny [[ala honko]] sy any amin' ny faritra maina. Miavaka amin' ny fananany ravina mifandimby, izay mazàna miendrika volom-borona, izy ireo. Maitso lalandava ny ankamaroan' ny karazana, fa mihintsan-dravina kosa ny sasany, na amin' ny vanim-potoana maina na amin' ny [[ririnina]].

== Fampiasana azy ireo ==
Karazana maro no ampiasaina hahazoana menaka zavamaniry, hanaovana savony, hamonoana bibikely, ary hahazoana hazo sarobidy ao amin' nhy vondron-karazana ''[[Swietenia]]'' (''Swietenia macrophylla'', ''Swietenia mahagoni'', ''Swietenia humilis'').

Ahitana vondron-karazana sy karazana manan-danja ara-toekarena koa ny ao amin' ity fianakaviana ity:

* ny ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' (nimo, any [[India]])
* ny ''[[Carapa]]'' (ahitana ny ''Carapa procera'' any [[Amerika Atsimo]] sy ao [[Afrika]]);
* ny ''Cedrela odorata'' (any [[Amerika Afovoany]] sy Amerika Atsimo);
* ny ''Entandrophragma'' (anisany ny ''Entandrophragma cylindricum'' sy ny ''Entandrophragma utile'' ao Afrika trôpikaly);
* ny ''Guarea'' (ahitana ny ''Guarea thompsonii'' sy ny ''Guarea cedrata'' ao Afrika);
* ny ''[[Khaya]]'' (ahitana ny ''Khaya ivorensis'' sy ny ''Khaya senegalensis ao'' Afrika trôpikaly);
* ny ''Lansium domesticum'' (volena any [[Azia Atsimo-Atsinanana]] mba hahazoana voany azo hanina);
* ny ''Melia azedarach'' ([[voandelaka]], hita indrindra any amin' ny faritra Indômaley sy Aostralazia)
* ny ''Sandoricum koetjape'' (ambolena any [[Azia Atsimo-Atsinanana]] sy [[Azia Atsimo]] mba hahazoana voany azo hanina); 
* ny ''[[Swietenia]]'' (vondron-karazana fahta indrindra any Amerika trôpikaly);
* ny ''Toona'' (any Azia trôpikaly sy any Malezia ary Aostralia, indrindra ny ''Toona ciliata'').

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Fruits of Chisocheton paniculatus.JPG|vignette|''Chisocheton paniculatus'']]
[[Sary:Starr 030807-0095 Aglaia odorata.jpg|vignette|''Aglaia odorata'']]
Mizara ho zana-pianakaviana ny ''Meliaceae'', dia ny ''Cedreloideae'' sy ny ''Melioideae'', izay tohanan' ny porofo momba ny filôjenetika.

=== Zana-pianakaviana ''Cedreloideae'' na ''Swietenioideae'' ===

* ''Capuronianthus'' J.-F.Leroy

* ''[[Carapa]]'' Aubl.
* ''Cedrela'' P.Browne
* ''Chukrasia'' A.Juss.
* ''Entandrophragma'' C.DC.
* ''[[Khaya]]'' A.Juss.
* ''Lovoa'' Harms
* ''Neobeguea'' J.-F.Leroy
* ''Pseudocedrela'' Harms
* ''Schmardaea'' H.Karst.
* ''Soymida'' A.Juss.
* ''[[Swietenia]]'' Jacq.
* ''[[Toona]]'' M.Roem. 
* ''Xylocarpus'' J.Koenig

=== Zana-pianakaviana ''Melioideae'' ===

* ''Aglaia'' Lour.
* ''Anthocarapa'' Pierre
* ''Aphanamixis'' Blume
* ''Astrotrichilia'' (Harms) T.D.Penn. &amp; Styles
* ''[[Azadirachta]]'' A.Juss. 
* ''Cabralea'' A.Juss.
* ''Calodecaryia'' Leroy
* ''Chisocheton'' Blume
* ''Cipadessa'' Blume
* ''[[Didymocheton]]'' Blume
* ''Dysoxylum'' Blume ex Raspail
* ''Ekebergia'' Sparrm.
* ''Epicharis'' Blume
* ''Goniocheton'' Blume
* ''Guarea'' Allemão ex L.
* ''Heckeldora'' Pierre
* ''Heynea'' Roxb.
* ''Humbertioturraea'' J.-F.Leroy
* ''Lansium'' Corrêa
* ''Lepidotrichilia'' (Harms) T.D.Penn. &amp; Styles
* ''Leplaea'' Vermoesen
* ''Malleastrum'' (Baill.) J.-F.Leroy
* ''[[Melia (zavamaniry)|Melia]]'' L.
* ''Munronia'' Wight
* ''Naregamia'' Wight &amp; Arn.
* ''Neoguarea'' (Harms) E.J.M.Koenen &amp; J.J.de Wilde
* ''Nymania'' Lindb.
* ''Owenia'' F.Muell.
* ''Prasoxylon'' M.Roem.
* ''Pseudobersama'' Verdc.
* ''Pseudocarapa'' Hemsl.
* ''Pseudoclausena'' T.Clark
* ''Pterorhachis'' Harms
* ''Quivisianthe'' Baill.
* ''Reinwardtiodendron'' Koord.
* ''Ruagea'' H.Karst.
* ''Sandoricum'' Cav.
* ''Sphaerosacme'' Wall. ex M.Roem.
* ''Synoum'' A.Juss.
* ''Trichilia'' P.Browne
* ''Turraea'' L.
* ''Turraeanthus'' Baill.
* ''Vavaea'' Benth.
* ''Walsura'' Roxb.</text>
      <sha1>2xrzb2cyzp6lwtqenh18kfcrec1q8va</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/18 Aogositra</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298648</id>
    <revision>
      <id>1149430</id>
      <parentid>1149386</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T10:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1149430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="fhe6n81855j65cayo7qitdv23ad2mvv" xml:space="preserve">'''Androany [[18 Aogositra|18 aogositra]]''':

* '''[[1920]]''' - Fankatoavan'ny Fanjakana maromaro ny fanitsiana faha-19 ny Lalampanorenenana Etazoniana ahafahan'ny vehivavy mifidy mandrotsa-bato.

* '''[[1968]]''' - Fitsanganan'ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara|Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM) amin'ny fomba ofisialy izay ivondronan'ny Misiona Protestanta telo teto Madagasikara dia ny LMS, ny FFMA ary ny MPF (na SMEP). Synoda Lehibe Voalohany notontosaina tao [[Toamasina]] no nampanjary izany.</text>
      <sha1>fhe6n81855j65cayo7qitdv23ad2mvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/19 Aogositra</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298649</id>
    <revision>
      <id>1149426</id>
      <parentid>1133862</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T08:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1149426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="js4ertcq4zytfrd6w9c5sy7yb292yp2" xml:space="preserve">'''Androany [[19 Aogositra|19 aogositra]]''':
[[File:Palestine Mandate Customs and Postal Services Ensign 1929-1948.png|thumb|Palestine Mandate Customs and Postal Services Ensign 1929-1948]]
* '''[[1919]]''' - Ady fahatelo nifanaovan' ny Afghan sy ny [[Anglisy]] ka nahazoan' i [[Afganistàna|Afghanistan]] ny fahaleovantenany manoloana ny [[Fanjakana Mitambatra]].

* '''[[1948]]''' - Fanapahan-kevitra faha-56 an'ny [[Firenena Mikambana]] momba ny [[Palestina teo ambany fitantanan' ny Britanika|raharaha Palestina]] (mba tsy hifanafika ny roa tonta mifandrafy ao Jerosalema ary tsy hifanao valifaty koa - Amin'ny sary ny saina Palestina tamin'izany fotoana izany).

* '''[[1991]]''' - Nanao fanonganam-panjakana ny filoha lefitra Sovietika Gennady Yanayev sy ny hafa mba haka ny fahefana ary nanagadra ny Filoha [[Mikhail Gorbachev|Mikhail Gorbachev]].</text>
      <sha1>js4ertcq4zytfrd6w9c5sy7yb292yp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cinchona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299034</id>
    <revision>
      <id>1149425</id>
      <parentid>1135207</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T08:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>34875</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Cinchona.pubescens01.jpg]] → [[File:Starr 020501-0057 Cinchona pubescens.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>1149425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5773" sha1="qv7t29bp1hjmw3ameudzggouvr6czhu" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020501-0057 Cinchona pubescens.jpg|vignette|359x359px|''Cinchona pubescens'']]
Ny '''''Cinchona''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'', (naman' ny [[Coffea|kafe]]), ao amin' ny filaharana [[Rubiales]]. Manana karazana hazo sy hazobotry miisa 24 eo ho eo any [[Amerika Atsimo]] izy io, ary ny sasany amin' izy ireny dia mamokatra an' ilay akora fanao fanafody atao hoe &quot;kininina&quot;. Atao hoe '''kinkinà''' ireo karazana ireo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]].

== Famariparitana ==
[[Hazobotry]] na matetika kokoa [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], izay manana haavo mahatratra 18 m, ny karazana ao amin' ny ''Cinchona''.

=== Ravina ===
[[Sary:Cinchona.calisaya04.jpg|vignette|254x254px|Ravina sy vonin' ny ''Cinchona calisaya'']]
Mifanohitra ny ravin' ny ''Cinchona'', izay mamorona zoro mahitsy isaky ny tsiroaroa, misy [[Tangozan-dravina|tangozany]], ary feno ny sisiny, toy ny an' ny ankamaroan' ny karazana ao amin' ny ''[[Rubiaceae]]''. Be kirany na henjana ny lelan-draviny.

=== Vony ===
Mipetaka eny amin' ny tendron-tsampana anilany ny [[Vondrombony|vondrombonin']] ny ''Cinchona''. Salohy misy voniny maro izy ireo, misy felany dimy amin' ny ankapobeny. Sady lahy no vavy ny vony tsirairay. Mipoitra be etỳ ivelany ny [[vondrom-pelambony]] izay miloko mena, mavokely, na volomparasy (afa-tsy ny ao amin' ny ''Cinchona'' ''micrantha'' ary matetika amin' ny ''Cinchona'' ''calisaya'', izay misy fotsy). Ao anaty fantsona foronin' ny vondrom-pelambony no misy ny [[lahimbony]].

=== Voa ===
[[Sary:Cinchona.pubescens03.jpg|vignette|Voan' ny ''Cinchona pubescens'']]
Kapsiola miendrika atody na salavalava ny voan' ny ''Cinchona''.

== Tsinjara toerana ==
Maniry any amin' ny faritra [[Andes]] indrindra ny karazana ao amin' ny ''Cinchona''. Ny ''Cinchona pubescens'' no karazana miely be indrindra ary izy irery no hita hatrany [[Bôlivia]] ka hatrany [[Amerika Afovoany]] sy any amin' ny morontsirak' i [[Venezoela]]. Ao amin' ny toeram-pivilian' ny tandavan-tendrombohitra Andes ao Huancabamba (tapany avaratr' i [[Però]]) no misy ny ivom-pahasamihafan-karazana ao amin' itỳ karazana itỳ. Karazana sivy no tsy hita afa-tsy any avaratra amin' ity faritra ity ary sivy hafa any atsimo. Maniry eny an-tendrombohitra, eo anelanelan' ny haabo 1&amp;nbsp;000 sy 3&amp;nbsp;000 m, ny karazana ao amin' ny ''Cinchona''.

== Fampiasana ==
[[Sary:Cinchona officinalis 001.JPG|vignette|283x283px|Hoditry ny ''Cinchona officinalis'']]
Misy alkalôida ny hoditry ny karazana ''Cinchona'' mavo sy mena, anisan' izany ny kininina, izay malaza amin' ny fananany toetra mahatohitra ny [[tazomoka]], ary ny sinkônidinina, ny mpandrisika fiota ampiasaina amin' ny simian' indostria. Hita tamin' ny taona 2025 ny fototarazo tompon' andraikitra amin' ny biôsentezin' ny taolana  kinôleinina-kinoklidinina, mampiavaka ny alkalôidan' ny ''Cinchona''.

== Lisitry ny karazana ==
Misy karazana ''Cinchona'' 24 farafahakeliny izay eken' ny bôtanista. Azo inoana fa misy karazana tsy fantatra anarana sy endrika anelanelany maro izay nipoitra noho ny fiforonan' ny zavamaniry safiotra.
* ''Cinchona anderssonii'' &lt;small&gt;Maldonado&lt;/small&gt;
* ''Cinchona antioquiae'' &lt;small&gt;L.Andersson&lt;/small&gt;
* ''Cinchona asperifolia'' &lt;small&gt;Wedd.&lt;/small&gt;
* ''Cinchona barbacoensis'' &lt;small&gt;H.Karst.&lt;/small&gt;
* ''[[Cinchona calisaya]]'' &lt;small&gt;Wedd. (1848)&lt;/small&gt; (na ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt; teo aloha), kinkinà mavo
* ''Cinchona capuli'' &lt;small&gt;L.Andersson&lt;/small&gt;
* ''Cinchona fruticosa'' &lt;small&gt;L.Andersson&lt;/small&gt;
* ''Cinchona glandulifera'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Cinchona hirsuta'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Cinchona krauseana'' &lt;small&gt;L.Andersson&lt;/small&gt;
* ''Cinchona lancifolia'' &lt;small&gt;Mutis&lt;/small&gt;
* ''Cinchona lucumifolia'' &lt;small&gt;Pav. ex Lindl.&lt;/small&gt;
* ''Cinchona macrocalyx'' &lt;small&gt;Pav. ex DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Cinchona micrantha]]'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Cinchona mutisii'' &lt;small&gt;Lamb.&lt;/small&gt;
* ''Cinchona nitida'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L. (1753)&lt;/small&gt;, kinkinà volondavenona
* ''Cinchona parabolica'' &lt;small&gt;Pav. in J.E.Howard&lt;/small&gt;
* ''Cinchona pitayensis'' &lt;small&gt;(Wedd.) Wedd.&lt;/small&gt;
* ''[[Cinchona pubescens]]'' &lt;small&gt;Vahl (1790)&lt;/small&gt; (na ''Cinchona succirubra'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt; teo aloha), kinkinà mena
* ''Cinchona pyrifolia'' &lt;small&gt;L.Andersson&lt;/small&gt;
* ''Cinchona rugosa'' &lt;small&gt;Pav. in J.E.Howard&lt;/small&gt;
* ''Cinchona scrobiculata'' &lt;small&gt;Humb. &amp; Bonpl.&lt;/small&gt;
* ''Cinchona villosa'' &lt;small&gt;Pav. ex Lindl.&lt;/small&gt;

=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]] dia tsy teratany ny karazana ''Cinchona'' izay fantatra amin' ny anarana hoe &quot;kinkinà&quot;. Nampidirina izy ireo, indrindra ho an' ny famokarana ilay akora fanao fanafody atao hoe &quot;kininina&quot;, izay niroborobo be nandritra ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. Ny toeram-pambolena manan-tantara sy ny toeram-pambolena ankehitriny dia mifantoka indrindra amin' ny faritra roa manana toetany mety amin' izy ireo: ao amin' ny [[Tendrombohitra Ambre|tendrombohitra]] [[Tendrombohitra Ambre|Ambre]] sy any amin' ny faritra [[Mandraka]] sy [[Ankazondandy]]. Karazana telo no fantatra fa maniry eto, dia ireto: 

* ''[[Cinchona calisaya]]'' &lt;small&gt;Wedd. (1848)&lt;/small&gt; (na ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt; teo aloha), kinkinà mavo
* ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L. (1753)&lt;/small&gt;, kinkinà volondavenona
* ''[[Cinchona pubescens]]'' &lt;small&gt;Vahl (1790)&lt;/small&gt; (na ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt; teo aloha), kinkinà mena

== Jereo koa ==
* [[Kinkinà]]
* [[Kininina (fanafody)]]</text>
      <sha1>qv7t29bp1hjmw3ameudzggouvr6czhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daro (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299367</id>
    <revision>
      <id>1149423</id>
      <parentid>1145841</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>34875</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Talipariti tiliaceum1FKST.jpg]] → [[File:Starr 020803-0106 Hibiscus tiliaceus.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 020803-0106 Hibiscus tiliaceus.jpg]]</comment>
      <origin>1149423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="l97yczur45bi1tvm8s9haxz2rypgfxk" xml:space="preserve">[[Sary:Commiphora_simplicifolia_01.jpg|vignette|Daro (''[[Commiphora simplicifolia]]'')]]
Ny '''daro''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' sy ''[[Burseraceae]]'' ary ''[[Arecaceae]]''.

== Karazana atao hoe &quot;daro&quot; ==

=== Karazana ao amin' ny ''Burseraceae'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny ''[[Burseraceae]]''
* ''[[Commiphora]]''
** ''[[Commiphora aprevalii]]'' -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
** ''[[Commiphora arafy]]'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
** ''[[Commiphora brevicalyx]]''  -- daro, darosiky
** ''[[Commiphora grandifolia]]''  -- daro, matambelo, matambelona
** ''[[Commiphora humbertii]]''  -- daro
** ''[[Commiphora marchandii]]''  -- daro, tsivoanizao
** ''[[Commiphora orbicularis]]'' -- daro, sekatse, sengatsy
** ''[[Commiphora pterocarpa]]'' -- daro
** ''[[Commiphora simplicifolia]]'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
** ''[[Commiphora sinuata]]'' -- daro

=== Karazana ao amin' ny ''Malvaceae'' ===
[[Sary:Starr 020803-0106 Hibiscus tiliaceus.jpg|ankavia|vignette|213x213px|''[[Hibiscus tiliaceus]]'']]
Inty ny karazana ao amin' ny ''[[Malvaceae]]''
* ''[[Hibiscus]]'' (''Malvaceae'')
** ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (na ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') -- afopotry, baro, daro, farihazo, hafobaro, hafopotsy, hafotra, masaizana, masehizano, poara, somangana, varo, varolopy

=== Karazana ao amin' ny ''Arecaceae'' ===
[[Sary:Phoenixreclinatafruit.JPG|vignette|212x212px|''[[Phoenix reclinata]]'']]
Inty ny karazana ao amin' ny ''[[Arecaceae]]''
* ''[[Phoenix]]'' (''Arecaceae'')
** ''[[Phoenix reclinata]]'' -- antrendry, dara, daro, kalabo, kalalo, taratra, taratsa

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>l97yczur45bi1tvm8s9haxz2rypgfxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vohimana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301562</id>
    <revision>
      <id>1149427</id>
      <parentid>1148501</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T08:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1149427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5894" sha1="9f3ox3eeeica8carqa2szqsl6c5cvi2" xml:space="preserve">'''Vohimana''' na &quot;'''Réserve Vohimana'''&quot; dia tahiry voajanahary tsy miankina any amin'ny [[faritra Alaotra-Mangoro]], any atsinanan'i Madagasikara. Eo amin'ny [[Lalam-pirenena faha-2|lalam-pirenena RN2]], eo anelanelan'i [[Moramanga]] sy [[Toamasina]], no misy azy, ao anatin'ny Corridor forestier Ankeniheny–Zahamena (CAZ), iray amin'ireo ala mitohy lehibe indrindra eto [[Madagasikara]]. Ny tahiry dia tantanan'ny ONG L'Homme et l'Environnement miaraka amin'ny fiaraha-miasan'ny fiarahamonina eo an-toerana mba hiarovana ny ala sy hanatsarana ny fari-piainan'ny mponina&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vohimana.com/ |title=kopian'ny arisiva |access-date=2026-07-31 |archive-date=2026-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731214319/https://www.vohimana.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Toerana sy velarantany ==
Ao amin'ny kaominina Ambavaniasy no misy ny Réserve Vohimana. Mirefy eo amin'ny 2 082 acres (eo amin'ny 842 ha) ny velarantany arovana araka ny tranonkala ofisialy, ary fonenan'ny mponina manodidina ny 1 500, izay ankamaroany dia avy amin'ny foko [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;https://www.eng.cameleoncenterconservation.org/chameleons-vohimana&lt;/ref&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny tahiry voajanahary '''Vohimana''' dia iray amin'ireo ala mando manana fahasamihafan'ny zavamananaina ambony indrindra any atsinanan'i Madagasikara. Araka ny fanisam-biby sy fanisam-boninkazo natao tao amin'ny tahiry dia ahitana:

* 11 karazana gidro (lémuriens), anisan'izany ny Indri (Indri indri), gidro lehibe indrindra eto Madagasikara,
* 70 karazana sahona&lt;ref&gt;https://www.voyagemadagascar.com/guide-madagascar/destination/reserve-vohimana&lt;/ref&gt;,
* 90 karazana vorona,

* karazana biby mandady maro ihany koa no hita ao, anisan'izany ny tanalahy Pinocchio (Calumma gallus)&lt;ref&gt;https://www.eng.cameleoncenterconservation.org/chameleons-vohimana&lt;/ref&gt; sy ny Calumma Parsonii, izay malaza amin'ny tandrony lava eo amin'ny lohany ary isan'ireo karazana endemika hita any amin'ny ala mando atsinanan'i Madagasikara&lt;ref&gt;https://www.cameleoncenterconservation.org/publications&lt;/ref&gt;,
* karazana [[Tana (biby)|tanalahy]] hafa, gecko ary [[bibilava]] tsy mampidi-doza,
* karazana rofia, orkide ary zavamaniry azo atao fanafody anjatony ampiasain'ny mponina eo an-toerana&lt;ref&gt;https://www.evaneos.fr/madagascar/voyage/explorer/942-1-la-reserve-de-vohimana/&lt;/ref&gt;.

Ny fisian'ireo karazana endemika ireo dia mahatonga ny tahiry voajanahary Vohimana ho toerana manan-danja amin'ny fikarohana ara-tsiansa sy ny fiarovana ny zavamananaina eto Madagasikara. Misy fikarohana ara-tsiansa maro natao tao amin'ilay tahiry momba ny fipariahan'ny tanalahy, ka nahitana fa isan'ireo faritra manankarena indrindra amin'ny karazana Calumma sy Brookesia ao amin'ny Corridor Ankeniheny–Zahamena ny Vohimana.&lt;ref&gt;https://www.voyagemadagascar.com/guide-madagascar/destination/reserve-vohimana&lt;/ref&gt;

== Fitantanana sy fiarovana ==
Hatramin'ny 20 taona mahery, ny ONG L'Homme et l'Environnement no miara-miasa amin'ny [[mponina]] eo an-toerana amin'ny fitantanana ny tahiry&lt;ref&gt;https://www.studiosifaka.org/magazines/environnement-hiakan-ny-tontolo/item/7108-reserve-de-vohimana-le-modele-de-conservation-des-voi.html&lt;/ref&gt;. Ny tetikasa dia mikendry ny hampihenana ny fandripahana ala sy ny [[Tavy (fambolena)|tavy]] amin'ny alalan'ny famoronana asa fivelomana hafa, toy ny fizahantany ara-[[tontolo iainana]], ny toeram-pamokarana menaka manitra, ny famokarana zana-kazo amin'ny alalan'ny tanim-pambolena ary ny asa tanana. Ny tombom-barotra azo amin'ireo hetsika ireo dia averina ampiasaina amin'ny fiarovana ny ala sy ny fampandrosoana ny [[fiarahamonina]]&lt;ref&gt;https://blogderasamy.com/2017/05/06/vohimana-un-autre-joyau-meconnu-a-madagascar/&lt;/ref&gt;.

== Fizahantany ==
Ny fizahantany ara-tontolo iainana (écotourisme) dia iray amin'ireo asa fototra ao amin'ny tahiry voajanahary Vohimana. Araka ny tranonkala ofisialy dia misy circuit fitsangantsanganana efatra (4):

* Circuit Lakabato – 3,9 km, 5 ora: ahitana zavamaniry fanafody sy toerana fijerena ny ala avy eny ambony.
* Circuit Babakoto – 5,2 km, 3 ora: lalana tsara indrindra hijerena ny Indri indri (Babakoto) ary azo tohizana amin'ny bivouac anaty ala.
* Circuit Ramanavy – 3,2 km, 3 ora: mandalo amin'ny riandrano sy tonelina ara-tantara misy ramanavy.
* Circuit Ny Riana – 6,5 km, 4 ora: mitondra mankany amin'ny riandrano lehibe sy ny lohasahan'i Vohimana.

Ankoatra ireo &quot;circuit&quot; ireo dia afaka mitsidika ny &quot;Relais du Naturaliste&quot;, ny toeram-pamokarana menaka manitra, ny &quot;pépinière&quot;, ny ivon'ny asa tanana ary mandray anjara amin'ny fambolen-kazo ny mpitsidika&lt;ref&gt;https://www.evaneos.fr/madagascar/voyage/explorer/942-1-la-reserve-de-vohimana/&lt;/ref&gt;.

== Maha-zava-dehibe ny tahiry voajanahary Vohimana ==
Ny tahiry voajanahary  Vohimana dia manana anjara toerana lehibe amin'ny fiarovana ny [[ala]] ao amin'ny Corridor Ankeniheny–Zahamena, izay manampy amin'ny fitazonana ny fifindra-monin'ny [[biby]] sy ny fahasamihafan'ny fototarazo (génétique). Ahitana karazana biby sy [[zavamaniry]] endemika maro izy, ka anisan'ny toerana anaovana fikarohana ara-tsiansa sy fanaraha-maso ny fiovan'ny zavamananaina eto Madagasikara&lt;ref&gt;https://www.cameleoncenterconservation.org/post/du-terrain-%C3%A0-la-science-une-avanc%C3%A9e-majeure-pour-la-conservation-des-cam%C3%A9l%C3%A9ons-%C3%A0-vohimana&lt;/ref&gt;.

Eo amin'ny lafiny ara-tontolo iainana, ny ala ao '''Vohimana''' dia manampy amin'ny fiarovana ny loharanon-drano, ny fampihenana ny fikaohan-tany, ny fitahirizana karbôna ary ny fanalefahana ny fiovan'ny [[toetrandro]]. Eo amin'ny lafiny ara-tsosialy sy ara-toekarena kosa, ny tetikasa dia mamorona asa sy fidiram-bola ho an'ny mponina amin'ny alalan'ny fizahantany ara-tontolo iainana, ny fambolen-kazo, ny fanodinana zavamaniry ho menaka manitra ary ny asa tanana&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/reservat-vohimana/&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>9f3ox3eeeica8carqa2szqsl6c5cvi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Governemantan’i Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301657</id>
    <revision>
      <id>1149417</id>
      <parentid>1149160</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <origin>1149417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4087" sha1="13diz94lxf696qv342garefns75kksa" xml:space="preserve">
Ny '''Governemantan’i Madagasikara''' dia rafitra mpanatanteraka izay miandraikitra ny fampiharana ny politikam-panjakana sy ny fitantanana ny raharaham-pirenena. Ny [[Praiminisitra]] no lehiben’ny [[governemanta]] ary miasa miaraka amin’ireo minisitra miandraikitra ny sehatra samihafa eo amin’ny fitantanan-draharaham-panjakana.

== Tantara sy Fivoarana ==
Niovaova nandritra ireo vanim-potoana samihafa ara-lalàmpanorenana teo amin'ny tantaran'ny firenena ankehitriny ny fandaminana ny governemanta Malagasy. Hatramin'ny nahazoany fahaleovantena tamin'ny 1960, dia niaina vanim-potoana politika maromaro voamariky ny fiovana lehibe teo amin'ny andrim-panjakana i Madagasikara [1]. Nanaiky lalàm-panorenana maromaro ny firenena ary nanana repoblika efatra, izay samy mamaritra fandaminana samihafa momba ny fahefana ho an'ny daholobe.

Teo ambanin'ny Repoblika Voalohany, ny fitondrana dia nalamina voalohany indrindra nanodidina ny Filohan'ny Repoblika. Ny Repoblika Faharoa, izay naorina tamin'ny 1975, dia nahitana fifantohana matanjaka tamin'ny fahefana mpanatanteraka nanodidina ny Filoham-pirenena. Ny Lalàm-panorenana tamin'ny 1992 dia nametraka rafitra iray izay manome andraikitra lehibe kokoa ho an'ny Praiminisitra sy ny Antenimieram-pirenena, talohan'ny nanovan'ny fanitsiana maromaro ny lalàm-panorenana io fifandanjana io.

Ny Lalàm-panorenana nolaniana tamin'ny 2010, izay mandrafitra ny rafitra ara-drafitry ny Repoblika Fahefatra, dia mamaritra ny governemanta ho toy ny ahitana ny Praiminisitra sy ireo minisitra. Mametraka ihany koa ny fahefan'ny Filohan'ny Repoblika sy ny Praiminisitra amin'ny fitantanana sy fampiharana ny politika ankapoben'ny Fanjakana. Ny Lalàm-panorenana ankehitriny dia mametraka fifandanjana eo amin'ny Filohan'ny Repoblika, ny governemanta, ny Parlemanta, ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana. Ny governemanta no fitaovana voalohany amin'ny fanatanterahana ireo politika ho an'ny daholobe izay tapaky ny Fanjakana.

== Fandaminana ny governemanta ==
Araka ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenan’i Madagasikara]], ny governemanta dia ahitana ny Praiminisitra sy ireo [[minisitra]] ary, raha ilaina, ireo sekreteram-panjakana. Ny Praiminisitra dia tendren’ny Filohan’ny Repoblika, araka ny fepetra voalazan’ny Lalàmpanorenana.

Ny governemanta no miandraikitra indrindra ny fampiharana ny politika ankapoben’ny Fanjakana. Ireo minisitra kosa dia misahana ny sampan-draharaha sy ny sehatra manokana, toy ny:

* ny raharaham-bahiny;
* ny fiarovam-pirenena;
* ny fitsarana;
* ny toekarena sy ny fitantanam-bola;
* ny fanabeazana;
* ny fahasalamam-bahoaka;
* ny fambolena sy ny fiompiana;
* ny tontolo iainana;
* ny fotodrafitrasa;
* ny asa sy ny fampandrosoana ara-tsosialy.

== Andraikitry ny governemanta ==
Anisan’ny andraikitra lehibe sahanin’ny governemanta ny famolavolana sy fampiharana ny politikam-pirenena &lt;ref&gt;https://cnlegis.gov.mg/uploads/D2026-977-VM.pdf&lt;/ref&gt;. Izy koa no miandraikitra ny fitantanana ny raharaham-panjakana sy ny fanomezana tolotra ho an’ny vahoaka &lt;ref&gt;https://app.primature.gov.mg/premier-ministre/missions&lt;/ref&gt;.

Eo amin’ny sehatra [[Toekarena|ara-toekarena]], ny governemanta dia mikendry ny hampiroborobo ny fampiasam-bola, ny famoronana asa, ny famokarana eto an-toerana ary ny fampandrosoana ny sehatra tsy miankina.

Eo amin’ny sehatra sosialy, anisan’ny laharam-pahamehana ny fanatsarana ny fanabeazana, ny fahasalamana, ny fiarovana ara-tsosialy ary ny fari-piainan’ny mponina.

== Fifandraisana amin’ireo andrim-panjakana ==
Ny governemanta dia iray amin’ireo andrim-panjakana lehibe ao amin’ny Repoblikan’i Madagasikara. Mifandray amin’ny Filohan’ny Repoblika, ny Antenimierampirenena, ny Antenimierandoholona ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana izy.

Ny Antenimiera dia manana andraikitra amin’ny fandaniana lalàna sy ny fanaraha-maso ny asan’ny governemanta. Ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana kosa dia miantoka ny fanajana ny Lalàmpanorenana araka ny fahefana ananany.

== Naoty sy referansa ==</text>
      <sha1>13diz94lxf696qv342garefns75kksa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149418</id>
      <parentid>1149417</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tantara sy Fivoarana */</comment>
      <origin>1149418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4102" sha1="2k0yqjy7iaintbfsq20fl0lzi2nu9o6" xml:space="preserve">
Ny '''Governemantan’i Madagasikara''' dia rafitra mpanatanteraka izay miandraikitra ny fampiharana ny politikam-panjakana sy ny fitantanana ny raharaham-pirenena. Ny [[Praiminisitra]] no lehiben’ny [[governemanta]] ary miasa miaraka amin’ireo minisitra miandraikitra ny sehatra samihafa eo amin’ny fitantanan-draharaham-panjakana.

== Tantara sy Fivoarana ==
Niovaova nandritra ireo vanim-potoana samihafa momba ny [[lalàmpanorenana]] teo amin'ny tantaran'ny firenena ankehitriny ny fandaminana ny governemanta Malagasy. Hatramin'ny nahazoany fahaleovantena tamin'ny taona 1960, dia niaina vanim-potoana politika maromaro voamariky ny fiovana lehibe teo amin'ny andrim-panjakana i Madagasikara [1]. Nanaiky lalàm-panorenana maromaro ny firenena ary nanana repoblika efatra, izay samy mamaritra fandaminana samihafa momba ny fahefana ho an'ny daholobe.

Teo ambanin'ny Repoblika Voalohany, ny fitondrana dia nalamina voalohany indrindra nanodidina ny Filohan'ny Repoblika. Ny Repoblika Faharoa, izay naorina tamin'ny 1975, dia nahitana fifantohana matanjaka tamin'ny fahefana mpanatanteraka nanodidina ny Filoham-pirenena. Ny Lalàm-panorenana tamin'ny 1992 dia nametraka rafitra iray izay manome andraikitra lehibe kokoa ho an'ny Praiminisitra sy ny Antenimieram-pirenena, talohan'ny nanovan'ny fanitsiana maromaro ny lalàm-panorenana io fifandanjana io.

Ny Lalàm-panorenana nolaniana tamin'ny 2010, izay mandrafitra ny rafitra ara-drafitry ny Repoblika Fahefatra, dia mamaritra ny governemanta ho toy ny ahitana ny Praiminisitra sy ireo minisitra. Mametraka ihany koa ny fahefan'ny Filohan'ny Repoblika sy ny Praiminisitra amin'ny fitantanana sy fampiharana ny politika ankapoben'ny Fanjakana. Ny Lalàm-panorenana ankehitriny dia mametraka fifandanjana eo amin'ny Filohan'ny Repoblika, ny governemanta, ny Parlemanta, ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana. Ny governemanta no fitaovana voalohany amin'ny fanatanterahana ireo politika ho an'ny daholobe izay tapaky ny Fanjakana.

== Fandaminana ny governemanta ==
Araka ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenan’i Madagasikara]], ny governemanta dia ahitana ny Praiminisitra sy ireo [[minisitra]] ary, raha ilaina, ireo sekreteram-panjakana. Ny Praiminisitra dia tendren’ny Filohan’ny Repoblika, araka ny fepetra voalazan’ny Lalàmpanorenana.

Ny governemanta no miandraikitra indrindra ny fampiharana ny politika ankapoben’ny Fanjakana. Ireo minisitra kosa dia misahana ny sampan-draharaha sy ny sehatra manokana, toy ny:

* ny raharaham-bahiny;
* ny fiarovam-pirenena;
* ny fitsarana;
* ny toekarena sy ny fitantanam-bola;
* ny fanabeazana;
* ny fahasalamam-bahoaka;
* ny fambolena sy ny fiompiana;
* ny tontolo iainana;
* ny fotodrafitrasa;
* ny asa sy ny fampandrosoana ara-tsosialy.

== Andraikitry ny governemanta ==
Anisan’ny andraikitra lehibe sahanin’ny governemanta ny famolavolana sy fampiharana ny politikam-pirenena &lt;ref&gt;https://cnlegis.gov.mg/uploads/D2026-977-VM.pdf&lt;/ref&gt;. Izy koa no miandraikitra ny fitantanana ny raharaham-panjakana sy ny fanomezana tolotra ho an’ny vahoaka &lt;ref&gt;https://app.primature.gov.mg/premier-ministre/missions&lt;/ref&gt;.

Eo amin’ny sehatra [[Toekarena|ara-toekarena]], ny governemanta dia mikendry ny hampiroborobo ny fampiasam-bola, ny famoronana asa, ny famokarana eto an-toerana ary ny fampandrosoana ny sehatra tsy miankina.

Eo amin’ny sehatra sosialy, anisan’ny laharam-pahamehana ny fanatsarana ny fanabeazana, ny fahasalamana, ny fiarovana ara-tsosialy ary ny fari-piainan’ny mponina.

== Fifandraisana amin’ireo andrim-panjakana ==
Ny governemanta dia iray amin’ireo andrim-panjakana lehibe ao amin’ny Repoblikan’i Madagasikara. Mifandray amin’ny Filohan’ny Repoblika, ny Antenimierampirenena, ny Antenimierandoholona ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana izy.

Ny Antenimiera dia manana andraikitra amin’ny fandaniana lalàna sy ny fanaraha-maso ny asan’ny governemanta. Ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana kosa dia miantoka ny fanajana ny Lalàmpanorenana araka ny fahefana ananany.

== Naoty sy referansa ==</text>
      <sha1>2k0yqjy7iaintbfsq20fl0lzi2nu9o6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149419</id>
      <parentid>1149418</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tantara sy Fivoarana */</comment>
      <origin>1149419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="cq1mhdk5fp8o2ihl3tf9wq95ttiur2n" xml:space="preserve">
Ny '''Governemantan’i Madagasikara''' dia rafitra mpanatanteraka izay miandraikitra ny fampiharana ny politikam-panjakana sy ny fitantanana ny raharaham-pirenena. Ny [[Praiminisitra]] no lehiben’ny [[governemanta]] ary miasa miaraka amin’ireo minisitra miandraikitra ny sehatra samihafa eo amin’ny fitantanan-draharaham-panjakana.

== Tantara sy Fivoarana ==
Niovaova nandritra ireo vanim-potoana samihafa momba ny [[lalàmpanorenana]] teo amin'ny tantaran'ny firenena ankehitriny ny fandaminana ny governemanta Malagasy. Hatramin'ny nahazoany [[fahaleovantena]] tamin'ny taona 1960, dia niaina vanim-potoana politika maromaro voamariky ny fiovana lehibe teo amin'ny andrim-panjakana i Madagasikara [1]. Nanaiky lalàm-panorenana maromaro ny firenena ary nanana repoblika efatra, izay samy mamaritra fandaminana samihafa momba ny fahefana ho an'ny daholobe.

Teo ambanin'ny Repoblika Voalohany, ny fitondrana dia nalamina voalohany indrindra nanodidina ny Filohan'ny Repoblika. Ny Repoblika Faharoa, izay naorina tamin'ny 1975, dia nahitana fifantohana matanjaka tamin'ny fahefana mpanatanteraka nanodidina ny Filoham-pirenena. Ny Lalàm-panorenana tamin'ny 1992 dia nametraka rafitra iray izay manome andraikitra lehibe kokoa ho an'ny Praiminisitra sy ny Antenimieram-pirenena, talohan'ny nanovan'ny fanitsiana maromaro ny lalàm-panorenana io fifandanjana io.

Ny Lalàm-panorenana nolaniana tamin'ny 2010, izay mandrafitra ny rafitra ara-drafitry ny Repoblika Fahefatra, dia mamaritra ny governemanta ho toy ny ahitana ny Praiminisitra sy ireo minisitra. Mametraka ihany koa ny fahefan'ny Filohan'ny Repoblika sy ny Praiminisitra amin'ny fitantanana sy fampiharana ny politika ankapoben'ny Fanjakana. Ny Lalàm-panorenana ankehitriny dia mametraka fifandanjana eo amin'ny Filohan'ny Repoblika, ny governemanta, ny Parlemanta, ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana. Ny governemanta no fitaovana voalohany amin'ny fanatanterahana ireo politika ho an'ny daholobe izay tapaky ny Fanjakana.

== Fandaminana ny governemanta ==
Araka ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenan’i Madagasikara]], ny governemanta dia ahitana ny Praiminisitra sy ireo [[minisitra]] ary, raha ilaina, ireo sekreteram-panjakana. Ny Praiminisitra dia tendren’ny Filohan’ny Repoblika, araka ny fepetra voalazan’ny Lalàmpanorenana.

Ny governemanta no miandraikitra indrindra ny fampiharana ny politika ankapoben’ny Fanjakana. Ireo minisitra kosa dia misahana ny sampan-draharaha sy ny sehatra manokana, toy ny:

* ny raharaham-bahiny;
* ny fiarovam-pirenena;
* ny fitsarana;
* ny toekarena sy ny fitantanam-bola;
* ny fanabeazana;
* ny fahasalamam-bahoaka;
* ny fambolena sy ny fiompiana;
* ny tontolo iainana;
* ny fotodrafitrasa;
* ny asa sy ny fampandrosoana ara-tsosialy.

== Andraikitry ny governemanta ==
Anisan’ny andraikitra lehibe sahanin’ny governemanta ny famolavolana sy fampiharana ny politikam-pirenena &lt;ref&gt;https://cnlegis.gov.mg/uploads/D2026-977-VM.pdf&lt;/ref&gt;. Izy koa no miandraikitra ny fitantanana ny raharaham-panjakana sy ny fanomezana tolotra ho an’ny vahoaka &lt;ref&gt;https://app.primature.gov.mg/premier-ministre/missions&lt;/ref&gt;.

Eo amin’ny sehatra [[Toekarena|ara-toekarena]], ny governemanta dia mikendry ny hampiroborobo ny fampiasam-bola, ny famoronana asa, ny famokarana eto an-toerana ary ny fampandrosoana ny sehatra tsy miankina.

Eo amin’ny sehatra sosialy, anisan’ny laharam-pahamehana ny fanatsarana ny fanabeazana, ny fahasalamana, ny fiarovana ara-tsosialy ary ny fari-piainan’ny mponina.

== Fifandraisana amin’ireo andrim-panjakana ==
Ny governemanta dia iray amin’ireo andrim-panjakana lehibe ao amin’ny Repoblikan’i Madagasikara. Mifandray amin’ny Filohan’ny Repoblika, ny Antenimierampirenena, ny Antenimierandoholona ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana izy.

Ny Antenimiera dia manana andraikitra amin’ny fandaniana lalàna sy ny fanaraha-maso ny asan’ny governemanta. Ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana kosa dia miantoka ny fanajana ny Lalàmpanorenana araka ny fahefana ananany.

== Naoty sy referansa ==</text>
      <sha1>cq1mhdk5fp8o2ihl3tf9wq95ttiur2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149420</id>
      <parentid>1149419</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T06:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tantara sy Fivoarana */</comment>
      <origin>1149420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="6nej07p2p9yn06fqeq87wxxsrnvavzc" xml:space="preserve">
Ny '''Governemantan’i Madagasikara''' dia rafitra mpanatanteraka izay miandraikitra ny fampiharana ny politikam-panjakana sy ny fitantanana ny raharaham-pirenena. Ny [[Praiminisitra]] no lehiben’ny [[governemanta]] ary miasa miaraka amin’ireo minisitra miandraikitra ny sehatra samihafa eo amin’ny fitantanan-draharaham-panjakana.

== Tantara sy Fivoarana ==
Niovaova nandritra ireo vanim-potoana samihafa momba ny [[lalàmpanorenana]] teo amin'ny tantaran'ny firenena ankehitriny ny fandaminana ny governemanta Malagasy. Hatramin'ny nahazoany [[fahaleovantena]] tamin'ny taona 1960, dia niaina vanim-potoana politika maromaro voamariky ny fiovana lehibe teo amin'ny andrim-panjakana i Madagasikara &lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Mammysou17/Brouillon_Gouvernement_de_Madagascar#cite_note-1&lt;/ref&gt;. Nanaiky lalàm-panorenana maromaro ny firenena ary nanana repoblika efatra, izay samy mamaritra fandaminana samihafa momba ny fahefana ho an'ny daholobe.

Teo ambanin'ny Repoblika Voalohany, ny fitondrana dia nalamina voalohany indrindra nanodidina ny Filohan'ny Repoblika. Ny Repoblika Faharoa, izay naorina tamin'ny 1975, dia nahitana fifantohana matanjaka tamin'ny fahefana mpanatanteraka nanodidina ny Filoham-pirenena. Ny Lalàm-panorenana tamin'ny 1992 dia nametraka rafitra iray izay manome andraikitra lehibe kokoa ho an'ny Praiminisitra sy ny Antenimieram-pirenena, talohan'ny nanovan'ny fanitsiana maromaro ny lalàm-panorenana io fifandanjana io.

Ny Lalàm-panorenana nolaniana tamin'ny 2010, izay mandrafitra ny rafitra ara-drafitry ny Repoblika Fahefatra, dia mamaritra ny governemanta ho toy ny ahitana ny Praiminisitra sy ireo minisitra. Mametraka ihany koa ny fahefan'ny Filohan'ny Repoblika sy ny Praiminisitra amin'ny fitantanana sy fampiharana ny politika ankapoben'ny Fanjakana. Ny Lalàm-panorenana ankehitriny dia mametraka fifandanjana eo amin'ny Filohan'ny Repoblika, ny governemanta, ny Parlemanta, ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana. Ny governemanta no fitaovana voalohany amin'ny fanatanterahana ireo politika ho an'ny daholobe izay tapaky ny Fanjakana.

== Fandaminana ny governemanta ==
Araka ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenan’i Madagasikara]], ny governemanta dia ahitana ny Praiminisitra sy ireo [[minisitra]] ary, raha ilaina, ireo sekreteram-panjakana. Ny Praiminisitra dia tendren’ny Filohan’ny Repoblika, araka ny fepetra voalazan’ny Lalàmpanorenana.

Ny governemanta no miandraikitra indrindra ny fampiharana ny politika ankapoben’ny Fanjakana. Ireo minisitra kosa dia misahana ny sampan-draharaha sy ny sehatra manokana, toy ny:

* ny raharaham-bahiny;
* ny fiarovam-pirenena;
* ny fitsarana;
* ny toekarena sy ny fitantanam-bola;
* ny fanabeazana;
* ny fahasalamam-bahoaka;
* ny fambolena sy ny fiompiana;
* ny tontolo iainana;
* ny fotodrafitrasa;
* ny asa sy ny fampandrosoana ara-tsosialy.

== Andraikitry ny governemanta ==
Anisan’ny andraikitra lehibe sahanin’ny governemanta ny famolavolana sy fampiharana ny politikam-pirenena &lt;ref&gt;https://cnlegis.gov.mg/uploads/D2026-977-VM.pdf&lt;/ref&gt;. Izy koa no miandraikitra ny fitantanana ny raharaham-panjakana sy ny fanomezana tolotra ho an’ny vahoaka &lt;ref&gt;https://app.primature.gov.mg/premier-ministre/missions&lt;/ref&gt;.

Eo amin’ny sehatra [[Toekarena|ara-toekarena]], ny governemanta dia mikendry ny hampiroborobo ny fampiasam-bola, ny famoronana asa, ny famokarana eto an-toerana ary ny fampandrosoana ny sehatra tsy miankina.

Eo amin’ny sehatra sosialy, anisan’ny laharam-pahamehana ny fanatsarana ny fanabeazana, ny fahasalamana, ny fiarovana ara-tsosialy ary ny fari-piainan’ny mponina.

== Fifandraisana amin’ireo andrim-panjakana ==
Ny governemanta dia iray amin’ireo andrim-panjakana lehibe ao amin’ny Repoblikan’i Madagasikara. Mifandray amin’ny Filohan’ny Repoblika, ny Antenimierampirenena, ny Antenimierandoholona ary ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana izy.

Ny Antenimiera dia manana andraikitra amin’ny fandaniana lalàna sy ny fanaraha-maso ny asan’ny governemanta. Ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana kosa dia miantoka ny fanajana ny Lalàmpanorenana araka ny fahefana ananany.

== Naoty sy referansa ==</text>
      <sha1>6nej07p2p9yn06fqeq87wxxsrnvavzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clariana Barão</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301702</id>
    <revision>
      <id>1149398</id>
      <timestamp>2026-08-17T15:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Clariana Barão</comment>
      <origin>1149398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="n6bb3j8jfyao0p3of9c17dp6qww2ylw" xml:space="preserve">[[Sary:Clariana Zacarkim Barão.jpg|thumb|Clariana Barão]]
'''Clariana Zacarkim Barão''' (teraka ny 3 Aprily 1987 tao [[Cuiabá]]) dia [[mpisolovava]] sady [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]], mpikambana ao amin'ny antoko ''Democracia Cristã'' (DC - [[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Antoko Demokrasia Kristiana'' . Izy no filohan'ny talem-paritry ny antoko ao [[Mato Grosso]] ary voatendry ho kandidà amin'ny fifidianana Filohan'ny Repoblika amin'ny taona 2026.&lt;ref&gt;(pt) [https://g1.globo.com/sp/sao-paulo/eleicoes/2026/noticia/2026/08/05/clariana-barao-e-oficializada-como-candidata-do-dc-a-presidencia-da-republica.ghtml Clariana Barão é oficializada como candidata do DC à Presidência]&lt;/ref&gt;

Kandida ho filoha lefitra i Fabiana Torquato. &lt;ref&gt;(pt) [https://www.bbc.com/portuguese/articles/c75gxk1vlnqo Quem são os candidatos à Presidência?]&lt;/ref&gt;
==Jereo koa==

{{Commonscat}}
[[pt:Clariana Barão]]
{{CLEFDETRI:Barão, Clariana }}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]]
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Mato Grosso]]
[[Sokajy:Antoko Demokrasia Kristiana]]</text>
      <sha1>n6bb3j8jfyao0p3of9c17dp6qww2ylw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Antoko Demokrasia Kristiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301703</id>
    <revision>
      <id>1149400</id>
      <timestamp>2026-08-17T15:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Antoko politika breziliana]] »</comment>
      <origin>1149400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="0267333llupkerq5qpknvvicputr7ir" xml:space="preserve">[[Sokajy:Antoko politika breziliana]]</text>
      <sha1>0267333llupkerq5qpknvvicputr7ir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1149401</id>
      <parentid>1149400</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1149401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="ptdj06tvll9qv4fruqv8w2imq20hzxo" xml:space="preserve">[[Sokajy:Antoko politika breziliana]]

[[pt:Categoria:Democracia Cristã (Brasil)]]</text>
      <sha1>ptdj06tvll9qv4fruqv8w2imq20hzxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Terminalia catappa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301704</id>
    <revision>
      <id>1149428</id>
      <timestamp>2026-08-18T09:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Combretaceae</comment>
      <origin>1149428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="mv1si04gzrputlluwmqsdeaozc2vy60" xml:space="preserve">[[Sary:Terminalia cattapa feuilles.jpg|vignette|351x351px|''Terminalia cattapa'']]
Ny '''''Terminalia catappa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Combretaceae]]''. Hazo fihinam-boa lehibe avy any [[Ginea Vaovao]] izy io. Afaka mahatratra haavo eo amin' ny 20 m eo ho eo izy.
[[Sary:Terminalia cattapa inflor.JPG|vignette|Vondrom-binin' ny ''Terminalia cattapa'']]
Efa niparitaka sy nanjary fahita any amin' ny faritra trôpikaly maro izy io, anisan' izany ny any [[Azia]], ny any [[Aostralia]], ny any amin' ny [[Nosin' i Pasifika|nosy maro ny Pasifika]], ny eto [[Madagasikara]] ary ny ao [[Seisely]]. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''antafana''', '''atafa''', '''atafana''', '''hafafo''', '''hatafa''', '''hatafamena''', '''hatafana''', '''hatofa'''. Mifototra amin' ny [[Fiteny maley|anarany maley]] hoe ''ketapang'' ny mpamaritra anaran-karazany.</text>
      <sha1>mv1si04gzrputlluwmqsdeaozc2vy60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lapam-panjakana Ambohitsorohitra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301705</id>
    <revision>
      <id>1149429</id>
      <timestamp>2026-08-18T10:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/235786120|Palais d'Ambohitsorohitra]]&quot;</comment>
      <origin>1149429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="2kp7nzlggjepq2rbkqdpqclsmgpua7f" xml:space="preserve">
Ny '''Lapam-panjakana Ambohitsorohitra''' dia trano lehibe miorina ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]]. Notazonina ho toerana Saimbôlika sisa rehefa niorina ny Lapan'i Iavoloha ary tsy fonenan'ny filoham-pirenena koa.&lt;ref name=&quot;france24&quot;&gt;{{Cite journal |date=16 mars 2009 |title=Soldiers storm presidential palace |url=http://www.france24.com/en/20090316-tanks-encircle-presidential-palace-antananarivo-marc-ravalomanana-madagascar |journal=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Sary:Palais_d'Ambohitsirohitra.jpg|ankavia|vignette| Ny lapan'Ambohitsorohitra nandritra ny fety faran'ny taona 2024.]]
[[Sary:Ambohitsorohitra_Palace_Antananarivo_Madagascar.jpg|ankavia|vignette|Ny Lapan'Ambohitsorohitra ahitana ny tranobe ankavanana mbola tsy vita.]]
Ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1892 no nanorenana ny Lapan'Ambohitsorohitra ho Fonenan'ny masoivoho frantsay, ahitana ny toeram-piasan'ny Resident Frantsay ary taty aoriana lasa toeram-piasan'ny Governora Jeneraly. Ity lapa ity no tranobe sivily fahatelo lehibe vita tamin'ny vato sy biriky tao Antananarivo, aorian'ny ny lapan'i Manjakamiadana sy ny llapan'Andafiavaratra izay niasan' ny Praiminisitra talohan'ny Fanjanahantany. Naorina tanatin'ny telo taona tamin'ny fomba Neo-Renaissance araka ny maritranon'i Antony Jully, mpanao maritranon'ny governemanta Frantsay, ny lapa ary notokanana tamin'ny 14 Jolay 1892&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2013-11-08 |title=Patrimoine/ Palais d’ Ambohitsorohitra |url=http://www.macp.gov.mg/blog/patrimoine-palais-d-ambohitsorohitra/ |journal=Tranonkalan'ny Ministeran'ny Kolontsaina sy ny Asatanana |language=fr-FR |access-date=2018-01-08}}&lt;/ref&gt;

Nanapa-kevitra ny Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka]] tamin'ny taona 1983 hanorina lapa vaovao [[Lapan'Iavoloha|ao Iavoloha]], izay tokony ho 15 km atsimon'ny renivohitra no misy azy raha manaraka ny lalampirenena fahafito. Na izany aza anefa dia mbola natao ho anatin'ny prezidansa ihany ny lapan'Ambohitsorohitra.

Rehefa tonga ny taona 2007, nanapa-kevitra ny Filoha R[[Ravalomanana Marc|avalomanana Marc]] ny hanao fanorenana eo anilan'ny lapa vita voalohany ary atao maka endriky ny lapa nahazatra ny talohan'ny fanjanahantany teto Imerina izany. Ny lahasan'ity lapa vaovao ity ny hametrahana birao maromaro an'ny prezidansa, hanokanana efitrano fivoriana ifampitain-davitra sady ifanatreha-maso ary ho arisivan'ny [[tantaran'i Madagasikara]]. Saingy tsy tontosa izany noho ny krizy politika tamin'ny taona 2009.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2007-11-19 |title=Un nouveau bâtiment dans 10 mois |url=https://www.madagascar-tribune.com/Un-nouveau-batiment-dans-10-mois,3025.html |journal=Madagascar-Tribune.com |language=fr-FR |access-date=2018-01-08}}&lt;/ref&gt;
[[Sary:Presidential_office_in_Antananarivo_Madagascar.JPG|ankavanana|vignette|Ny Lapa tamin'ny taona 2013.]]
Natomboka indray ny asa fanavaozana rehefa tonga ny taona 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 1 2017 |title=Le palais d’Ambohitsorohitra en pleine rénovation |url=https://scoopdago.wordpress.com/2017/01/17/le-palais-dambohitsorohitra-en-pleine-renovation/ |website=Scoop Dago}}.&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 1 2017 |title=Le Palais d’Ambohitsorohitra est en cours de réhabilitation |url=https://tafatafablog.wordpress.com/2017/01/17/le-palais-dambohitsorohitra-est-en-cours-de-rehabilitation/ |website=Tafatafa}}.&lt;/ref&gt;. Vita ihany ny fanitarana, saingy noravana sy nohavaozina ny andaniny sy ny ankilan'ny lapa vaovao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Didier Rykner |date=6 5 2020 |title=Le patrimoine d’Antananarivo en danger |url=https://www.latribunedelart.com/le-patrimoine-d-antananarivo-en-danger}}.&lt;/ref&gt;

== Toe-draharaha politika ==
Nofehezin'ny miaramila&lt;ref name=&quot;france24&quot; /&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=16 mars 2009 |title=Madagascar soldiers seize palace |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7946741.stm |journal=BBC |language=en}}&lt;/ref&gt; ny Lapa tamin'ny 16 marsa 2009, nandritra ny krizy politika nifanandrinan'ny filoha Marc Ravalomanana tamin'i  [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]], ary efa nandrahona indray ry zareo tamin'ny novambra 2010.

Voamarika koa fa teto amin'ity lapa itty ny kolonely [[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]] no nanambara ny fandraisan'ny miaramila ny fahefana taorian'ny [[Hetsi-panoherana 2025 eto Madagasikara|hetsi-panoherana]] izay nahatonga ny Filoha [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 10 2025 |title=Madagascar : les militaires prennent le pouvoir, la confusion institutionnelle règne |url=https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-les-militaires-prennent-le-pouvoir-la-confusion-institutionnelle-regne-1633238.html |website=[[Réunion La Première (télévision)|Réunion La Première]]}}.&lt;/ref&gt; handositra.

== Jereo koa ==

* [[Lapan'Iavoloha]]

== Loharano sy fanondroana ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Politika ao Madagasikara]]</text>
      <sha1>2kp7nzlggjepq2rbkqdpqclsmgpua7f</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>