Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1880 5530501 5068639 2026-03-28T08:23:14Z Bjankuloski06 332 5530501 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{внимание}} {{Инфокутија за филозоф | region = Западна филозофија | era = [[Филозофија од XX век]] | color = #B0C4DE | image = Bertrandrussell.JPG | image_caption = Бетранд Расел | image_size = 150px | name = Бертранд Артур Вилијам Расел, Трет Ерл Расел | birth = {{birth date|df=yes|1872|5|18}}<br />[[Трелех]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | death = {{death date and age|df=yes|1970|2|2|1872|5|18}}<br />[[Пенриндајдрет]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | school_tradition = [[Аналитичка филозофија]]<br />{{awd|[[Нобелова награда за литература]]|1950}} | main_interests = [[Етика]], [[епистемологија]], [[логика]], [[математика]], [[филозофија на јазикот]], [[филозофија на науката]], [[религија]] | influences = [[Евклид]]{{·}}[[Платон]]{{·}}[[Готфрид Лајбниц|Лајбниц]]{{·}}<br />[[Дејвид Хјум|Хјум]]{{·}}[[Џорџ Едвард Мур|Џ. Е. Мур]]{{·}}<br />[[Џон Стјуарт Мил|Мил]]{{·}}[[Готлоб Фреге|Фреге]]{{·}}<br />[[Лудвиг Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}<br />[[Џорџ Сантајана|Сантајана]]{{·}}[[Алфред Норт Вајтхед|А.Н. Вајтхед]]{{·}}<br />[[Томас Пејн|Пејн]]{{·}}[[ЏУзепе Пеано|Пеано]]{{·}} | influenced = [[Лудгив Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}[[Алфред Џулс Ајер|Ајер]]{{·}}<br />[[Рудолф Карнап|Карнап]]{{·}}[[Курт Гедел|Гедел]] {{·}}<br />[[Карл Попер|Попер]]{{·}}[[Вилард Ван Орман Квајн|Квајн]]{{·}}<br />[[Ноам Чомски|Чомски]]{{·}}[[Џон Ленгшо Остин|Остин]]{{·}}[[Саул Крипке|Крипке]]{{·}}[[Мориц Шлик|Шлик]]{{·}}[[Алфред Тарски|Тарски]]{{·}}[[Фридрих Вајсман|Вајсман]]{{·}}[[Доналд Дејвидсон|Дејвидсон]]{{·}} [[Артур Стенли Едингтон|Едингтон]]{{·}}[[Алан Тјуринг|Тјуринг]]{{·}}[[Хана Арент|Арент]]{{·}}[[Жил Вијмен|Вијмен]]{{·}}[[Џон Мекдауел|Мекдауел]]{{·}}[[Сатиш Кумар|Кумар]]{{·}}<br /> [[Гарет Еванс|Еванс]] {{·}} [[Родерик Чисхолм|Чисхолм]] | notable_ideas = [[Логички атомизам]], [[теорија на]] , [[сознание со запознавање]] и [[сознание по опис]], [[Раселов парадокс]], [[Раселов чајник]]. }} '''Бертранд Расел''' ([[анг.]] ''Bertrand Russell''), ([[18 мај]] [[1872]] - [[2 февруари]] [[1970]]), англиски [[филозоф]], кој беше активен во разни области од научната, филозофска и општо културната дејност. Студираше [[математика]] и [[физика]] во [[Кембрички универзитет|Кембриџ]]. Во [[1950]] година ја доби [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]]. Беше на чело на антинуклеарното движење во Британија и претседател на [[Суд за утврдување на воените злосторства во Виетнам|Судот за утврдување на воените злосторства во Виетнам]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/russell/ Bertrand Russell]</ref>. Уште во млади години се заинтересирал за математиката и математичката филозфија. Во таа смисла тој ја пишува едната од својте најрани работи која се однесува за Лајбниповата филозофија. Потоа тој е привлечен од работите на Пеано и неговата школа собрана околу математичките формулари, кој се интересираше за основите на математиката и изработи погоден симболизам за нивното изразување. Наскоро тој се запозна со работите на Фреге и ја откри сета нивна величина и сето знаење. Тој резултатите на школата на Пеано и Фреге ги обипшти и ги разви на класичен начин, достигајќи врвен дострел во тритомната „[[Принципија Математика]]“, дело што тој го напиша заедно со Вајтхед, англиски филозоф и математичар. Спротивставувајќи се на [[апсолутен идеализам|апсолутниот идеализам]] на Бредли и другите неохегелијанци во Англија, Расел, како и филозофот Мур, изградија сфаќење кое сметаше дека трба да се оди во насока нанаивниот материализам, кој признава дека не е вистина само знаењето за Апсилутот, знаењето за тоталитетот на нрштата, туку и знаењето за парциалното, посебното. Ова го води кон тврдењето дека релациитене се внатрешни својства на предметите, туку дека тие се во однос на предметот нешто надвореѓшно. Отаму релационите судови не можат да се сведат на атрибутивни, туку претставуваат нешто самостојно. Така кај асиметричните релации (е поголем), (е помал) не може да се каже дека тие се својства на предметите, бидејЌи ние можеме предметот А да го определиме како голем или мал, зависно од тоа со каков друг предмет тој се сооднесува. Сепак, Расел увидува дека на секое нешто за што може да се зборува со смисла не може да му се придаде реално постоење. Затоа Расел со теоријатаза сведување на основните поими на нај мала мера и изведувањето на сите други од нив настојува проблемот за природата на поимите да го остави отворен. Големо влијание во науката и филозофијата изарши Раселовото делење на исказите на смислени и бесмислени. Тоа произлезе во врска со логичките парадокси што Расел ги откри кај Фреге, како и парадоксите на теоријата на множеството што тој ги откри кај Кантор. Ова разликување Расел го направи во својата прочуена теорија на типовите. Според оваа теорија, треба да се прави разлика меѓу вистинските и лажните искази, т.е. на исказите со смисла, смислените оскази, и бесмислените оскази кои не се ни вистински ни лажни. До ова Расел доШол расудувајЌи дека за една реченица да биде смислена не е достатно таа да биде образувана според граматичките правила. Не е достатно да се води сметка само за редот на зборовите во реченицата, за местото на [[субјект]]от и [[предика]]тот, итн, бидејќи има сосема добро формирани реченици кои при сето тоа пак се брсмислени, на пример кога ќе речеме: Цезар е прост број. Отаму се потребни дополнителни правилакој ќе забрануваат и такви реченици и со тоа ќе ја стеснат употребата на граматичките правила. За да ги одбегнеме овие и сличните парадокси којшто го уриваат сето она Што се сремеше Фреге, Расел се зафати да изработи една теорија која стана прочуена и им зададе многу маки на математичарите и логичарите. Тоа е теоријата на типовите. Оваа теорија се состој во следново: Според Расел постојат различни логички типови: единки, класи, класи од класи, класи од класи од класи итн. Исказите што се однесуваат на индивиуите се разликуваат од исказите што се однесуваат на оние на класите, и од оние за класите од класи. Така имаме исказаи од прв ред, искази од втор ред итн. Затоа еден предикат може да има смисла само во тој случај ако стој до определен тип на субјект. Расел направи уште една мошне важна дистинкција. Имено тој ги дели поединците на елементарни или искази за поединците или нивните својства и односи и воопштени, за класите и нивните својства и односи. Елементарните искази тој понатаму ги дели на атомарни, што не можат да се расчленуваат понатаму на прости искази како свои конституенти, и молекуларни искази, кои содржат искази како свои конституенти. Од молекуларните искази особено се важни функциите на вистинитоста. Расел настојува да даде дефиниција на бројот. Со тоа тој настојува овој основен математички поим да го свед на логичкиот поим на класа. Со тоа се докажува дека математиката се сведува на логиката, и задачата на логицизмот е постигната. Оваа дефиниција Расел ја дава слична на онаа на Фреге, само што тој сега се служи со обемна терминологоја. Благодарејки на својата теорија на типовите тој е во состојба да ги одбегн логичките парадокси, а благодарејќи на својата упростена симболика што тој ја гради поаѓајќи од онаа на Пеано, може да ги обопшти сите досегашни достигањаво формалната логика и да даде еден величествен систем кој е класичен во смисла на својата величина. Расел бројот го дефинира како класа насите оние класи што се слични на неа. Поимот, пак, слични тој го дефинира како својство на два или повеќе класи меѓу нивните членови да може да се воспостави кореспонденција едно-едно. Со терминот слични се одбегнува кругот во дефинирањето. Од дефинирањето на природните броеви Расел минува на дефинирањето на рационалните броеви како суредени парови на природните броеви. На пример: + 2 и -2 е суреден пар броеви во однос на нулата од [[бројна оска|бројната оска]]. Ирационалните броеви ги дефинира како рационални броеви што имаат горна и долна граница, а имагинарните броеви како суредени парови од реалните броеви. Кога ќе се земе предвит дека и поимот на класата се дефинира со поедноставни логички поими, се доаЃа до тоа со мал број не дефинирани логички поими да се изведе целата лигика и математика а со неколку логички аксиоми да се изведат сите ставови на логиката и математиката. Целиот систем е изведен од 9 недефинирани поими и 20 аксиоми. Теоријата на дескрипцијата на Расел, поаЃа од рсзликувањето на два вида познаниа- со запознавање на предметите, познание со запознавање и познание со опис. Првото се добива со непосредното запознавање, сетилно восприемање на предметите, а другото се добива со посредство на некој друг кој ни го опишува предметот дека има такви и такви свијства, дека стои во таков и таков однос со другите предмети, итн. Отаму и симболите со кои се служиме во јазикот можат да бидат од два вида: едните ги именуваат предметите. Тие стојат за предметите, ги застапуваат нив.Тие можат да бидат употребени изолиранп, без контекст, сами по себе. Такви симболи се личните именки, општите именки во конкретна употреба и имињата на сетилните квалитети. Од друга страна имаме симболи коишто своето значење го добиваат дури откако ќе го знеме контекстот во кој се употребени, нивната врска со другите зборови на реченицата. Тие не може да стојат одделено, бидејќи не ќе можат да се разберат. Тие се сложени симболи и имаат употребно значење. Тоа се дескрипции (описи). Расел укажува дека честопати во обичниот и научниот јазик се прикрива оваа разлика, па дескрипциите се прикажуваат како имиња, па им се бара соодветниот објект на кои тие би можеле да се однесуваат. Расел настојува да ја објасни логичката структура на дескрипциите. Реченицата: Сегашниот крал на Франција е ќељав , тој ја претставува со симболите коишто содржат егзистенцијален квантификатор: (Зџ) ( фџ. гџ) или со зборови: -Постои барем еддно џ што да е секогаш крал на Франција и да е ќељав. Со ова се одбегнуваат оние последици за кои погоре зборуваме, имено, зад секој израз за субјектот од исказот да бараме постоен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell/ |title=Bertrand Russell British logician and philosopher |accessdate=2021-02-04 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126183904/https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell |url-status=dead }}</ref> == Дела == * „[[Проблемите на филозофијата]]“ ==Наводи== {{наводи}} {{Нобелова награда за литература}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Расел, Бертранд}} [[Категорија:Бертранд Расел| ]] [[Категорија:Англиски филозофи]] [[Категорија:Англиски математичари]] [[Категорија:Англиски логичари]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Носители на британскиот Орден за заслуги]] [[Категорија:Англиски нобеловци]] [[Категорија:Британски нобеловци]] [[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]] [[Категорија:Историчари на филозофијата]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Емпиристи]] [[Категорија:Починати од грип]] buxtb7d8nrjy2kf929a84jgu4ag7v50 0 2214 5530468 5245257 2026-03-28T05:13:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530468 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:Brazil poster.jpg|thumb|right|frame|200px|Постер за ДВД изданието на ''Бразил'']] '''''Бразил''''' (оригинално издаден на [[20 февруари]] [[1985]]) е [[дистопија|дистописка]] [[комедија]]<ref name=scifi>{{cite web|url=http://io9.com/5619137/25-classic-science-fiction-movies-that-everybody-must-watch|title=50 Brilliant Science Fiction Movies That Everyone Should See At Least Once|last=Anders|first=Charlie Jane|date=19 October 2015|work=[[Gizmodo]]|access-date=29 October 2015|archive-date=2015-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028201806/http://io9.com/5619137/25-classic-science-fiction-movies-that-everybody-must-watch|url-status=dead}}</ref><ref name="dys">{{cite web|title=Dystopia and Science Fiction: Blade Runner, Brazil and Beyond|url=http://dc-mrg.english.ucsb.edu/WarnerTeach/E192/bladerunner/Dystopia.Blade.Runner.Hoffpauir.htm|access-date=29 October 2015|publisher=University of California Press|location=Santa Barbara|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109215111/http://dc-mrg.english.ucsb.edu/WarnerTeach/E192/bladerunner/Dystopia.Blade.Runner.Hoffpauir.htm|url-status=dead}}</ref> режирана од членот на [[Монти Пајтон]], [[Тери Гилијам]]. Филмот е напишан од Гилијам, [[Чарлс МекКијон]] и [[Том Стопард]]. Во него глумат [[Џонатан Прајс]], [[Роберт де Ниро]], [[Ким Грист]], [[Мајкл Палин]], [[Кетрин Хелмонд]], [[Боб Хоскинс]], и [[Ијан Холм]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/19990209090049/http://members.aol.com/morgands1/closeup/text/brazil.htm Фајловите на Тери Гилијам: Сагата за ''Бразил''] * [http://barosso-and-russel-lyrics.wonderlyrics.com/Brazil.html Текст за Расел/Барозо песната ''Бразил'']{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови од 1985 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] po99y8udvkj2hyngm0g7t6e0axsf58a 0 3629 5530316 5477993 2026-03-27T18:06:09Z ~2026-19085-49 131764 5530316 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = 19 октомври 1897 | роден-место = Македонија | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1934|10|10|1897|10|19}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџидимов]] (1924) | занимање = [[револуционер]], [[шофер]], [[часовничар]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат под својот псевдоним '''Владо Црноземски''' —револуционер, учесник во македонското револуционерно движење во првата половина на [[XX век]], деец на [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]]. Черноземски е познат атентатор, приврзаник на терористичката тактика, која била карактеристична во овој период за [[МРО|Организацијата]]. Останува запомнат во историјата како [[Марсејски атентат|атентатор на кралот на Југославија]], [[Александар I Караѓорѓевиќ]] во 1934 година. Меѓу неговите жртви се [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]]. Познат е и по псевдонимот '''Владо Шоферот''', како и '''Петар Келеман''', името под кое престојувал во Марсеј. ==Животопис== ===Семејство=== Черноземски е Бугарин по потекло.<ref>*[http://books.google.com/books?id=yuJBAAAAYAAJ&q=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&dq=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&hl=en&ei=WOqGTq2KHoWWOujf-dQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&sqi=2&ved=0CCwQ6AEwAA Istoricheski pregled, Books 1-6, Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo, Institut za istoria (Bŭlgarska akademia na naukite), 1987, str. 49.] *[http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528 Велинград - online, публикувано на 12 октомври 2010 г. В памет на Владо Черноземски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230602180615/http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528|date=2023-06-02}} *Атентатът в Марсилия, Владо Черноземски. Живот,отдаден на Македония, Митре Стаменов, (Издание на ВМРО-СМД, София, 1993)[http://www.promacedonia.org/ms/ms_4.html] *[http://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian&dq=cernozemski+bulgarian&hl=en&ei=nuaGTsGrM8uYOp3ZidUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&sqi=2&ved=0CEUQ6AEwBQ Request of the Yugoslav government under article 11, paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Hungarian government, Hungary - Yugoslavia, League of Nations, Tibor Eckhardt, Publisher League of Nations, 1934, p. 8.] *Stefan Troebst,"[http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040110210847/http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp|date=2004-01-10}}", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934." *[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA326 The national question in Yugoslavia: origins, history, politics], Cornell Paperbacks: Slavic studies, history, political science, [[Ivo_Banac]], Cornell University Press, 1988, ISBN 0801494931, p. 326. *[http://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian&dq=tchernozemski+bulgarian&hl=en&ei=q-iGTsioM8WYOsCR_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CDAQ6AEwAQ Crown of thorns, Author Stéphane Groueff, Publisher Madison Books, 1987, p. 224.] *[http://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&pg=PA261&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=19#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman, Todorov Kosta, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-5375-0, p. 267.] *[http://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&pg=PA230&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=deCGTvKiBcedOvXyrNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDMQ6AEwAjgK#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Violette Nozière: a story of murder in 1930s Paris, Author Sarah C. Maza, Publisher University of California Press, 2011, ISBN 0520260708, p. 230.] *[http://books.google.com/books?id=wfy7-5K74gMC&pg=PA107&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=28#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia, Marcia Kurapovna, John Wiley and Sons, 2009, ISBN 0-470-08456-1, p. 157.] *[http://books.google.com/books?id=Qga5AAAAIAAJ&q=chernozemski+bulgarian&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=2eGGTpr0BcXsOcbI_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwADge Yugoslavia's ethnic nightmare: the inside story of Europe's unfolding ordeal, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Lawrence Hill Books, 1995, ISBN 1556522150, p. 34.] *[http://books.google.com/books?id=P-1m1FLtrvsC&pg=PA139&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=eNyGTuuCOsftOdm9hNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Nationalisms Across the Globe, Author Chris Kostov, Publisher Peter Lang, 2010 , SBN 3034301960, p.139.] *[http://books.google.com/books?id=GuGe9fy4raoC&pg=PA35&dq=1934+cernozemski+bulgarian&hl=bg#v=onepage&q=1934%20cernozemski%20bulgarian&f=false Burn this house: the making and unmaking of Yugoslavia, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Duke University Press, 2000, ISBN 082232590X, p. 35.]</ref> Тој е роден во 1897 година во семејството на Димитар Керин и Риса Балтаџиева од чепинското село Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Завршил трокласно училиште во своето родно село. Како млад имал склоност кон алкохолот, но подоцна целосно се воздржувал од пиење и станал вегетаријанец. Величко служел како војник најпрво во [[Пловдив]]. Учествувал и во [[Првата светска војна]], тогаш служел во инженерските сили. Бил ослободен од воена служба во 1919 година. Една година подоцна се оженил. Работел како [[шофер]] и [[часовничар]]. Во 1923 се родила неговата ќерка Латинка. Во 1925 година се развел. Подоцна повторно се оженил и живеел во [[Софија]] до 1932, кога исчезнал од [[Бугарија]] и му се губи секоја трага. Черноземски е идентификуван во 1934 година по ексхумација на телото на дотогаш непознатиот атентатор од [[Марсеј]]. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] 5py7uqv71y9i135h8hmogkkknccjwbq 5530350 5530316 2026-03-27T19:05:21Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-19085-49|~2026-19085-49]]) и ја поврати преработката 5477993 на Buli 5530350 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = 19 октомври 1897 | роден-место = Каменица, [[Велинград]]ско, [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1934|10|10|1897|10|19}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџидимов]] (1924) | занимање = [[револуционер]], [[шофер]], [[часовничар]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат под својот псевдоним '''Владо Черноземски''' —револуционер и терорист од [[Бугарија]], учесник во македонското револуционерно движење во првата половина на [[XX век]], деец на [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]]. Черноземски е познат атентатор, приврзаник на терористичката тактика, која била карактеристична во овој период за [[МРО|Организацијата]]. Останува запомнат во историјата како [[Марсејски атентат|атентатор на кралот на Југославија]], [[Александар I Караѓорѓевиќ]] во 1934 година. Меѓу неговите жртви се [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]]. Познат е и по псевдонимот '''Владо Шоферот''', како и '''Петар Келеман''', името под кое престојувал во Марсеј. ==Животопис== ===Семејство=== Черноземски е Бугарин по потекло.<ref>*[http://books.google.com/books?id=yuJBAAAAYAAJ&q=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&dq=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&hl=en&ei=WOqGTq2KHoWWOujf-dQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&sqi=2&ved=0CCwQ6AEwAA Istoricheski pregled, Books 1-6, Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo, Institut za istoria (Bŭlgarska akademia na naukite), 1987, str. 49.] *[http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528 Велинград - online, публикувано на 12 октомври 2010 г. В памет на Владо Черноземски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230602180615/http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528|date=2023-06-02}} *Атентатът в Марсилия, Владо Черноземски. Живот,отдаден на Македония, Митре Стаменов, (Издание на ВМРО-СМД, София, 1993)[http://www.promacedonia.org/ms/ms_4.html] *[http://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian&dq=cernozemski+bulgarian&hl=en&ei=nuaGTsGrM8uYOp3ZidUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&sqi=2&ved=0CEUQ6AEwBQ Request of the Yugoslav government under article 11, paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Hungarian government, Hungary - Yugoslavia, League of Nations, Tibor Eckhardt, Publisher League of Nations, 1934, p. 8.] *Stefan Troebst,"[http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040110210847/http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp|date=2004-01-10}}", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934." *[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA326 The national question in Yugoslavia: origins, history, politics], Cornell Paperbacks: Slavic studies, history, political science, [[Ivo_Banac]], Cornell University Press, 1988, ISBN 0801494931, p. 326. *[http://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian&dq=tchernozemski+bulgarian&hl=en&ei=q-iGTsioM8WYOsCR_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CDAQ6AEwAQ Crown of thorns, Author Stéphane Groueff, Publisher Madison Books, 1987, p. 224.] *[http://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&pg=PA261&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=19#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman, Todorov Kosta, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-5375-0, p. 267.] *[http://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&pg=PA230&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=deCGTvKiBcedOvXyrNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDMQ6AEwAjgK#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Violette Nozière: a story of murder in 1930s Paris, Author Sarah C. Maza, Publisher University of California Press, 2011, ISBN 0520260708, p. 230.] *[http://books.google.com/books?id=wfy7-5K74gMC&pg=PA107&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=28#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia, Marcia Kurapovna, John Wiley and Sons, 2009, ISBN 0-470-08456-1, p. 157.] *[http://books.google.com/books?id=Qga5AAAAIAAJ&q=chernozemski+bulgarian&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=2eGGTpr0BcXsOcbI_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwADge Yugoslavia's ethnic nightmare: the inside story of Europe's unfolding ordeal, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Lawrence Hill Books, 1995, ISBN 1556522150, p. 34.] *[http://books.google.com/books?id=P-1m1FLtrvsC&pg=PA139&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=eNyGTuuCOsftOdm9hNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Nationalisms Across the Globe, Author Chris Kostov, Publisher Peter Lang, 2010 , SBN 3034301960, p.139.] *[http://books.google.com/books?id=GuGe9fy4raoC&pg=PA35&dq=1934+cernozemski+bulgarian&hl=bg#v=onepage&q=1934%20cernozemski%20bulgarian&f=false Burn this house: the making and unmaking of Yugoslavia, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Duke University Press, 2000, ISBN 082232590X, p. 35.]</ref> Тој е роден во 1897 година во семејството на Димитар Керин и Риса Балтаџиева од чепинското село Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Завршил трокласно училиште во своето родно село. Како млад имал склоност кон алкохолот, но подоцна целосно се воздржувал од пиење и станал вегетаријанец. Величко служел како војник најпрво во [[Пловдив]]. Учествувал и во [[Првата светска војна]], тогаш служел во инженерските сили. Бил ослободен од воена служба во 1919 година. Една година подоцна се оженил. Работел како [[шофер]] и [[часовничар]]. Во 1923 се родила неговата ќерка Латинка. Во 1925 година се развел. Подоцна повторно се оженил и живеел во [[Софија]] до 1932, кога исчезнал од [[Бугарија]] и му се губи секоја трага. Черноземски е идентификуван во 1934 година по ексхумација на телото на дотогаш непознатиот атентатор од [[Марсеј]]. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] iwapowjequdlcbecpj7cvwhi7nr1dkg 5530352 5530350 2026-03-27T19:06:18Z Gurther 105215 5530352 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = 19 октомври 1897 | роден-место = Каменица, [[Велинград]]ско, [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1934|10|10|1897|10|19}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат под својот псевдоним '''Владо Черноземски''' —револуционер и терорист од [[Бугарија]], учесник во македонското револуционерно движење во првата половина на [[XX век]], деец на [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]]. Черноземски е познат атентатор, приврзаник на терористичката тактика, која била карактеристична во овој период за [[МРО|Организацијата]]. Останува запомнат во историјата како [[Марсејски атентат|атентатор на кралот на Југославија]], [[Александар I Караѓорѓевиќ]] во 1934 година. Меѓу неговите жртви се [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]]. Познат е и по псевдонимот '''Владо Шоферот''', како и '''Петар Келеман''', името под кое престојувал во Марсеј. ==Животопис== ===Семејство=== Черноземски е Бугарин по потекло.<ref>*[http://books.google.com/books?id=yuJBAAAAYAAJ&q=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&dq=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&hl=en&ei=WOqGTq2KHoWWOujf-dQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&sqi=2&ved=0CCwQ6AEwAA Istoricheski pregled, Books 1-6, Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo, Institut za istoria (Bŭlgarska akademia na naukite), 1987, str. 49.] *[http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528 Велинград - online, публикувано на 12 октомври 2010 г. В памет на Владо Черноземски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230602180615/http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528|date=2023-06-02}} *Атентатът в Марсилия, Владо Черноземски. Живот,отдаден на Македония, Митре Стаменов, (Издание на ВМРО-СМД, София, 1993)[http://www.promacedonia.org/ms/ms_4.html] *[http://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian&dq=cernozemski+bulgarian&hl=en&ei=nuaGTsGrM8uYOp3ZidUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&sqi=2&ved=0CEUQ6AEwBQ Request of the Yugoslav government under article 11, paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Hungarian government, Hungary - Yugoslavia, League of Nations, Tibor Eckhardt, Publisher League of Nations, 1934, p. 8.] *Stefan Troebst,"[http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040110210847/http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp|date=2004-01-10}}", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934." *[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA326 The national question in Yugoslavia: origins, history, politics], Cornell Paperbacks: Slavic studies, history, political science, [[Ivo_Banac]], Cornell University Press, 1988, ISBN 0801494931, p. 326. *[http://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian&dq=tchernozemski+bulgarian&hl=en&ei=q-iGTsioM8WYOsCR_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CDAQ6AEwAQ Crown of thorns, Author Stéphane Groueff, Publisher Madison Books, 1987, p. 224.] *[http://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&pg=PA261&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=19#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman, Todorov Kosta, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-5375-0, p. 267.] *[http://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&pg=PA230&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=deCGTvKiBcedOvXyrNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDMQ6AEwAjgK#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Violette Nozière: a story of murder in 1930s Paris, Author Sarah C. Maza, Publisher University of California Press, 2011, ISBN 0520260708, p. 230.] *[http://books.google.com/books?id=wfy7-5K74gMC&pg=PA107&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=28#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia, Marcia Kurapovna, John Wiley and Sons, 2009, ISBN 0-470-08456-1, p. 157.] *[http://books.google.com/books?id=Qga5AAAAIAAJ&q=chernozemski+bulgarian&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=2eGGTpr0BcXsOcbI_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwADge Yugoslavia's ethnic nightmare: the inside story of Europe's unfolding ordeal, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Lawrence Hill Books, 1995, ISBN 1556522150, p. 34.] *[http://books.google.com/books?id=P-1m1FLtrvsC&pg=PA139&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=eNyGTuuCOsftOdm9hNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Nationalisms Across the Globe, Author Chris Kostov, Publisher Peter Lang, 2010 , SBN 3034301960, p.139.] *[http://books.google.com/books?id=GuGe9fy4raoC&pg=PA35&dq=1934+cernozemski+bulgarian&hl=bg#v=onepage&q=1934%20cernozemski%20bulgarian&f=false Burn this house: the making and unmaking of Yugoslavia, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Duke University Press, 2000, ISBN 082232590X, p. 35.]</ref> Тој е роден во 1897 година во семејството на Димитар Керин и Риса Балтаџиева од чепинското село Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Завршил трокласно училиште во своето родно село. Како млад имал склоност кон алкохолот, но подоцна целосно се воздржувал од пиење и станал вегетаријанец. Величко служел како војник најпрво во [[Пловдив]]. Учествувал и во [[Првата светска војна]], тогаш служел во инженерските сили. Бил ослободен од воена служба во 1919 година. Една година подоцна се оженил. Работел како [[шофер]] и [[часовничар]]. Во 1923 се родила неговата ќерка Латинка. Во 1925 година се развел. Подоцна повторно се оженил и живеел во [[Софија]] до 1932, кога исчезнал од [[Бугарија]] и му се губи секоја трага. Черноземски е идентификуван во 1934 година по ексхумација на телото на дотогаш непознатиот атентатор од [[Марсеј]]. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] 2zjppeqsgnh4utf1t7pbm1maqvq8fmt 5530354 5530352 2026-03-27T19:08:11Z Gurther 105215 5530354 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = [[19 октомври]] [[1897]] | роден-место = Каменица, [[Велинград]]ско, [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]] | починал-дата = [[10 октомври]] [[1934]] {{мали|(возр. 36)}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = | наставка1 = | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат под својот псевдоним '''Владо Черноземски''' —револуционер и терорист од [[Бугарија]], учесник во македонското револуционерно движење во првата половина на [[XX век]], деец на [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]]. Черноземски е познат атентатор, приврзаник на терористичката тактика, која била карактеристична во овој период за [[МРО|Организацијата]]. Останува запомнат во историјата како [[Марсејски атентат|атентатор на кралот на Југославија]], [[Александар I Караѓорѓевиќ]] во 1934 година. Меѓу неговите жртви се [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]]. Познат е и по псевдонимот '''Владо Шоферот''', како и '''Петар Келеман''', името под кое престојувал во Марсеј. ==Животопис== ===Семејство=== Черноземски е Бугарин по потекло.<ref>*[http://books.google.com/books?id=yuJBAAAAYAAJ&q=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&dq=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&hl=en&ei=WOqGTq2KHoWWOujf-dQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&sqi=2&ved=0CCwQ6AEwAA Istoricheski pregled, Books 1-6, Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo, Institut za istoria (Bŭlgarska akademia na naukite), 1987, str. 49.] *[http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528 Велинград - online, публикувано на 12 октомври 2010 г. В памет на Владо Черноземски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230602180615/http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528|date=2023-06-02}} *Атентатът в Марсилия, Владо Черноземски. Живот,отдаден на Македония, Митре Стаменов, (Издание на ВМРО-СМД, София, 1993)[http://www.promacedonia.org/ms/ms_4.html] *[http://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian&dq=cernozemski+bulgarian&hl=en&ei=nuaGTsGrM8uYOp3ZidUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&sqi=2&ved=0CEUQ6AEwBQ Request of the Yugoslav government under article 11, paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Hungarian government, Hungary - Yugoslavia, League of Nations, Tibor Eckhardt, Publisher League of Nations, 1934, p. 8.] *Stefan Troebst,"[http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040110210847/http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp|date=2004-01-10}}", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934." *[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA326 The national question in Yugoslavia: origins, history, politics], Cornell Paperbacks: Slavic studies, history, political science, [[Ivo_Banac]], Cornell University Press, 1988, ISBN 0801494931, p. 326. *[http://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian&dq=tchernozemski+bulgarian&hl=en&ei=q-iGTsioM8WYOsCR_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CDAQ6AEwAQ Crown of thorns, Author Stéphane Groueff, Publisher Madison Books, 1987, p. 224.] *[http://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&pg=PA261&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=19#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman, Todorov Kosta, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-5375-0, p. 267.] *[http://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&pg=PA230&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=deCGTvKiBcedOvXyrNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDMQ6AEwAjgK#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Violette Nozière: a story of murder in 1930s Paris, Author Sarah C. Maza, Publisher University of California Press, 2011, ISBN 0520260708, p. 230.] *[http://books.google.com/books?id=wfy7-5K74gMC&pg=PA107&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=28#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia, Marcia Kurapovna, John Wiley and Sons, 2009, ISBN 0-470-08456-1, p. 157.] *[http://books.google.com/books?id=Qga5AAAAIAAJ&q=chernozemski+bulgarian&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=2eGGTpr0BcXsOcbI_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwADge Yugoslavia's ethnic nightmare: the inside story of Europe's unfolding ordeal, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Lawrence Hill Books, 1995, ISBN 1556522150, p. 34.] *[http://books.google.com/books?id=P-1m1FLtrvsC&pg=PA139&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=eNyGTuuCOsftOdm9hNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Nationalisms Across the Globe, Author Chris Kostov, Publisher Peter Lang, 2010 , SBN 3034301960, p.139.] *[http://books.google.com/books?id=GuGe9fy4raoC&pg=PA35&dq=1934+cernozemski+bulgarian&hl=bg#v=onepage&q=1934%20cernozemski%20bulgarian&f=false Burn this house: the making and unmaking of Yugoslavia, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Duke University Press, 2000, ISBN 082232590X, p. 35.]</ref> Тој е роден во 1897 година во семејството на Димитар Керин и Риса Балтаџиева од чепинското село Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Завршил трокласно училиште во своето родно село. Како млад имал склоност кон алкохолот, но подоцна целосно се воздржувал од пиење и станал вегетаријанец. Величко служел како војник најпрво во [[Пловдив]]. Учествувал и во [[Првата светска војна]], тогаш служел во инженерските сили. Бил ослободен од воена служба во 1919 година. Една година подоцна се оженил. Работел како [[шофер]] и [[часовничар]]. Во 1923 се родила неговата ќерка Латинка. Во 1925 година се развел. Подоцна повторно се оженил и живеел во [[Софија]] до 1932, кога исчезнал од [[Бугарија]] и му се губи секоја трага. Черноземски е идентификуван во 1934 година по ексхумација на телото на дотогаш непознатиот атентатор од [[Марсеј]]. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] mmoyji02dsv0f8e90me03h18ql667ai 5530360 5530354 2026-03-27T19:17:30Z Gurther 105215 5530360 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = [[19 октомври]] [[1897]] | роден-место = [[Каменица (Велинградско)|Каменица]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = [[10 октомври]] [[1934]] {{мали|(возр. 36)}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = | наставка1 = | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат по неговите псевдоними '''Владо Черноземски''', '''Владо Шоферот''' и '''Петар Келеман''' ([[Каменица (Велинградско)|Каменица]], [[19 октомври]] [[1897]] — [[Марсеј]], [[10 октомври]] [[1934]]) — истакнат [[револуционер]] и [[терорист]] од [[Бугарија]]. Член и деец на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Одговорен за [[Марсејски атентат|атентатот на Александар I Караѓорѓевиќ]], тогашен крал на [[Кралството Југославија]], во [[1934|1934 година]]. Учестник во ликвидирањето на [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]]. ==Животопис== ===Семејство=== Черноземски е Бугарин по потекло.<ref>*[http://books.google.com/books?id=yuJBAAAAYAAJ&q=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&dq=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&hl=en&ei=WOqGTq2KHoWWOujf-dQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&sqi=2&ved=0CCwQ6AEwAA Istoricheski pregled, Books 1-6, Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo, Institut za istoria (Bŭlgarska akademia na naukite), 1987, str. 49.] *[http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528 Велинград - online, публикувано на 12 октомври 2010 г. В памет на Владо Черноземски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230602180615/http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528|date=2023-06-02}} *Атентатът в Марсилия, Владо Черноземски. Живот,отдаден на Македония, Митре Стаменов, (Издание на ВМРО-СМД, София, 1993)[http://www.promacedonia.org/ms/ms_4.html] *[http://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian&dq=cernozemski+bulgarian&hl=en&ei=nuaGTsGrM8uYOp3ZidUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&sqi=2&ved=0CEUQ6AEwBQ Request of the Yugoslav government under article 11, paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Hungarian government, Hungary - Yugoslavia, League of Nations, Tibor Eckhardt, Publisher League of Nations, 1934, p. 8.] *Stefan Troebst,"[http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040110210847/http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp|date=2004-01-10}}", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934." *[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA326 The national question in Yugoslavia: origins, history, politics], Cornell Paperbacks: Slavic studies, history, political science, [[Ivo_Banac]], Cornell University Press, 1988, ISBN 0801494931, p. 326. *[http://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian&dq=tchernozemski+bulgarian&hl=en&ei=q-iGTsioM8WYOsCR_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CDAQ6AEwAQ Crown of thorns, Author Stéphane Groueff, Publisher Madison Books, 1987, p. 224.] *[http://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&pg=PA261&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=19#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman, Todorov Kosta, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-5375-0, p. 267.] *[http://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&pg=PA230&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=deCGTvKiBcedOvXyrNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDMQ6AEwAjgK#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Violette Nozière: a story of murder in 1930s Paris, Author Sarah C. Maza, Publisher University of California Press, 2011, ISBN 0520260708, p. 230.] *[http://books.google.com/books?id=wfy7-5K74gMC&pg=PA107&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=28#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia, Marcia Kurapovna, John Wiley and Sons, 2009, ISBN 0-470-08456-1, p. 157.] *[http://books.google.com/books?id=Qga5AAAAIAAJ&q=chernozemski+bulgarian&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=2eGGTpr0BcXsOcbI_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwADge Yugoslavia's ethnic nightmare: the inside story of Europe's unfolding ordeal, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Lawrence Hill Books, 1995, ISBN 1556522150, p. 34.] *[http://books.google.com/books?id=P-1m1FLtrvsC&pg=PA139&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=eNyGTuuCOsftOdm9hNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Nationalisms Across the Globe, Author Chris Kostov, Publisher Peter Lang, 2010 , SBN 3034301960, p.139.] *[http://books.google.com/books?id=GuGe9fy4raoC&pg=PA35&dq=1934+cernozemski+bulgarian&hl=bg#v=onepage&q=1934%20cernozemski%20bulgarian&f=false Burn this house: the making and unmaking of Yugoslavia, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Duke University Press, 2000, ISBN 082232590X, p. 35.]</ref> Тој е роден во 1897 година во семејството на Димитар Керин и Риса Балтаџиева од чепинското село Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Завршил трокласно училиште во своето родно село. Како млад имал склоност кон алкохолот, но подоцна целосно се воздржувал од пиење и станал вегетаријанец. Величко служел како војник најпрво во [[Пловдив]]. Учествувал и во [[Првата светска војна]], тогаш служел во инженерските сили. Бил ослободен од воена служба во 1919 година. Една година подоцна се оженил. Работел како [[шофер]] и [[часовничар]]. Во 1923 се родила неговата ќерка Латинка. Во 1925 година се развел. Подоцна повторно се оженил и живеел во [[Софија]] до 1932, кога исчезнал од [[Бугарија]] и му се губи секоја трага. Черноземски е идентификуван во 1934 година по ексхумација на телото на дотогаш непознатиот атентатор од [[Марсеј]]. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] brwz55kuvm82up4crke5w48qxwq85ir 5530361 5530360 2026-03-27T19:18:32Z Gurther 105215 5530361 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = [[19 октомври]] [[1897]] | роден-место = [[Велинград]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = [[10 октомври]] [[1934]] {{мали|(возр. 36)}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = | наставка1 = | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат по неговите псевдоними '''Владо Черноземски''', '''Владо Шоферот''' и '''Петар Келеман''' ([[Велинград]], [[19 октомври]] [[1897]] — [[Марсеј]], [[10 октомври]] [[1934]]) — истакнат [[револуционер]] и [[терорист]] од [[Бугарија]]. Член и деец на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Одговорен за [[Марсејски атентат|атентатот на Александар I Караѓорѓевиќ]], тогашен крал на [[Кралството Југославија]], во [[1934|1934 година]]. Учестник во ликвидирањето на [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]]. ==Животопис== ===Семејство=== Черноземски е Бугарин по потекло.<ref>*[http://books.google.com/books?id=yuJBAAAAYAAJ&q=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&dq=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&hl=en&ei=WOqGTq2KHoWWOujf-dQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&sqi=2&ved=0CCwQ6AEwAA Istoricheski pregled, Books 1-6, Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo, Institut za istoria (Bŭlgarska akademia na naukite), 1987, str. 49.] *[http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528 Велинград - online, публикувано на 12 октомври 2010 г. В памет на Владо Черноземски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230602180615/http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528|date=2023-06-02}} *Атентатът в Марсилия, Владо Черноземски. Живот,отдаден на Македония, Митре Стаменов, (Издание на ВМРО-СМД, София, 1993)[http://www.promacedonia.org/ms/ms_4.html] *[http://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian&dq=cernozemski+bulgarian&hl=en&ei=nuaGTsGrM8uYOp3ZidUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&sqi=2&ved=0CEUQ6AEwBQ Request of the Yugoslav government under article 11, paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Hungarian government, Hungary - Yugoslavia, League of Nations, Tibor Eckhardt, Publisher League of Nations, 1934, p. 8.] *Stefan Troebst,"[http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040110210847/http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp|date=2004-01-10}}", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934." *[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA326 The national question in Yugoslavia: origins, history, politics], Cornell Paperbacks: Slavic studies, history, political science, [[Ivo_Banac]], Cornell University Press, 1988, ISBN 0801494931, p. 326. *[http://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian&dq=tchernozemski+bulgarian&hl=en&ei=q-iGTsioM8WYOsCR_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CDAQ6AEwAQ Crown of thorns, Author Stéphane Groueff, Publisher Madison Books, 1987, p. 224.] *[http://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&pg=PA261&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=19#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman, Todorov Kosta, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-5375-0, p. 267.] *[http://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&pg=PA230&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=deCGTvKiBcedOvXyrNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDMQ6AEwAjgK#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Violette Nozière: a story of murder in 1930s Paris, Author Sarah C. Maza, Publisher University of California Press, 2011, ISBN 0520260708, p. 230.] *[http://books.google.com/books?id=wfy7-5K74gMC&pg=PA107&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=28#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia, Marcia Kurapovna, John Wiley and Sons, 2009, ISBN 0-470-08456-1, p. 157.] *[http://books.google.com/books?id=Qga5AAAAIAAJ&q=chernozemski+bulgarian&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=2eGGTpr0BcXsOcbI_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwADge Yugoslavia's ethnic nightmare: the inside story of Europe's unfolding ordeal, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Lawrence Hill Books, 1995, ISBN 1556522150, p. 34.] *[http://books.google.com/books?id=P-1m1FLtrvsC&pg=PA139&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=eNyGTuuCOsftOdm9hNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Nationalisms Across the Globe, Author Chris Kostov, Publisher Peter Lang, 2010 , SBN 3034301960, p.139.] *[http://books.google.com/books?id=GuGe9fy4raoC&pg=PA35&dq=1934+cernozemski+bulgarian&hl=bg#v=onepage&q=1934%20cernozemski%20bulgarian&f=false Burn this house: the making and unmaking of Yugoslavia, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Duke University Press, 2000, ISBN 082232590X, p. 35.]</ref> Тој е роден во 1897 година во семејството на Димитар Керин и Риса Балтаџиева од чепинското село Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Завршил трокласно училиште во своето родно село. Како млад имал склоност кон алкохолот, но подоцна целосно се воздржувал од пиење и станал вегетаријанец. Величко служел како војник најпрво во [[Пловдив]]. Учествувал и во [[Првата светска војна]], тогаш служел во инженерските сили. Бил ослободен од воена служба во 1919 година. Една година подоцна се оженил. Работел како [[шофер]] и [[часовничар]]. Во 1923 се родила неговата ќерка Латинка. Во 1925 година се развел. Подоцна повторно се оженил и живеел во [[Софија]] до 1932, кога исчезнал од [[Бугарија]] и му се губи секоја трага. Черноземски е идентификуван во 1934 година по ексхумација на телото на дотогаш непознатиот атентатор од [[Марсеј]]. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] s33bcy9mf73cnql0cladtlr154l81uf 5530363 5530361 2026-03-27T19:19:50Z Gurther 105215 5530363 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = [[19 октомври]] [[1897]] | роден-место = [[Велинград]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = [[10 октомври]] [[1934]] {{мали|(возр. 36)}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = | наставка1 = | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат по неговите псевдоними '''Владо Черноземски''', '''Владо Шоферот''' и '''Петар Келеман'''<ref>{{Псевдоними|20, 24, 77, 106}}</ref> ([[Велинград]], [[19 октомври]] [[1897]] — [[Марсеј]], [[10 октомври]] [[1934]]) — истакнат [[револуционер]] и [[терорист]] од [[Бугарија]]. Член и деец на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Одговорен за [[Марсејски атентат|атентатот на Александар I Караѓорѓевиќ]], тогашен крал на [[Кралството Југославија]], во [[1934|1934 година]]. Учестник во ликвидирањето на [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]]. ==Животопис== ===Семејство=== Черноземски е Бугарин по потекло.<ref>*[http://books.google.com/books?id=yuJBAAAAYAAJ&q=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&dq=%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE+%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD++%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0&hl=en&ei=WOqGTq2KHoWWOujf-dQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&sqi=2&ved=0CCwQ6AEwAA Istoricheski pregled, Books 1-6, Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo, Institut za istoria (Bŭlgarska akademia na naukite), 1987, str. 49.] *[http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528 Велинград - online, публикувано на 12 октомври 2010 г. В памет на Владо Черноземски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230602180615/http://www.velingrad.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5528|date=2023-06-02}} *Атентатът в Марсилия, Владо Черноземски. Живот,отдаден на Македония, Митре Стаменов, (Издание на ВМРО-СМД, София, 1993)[http://www.promacedonia.org/ms/ms_4.html] *[http://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian&dq=cernozemski+bulgarian&hl=en&ei=nuaGTsGrM8uYOp3ZidUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&sqi=2&ved=0CEUQ6AEwBQ Request of the Yugoslav government under article 11, paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Hungarian government, Hungary - Yugoslavia, League of Nations, Tibor Eckhardt, Publisher League of Nations, 1934, p. 8.] *Stefan Troebst,"[http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040110210847/http://www.newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.eng.asp|date=2004-01-10}}", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934." *[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA326 The national question in Yugoslavia: origins, history, politics], Cornell Paperbacks: Slavic studies, history, political science, [[Ivo_Banac]], Cornell University Press, 1988, ISBN 0801494931, p. 326. *[http://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian&dq=tchernozemski+bulgarian&hl=en&ei=q-iGTsioM8WYOsCR_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CDAQ6AEwAQ Crown of thorns, Author Stéphane Groueff, Publisher Madison Books, 1987, p. 224.] *[http://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&pg=PA261&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=19#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman, Todorov Kosta, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-5375-0, p. 267.] *[http://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&pg=PA230&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=deCGTvKiBcedOvXyrNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDMQ6AEwAjgK#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Violette Nozière: a story of murder in 1930s Paris, Author Sarah C. Maza, Publisher University of California Press, 2011, ISBN 0520260708, p. 230.] *[http://books.google.com/books?id=wfy7-5K74gMC&pg=PA107&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&lr=&hl=bg&cd=28#v=onepage&q=1934%20imro%20bulgarian%20Vlado&f=false Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia, Marcia Kurapovna, John Wiley and Sons, 2009, ISBN 0-470-08456-1, p. 157.] *[http://books.google.com/books?id=Qga5AAAAIAAJ&q=chernozemski+bulgarian&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=2eGGTpr0BcXsOcbI_NQB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwADge Yugoslavia's ethnic nightmare: the inside story of Europe's unfolding ordeal, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Lawrence Hill Books, 1995, ISBN 1556522150, p. 34.] *[http://books.google.com/books?id=P-1m1FLtrvsC&pg=PA139&dq=chernozemski+bulgarian&hl=en&ei=eNyGTuuCOsftOdm9hNUB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=chernozemski%20bulgarian&f=false Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996, Nationalisms Across the Globe, Author Chris Kostov, Publisher Peter Lang, 2010 , SBN 3034301960, p.139.] *[http://books.google.com/books?id=GuGe9fy4raoC&pg=PA35&dq=1934+cernozemski+bulgarian&hl=bg#v=onepage&q=1934%20cernozemski%20bulgarian&f=false Burn this house: the making and unmaking of Yugoslavia, Jasminka Udovički, James Ridgeway, Duke University Press, 2000, ISBN 082232590X, p. 35.]</ref> Тој е роден во 1897 година во семејството на Димитар Керин и Риса Балтаџиева од чепинското село Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Завршил трокласно училиште во своето родно село. Како млад имал склоност кон алкохолот, но подоцна целосно се воздржувал од пиење и станал вегетаријанец. Величко служел како војник најпрво во [[Пловдив]]. Учествувал и во [[Првата светска војна]], тогаш служел во инженерските сили. Бил ослободен од воена служба во 1919 година. Една година подоцна се оженил. Работел како [[шофер]] и [[часовничар]]. Во 1923 се родила неговата ќерка Латинка. Во 1925 година се развел. Подоцна повторно се оженил и живеел во [[Софија]] до 1932, кога исчезнал од [[Бугарија]] и му се губи секоја трага. Черноземски е идентификуван во 1934 година по ексхумација на телото на дотогаш непознатиот атентатор од [[Марсеј]]. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] 85v6bbsisk2p15tayijlcgdwd2ne4s4 5530378 5530363 2026-03-27T19:29:52Z Gurther 105215 5530378 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = [[19 октомври]] [[1897]] | роден-место = [[Велинград]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = [[10 октомври]] [[1934]] {{мали|(возр. 36)}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = | наставка1 = | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат по неговите псевдоними '''Владо Черноземски''', '''Владо Шоферот''' и '''Петар Келеман'''<ref>{{Псевдоними|20, 24, 77, 106}}</ref> ([[Велинград]], [[19 октомври]] [[1897]] — [[Марсеј]], [[10 октомври]] [[1934]]) — истакнат [[револуционер]] и [[терорист]] од [[Бугарија]]. Член и деец на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Одговорен за [[Марсејски атентат|атентатот на Александар I Караѓорѓевиќ]], тогашен крал на [[Кралството Југославија]], во [[1934|1934 година]].<ref>Историската политика и историските "ремек-дела” во Македонија пред и по 1991 [http://newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.mac.asp Стефан Троебст, Лајпциг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726130438/http://newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.mac.asp|date=2010-07-26}}</ref><ref>Виолета Ачкоска и Никола Жежов, „Предавствата и атентатите во македонската историја“. Издателство Макавеј, Скопје, 2003</ref><ref>Борис Гърдев. „Марсилският атентат сваля правителството на Кимон Георгиев“ [http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/istoria/kgeorgiev.htm Литернет, 6 септември 2003, Бр. 9 (46)]</ref><ref>„Сръбскиятъ краль убитъ!“, The Macedonian Tribune, Vol. VIII, Number 399, October 11, 1934</ref><ref>„Пълни подробности по убийството на сръбския краль Александъръ“, The Macedonian Tribune, Vol. VIII, Number 101, October 25, 1934</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/ms/ms_5.html Митре Стаменов. „Атентатът в Марсилия. Владо Черноземски. Живот, отдаден на Македония“, София, 1993.]</ref><ref>[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=23&WorkID=5733&Level=2 Георги Данаилов. „Доколкото си спомням“]</ref> Учестник во ликвидирањето на [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]].<ref>Collier's Encyclopedia, with Bibliography and Index by William Darrach Halsey, Emanuel Friedman P.F. Collier 1986, page 725: ''...Operatives of the Macedonian terrorist organization IMRO assassinated Stamboliski's close adviser Alexander Dimitrov...''</ref><ref>The Turning Point: The Assassination of Louis Barthou and King Alexander I of Yugoslavia by Allen Roberts, St. Martin's Press 1970, page 35: ''...Pavelich had had many conferences with the leaders of the IMRO, a Macedonian terrorist organization also subsidized by Italy. IMRO bands staged many raids...''</ref><ref>A History of Fascism, 1914 – 1945 by Stanley G. Payne, Routledge 1996, page 406: ...''Pavelic and his followers eventually decided to strike down the head of state. In collusion with IMRO, the Macedonian terrorist organization, three Ustashi agents were the direct accomplices of the IMRO assassins who murdered King Alexander and the French foreign minister in Marseilles in October 1934''...</ref><ref>No End to War: Terrorism in the Twenty-First by Walter Laqueur, Continuum International Publishing Group 2004, page 20: ...''Hovever, the Balkans have a long tradition of terrorism in which the Macedonian Revolutionary Organization (IMRO) played a leading role as well as Croat Ustasha''...</ref><ref>fHistory of the Balkans by Barbara Jelavich, Cambridge University Press 1983, page 208: ...''With the assistance of the army and the moderate wing of IMRO, the government was able to disband the terrorist organization; its leader, Ivan Mihailov fled''...</ref> ==Животопис== ===Потекло и рани години=== Величко Димитров Керин е роден на [[19 октомври]] [[1897|1897 година]] во селото Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Во тоа време градот бил под делокруг на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. Неговото семејство имало потекло од [[Разлошко]]. Стекнал основно образование во неговото мајчинско село. Од млада возраст бил [[Алкохоличари|алкохоличар]]. Но подоцна се откажал и станал [[Вегетаријанство|вегетаријанец]]. Служел како војник во [[Пловдив]] и учествувал во [[Првата светска војна]]. Ослободен бил од воена служба во [[1919|1919 година]]. Во [[1920|1920 година]] се оженил и во [[1923|1923 година]] се родила неговата ќерка Латинка. [[1925|Две години]] подоцна се разведил. === Револуционерна дејност === ==== Четништво ==== [[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] Во почетокот на 1920-те години Черноземски се преселува во [[Банско]], каде е извршувал задачи за [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]], која била основана од [[Тодор Александров]]. Владо Черноземски станал член на ВМРО во 1922 и се вклучил во четата на војводата [[Иван Брло]]. Во 1923-1924 година е во четата на [[Трајан Лакавишки]]. Како четник дејствувал во Штипско, Кочанско и Радовишко. Учествувал во околу 15 престрелки со полиција и жандармерија во [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на Организацијата, во акциите се истакнувал со храброст, ладнокрвност и дисциплина. Во 1924 година Тодор Александров го повикува во Софија и оттогаш Владо Черноземски е на располагање на ЦК на ВМРО за извршување на специјални задачи. Смртта на Александров предизвикала серија на убиства сред македонското револуционерно движење и [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Атентаторство ==== Новото раководсто на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], на чело со [[Иван Михајлов]] му ја доверува ликвидацијата на македонскиот деец и бугарски народен претставник [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] qwn8ua6fk3k1pvq4aqq9tm0to5q3zwc 5530379 5530378 2026-03-27T19:38:46Z Gurther 105215 5530379 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = [[19 октомври]] [[1897]] | роден-место = [[Велинград]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = [[10 октомври]] [[1934]] {{мали|(возр. 36)}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = | наставка1 = | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат по неговите псевдоними '''Владо Черноземски''', '''Владо Шоферот''' и '''Петар Келеман'''<ref>{{Псевдоними|20, 24, 77, 106}}</ref> ([[Велинград]], [[19 октомври]] [[1897]] — [[Марсеј]], [[10 октомври]] [[1934]]) — истакнат [[револуционер]] и [[терорист]] од [[Бугарија]]. Член и деец на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Одговорен за [[Марсејски атентат|атентатот на Александар I Караѓорѓевиќ]], тогашен крал на [[Кралството Југославија]], во [[1934|1934 година]].<ref>Историската политика и историските "ремек-дела” во Македонија пред и по 1991 [http://newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.mac.asp Стефан Троебст, Лајпциг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726130438/http://newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.mac.asp|date=2010-07-26}}</ref><ref>Виолета Ачкоска и Никола Жежов, „Предавствата и атентатите во македонската историја“. Издателство Макавеј, Скопје, 2003</ref><ref>Борис Гърдев. „Марсилският атентат сваля правителството на Кимон Георгиев“ [http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/istoria/kgeorgiev.htm Литернет, 6 септември 2003, Бр. 9 (46)]</ref><ref>„Сръбскиятъ краль убитъ!“, The Macedonian Tribune, Vol. VIII, Number 399, October 11, 1934</ref><ref>„Пълни подробности по убийството на сръбския краль Александъръ“, The Macedonian Tribune, Vol. VIII, Number 101, October 25, 1934</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/ms/ms_5.html Митре Стаменов. „Атентатът в Марсилия. Владо Черноземски. Живот, отдаден на Македония“, София, 1993.]</ref><ref>[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=23&WorkID=5733&Level=2 Георги Данаилов. „Доколкото си спомням“]</ref> Учестник во ликвидирањето на [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]].<ref>Collier's Encyclopedia, with Bibliography and Index by William Darrach Halsey, Emanuel Friedman P.F. Collier 1986, page 725: ''...Operatives of the Macedonian terrorist organization IMRO assassinated Stamboliski's close adviser Alexander Dimitrov...''</ref><ref>The Turning Point: The Assassination of Louis Barthou and King Alexander I of Yugoslavia by Allen Roberts, St. Martin's Press 1970, page 35: ''...Pavelich had had many conferences with the leaders of the IMRO, a Macedonian terrorist organization also subsidized by Italy. IMRO bands staged many raids...''</ref><ref>A History of Fascism, 1914 – 1945 by Stanley G. Payne, Routledge 1996, page 406: ...''Pavelic and his followers eventually decided to strike down the head of state. In collusion with IMRO, the Macedonian terrorist organization, three Ustashi agents were the direct accomplices of the IMRO assassins who murdered King Alexander and the French foreign minister in Marseilles in October 1934''...</ref><ref>No End to War: Terrorism in the Twenty-First by Walter Laqueur, Continuum International Publishing Group 2004, page 20: ...''Hovever, the Balkans have a long tradition of terrorism in which the Macedonian Revolutionary Organization (IMRO) played a leading role as well as Croat Ustasha''...</ref><ref>fHistory of the Balkans by Barbara Jelavich, Cambridge University Press 1983, page 208: ...''With the assistance of the army and the moderate wing of IMRO, the government was able to disband the terrorist organization; its leader, Ivan Mihailov fled''...</ref> ==Животопис== ===Потекло и рани години=== Величко Димитров Керин е роден на [[19 октомври]] [[1897|1897 година]] во селото Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Во тоа време градот бил под делокруг на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. Неговото семејство имало потекло од [[Разлошко]]. Стекнал основно образование во неговото мајчинско село. Од млада возраст бил [[Алкохоличари|алкохоличар]]. Но подоцна се откажал и станал [[Вегетаријанство|вегетаријанец]]. Служел како војник во [[Пловдив]] и учествувал во [[Првата светска војна]]. Ослободен бил од воена служба во [[1919|1919 година]]. Во [[1920|1920 година]] се оженил и во [[1923|1923 година]] се родила неговата ќерка Латинка. [[1925|Две години]] подоцна се разведил. === Револуционерна дејност === Во почетокот на [[1920-тите]] се преселил во [[Банско (град)|Банско]] каде почнал да соработува со [[Тодор Александров]]. Во [[1922|1922 година]] се приклучил во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Се приклучил во четата на [[Иван Брло]] и подоцна Трајан Лакавишки. Четнички дејствувал во [[Штипско]], [[Кочанско]] и [[Радовишко]]. Учествувал во околу 15 престрелки со полицајци од [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на организацијата. Во [[1924|1924 година]] се преселил во [[Софија]] под наредба од Александров. Таму блиску соработувал со ЦК на ВМРО (Автономисти).[[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] ==== Атентаторство ==== После [[Убиство на Тодор Александров|убиството на Тодор Александров]], [[Иван Михајлов]] бил новиот претседател на организацијата. Михајлов му дадол задача на Черноземски да го ликвидирал [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] 8039roupcuannpuxfwn5iu762waypwz 0 6114 5530470 5220051 2026-03-28T05:59:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530470 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Орвил Рајт | портрет = Orville Wright.jpg | px = 200px | опис = „Дојдовме овде по ветер и песок, и ги добивме.“ (фото: 1905) | роден-дата = [[19 август]] [[1871]] | роден-место = [[Дејтона]], [[Охајо]] | починал-дата = [[30 јануари]] [[1948]] (на 76 г.) | починал-место = Дејтона, Охајо | починал-причина = | занимање = печатар/издавач, продавач/произведувач на велосипеди, изумител/произведувач на авиони, инструктор по летање | сопружник = нема }} {{Инфокутија за личност | име = Вилбур Рајт | портрет = Wilbur Wright.jpg | px = 200px | опис = „Неколку години бев пратен од верувањето дека летањето е можно за човекот.“ „Можно е да се лета без мотори, но не и без знаење и умеење,“ (фото:1905) | роден-дата = [[30 јануари]] [[1867]] | роден-место = [[Милвил]], [[Индијана]] | починал-дата = [[30 мај]] [[1912]] (на 45 г.) | починал-место = Дејтона, Охајо | починал-причина = | занимање = печатар/уредник, продавач/произведувач на велосипеди, изумител/произведувач на авиони, инструктор по летање | сопружник = нема }} '''Браќата Вилбур и Орвил Рајт''' се едни од најзначајните личности на 20 век и едни од најзаслужните за развојот на [[воздухопловство]]то во последниве 100 години, а со тоа и напредокот на целата [[економија]] и технологија во денешниот свет. На 17 декември 1903 година, со леталото „Флаер - 1“, Орвил го извршил првиот лет со машина потешка од воздухот (дотогаш летањето единствено било можно се [[балон (воздухоплов)|балон на топол воздух]]). Првиот лет бил долг 36,5 метри, со брзина од 48 км. на час и на височина од 2,5 до 3,5 метри, и траел само 12 секунди.<ref name="WDL">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.wdl.org/en/item/11372/ |title = Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 |website = [[World Digital Library]] |date = 1903-12-17 |accessdate = 2013-07-22 |archive-date = 2019-01-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190107070246/https://www.wdl.org/en/item/11372/ |url-status = dead }}</ref> Иако летот бил мошне кус, со ова тие ги крунисале бројните напори од тоа време за изработка на летачки машини, и со тоа влегле во историјата на [[воздухопловство]]то. == Биографски податоци == [[Податотека:Young Orville Wright.jpg|left|thumb|125px|Орвил Раjт на 4 години, април [[1876]].]] [[Податотека:Wilbur_Wright_child.jpg|thumb|left|125px|Вилбур Рајт, околу 1877 година]] Родени се во семејството на [[бискуп]]от [[Милтон Рајт]],<ref name="WDL"/> и се двајца од четворицата синови на [[Сузан Катрин Рајт]]. Во нивната фамилија постои и едно женско дете Катерина. Вилбур, третородениот, е роден на мала фарма во близина на [[Миливил]], [[Индијана]] на [[16 април]] [[1867]] година, додека Орвил ([[1871]]-[[1948]]) и подоцна Катерина се родени во [[Дејтона]]. Нивниот татко константно ги менувал работните места, така што целата фамилија менувала живеалишта, иако куќата во Дејтона останала долго време во сопственост на семејството. [[Податотека:Wrightflyer.jpg|thumb|right|400 px|Браќата Вилбур и Орвил Рајт]] Нивното домаќинство било место каде што децата постојано биле стимулирани за својот ментален напредок. Орвил за своето детство пишува: „''Ние ја имавме среќата да живееме во оклина во којашто постојано бевме охрабрувани да ги гониме своите интелектуални интереси; да истражуваме и прнаоѓаме сѐ што ќе нѝ паднеше на памет''“. Куќата поседувала две библиотеки: книгите за [[теологија]] биле чувани во канцеларијата на бискупот, додека на подолниот кат се чувала голема и разновидна колекција. Иако бискупот Рајт бил строг човек, двата родители биле грижливи кон своите деца. Семејството се преселува од [[Ричмонд]], Индијана, назад во Дејтона во јуни [[1884]] година истиот месец кога Вилбур требало да дипломира. За несреќа, тој го напушта Ричмонд без да ја подигне својата диплома и наредната година се враќа во Централната Гимназија за понатамошни студии по [[старогрчки јазик]] и [[тригонометрија]]. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рајт}} [[Категорија:Американски воздухопловци]] [[Категорија:Воздухопловни пионери]] [[Категорија:Историја на воздухопловството]] [[Категорија:Воздухопловството во САД]] [[Категорија:Носители на Златниот медал на Конгресот]] [[Категорија:Американски авиоконструктори]] 8l5logbyidnliish0841lbpnkf4zxl6 0 10374 5530394 5469407 2026-03-27T20:36:04Z Ehrlich91 24281 5530394 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Горно Оризари}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Оризари | слика = Воздушен поглед на Горно Оризари.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Горно Оризари | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 2.521 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 565 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=3 | lat_sec=3 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=20 | lon_sec=48 | слава = | мрежно место = | карта = Горно Оризари во Општина Битола.svg }} '''Горно Оризари''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Поради својата непосредна близина до градот [[Битола]], селото се смета за населба на градот<ref name=":1"/> сместена на излезот кон [[Прилеп]], но официјално во Статутот на [[Општина Битола]] се води како село.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/wp-content/uploads/2024/11/%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%A3%D0%A2-%D0%9D%D0%90-%D0%9E%D0%9F%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%9D%D0%90-%D0%91%D0%98%D0%A2%D0%9E%D0%9B%D0%90.pdf|title=Статут на Општина Битола|work=[[Општина Битола]]|accessdate=27 март 2026}}</ref> == Потекло на името == Легендата за името на селото говори дека некогаш на ова место се одгледувал ориз, додека било наречено „горно“, бидејќи во областа постои и [[Долно Оризари]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=172|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2026-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730110659/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=172|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Горно Оризари.jpg|мини|300п|лево|Поглед на [[Стрежевска Населба]], дел од Горно Оризари]] [[Горно Оризари]] е населба во градот Битола која се наоѓа на излезот кон Прилеп на магистралниот пат М-5. Во оваа населба се наоѓа [[ПОУ „Тодор Ангелевски“ - Горно Оризари]], фабриката „Лозар“ и фабриката за тутун „Сокотаб“. Низ оваа населба поминува железничката пруга [[Битола]] - [[Скопје]]. Јужно од оваа населба се битолските нови и стари гробишта, како и црквата [[Црква „Св. Недела“ - Битола]]. Горно Оризари е административно во состав на [[Општина Битола]], брои 2.454 жители од кои 2.431 се [[Македонци]], од нив 1.209 биле мажи, а 1.222 жени. Порано село, сега приградска населба во Битола, Горно Оризари е сместено северно од [[Битола]] (на далечина од само 1 км), источно од излезниот пат кон [[Прилеп]], и ограничениот пат кој ја поврзува Битола со [[Охрид]] и [[Ресен]] (западно) и [[Прилеп]] (северно). Околни села се: [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]] на исток и [[Раштани (Битолско)|Раштани]] на запад. Порано, водата за пиење се добивала од чешми (две) и еден бунар. Во дворот од секоја куќа бунарот обично бил длабок 5-10 метри. Но, водата од нив била тешка и избивала од земјата, феномен кој се нарекува "езерска глина". Атарот на населбата е голем. Потези се: Тумба, Рид, Градено, Лозје, Мутишица, Ограѓе, Подлинија, Гладно Поле, Средно Патче, Мерите и Чаир. Горно Оризари е населба од збиен тип. Куќите во стариот дел од населбата се групирани во две маала: Горно и Долно. Поединечни делови во маалата се викаат по родовите - Галевци, Реџовци, Аршинковци итн. ==Улици== Улици во оваа населба се: *Ванчо Јаневски *Васил Брклевски *Владимир Назор (8 Септември) *Костурска *Крсте Нале *Кукуш *Мраморец *Петко Шалевски ([[Кире Костадиновски]]) *Рашанец *Раштанска *Стара Чешма == Историја == Крај патот [[Битола]] - [[Прилеп]] е потегот Тумба. Во 50. години од минатиот век, во селото се пронајдени остатоци од гробови. Мештаните говорат дека тоа биле "[[Арапи|арапски]] гробишта". По тоа тие заклучуваат дека некогаш во ова село живееле [[Арапи]]. На местото на тие гробишта денес се наоѓа фабриката за изработка на цигли. Горно Оризари се вбројува во постарите села од [[Општина Битола|битолскиот крај]]. Тоа се гледа и по сочуваните старински родови. Најпрво, ова село се викало "Оризаре". Подоцна, за да се разликува од новото село [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], го добило името "Горно". Името на селото дошло по одгледувањето на ориз. Оризот до средината на 19. век се одгледувал на потезите Мерите и Чаир. Во {{Римски|19}} век, Горно Оризари се наоѓало во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, Горно Оризари имало 236 жители, сите [[Македонци]]-[[христијани]]. По ослободувањето од [[Турците]] во 1912 година, во Горно Оризари беа забележани неколку чифлици. Сопственици биле: Рифат (имал најмногу земја), Азис, Неџип-ефенди, Шаќир-ефенди, Мемет Бањарот, Анка и други. Сите живееле во [[Битола]], освен малобројните родови Галевци и Реџовци. По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Горно Оризари имало 216 жители, сите [[Македонци]]. Во 1912, селото имало 40 македонски куќи. Потоа мештаните ги купувале поседите од читлук сабијата. Некои го добивале земјиштето со аграрна реформа. Во атарот на Горно Оризари, ова земјиште го купувале и жителите на [[Карамани]], [[Раштани (Битолско)]] и градот [[Битола]]. Од некогашниот просторен атар, жителите на Горно Оризари имаат само една четвртина, поради тоа што на атарот се наоѓа и битолскиот монопол. == Стопанство == Со оглед на фактот дека станува збор за малку урбанизирана средина, не може да стане збор за некаква развиена економија. Во населбата има само мали претпријатија и тоа главно од трговски карактер, што е и главна причина за неговата неразвиеност. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|414 |1953|449 |1961|531 |1971|990 |1981|2066 |1991|2090 |1994|1992 |2002|2454 |2021|2521 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Горно Оризари живееле 236 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 239.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Горно Оризари се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 36 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|11}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Горно Оризари имало 216 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":0">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 166-167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Горно Оризари било село и во [[1961]] година имало 531 жител, додека во [[1994]] година бројот се зголемил на 1.992 жители, македонско население. Поради близината со градот, Горно Оризари по 1970-тите години станало имиграциско место каде што денес живее бројно население со потекло од битолските [[Пелагонија|пелагониски]], [[Железник|Железник (Демир Хисар)]] и [[Мариово]]. Во 1990-тите во Горно Оризари добиле куќи и имоти и жителите на раселеното село [[Биљаник]] поради ширењето на рудникот [[Суводол (рудник)|Судовол]], а исто така, во атарот на Горно Оризари се наоѓа и новоизградената [[Стрежевска Населба]], каде што живеат доселеници од потопеното село [[Стрежево]] поради изградбата на хидросистемот [[Стрежевско Езеро]]. Според пописот од [[2002]] година, населбата Горно Оризари броела 2.454 жители, од кои 2.431 [[Македонци|Македонец]], 13 [[Роми]], 1 [[Власи|Влав]], 3 [[Срби]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=20 декември 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во населбата Горно Оризари живееле 2.521 жители, од кои 2.442 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 2 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Роми|Роми]], 11 [[Македонски Власи|Власи]], 8 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 49 лица без податоци, и претставува најстарата населба во општината и воопшто во [[Битолско]].<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|236|216|414|449|531|990|2.066|2.090|1.992|2.454|2.521}} === Родови === Горно Оризари било македонско православно село, едно од поголемите во Битолско, кое веќе претставува населба. Родовите се староседелски и доселенички. Родови во Горно Оризари се: '''Староседелци:''' ''Аршинковци (5 куќи), Поповци (5 куќи) и Ѓелевци (3 куќи)''. Не се знае дали се '''староседелци или доселеници''' со непозната старина: ''Грујовци (13 куќи)''. '''Доселеници:''' ''Галевци (5 куќи)'' доселени се од [[Радобор]]; ''Дрнковци (5 куќи)'' доселени се од [[Лознани]]; ''Стрезовци (5 куќи)'' доселени се од [[Новоселани (Битолско)|Новоселани]]; ''Биљаровци (2 куќи) и Кумитовци (2 куќи)'' доселени се од Коњари, [[Прилепско]]; ''Секоја (3 куќи)'' доселени се од [[Подино]], таму биле староседелци; ''Прпачо (1 куќа)'' доселени се од [[Ношпал]]; ''Гроздан (1 куќа)'' доселени се од [[Горно Агларци]]; ''Тасе (1 куќа) и Комарец (1 куќа)'' доселени се од [[Раштани (Битолско)|Раштани]]; ''Консуло (1 куќа)'' доселени се од [[Лопатица (Битолско)|Лопатица]]; ''Рек (1 куќа)'' доселени се од [[Крклино]]; ''Егејци (1 куќа)'' доселени се од [[Неокази (Леринско)|Неокази]], [[Леринско]]; ''Реџовци (9 куќи), Брбушковци (4 куќи), Дисковци (3 куќи) и Биљовци (1 куќа)'' доселени се однекаде, Блажевци (2 куќи) доселени од Беранци. ''Реџовци и Дисковци'' потекнуваат од ист предок.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == Во Горно Оризари постои [[ПОУ „Тодор Ангелевски“ - Горно Оризари|ПОУ "Тодор Ангелевски"]] кое работи во склоп на [[ЦОУ "Тодор Ангелевски" - Битола|ЦОУ "Тодор Ангелевски"]]. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0039, 0039/1, 0040 и 0040/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 2.364 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви {{•п}}[[Црква „Св. Талалеј“ - Горно Оризари|Црква „Св. Талалеј“]] - камен темелник воставен во јуни 2021 година;<ref>[http://www.pppe.mk/2021/osvetuvane-na-kamen-temelnik-za-izgradba-na-nov-hram-posveten-na-svetiot-machenik-talalej-vo-gorno-orizari/ Осветување на камен темелник за изградба на нов храм посветен на „Светиот маченик Талалеј“, во Горно Оризари]</ref> == Редовни настани == Населбата [[Горно Оризари]] и селото [[Долно Оризари]] имаат панаѓур за [[Велигден]]. Тогаш во овие населени места доаѓаат гости и се приредува собир. Селските гробишта се во [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата Света Недела]]. == Личности == * [[Марјан Божиновски]] ([[1974]] – † [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], еден од загинатите во [[масакрот кај Вејце]] * [[Кире Костадиновски]] ([[1977]] – † [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], еден од загинатите во [[масакрот кај Вејце]] == Култура и спорт == * ФК Младост, настапува во Третата македонска фудбалска лига (запад). == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Населби во Битола}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Горно Оризари (Битолско)| ]] i4n2o5evzaqtmk8uwdjiopvlw4glnmh 0 10383 5530314 5464964 2026-03-27T18:02:52Z Ehrlich91 24281 5530314 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Брусник}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брусник | слика = Поглед на Брусник 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Брусник | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 190 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 860 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=1 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=17 | lon_sec=7 | слава = [[Петковден]] | мрежно место = | карта = Брусник во Општина Битола.svg }} '''Брусник''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е споменато како Брусник, но и како '''Л’п’ја''' во турски документи од {{римски|15}} век (1468 г.). Името потекнува од зборот „брус“ што означува вид камен со кој се острат коси, српови и слично, како и додавката -ник со значење место каде што има брус. Како друга варијанта се наведува, хидронимиското име Брусник од придавската синтагма „Брусни (Поток)“ и додавката -ик, кое повторно има исто значење „поток каде што има брус, каде што се вади брус“.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=77}}</ref> Бидејќи селото поседува шест цркви, многумина го нарекуваат и „Битолска Света Гора“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2024-01-06|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|url-status=bot: unknown}}</ref> Топонимот Брусник често се среќава во словенската балканска топономастика. Со ова име се нарекуваат еден ненаселен остров во близина на [[Вис (остров)|Вис]] на [[Јадранско Море|Јадранското Море]], едно село во [[Славонија]], едно село во Источна Србија, неколку села во Босна. Покрај битолското и едно неготинско село, забележано во пописните дефтери од 1568-1569 го носело истото име.{{sfn|Стерјовски|1992|p=12}} Зборот брусник, инаку, го познаваат повеќето [[словенски јазици]], и секаде определува две основни значења: вид специјален камен и вид плод. Каменот, познат и како ''брус'' и како ''брусница'' е рапав и се употребува како средство за точење (брусење). Меѓутоа, термините ''брусник'' и ''брусница'' подразбираат и ''Vaccinium vitis-idaea'' ([[црвена боровинка]]), ''Vaccinium myrtillus'' ([[црна боровинка]]). Современиот [[руски јазик]], впрочем, и денес боровинката ја определува со терминот ''брусинка'', а македонскиот со ''бруснак''.{{sfn|Стерјовски|1992|p=13}} == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Брусник.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото Брусник и градот [[Битола]]]] Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]]. Брусник се наоѓа западно од градот [[Битола]], на оддалеченост од околу четири километри, со што припаѓа на неговата рурбална зона. Селото е сместено од десната страна на реката [[Драгор]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=5 октомври 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=47}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 860 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој поминува низ битолската [[Брусничка Населба]]. Помеѓу селото и населбата во изминативе години се подигнати голем број на викендички.<ref name=":1" /> Селото се наоѓа помеѓу падините на планината [[Баба (планина)|Баба]] на југ и пониското земјиште во [[Пелагонија]] на север. Поволни стопански одлики на повисокото земјиште е што на падините има шуми и пасишта, додека во низината се нивите. Селото изобилува со бунари, извори и чешми.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=222-223|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Драгор, Горни и Долни Ливади, Чивлак, Црвеница, Крсто, Грашиште, Пашини Ливади, Џаверица, Карамешица, Врапца, Забел, Падина, Крушје, Плоша, Голото, Пецоа Нива, Пештерка и Присој.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е поделено е на три маала, Долно, Средно и Соп Маало. Маалата се незначително оддалечени едно од друго. Понатаму, истите се поделени на помали родовски групи на куќи.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Брусник, селани.jpg|мини|300п|десно|Жители од Брусник во почетокот на XX век]] [[Податотека:Brusnik, panorama.jpg|мини|300п|десно|Панорама на селото Брусник (1923 г.)]] Според народната традиција најпрво биле создадени соседните села [[Лавци (Битолско)|Лавци]] и [[Дихово]], а на земјиштето кое лежело меѓу нив предците на родовите Каранѓеловци и Палашовци го формирале денешното село Брусник. Меѓутоа, најстариот пишан помен за Брусник потекнува од втората половина на XV век каде се говори за преттурската населба Липа или Л’п’ја.<ref name=":0" /> Северно од селото во средината на XIX век постоел мал [[чифлиг]] на некој силен бег, кој бил убиен, а чифлигарската земја станала селска.<ref name=":0" /> За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Брусник бил запален. Тогаш, мештаните некое време живееле во градот Битола и во другите битолски села.<ref name=":0" /> Најпознати и најголеми семејства од историски аспект кои постојат и до денес во Битола се: Скерлевци, Кокаловци, Каранѓеловци, Идризовци, Маљаковци, Палашовци и Чавдаровци.<ref name=":0" /> === Брусник во Втората светска војна === Повеќето жители на селото Брусник активно учествувале во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]] од 1941 година до крајот на војната. Осум жители на Брусник, како македонски партизани во [[Народноослободителна војска на Македонија|Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија]], загинале во борбите против [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупаторските војски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> === 600-годишнина === На прославата насловена „600-години (8-9 август 1992 година) од основањето на селото Брусник” кај Битола присуствувале тогашниот претседател на [[Македонија|Република Македонија]], г-дин [[Киро Глигоров]] и [[Петар Преспанско-пелагониски|г. Петар]], митрополит на Преспанско-битолската епархија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија]]. Кларинетистот [[Тале Огненовски]] настапил со изведување на свои народни ора во придружба со културно-уметничкото друштво „Илинден“ од Битола. Тој ги воодушевел сите присутни на оваа прослава со неговото фасцинантно свирење на кларинет. Оваа прослава ја снимала [[Македонска радио-телевизија|Македонската телевизија]] и била емитувана под наслов „СРЕД СЕЛО 600 години БРУСНИК“. Во селото се одржа Ликовна изложба на автори кои се жители на ова село - [[Панде Петровски (сликар)|Панде Петровски]], [[Цане Чавдаровски]] и [[Стево Тасевски]]. Книгата „Брусник: 600 години од основањето“, чиј автор е [[Александар Стерјовски]], исто така била промовирана.{{sfn|Sterjovski|1992}}{{sfn|Ognenovski|1992}} == Стопанство == [[Податотека:Земјоделска задруга во Брусник.jpg|мини|300п|десно|Земјоделската задруга во Брусник]] {| class="wikitable sortable" |+ |'''Вид''' |'''Хектари''' |'''Поединечни''' |- |Ниви |185,180 |166,050 |- |Градини |2,113 |1,992 |- |Овошни градини |20,634 |20,438 |- |Лозја |31,018 |30,771 |- |Ливади |67,237 |64,885 |- |Пасишта |294,489 |5,557 |- |Шуми |245,445 |0,02 |- |Неплодно земјиште |28,212 |7,149 |- |'''Вкупно''' |'''874,328''' |'''296,844''' |} Атарот на селото зафаќа простор од 8,7&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 305,8 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 295,4 хектари, а на шумите 245,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|964 |1953|959 |1961|898 |1971|783 |1981|790 |1991|387 |1994|320 |2002|241 |2021|190 }} [[Податотека:Vodici vo selo Brusnik, 1916.jpg|мини|300п|десно|Прослава на празникот [[Водици]] во селото (1916 г.)]] Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Брусник живееле 755 жители, сите [[Македонци]].<ref>Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 239.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Брусник се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]], еднаш со 116 куќи и повторно со 113 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref><ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Брусник имало 964 [[Македонци]], од кои 488 патријаршисти и 455 под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Во селото функционираат бугарско и грчко училиште.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 166-167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 800 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Брусник се иселува значителен број на населението, поради што Брусник од големо преминало во мало село. Во 1961 година, селото броело 898 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 320 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 241 жител, од кои 240 [[Македонци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=1 јуни 2024}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 190 жители, од кои 179 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 останат и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|755|964|964|959|898|783|790|387|320|241|190}} === Родови === Брусник е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Доселеници:''' ''Каранѓеловци'' (7 к.) и ''Пашаловци'' (6 к.), најстари родови во селото, доселени се како мечкари и ковачи однекаде, овде живеат од ХVIII век; ''Кукановци'' (15 к.), ''Корубовци'' (4 к.), ''Ѓошевци'' (14 к.), ''Шутаровци'' (9 к.), ''Ивановци'' (8 к.), ''Ѓорчевци'' (6 к.), ''Гроздановци'' (6 к.), ''Поповци'' (5 к.), ''Босилковци'' (5 к.), ''Торбовци'' (5 к.), ''Трапановци'' (5 к.), ''Скерлевци'' (2 к.), ''Станковци'' (13 к.), ''Петковци'' (9 к.), ''Чавдаровци'' (6 к.), ''Малаковци'' (6 к.), ''Тасевци'' (4 к.), ''Шеќеровци'' (4 к.), ''Момичаровци'' (2 к.), ''Метловци'' (2 к.), ''Жабовци'' (15 к.), ''Атанасковци'' (3 к.) и ''Коџоклари'' (4 к.), доселени се сите однекаде. Сите родови се доселени до крајот на XIX век. === Иселеништво === Постари иселеници има во селото [[Кравари]], таму е родот ''Димоски'' (1 к.). Во поново време се иселиле родовите ''Тасеичини'' (2 к.), ''Трапановци'' (1 к.) и ''Чавдаровци'', иселени се во [[Битола]]. Неколку семејства во Битола останале по палењето на селото во Првата светска војна.<ref name=":0" /> Големи иселувања од Брусник се извршени во периодот помеѓу 1961 и 1971 година, кога заминале повеќе од 30 домаќинства.<ref name=":0" /> Иселеници после [[Втора светска војна|Втората светска војна]] има на многу места, пред сè [[Битола]] и [[Скопје]], а особено во [[Австралија]], [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Канада]] и [[Европа]]. Се смета дека повеќе од 2.000 брусничани се иселиле во странство.<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Брусник.jpg|мини|300п|десно|Руинираното основно училиште]] * Поранешно основно училиште * Амбуланта * Поранешна пошта * Задружен дом == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Брусник било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1957 до 1965 година, селото најпрвин било дел од тогашната општина Дихово, но подоцна било припоено кон Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото било во рамките на тогашната општина Дихово. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната општина Дихово, во која покрај селото Брусник се наоѓале селата Братин Дол, Дихово, Лавци, Магарево, Нижеполе, Снегово и Трново. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Лавци, во која влегувале селата Брусник и Лавци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0127 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 201 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 202 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/532/pollingStation/21066|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=1 јуни 2024}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Брусник 9.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] [[Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Брусник 14.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Вознесение Христово“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|25}}</ref> * [[Св. Петка (Брусник)|Св. Петка]] — црква и некропола од средниот век; * [[Илкова Чешма (Брусник)|Илкова Чешма]] — населба од римско време; и * [[Св. Димитрија (Брусник)|Св. Димитрија]] — црква и некропола од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Брусник|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква. Била изградена во времето на Првата светска војна, а обновена во 1930 година; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Брусник|Црква „Вознесение Христово“]] — селска црква; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брусник|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — селска црква; * [[Црква „Св. Петка“ - Брусник|Црква „Св. Петка“]] — манастирска црква; и * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Брусник|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — мала селска црква. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Брусник|Параклис „Св. Недела“]] — параклис во близина на црквата „Вознесение Христово“; и * [[Параклис „Св. Никола“ - Брусник|Параклис „Св. Никола“]] — параклис под селото. ;Споменици * Споменик во чест на НОБ * Биста во чест на [[Васко Карангелески]] ;Реки * [[Брусничка Река (Драгор)|Брусничка Река]] — река низ селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Брусник.jpg|Црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брусник.jpg|Црквата „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Поглед на Логоварди 31.jpg|Црквата „Св. Петка“ Податотека:Биста на Васко Карангелески во Брусник.jpg|Бистата на Карангелески Податотека:Брусничка Река.jpg|Брусничка Река </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Петковден]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Брусник{{sfn|Sterjovski|1992|pp=66-68, 137-138}}; {{Palmares start|2}} * [[Тале Огненовски]] (1922-2012) – кларинетист, композитор, партизан и учесник во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]] * [[Јован Кокаловски]] (р. 1921) - македонски поет, новинар и публицист; * [[Бошко Станковски]] (1925-1987) - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941, македонски политичар, претседател на Собранието на [[СРМ]]; * Васил (1858-1911), Петре (1856-1929) и Ангел (1864-1919) Вељанов Ивановски - борци за црковна независност и локални раководители на комитот на ВМРО;<ref name="il144">Илюстрация Илинден, 1943, бр.144, стр. 8</ref> * [[Васко Карангелевски]] (1921 - 1977) - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, народен херој на Југославија, носител на Партизанска споменица 1941, генерал на [[Југословенска народна армија|ЈНА]]; * [[Цане Скерлевски]] (1925-2002) - партизан и учесник во НОБ од 1942 година, пратеник во [[Собрание на Македонија|Собранието на СР Македонија]], просветен деец, воен хроничар; * [[Никола Алабаков]] (Ник Алабак, 1878-1935) - деец на македонската емиграција во [[Северна Америка]]; * [[Никола Иванов Брусничанецо]] - револуционер, војвода на селска чета на ВМРО за време на Илинденското востание во летото 1903 година;<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893 – 1934). Биографично-библиографски справочник. София, 2001, стр. 117.</ref><ref>Николов, Борис. ВМОРО - псевдоними и шифри 1893-1934, Звезди, 1999, стр. 71</ref> * [[Панде Илиевски]] (1923-1944) - партизан и учесник во НОБ; * [[Дане Петковски]] (1922–2005) - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941, генерал на [[Југословенска народна армија|ЈНА]], воен хроничар; * [[Сотир Ангелов Ивановски]] (?-1918) - син на Ангел Ивановски, учесник во Балканските војни;<ref name="il144" /> * [[Божин Атанасов Скерлевски|Бонде Атанасов Скерлевски]] (1923-1944) - партизан и учесник во НОБ од 1942 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |title=Съюз на борците от НОАВМ-Битоля |accessdate=2014-02-25 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508014511/http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |url-status=dead }}</ref>; * Алексо Андреевски – партизан и учесник во НОБ од 1941 година; * Цане Ив. Станковски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941; * Алексо Куновски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941; * Митре Поповски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година; * Миле Карангелевски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година; * Цане (Александар) Огненовски (1925–1944, брат на Тале Огненовски) - партизан и учесник во НОБ * Фанија (Ванка) Огненовска (1893–1972, мајка на Тале Огненовски) - учесник во НОБ од 1941 година. * Димче Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Панде Секуловски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Цане Т. Станковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Панде Илковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Стево Аџиевски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Тоде Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Панде Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Ангеле Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Димко Куновски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Душан Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Глигур Станковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Кицо Гроздановски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Јонче Карангелевски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Огненовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Чавдаровски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Стево Шарковски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Пецо Костовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Васил Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Чекутовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Спасе Поповски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Карангелевски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Спасе Огненовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Вангел Палашовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Миле Спасевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Гоновски- партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Илија Чавдаровски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Миле Кокаловски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * [[Вангел Цилевски]] - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Јосиф Талевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Куновски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Алексо Илчевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Босилковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Ацо Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Ристо Буфтевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Надежда Тирицовска - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Јонче Кочалевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Ангеле Ивановски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Васил Тирицовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Јонче Кокаловски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Коте Атанасовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Петре Тирицовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Миле Тодоровски- партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Никола Шарковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Митре Трапановски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Панде Жабовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Димко Беделевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Васил Цуцковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Тоде Илчевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Гуле Секуловски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Солевски - партизан и учесник во НОБ; * Панде Малаковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Панде Чардаровски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Димче Шарковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Пеце Гроздановски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Томе Спасевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вело Тирицовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * [[Васа Димова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Цена Зисовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Панде Петровски (сликар)|Панде Петровски]] - ликовен уметник; * Цане Чавдаровски - ликовен уметник; * Стево Тасевски - ликовен уметник; * Стеван Огненовски (р. 1948) - магистер по компјутерски науки, автор на две биографски книги за неговиот татко Тале Огненовски, член на квартетот на неговиот татко заедно со неговите два сина Никола и Климент. {{Palmares end}} == Култура и спорт == Во јануaри 1980 година во [[Рaдио Белгрaд]] е снимена песна посветена на селото Брусник. Изведувaчи се [[Вaсил Хaџиманов]] и [[Сенкa Велетанлиќ]] кaко вокaли, Ревискиот оркестaр и Хорот на уметничкиот ансaмбл при ЈНА под диригентскaтa пaлкa на [[Иво Дрaжиниќ]]. [[Бранко Кaрaкaш]] е aвтор на музикатa и рецензент, текстот го потпишувa [[Весна Петровскa]], a aранжманот е на [[Михaило Живановиќ]]. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Брусничка Река.jpg|Брусничка Река Податотека:Гробен споменик во Брусник.jpg|Гробен споменик во селото Податотека:Куќи во Брусник.jpg|Куќи во селото Податотека:ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Брусник 2.jpg|Влезот во училиштето Податотека:ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Брусник 3.jpg|Игралиште во некогашното училиште Податотека:Стадион „Св. Ѓорѓи“ - Брусник.jpg|Фудбалското игралиште над селото Податотека:Стара Куќа Брусник.jpg|Стара куќа Податотека:Брусник стара градба.jpg|Стара градба во селото Податотека:Стадион „Св. Ѓорѓи“ - Брусник 2.jpg|Табла со името на игралиштето </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Brusnik}} * [https://www.youtube.com/watch?v=yrH_dD7h4IE Видео од Брусник] {{Општина Битола}} [[Категорија:Брусник (Битолско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] r8w65lqrpisqrrvg5wa1u20jqqkt6ao 0 10384 5530244 5529286 2026-03-27T14:06:41Z Ehrlich91 24281 5530244 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 821 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. == Географија и местоположба == [[File:Bukovo-glavna-ulica.jpg|thumb|300px|right|Главната улица во Буково]] Селото Буково се наоѓа во јужниот дел на [[Општина Битола]], на оддалеченост од 5 километри од градот [[Битола]] на источните огранки на [[Пелистер]] (Баба Планина).<ref name="ReferenceA">Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр. 44</ref> Буково е ридско село, расположено на надморска височина од 720 метри.<ref name="ReferenceA"/> Поради близината со градот [[Битола]], Буково е дел од неговата рурбална зона, односно тоа е населбата Буковски Ливади во подножјето на [[Баба (планина)|Баба Планина]], веднаш под селото Буково. Атарот на Буково зафаќа површина од 17,9 км², од кои обработливото земјиште 913&nbsp;ха, пасиштата 591,8&nbsp;ха и шумите 146,3 ха.<ref name="ReferenceA"/> Во непосредна близина на селото Буково се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја]] основан од [[Филип II Македонски]]. == Историја == [[Податотека:Woman from Bukovo.jpg|мини|лево|Жена од Буково во почетокот на XX век]] Како легенда се пренесува дека првите семејства иле населени од многу поодамна изгореното село Неољани, што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково, во почетокот сместено во подножјето на буковските планини - Стар Забел и Неолица<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref>, покрај реката Киндирка, што се формира од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која постојат податоци. Се претпоставува дека горната десна маала на Буково била населувана и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неговата долна маала била населена од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква - капела викана „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од [[26 јуни]] [[1607]] година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref>. Во {{Римски|19}} век, Буково било село во Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „Цариградски весник“ на 8 јануари [[1855]] година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името ''' ''Манастир и Буково'' ''', а не Битола кое е непознао име во старините (историските извори)<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref>. Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов - Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан)<ref name="ReferenceB"/>. Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манасир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во оа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да осттане со нашите пергаменти<ref name="ReferenceB"/>. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав)<ref name="ReferenceB"/>. Во својот најсветол период Буково имало 5000 жители а училиштето над 600 ученици. Во Кралска Југославија, Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|лево|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Ова е верзијата која се употребувала во периодот кога Македонија била во рамките на Југославија, заради тогашното комунистичко владеење и дискриминација на искаживање и етничка самоопределба. На овој простор живеел народ и пред тоа, односно историските корени водат од иселувањето на античкиот град [[Хераклеја]]. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Заради својата сратешка местоположба и бројноста на жители, Буково било окупирано од сите окупатори и оставиле свои траги како на пр. бугарски и француски конзулат, грчка школа, српска тортура и асимилација. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото која е подигната во чест на убиените во втората светска бојна. За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. За духовното и културното минато на Буково сведочи буковскиот манастир „Свето Преображение“ кој иако е возобновен во [[1837]] година на темели на постарата црква, се споменува во записи од XVI и XVII век<ref name="ReferenceA"/>. За потеклото на името на Буково, најверојатна е претпоставката дека тоа потекнува од името на дрвото бука, кога е го има во изобилство на падините на [[Пелистер]] околу самото село Буково. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Selskata-cesma vo Bukovo.jpg|thumb|мини|300px|Селската чешма на влезот во Буково]] Поради близината со градот [[Битола]] и неговата индустриска зона, како и поволната географска положба селото Буково има развиена економска активност на своите жители. Во самото село Буково постојат и работат фабрички погон, земјоделска задруга, продавници и угостителски објекти<ref name="ReferenceA"/>. Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името''' ''буковец'' ''' токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува ''„Буковски пипер“'' кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец итн. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == [[File:Bukovo-stara-kukja-mk.jpg|мини|300п|десно|Стара македонска куќа со карактеристичен архитектонски изглед во Буково]] [[Податотека:Црква во Буково (Битолско).jpg|мини|300п|Црквата кај гробиштата]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":1">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото броело 1.939 жители во 1961 година, додека во 1994 година живееле само 1.012 жители. Според пописот од 2002 година, селото Буково брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Турци]], 11 [[Албанци]], 6 [[Срби]], 1 [[Власи|Влав]] и 6 останати, и претставува најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско село. Според истражувањата од 1951 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Брутови (7 к.), Лингурвовци (5 к.), Кушовци (5 к.), Калиновци (5 к.), Сејидови (4 к.), Кирковци (4 к.), Бојлевци (4 к.), Мафиљови (4 к.), Мандровци (3 к.), Босилковци (2 к.), Каракачови (2 к.), Канџевци (2 к.), Прчови (2 к.), Папазо (1 к.), Кушарија (1 к.), Пустарака (1 к.), Секуловци (1 к.) и Костови (1 к.)'' * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци (21 к.), Мачковци (16 к.), Вркљевци (8 к.), Јосифовци (4 к.), Бучкови (4 к.), Кочовци (4 к.), Трпчевци (4 к.), Зенговци (4 к.), Маневи (3 к.), Ноачевци (3 к.), Соклевци (3 к.), Попови (2 к.), Кунови (2 к.), Цилеви (2 к.), Мицеви (2 к.), Бегајци (2 к.), Лазаровци (1 к.), Крагујевци (1 к.), Цицковци (13 к.), Зипевци (7 к.), Сивкарови (5 к.), Кимеви (4 к.), Пачковци (4 к.), Мондови (4 к.), Недевци (3 к.), Дакови (3 к.), Рапешови (3 к.), Зинзови (3 к.), Станкови (2 к.), Фиџови (2 к.), Чорбеви (1 к.), Бабкини (1 к.), Балтовци (12 к.), Јаревци (11 к.), Поповци (10 к.), Ѓоревци (6 к.), Главевци (6 к.), Гамчевци (4 к.), Кабревци (4 к.), Бимбиловци (3 к.), Сељанковци (3 к.), Чукалевци (3 к.), Шикови (3 к.), Баџовци (3 к.), Фудла (2 к.), Мурџеви (2 к.), Штраклеви (2 к.), Чачови (2 к.), Долино (1 к.), Таушанови (1 к.), Војче (1 к.), Ушлино (1 к.), Василови (1 к.), Стареи (1 к.), Брајанови (1 к.), Пускуло (1 к.), Јарчеви (1 к.), Брешовци (6 к.), Ќипровци (6 к.), Ѓералови (3 к.), Маљанови (3 к.), Кашови (3 к.), Пуплиови (2 к.), Милевци (2 к.), Пачеви (2 к.), Мусови (2 к.), Танчевци (2 к.), Калчето (1 к.), Кушарија (1 к.), Тумачески (1 к.), Трифуновци (2 к.), Манговци (1 к.), Мандеви (1 к.), Карови (1 к.), Башови (1 к.), Попови (3 к.), Бешлија (1 к.) и Кучкарица (1 к.)'' * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци (16 к.)'' доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]]; ''Мрскови (1 к.)'' доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]].<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/41961345|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски, Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=86-7025-267-8|oclc=41961345}}</ref> == Општествени установи == Во Буково има осумгодишно основно училиште „Коле Канински“, амбуланта, пошта и дом на културата<ref name="ReferenceA"/>. Домот на културата се наоѓа во зградата каде што се наоѓаат и месната заедница и продавницата на сретсело. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Буково:''' *[[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер *[[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] *Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни *[[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Bukovo-Bitola-MK.jpg|мини|300п|десно|Глетка од главната улица на Буково]] [[Податотека:Манастир Буково (Битола).jpg|мини|300п|Буковски манастир, црква „Свето Преображение“, Битолско]] Буковскиот манастир порано бил значаен културен центар во кој монасите преведувале, препишувале и пишувале книги на [[македонски јазик]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] *[[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]]; *[[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]]; *[[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]]; *[[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]]; [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во прирадската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на буково, во границите на градот Битола. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време; == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Иселеништво == Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Моментално во дијаспората има преку 2000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] - [[Соединети Американски Држави|САД]] каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и "Bukovo City". == Занимливости == Буково е светски препознатливо по својот [[црвен пипер]] наречен „[[буковец]]“. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 Село Буково - Крале Марко] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241228081650/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 |date=2024-12-28 }} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] awtxomf0iaabp7dsvf53jay7iiavnmg 5530259 5530244 2026-03-27T14:46:11Z Ehrlich91 24281 5530259 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> == Историја == [[Податотека:Woman from Bukovo.jpg|мини|лево|Жена од Буково во почетокот на XX век]] Како легенда се пренесува дека првите семејства иле населени од многу поодамна изгореното село Неољани, што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково, во почетокот сместено во подножјето на буковските планини - Стар Забел и Неолица<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref>, покрај реката Киндирка, што се формира од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која постојат податоци. Се претпоставува дека горната десна маала на Буково била населувана и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неговата долна маала била населена од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква - капела викана „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од [[26 јуни]] [[1607]] година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref>. Во {{Римски|19}} век, Буково било село во Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „Цариградски весник“ на 8 јануари [[1855]] година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името ''' ''Манастир и Буково'' ''', а не Битола кое е непознао име во старините (историските извори)<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref>. Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов - Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан)<ref name="ReferenceB"/>. Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манасир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во оа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да осттане со нашите пергаменти<ref name="ReferenceB"/>. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав)<ref name="ReferenceB"/>. Во својот најсветол период Буково имало 5000 жители а училиштето над 600 ученици. Во Кралска Југославија, Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|лево|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Ова е верзијата која се употребувала во периодот кога Македонија била во рамките на Југославија, заради тогашното комунистичко владеење и дискриминација на искаживање и етничка самоопределба. На овој простор живеел народ и пред тоа, односно историските корени водат од иселувањето на античкиот град [[Хераклеја]]. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Заради својата сратешка местоположба и бројноста на жители, Буково било окупирано од сите окупатори и оставиле свои траги како на пр. бугарски и француски конзулат, грчка школа, српска тортура и асимилација. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото која е подигната во чест на убиените во втората светска бојна. За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. За духовното и културното минато на Буково сведочи буковскиот манастир „Свето Преображение“ кој иако е возобновен во [[1837]] година на темели на постарата црква, се споменува во записи од XVI и XVII век<ref name="ReferenceA"/>. За потеклото на името на Буково, најверојатна е претпоставката дека тоа потекнува од името на дрвото бука, кога е го има во изобилство на падините на [[Пелистер]] околу самото село Буково. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Selskata-cesma vo Bukovo.jpg|thumb|мини|300px|Селската чешма на влезот во Буково]] Атарот на Буково зафаќа површина од 17,9 км², од кои обработливото земјиште 913&nbsp;ха, пасиштата 591,8&nbsp;ха и шумите 146,3 ха.<ref name="ReferenceA"/> Поради близината со градот [[Битола]] и неговата индустриска зона, како и поволната географска положба селото Буково има развиена економска активност на своите жители. Во самото село Буково постојат и работат фабрички погон, земјоделска задруга, продавници и угостителски објекти<ref name="ReferenceA"/>. Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името''' ''буковец'' ''' токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува ''„Буковски пипер“'' кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец итн. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == [[File:Bukovo-stara-kukja-mk.jpg|мини|300п|десно|Стара македонска куќа со карактеристичен архитектонски изглед во Буково]] [[Податотека:Црква во Буково (Битолско).jpg|мини|300п|Црквата кај гробиштата]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":1">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото броело 1.939 жители во 1961 година, додека во 1994 година живееле само 1.012 жители. Според пописот од 2002 година, селото Буково брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Турци]], 11 [[Албанци]], 6 [[Срби]], 1 [[Власи|Влав]] и 6 останати, и претставува најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско село. Според истражувањата од 1951 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Брутови (7 к.), Лингурвовци (5 к.), Кушовци (5 к.), Калиновци (5 к.), Сејидови (4 к.), Кирковци (4 к.), Бојлевци (4 к.), Мафиљови (4 к.), Мандровци (3 к.), Босилковци (2 к.), Каракачови (2 к.), Канџевци (2 к.), Прчови (2 к.), Папазо (1 к.), Кушарија (1 к.), Пустарака (1 к.), Секуловци (1 к.) и Костови (1 к.)'' * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци (21 к.), Мачковци (16 к.), Вркљевци (8 к.), Јосифовци (4 к.), Бучкови (4 к.), Кочовци (4 к.), Трпчевци (4 к.), Зенговци (4 к.), Маневи (3 к.), Ноачевци (3 к.), Соклевци (3 к.), Попови (2 к.), Кунови (2 к.), Цилеви (2 к.), Мицеви (2 к.), Бегајци (2 к.), Лазаровци (1 к.), Крагујевци (1 к.), Цицковци (13 к.), Зипевци (7 к.), Сивкарови (5 к.), Кимеви (4 к.), Пачковци (4 к.), Мондови (4 к.), Недевци (3 к.), Дакови (3 к.), Рапешови (3 к.), Зинзови (3 к.), Станкови (2 к.), Фиџови (2 к.), Чорбеви (1 к.), Бабкини (1 к.), Балтовци (12 к.), Јаревци (11 к.), Поповци (10 к.), Ѓоревци (6 к.), Главевци (6 к.), Гамчевци (4 к.), Кабревци (4 к.), Бимбиловци (3 к.), Сељанковци (3 к.), Чукалевци (3 к.), Шикови (3 к.), Баџовци (3 к.), Фудла (2 к.), Мурџеви (2 к.), Штраклеви (2 к.), Чачови (2 к.), Долино (1 к.), Таушанови (1 к.), Војче (1 к.), Ушлино (1 к.), Василови (1 к.), Стареи (1 к.), Брајанови (1 к.), Пускуло (1 к.), Јарчеви (1 к.), Брешовци (6 к.), Ќипровци (6 к.), Ѓералови (3 к.), Маљанови (3 к.), Кашови (3 к.), Пуплиови (2 к.), Милевци (2 к.), Пачеви (2 к.), Мусови (2 к.), Танчевци (2 к.), Калчето (1 к.), Кушарија (1 к.), Тумачески (1 к.), Трифуновци (2 к.), Манговци (1 к.), Мандеви (1 к.), Карови (1 к.), Башови (1 к.), Попови (3 к.), Бешлија (1 к.) и Кучкарица (1 к.)'' * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци (16 к.)'' доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]]; ''Мрскови (1 к.)'' доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]].<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/41961345|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски, Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=86-7025-267-8|oclc=41961345}}</ref> == Општествени установи == Во Буково има осумгодишно основно училиште „Коле Канински“, амбуланта, пошта и дом на културата<ref name="ReferenceA"/>. Домот на културата се наоѓа во зградата каде што се наоѓаат и месната заедница и продавницата на сретсело. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Буково:''' *[[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер *[[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] *Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни *[[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Bukovo-Bitola-MK.jpg|мини|300п|десно|Глетка од главната улица на Буково]] [[Податотека:Манастир Буково (Битола).jpg|мини|300п|Буковски манастир, црква „Свето Преображение“, Битолско]] Буковскиот манастир порано бил значаен културен центар во кој монасите преведувале, препишувале и пишувале книги на [[македонски јазик]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] *[[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]]; *[[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]]; *[[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]]; *[[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]]; [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во прирадската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на буково, во границите на градот Битола. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време; == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Иселеништво == Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Моментално во дијаспората има преку 2000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] - [[Соединети Американски Држави|САД]] каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и "Bukovo City". == Занимливости == Буково е светски препознатливо по својот [[црвен пипер]] наречен „[[буковец]]“. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 Село Буково - Крале Марко] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241228081650/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 |date=2024-12-28 }} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] fx47e73i4riulb1671oqymqd9npoapd 5530262 5530259 2026-03-27T15:02:25Z Ehrlich91 24281 5530262 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> == Историја == [[Податотека:Woman from Bukovo.jpg|мини|лево|Жена од Буково во почетокот на XX век]] Како легенда се пренесува дека првите семејства иле населени од многу поодамна изгореното село Неољани, што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково, во почетокот сместено во подножјето на буковските планини - Стар Забел и Неолица<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref>, покрај реката Киндирка, што се формира од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која постојат податоци. Се претпоставува дека горната десна маала на Буково била населувана и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неговата долна маала била населена од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква - капела викана „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од [[26 јуни]] [[1607]] година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref>. Во {{Римски|19}} век, Буково било село во Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „Цариградски весник“ на 8 јануари [[1855]] година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името ''' ''Манастир и Буково'' ''', а не Битола кое е непознао име во старините (историските извори)<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref>. Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов - Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан)<ref name="ReferenceB"/>. Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манасир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во оа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да осттане со нашите пергаменти<ref name="ReferenceB"/>. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав)<ref name="ReferenceB"/>. Во својот најсветол период Буково имало 5000 жители а училиштето над 600 ученици. Во Кралска Југославија, Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|лево|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Ова е верзијата која се употребувала во периодот кога Македонија била во рамките на Југославија, заради тогашното комунистичко владеење и дискриминација на искаживање и етничка самоопределба. На овој простор живеел народ и пред тоа, односно историските корени водат од иселувањето на античкиот град [[Хераклеја]]. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Заради својата сратешка местоположба и бројноста на жители, Буково било окупирано од сите окупатори и оставиле свои траги како на пр. бугарски и француски конзулат, грчка школа, српска тортура и асимилација. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото која е подигната во чест на убиените во втората светска бојна. За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. За духовното и културното минато на Буково сведочи буковскиот манастир „Свето Преображение“ кој иако е возобновен во [[1837]] година на темели на постарата црква, се споменува во записи од XVI и XVII век<ref name="ReferenceA"/>. За потеклото на името на Буково, најверојатна е претпоставката дека тоа потекнува од името на дрвото бука, кога е го има во изобилство на падините на [[Пелистер]] околу самото село Буково. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско село. Според истражувањата од 1951 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Брутови (7 к.), Лингурвовци (5 к.), Кушовци (5 к.), Калиновци (5 к.), Сејидови (4 к.), Кирковци (4 к.), Бојлевци (4 к.), Мафиљови (4 к.), Мандровци (3 к.), Босилковци (2 к.), Каракачови (2 к.), Канџевци (2 к.), Прчови (2 к.), Папазо (1 к.), Кушарија (1 к.), Пустарака (1 к.), Секуловци (1 к.) и Костови (1 к.)'' * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци (21 к.), Мачковци (16 к.), Вркљевци (8 к.), Јосифовци (4 к.), Бучкови (4 к.), Кочовци (4 к.), Трпчевци (4 к.), Зенговци (4 к.), Маневи (3 к.), Ноачевци (3 к.), Соклевци (3 к.), Попови (2 к.), Кунови (2 к.), Цилеви (2 к.), Мицеви (2 к.), Бегајци (2 к.), Лазаровци (1 к.), Крагујевци (1 к.), Цицковци (13 к.), Зипевци (7 к.), Сивкарови (5 к.), Кимеви (4 к.), Пачковци (4 к.), Мондови (4 к.), Недевци (3 к.), Дакови (3 к.), Рапешови (3 к.), Зинзови (3 к.), Станкови (2 к.), Фиџови (2 к.), Чорбеви (1 к.), Бабкини (1 к.), Балтовци (12 к.), Јаревци (11 к.), Поповци (10 к.), Ѓоревци (6 к.), Главевци (6 к.), Гамчевци (4 к.), Кабревци (4 к.), Бимбиловци (3 к.), Сељанковци (3 к.), Чукалевци (3 к.), Шикови (3 к.), Баџовци (3 к.), Фудла (2 к.), Мурџеви (2 к.), Штраклеви (2 к.), Чачови (2 к.), Долино (1 к.), Таушанови (1 к.), Војче (1 к.), Ушлино (1 к.), Василови (1 к.), Стареи (1 к.), Брајанови (1 к.), Пускуло (1 к.), Јарчеви (1 к.), Брешовци (6 к.), Ќипровци (6 к.), Ѓералови (3 к.), Маљанови (3 к.), Кашови (3 к.), Пуплиови (2 к.), Милевци (2 к.), Пачеви (2 к.), Мусови (2 к.), Танчевци (2 к.), Калчето (1 к.), Кушарија (1 к.), Тумачески (1 к.), Трифуновци (2 к.), Манговци (1 к.), Мандеви (1 к.), Карови (1 к.), Башови (1 к.), Попови (3 к.), Бешлија (1 к.) и Кучкарица (1 к.)'' * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци (16 к.)'' доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]]; ''Мрскови (1 к.)'' доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. == Општествени установи == Во Буково има осумгодишно основно училиште „Коле Канински“, амбуланта, пошта и дом на културата<ref name="ReferenceA"/>. Домот на културата се наоѓа во зградата каде што се наоѓаат и месната заедница и продавницата на сретсело. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Буково:''' *[[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер *[[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] *Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни *[[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Bukovo-Bitola-MK.jpg|мини|300п|десно|Глетка од главната улица на Буково]] [[Податотека:Манастир Буково (Битола).jpg|мини|300п|Буковски манастир, црква „Свето Преображение“, Битолско]] Буковскиот манастир порано бил значаен културен центар во кој монасите преведувале, препишувале и пишувале книги на [[македонски јазик]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] *[[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]]; *[[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]]; *[[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]]; *[[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]]; [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во прирадската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на буково, во границите на градот Битола. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време; == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Иселеништво == Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Моментално во дијаспората има преку 2000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] - [[Соединети Американски Држави|САД]] каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и "Bukovo City". == Занимливости == Буково е светски препознатливо по својот [[црвен пипер]] наречен „[[буковец]]“. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 Село Буково - Крале Марко] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241228081650/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 |date=2024-12-28 }} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 0v45ejnvb3zotrr1gn92sgu07ox5wdn 5530268 5530262 2026-03-27T16:44:17Z Ehrlich91 24281 5530268 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] [[Податотека:Традиционална куќа во Буково.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во Буково]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> Селото се наоѓа во непосредна близина на Битола, на допирот на планинското земјиште, погодно за обработување, на исток и падините на Баба Планина, погодни за сточарство и шумарство, на запад. Секој дел од атарот има извор, а дел од нив се именувани како: Сина Вода, Царев Кладенец, Баџоа Млака и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=219-221|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Мулојца, Јанојца, Падиње, Краварско, Честур, Кутлишан, Свињар, Гулејца, Шафкулец, Сува Ливада, Под Лозја, Падарник, Брца, Равниште, Смолевско, Стар Забел, Средно Брдо, Магарешки Ливади, Манастирски Забел, Марково Кале, Шабаница и Неолица.<ref name=":0" /> Селото има 17 маала, чии имиња ги носат имињата на поглавните или постарите родови: Јосифовско, Ѓоревско, Балтановско Маало и други. Маалата не се оддалечени многу едно од друго.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Чешми низ селото"> Податотека:Чешма во Буково 2.jpg| Податотека:Чешма во Буково 3.jpg| Податотека:Чешма во Буково.jpg| </gallery> == Историја == [[Податотека:Bukovo-Bitolsko.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото (1918 г.)]] [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|300п|десно|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Се верува дека селото е постаро од Битола, па затоа во него има староседелци и постари доселеници кои не знаат од каде се доселени. Буковскиот атар во минатото бил многу простран и се протегал сѐ до житниот пазар во Битола. На местото на битолските касарни, буковчани имале ниви со [[коноп]]. Подоцна, селскиот атар бил намален.<ref name=":0" /> Како легенда се пренесува дека првите семејства биле населени од изгореното село Неољани (многу одамна), што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково кај Стар Забел и Неолица,<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref> покрај реката Киндирка, што се создава од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која не постојат податоци. Се претпоставува дека Горното Десно Маало на Буково било населувано и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неготово Долно Маало било населено од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото.<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref> Во еден пишан документ, Буково се споменуван во периодот 1650 и 1750 година.<ref name=":0" /> Буково е познато и големо битолско село, во кое цело време живеело македонско население. Поради близината на битола и под влијание на школите и црквата, до завршувањето на отоманската власт во селото често мештаните се изјаснувале како Грци. Меѓу битолските Грци и Власи имало и погрчени или власизирани словенски родови доселени од Буково.<ref name=":0" /> Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов-Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „[[Цариградски весник]]“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името '''Манастир и Буково''', а не Битола кое е непознато име во историските извори.<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref> Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов-Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан).<ref name="ReferenceB"/> Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манастир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во тоа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да остане со нашите пергаменти. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав).<ref name="ReferenceB"/> Во својот најсветол период Буково имало 5.000 жители, а училиштето над 600 ученици. Во [[Кралство Југославија|Кралска Југославија]], Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото, која е подигната во чест на убиените во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Архитектурата низ селото"> Податотека:Староградска архитектура во Буково (3).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (2).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (1).jpg| Податотека:Куќа во Буково.jpg| Податотека:Куќи во Буково.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско село. Според истражувањата од 1951 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Брутови (7 к.), Лингурвовци (5 к.), Кушовци (5 к.), Калиновци (5 к.), Сејидови (4 к.), Кирковци (4 к.), Бојлевци (4 к.), Мафиљови (4 к.), Мандровци (3 к.), Босилковци (2 к.), Каракачови (2 к.), Канџевци (2 к.), Прчови (2 к.), Папазо (1 к.), Кушарија (1 к.), Пустарака (1 к.), Секуловци (1 к.) и Костови (1 к.)'' * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци (21 к.), Мачковци (16 к.), Вркљевци (8 к.), Јосифовци (4 к.), Бучкови (4 к.), Кочовци (4 к.), Трпчевци (4 к.), Зенговци (4 к.), Маневи (3 к.), Ноачевци (3 к.), Соклевци (3 к.), Попови (2 к.), Кунови (2 к.), Цилеви (2 к.), Мицеви (2 к.), Бегајци (2 к.), Лазаровци (1 к.), Крагујевци (1 к.), Цицковци (13 к.), Зипевци (7 к.), Сивкарови (5 к.), Кимеви (4 к.), Пачковци (4 к.), Мондови (4 к.), Недевци (3 к.), Дакови (3 к.), Рапешови (3 к.), Зинзови (3 к.), Станкови (2 к.), Фиџови (2 к.), Чорбеви (1 к.), Бабкини (1 к.), Балтовци (12 к.), Јаревци (11 к.), Поповци (10 к.), Ѓоревци (6 к.), Главевци (6 к.), Гамчевци (4 к.), Кабревци (4 к.), Бимбиловци (3 к.), Сељанковци (3 к.), Чукалевци (3 к.), Шикови (3 к.), Баџовци (3 к.), Фудла (2 к.), Мурџеви (2 к.), Штраклеви (2 к.), Чачови (2 к.), Долино (1 к.), Таушанови (1 к.), Војче (1 к.), Ушлино (1 к.), Василови (1 к.), Стареи (1 к.), Брајанови (1 к.), Пускуло (1 к.), Јарчеви (1 к.), Брешовци (6 к.), Ќипровци (6 к.), Ѓералови (3 к.), Маљанови (3 к.), Кашови (3 к.), Пуплиови (2 к.), Милевци (2 к.), Пачеви (2 к.), Мусови (2 к.), Танчевци (2 к.), Калчето (1 к.), Кушарија (1 к.), Тумачески (1 к.), Трифуновци (2 к.), Манговци (1 к.), Мандеви (1 к.), Карови (1 к.), Башови (1 к.), Попови (3 к.), Бешлија (1 к.) и Кучкарица (1 к.)'' * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци (16 к.)'' доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]]; ''Мрскови (1 к.)'' доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. == Општествени установи == Во Буково има осумгодишно основно училиште „Коле Канински“, амбуланта, пошта и дом на културата<ref name="ReferenceA"/>. Домот на културата се наоѓа во зградата каде што се наоѓаат и месната заедница и продавницата на сретсело. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Буково:''' *[[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер *[[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] *Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни *[[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Bukovo-Bitola-MK.jpg|мини|300п|десно|Глетка од главната улица на Буково]] [[Податотека:Манастир Буково (Битола).jpg|мини|300п|Буковски манастир, црква „Свето Преображение“, Битолско]] Буковскиот манастир порано бил значаен културен центар во кој монасите преведувале, препишувале и пишувале книги на [[македонски јазик]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] *[[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]]; *[[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]]; *[[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]]; *[[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]]; [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во прирадската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на буково, во границите на градот Битола. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време; == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Иселеништво == Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Моментално во дијаспората има преку 2000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] - [[Соединети Американски Држави|САД]] каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и "Bukovo City". == Занимливости == Буково е светски препознатливо по својот [[црвен пипер]] наречен „[[буковец]]“. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 Село Буково - Крале Марко] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241228081650/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 |date=2024-12-28 }} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] m6ddybpp5m2dzb0dhq0v1d791ej1q54 5530270 5530268 2026-03-27T16:45:06Z Ehrlich91 24281 /* Историја */ 5530270 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] [[Податотека:Традиционална куќа во Буково.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во Буково]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> Селото се наоѓа во непосредна близина на Битола, на допирот на планинското земјиште, погодно за обработување, на исток и падините на Баба Планина, погодни за сточарство и шумарство, на запад. Секој дел од атарот има извор, а дел од нив се именувани како: Сина Вода, Царев Кладенец, Баџоа Млака и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=219-221|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Мулојца, Јанојца, Падиње, Краварско, Честур, Кутлишан, Свињар, Гулејца, Шафкулец, Сува Ливада, Под Лозја, Падарник, Брца, Равниште, Смолевско, Стар Забел, Средно Брдо, Магарешки Ливади, Манастирски Забел, Марково Кале, Шабаница и Неолица.<ref name=":0" /> Селото има 17 маала, чии имиња ги носат имињата на поглавните или постарите родови: Јосифовско, Ѓоревско, Балтановско Маало и други. Маалата не се оддалечени многу едно од друго.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Чешми низ селото"> Податотека:Чешма во Буково 2.jpg| Податотека:Чешма во Буково 3.jpg| Податотека:Чешма во Буково.jpg| </gallery> == Историја == [[Податотека:Bukovo-Bitolsko.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото (1918 г.)]] [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|300п|десно|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Се верува дека селото е постаро од Битола, па затоа во него има староседелци и постари доселеници кои не знаат од каде се доселени. Буковскиот атар во минатото бил многу простран и се протегал сѐ до житниот пазар во Битола. На местото на битолските касарни, буковчани имале ниви со [[коноп]]. Подоцна, селскиот атар бил намален.<ref name=":0" /> Како легенда се пренесува дека првите семејства биле населени од изгореното село Неољани (многу одамна), што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково кај Стар Забел и Неолица,<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref> покрај реката Киндирка, што се создава од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која не постојат податоци. Се претпоставува дека Горното Десно Маало на Буково било населувано и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неготово Долно Маало било населено од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото.<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref> Во еден пишан документ, Буково се споменуван во периодот 1650 и 1750 година.<ref name=":0" /> Буково е познато и големо битолско село, во кое цело време живеело македонско население. Поради близината на битола и под влијание на школите и црквата, до завршувањето на отоманската власт во селото често мештаните се изјаснувале како Грци. Меѓу битолските Грци и Власи имало и погрчени или власизирани словенски родови доселени од Буково.<ref name=":0" /> Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „[[Цариградски весник]]“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името '''Манастир и Буково''', а не Битола кое е непознато име во историските извори.<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref> Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов-Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан).<ref name="ReferenceB"/> Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манастир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во тоа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да остане со нашите пергаменти. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав).<ref name="ReferenceB"/> Во својот најсветол период Буково имало 5.000 жители, а училиштето над 600 ученици. Во [[Кралство Југославија|Кралска Југославија]], Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото, која е подигната во чест на убиените во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Архитектурата низ селото"> Податотека:Староградска архитектура во Буково (3).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (2).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (1).jpg| Податотека:Куќа во Буково.jpg| Податотека:Куќи во Буково.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско село. Според истражувањата од 1951 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Брутови (7 к.), Лингурвовци (5 к.), Кушовци (5 к.), Калиновци (5 к.), Сејидови (4 к.), Кирковци (4 к.), Бојлевци (4 к.), Мафиљови (4 к.), Мандровци (3 к.), Босилковци (2 к.), Каракачови (2 к.), Канџевци (2 к.), Прчови (2 к.), Папазо (1 к.), Кушарија (1 к.), Пустарака (1 к.), Секуловци (1 к.) и Костови (1 к.)'' * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци (21 к.), Мачковци (16 к.), Вркљевци (8 к.), Јосифовци (4 к.), Бучкови (4 к.), Кочовци (4 к.), Трпчевци (4 к.), Зенговци (4 к.), Маневи (3 к.), Ноачевци (3 к.), Соклевци (3 к.), Попови (2 к.), Кунови (2 к.), Цилеви (2 к.), Мицеви (2 к.), Бегајци (2 к.), Лазаровци (1 к.), Крагујевци (1 к.), Цицковци (13 к.), Зипевци (7 к.), Сивкарови (5 к.), Кимеви (4 к.), Пачковци (4 к.), Мондови (4 к.), Недевци (3 к.), Дакови (3 к.), Рапешови (3 к.), Зинзови (3 к.), Станкови (2 к.), Фиџови (2 к.), Чорбеви (1 к.), Бабкини (1 к.), Балтовци (12 к.), Јаревци (11 к.), Поповци (10 к.), Ѓоревци (6 к.), Главевци (6 к.), Гамчевци (4 к.), Кабревци (4 к.), Бимбиловци (3 к.), Сељанковци (3 к.), Чукалевци (3 к.), Шикови (3 к.), Баџовци (3 к.), Фудла (2 к.), Мурџеви (2 к.), Штраклеви (2 к.), Чачови (2 к.), Долино (1 к.), Таушанови (1 к.), Војче (1 к.), Ушлино (1 к.), Василови (1 к.), Стареи (1 к.), Брајанови (1 к.), Пускуло (1 к.), Јарчеви (1 к.), Брешовци (6 к.), Ќипровци (6 к.), Ѓералови (3 к.), Маљанови (3 к.), Кашови (3 к.), Пуплиови (2 к.), Милевци (2 к.), Пачеви (2 к.), Мусови (2 к.), Танчевци (2 к.), Калчето (1 к.), Кушарија (1 к.), Тумачески (1 к.), Трифуновци (2 к.), Манговци (1 к.), Мандеви (1 к.), Карови (1 к.), Башови (1 к.), Попови (3 к.), Бешлија (1 к.) и Кучкарица (1 к.)'' * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци (16 к.)'' доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]]; ''Мрскови (1 к.)'' доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. == Општествени установи == Во Буково има осумгодишно основно училиште „Коле Канински“, амбуланта, пошта и дом на културата<ref name="ReferenceA"/>. Домот на културата се наоѓа во зградата каде што се наоѓаат и месната заедница и продавницата на сретсело. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Буково:''' *[[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер *[[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] *Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни *[[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Bukovo-Bitola-MK.jpg|мини|300п|десно|Глетка од главната улица на Буково]] [[Податотека:Манастир Буково (Битола).jpg|мини|300п|Буковски манастир, црква „Свето Преображение“, Битолско]] Буковскиот манастир порано бил значаен културен центар во кој монасите преведувале, препишувале и пишувале книги на [[македонски јазик]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] *[[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]]; *[[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]]; *[[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]]; *[[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]]; [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во прирадската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на буково, во границите на градот Битола. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време; == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Иселеништво == Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Моментално во дијаспората има преку 2000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] - [[Соединети Американски Држави|САД]] каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и "Bukovo City". == Занимливости == Буково е светски препознатливо по својот [[црвен пипер]] наречен „[[буковец]]“. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 Село Буково - Крале Марко] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241228081650/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 |date=2024-12-28 }} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] h3t28gxcsttj35kg3n2wh0xo29eg82p 5530302 5530270 2026-03-27T17:39:02Z Ehrlich91 24281 5530302 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] [[Податотека:Традиционална куќа во Буково.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во Буково]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> Селото се наоѓа во непосредна близина на Битола, на допирот на планинското земјиште, погодно за обработување, на исток и падините на Баба Планина, погодни за сточарство и шумарство, на запад. Секој дел од атарот има извор, а дел од нив се именувани како: Сина Вода, Царев Кладенец, Баџоа Млака и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=219-221|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Мулојца, Јанојца, Падиње, Краварско, Честур, Кутлишан, Свињар, Гулејца, Шафкулец, Сува Ливада, Под Лозја, Падарник, Брца, Равниште, Смолевско, Стар Забел, Средно Брдо, Магарешки Ливади, Манастирски Забел, Марково Кале, Шабаница и Неолица.<ref name=":0" /> Селото има 17 маала, чии имиња ги носат имињата на поглавните или постарите родови: Јосифовско, Ѓоревско, Балтановско Маало и други. Маалата не се оддалечени многу едно од друго.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Чешми низ селото"> Податотека:Чешма во Буково 2.jpg| Податотека:Чешма во Буково 3.jpg| Податотека:Чешма во Буково.jpg| </gallery> == Историја == [[Податотека:Bukovo-Bitolsko.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото (1918 г.)]] [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|300п|десно|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Се верува дека селото е постаро од Битола, па затоа во него има староседелци и постари доселеници кои не знаат од каде се доселени. Буковскиот атар во минатото бил многу простран и се протегал сѐ до житниот пазар во Битола. На местото на битолските касарни, буковчани имале ниви со [[коноп]]. Подоцна, селскиот атар бил намален.<ref name=":0" /> Како легенда се пренесува дека првите семејства биле населени од изгореното село Неољани (многу одамна), што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково кај Стар Забел и Неолица,<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref> покрај реката Киндирка, што се создава од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која не постојат податоци. Се претпоставува дека Горното Десно Маало на Буково било населувано и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неготово Долно Маало било населено од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото.<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref> Во еден пишан документ, Буково се споменуван во периодот 1650 и 1750 година.<ref name=":0" /> Буково е познато и големо битолско село, во кое цело време живеело македонско население. Поради близината на битола и под влијание на школите и црквата, до завршувањето на отоманската власт во селото често мештаните се изјаснувале како Грци. Меѓу битолските Грци и Власи имало и погрчени или власизирани словенски родови доселени од Буково.<ref name=":0" /> Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „[[Цариградски весник]]“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името '''Манастир и Буково''', а не Битола кое е непознато име во историските извори.<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref> Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов-Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан).<ref name="ReferenceB"/> Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манастир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во тоа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да остане со нашите пергаменти. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав).<ref name="ReferenceB"/> Во својот најсветол период Буково имало 5.000 жители, а училиштето над 600 ученици. Во [[Кралство Југославија|Кралска Југославија]], Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото, која е подигната во чест на убиените во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. Главна селска црква е „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитрија]]“, изградена во 1882 година на темели од стара црква, додека над селото се наоѓа познатиот буковски манастир „Св. Преображение“ или „Св. Сотир“, кој бил повторно изграден во {{римски|19}} век<ref name=":0" /> и се смета дека потекнува од {{римски|16}} век.<ref name=":1" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Архитектурата низ селото"> Податотека:Староградска архитектура во Буково (3).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (2).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (1).jpg| Податотека:Куќа во Буково.jpg| Податотека:Куќи во Буково.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Мештаните располагаат со пасишта на Баба Планина, на месностите Шабаница, Неолица и Марково Кале. Тие ги купиле од битолските Турци на крајот на {{римски|19}} век. За делот Неолица, буковчани биле во спор со соседното село [[Лавци (Битолско)|Лавци]].<ref name=":0" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Брутови'' (7 к.), ''Лингурвовци'' (5 к.), ''Кушовци'' (5 к.), ''Калиновци'' (5 к.), ''Сејидови'' (4 к.), ''Кирковци'' (4 к.), ''Бојлевци'' (4 к.), ''Мафиљови'' (4 к.), ''Мандровци'' (3 к.), ''Босилковци'' (2 к.), ''Каракачови'' (2 к.), ''Канџевци'' (2 к.), ''Прчови'' (2 к.), ''Папазо'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Пустарака'' (1 к.), ''Секуловци'' (1 к.) и ''Костови'' (1 к.). * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци'' (21 к.), ''Мачковци'' (16 к.), ''Вркљевци'' (8 к.), ''Јосифовци'' (4 к.), ''Бучкови'' (4 к.), ''Кочовци'' (4 к.), ''Трпчевци'' (4 к.), ''Зенговци'' (4 к.), ''Маневи'' (3 к.), ''Ноачевци'' (3 к.), ''Соклевци'' (3 к.), ''Попови'' (2 к.), ''Кунови'' (2 к.), ''Цилеви'' (2 к.), ''Мицеви'' (2 к.), ''Бегајци'' (2 к.), ''Лазаровци'' (1 к.), ''Крагујевци'' (1 к.), ''Цицковци'' (13 к.), ''Зипевци'' (7 к.), ''Сивкарови'' (5 к.), ''Кимеви'' (4 к.), ''Пачковци'' (4 к.), ''Мондови'' (4 к.), ''Недевци'' (3 к.), ''Дакови'' (3 к.), ''Рапешови'' (3 к.), ''Зинзови'' (3 к.), ''Станкови'' (2 к.), ''Фиџови'' (2 к.), ''Чорбеви'' (1 к.), ''Бабкини'' (1 к.), ''Балтовци'' (12 к.), ''Јаревци'' (11 к.), ''Поповци'' (10 к.), ''Ѓоревци'' (6 к.), ''Главевци'' (6 к.), ''Гамчевци'' (4 к.), ''Кабревци'' (4 к.), ''Бимбиловци'' (3 к.), ''Сељанковци'' (3 к.), ''Чукалевци'' (3 к.), ''Шикови'' (3 к.), ''Баџовци'' (3 к.), ''Фудла'' (2 к.), ''Мурџеви'' (2 к.), ''Штраклеви'' (2 к.), ''Чачови'' (2 к.), ''Долино'' (1 к.), ''Таушанови'' (1 к.), ''Војче'' (1 к.), ''Ушлино'' (1 к.), ''Василови'' (1 к.), ''Стареи'' (1 к.), ''Брајанови'' (1 к.), ''Пускуло'' (1 к.), ''Јарчеви'' (1 к.), ''Брешовци'' (6 к.), ''Ќипровци'' (6 к.), ''Ѓералови'' (3 к.), ''Маљанови'' (3 к.), ''Кашови'' (3 к.), ''Пуплиови'' (2 к.), ''Милевци'' (2 к.), ''Пачеви'' (2 к.), ''Мусови'' (2 к.), ''Танчевци'' (2 к.), ''Калчето'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Тумачески'' (1 к.), ''Трифуновци'' (2 к.), ''Манговци'' (1 к.), ''Мандеви'' (1 к.), ''Карови'' (1 к.), ''Башови'' (1 к.), ''Попови'' (3 к.), ''Бешлија'' (1 к.) и ''Кучкарица'' (1 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци'' (16 к.), доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]] и ''Мрскови'' (1 к.), доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. === Иселеништво === Се знае за следниве иселени родови (забележано во 1951 г.): еден род со 35 куќи живее во селото Ембор во Островската Област; ''Трифуновци'' (2 к.) живеат во [[Крстоар]], ''Кипровци'' (1 к.) живеат во [[Оптичари]]; ''Којовски'' (2 к.) и ''Ѓераловци'' (1 к.) живеат во [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]].<ref name=":0" /> Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји.<ref name=":1" /> Моментално во дијаспората има преку 2.000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] ([[Соединети Американски Држави|САД]]) каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и „Буково Сити“.<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Буково|Подрачното основно училиште „Коле Канински“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]] (во минатото било централно осумгодишно училиште) * Поранешна здравствена амбуланта * Поранешна пошта * Задружен дом (во него се наоѓаат месната заедница и продавницата) <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Општествени установи низ селото"> Податотека:Задружен дом во Буково.jpg|Задружниот дом во селото Податотека:ОУ „Коле Канински“ - Буково.jpg|Основното училиште </gallery> == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Буково:''' *[[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер *[[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] *Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни *[[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Bukovo-Bitola-MK.jpg|мини|300п|десно|Глетка од главната улица на Буково]] [[Податотека:Манастир Буково (Битола).jpg|мини|300п|Буковски манастир, црква „Свето Преображение“, Битолско]] Буковскиот манастир порано бил значаен културен центар во кој монасите преведувале, препишувале и пишувале книги на [[македонски јазик]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] *[[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]]; *[[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]]; *[[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]]; *[[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]]; [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во прирадската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на буково, во границите на градот Битола. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време; == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Занимливости == Буково е светски препознатливо по својот [[црвен пипер]] наречен „[[буковец]]“. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 Село Буково - Крале Марко] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241228081650/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=5FEE8AC51452CC4397EE488572040E59 |date=2024-12-28 }} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 13b9e3hvgpxmbnol3jeptn32cgc4if8 5530317 5530302 2026-03-27T18:06:58Z Ehrlich91 24281 5530317 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] [[Податотека:Традиционална куќа во Буково.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во Буково]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> Селото се наоѓа во непосредна близина на Битола, на допирот на планинското земјиште, погодно за обработување, на исток и падините на Баба Планина, погодни за сточарство и шумарство, на запад. Секој дел од атарот има извор, а дел од нив се именувани како: Сина Вода, Царев Кладенец, Баџоа Млака и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=219-221|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Мулојца, Јанојца, Падиње, Краварско, Честур, Кутлишан, Свињар, Гулејца, Шафкулец, Сува Ливада, Под Лозја, Падарник, Брца, Равниште, Смолевско, Стар Забел, Средно Брдо, Магарешки Ливади, Манастирски Забел, Марково Кале, Шабаница и Неолица.<ref name=":0" /> Селото има 17 маала, чии имиња ги носат имињата на поглавните или постарите родови: Јосифовско, Ѓоревско, Балтановско Маало и други. Маалата не се оддалечени многу едно од друго.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Чешми низ селото"> Податотека:Чешма во Буково 2.jpg| Податотека:Чешма во Буково 3.jpg| Податотека:Чешма во Буково.jpg| </gallery> == Историја == [[Податотека:Bukovo-Bitolsko.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото (1918 г.)]] [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|300п|десно|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Се верува дека селото е постаро од Битола, па затоа во него има староседелци и постари доселеници кои не знаат од каде се доселени. Буковскиот атар во минатото бил многу простран и се протегал сѐ до житниот пазар во Битола. На местото на битолските касарни, буковчани имале ниви со [[коноп]]. Подоцна, селскиот атар бил намален.<ref name=":0" /> Како легенда се пренесува дека првите семејства биле населени од изгореното село Неољани (многу одамна), што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково кај Стар Забел и Неолица,<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref> покрај реката Киндирка, што се создава од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која не постојат податоци. Се претпоставува дека Горното Десно Маало на Буково било населувано и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неготово Долно Маало било населено од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото.<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref> Во еден пишан документ, Буково се споменуван во периодот 1650 и 1750 година.<ref name=":0" /> Буково е познато и големо битолско село, во кое цело време живеело македонско население. Поради близината на битола и под влијание на школите и црквата, до завршувањето на отоманската власт во селото често мештаните се изјаснувале како Грци. Меѓу битолските Грци и Власи имало и погрчени или власизирани словенски родови доселени од Буково.<ref name=":0" /> Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „[[Цариградски весник]]“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името '''Манастир и Буково''', а не Битола кое е непознато име во историските извори.<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref> Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов-Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан).<ref name="ReferenceB"/> Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манастир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во тоа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да остане со нашите пергаменти. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав).<ref name="ReferenceB"/> Во својот најсветол период Буково имало 5.000 жители, а училиштето над 600 ученици. Во [[Кралство Југославија|Кралска Југославија]], Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото, која е подигната во чест на убиените во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. Главна селска црква е „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитрија]]“, изградена во 1882 година на темели од стара црква, додека над селото се наоѓа познатиот буковски манастир „Св. Преображение“ или „Св. Сотир“, кој бил повторно изграден во {{римски|19}} век<ref name=":0" /> и се смета дека потекнува од {{римски|16}} век.<ref name=":1" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Архитектурата низ селото"> Податотека:Староградска архитектура во Буково (3).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (2).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (1).jpg| Податотека:Куќа во Буково.jpg| Податотека:Куќи во Буково.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Мештаните располагаат со пасишта на Баба Планина, на месностите Шабаница, Неолица и Марково Кале. Тие ги купиле од битолските Турци на крајот на {{римски|19}} век. За делот Неолица, буковчани биле во спор со соседното село [[Лавци (Битолско)|Лавци]].<ref name=":0" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Брутови'' (7 к.), ''Лингурвовци'' (5 к.), ''Кушовци'' (5 к.), ''Калиновци'' (5 к.), ''Сејидови'' (4 к.), ''Кирковци'' (4 к.), ''Бојлевци'' (4 к.), ''Мафиљови'' (4 к.), ''Мандровци'' (3 к.), ''Босилковци'' (2 к.), ''Каракачови'' (2 к.), ''Канџевци'' (2 к.), ''Прчови'' (2 к.), ''Папазо'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Пустарака'' (1 к.), ''Секуловци'' (1 к.) и ''Костови'' (1 к.). * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци'' (21 к.), ''Мачковци'' (16 к.), ''Вркљевци'' (8 к.), ''Јосифовци'' (4 к.), ''Бучкови'' (4 к.), ''Кочовци'' (4 к.), ''Трпчевци'' (4 к.), ''Зенговци'' (4 к.), ''Маневи'' (3 к.), ''Ноачевци'' (3 к.), ''Соклевци'' (3 к.), ''Попови'' (2 к.), ''Кунови'' (2 к.), ''Цилеви'' (2 к.), ''Мицеви'' (2 к.), ''Бегајци'' (2 к.), ''Лазаровци'' (1 к.), ''Крагујевци'' (1 к.), ''Цицковци'' (13 к.), ''Зипевци'' (7 к.), ''Сивкарови'' (5 к.), ''Кимеви'' (4 к.), ''Пачковци'' (4 к.), ''Мондови'' (4 к.), ''Недевци'' (3 к.), ''Дакови'' (3 к.), ''Рапешови'' (3 к.), ''Зинзови'' (3 к.), ''Станкови'' (2 к.), ''Фиџови'' (2 к.), ''Чорбеви'' (1 к.), ''Бабкини'' (1 к.), ''Балтовци'' (12 к.), ''Јаревци'' (11 к.), ''Поповци'' (10 к.), ''Ѓоревци'' (6 к.), ''Главевци'' (6 к.), ''Гамчевци'' (4 к.), ''Кабревци'' (4 к.), ''Бимбиловци'' (3 к.), ''Сељанковци'' (3 к.), ''Чукалевци'' (3 к.), ''Шикови'' (3 к.), ''Баџовци'' (3 к.), ''Фудла'' (2 к.), ''Мурџеви'' (2 к.), ''Штраклеви'' (2 к.), ''Чачови'' (2 к.), ''Долино'' (1 к.), ''Таушанови'' (1 к.), ''Војче'' (1 к.), ''Ушлино'' (1 к.), ''Василови'' (1 к.), ''Стареи'' (1 к.), ''Брајанови'' (1 к.), ''Пускуло'' (1 к.), ''Јарчеви'' (1 к.), ''Брешовци'' (6 к.), ''Ќипровци'' (6 к.), ''Ѓералови'' (3 к.), ''Маљанови'' (3 к.), ''Кашови'' (3 к.), ''Пуплиови'' (2 к.), ''Милевци'' (2 к.), ''Пачеви'' (2 к.), ''Мусови'' (2 к.), ''Танчевци'' (2 к.), ''Калчето'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Тумачески'' (1 к.), ''Трифуновци'' (2 к.), ''Манговци'' (1 к.), ''Мандеви'' (1 к.), ''Карови'' (1 к.), ''Башови'' (1 к.), ''Попови'' (3 к.), ''Бешлија'' (1 к.) и ''Кучкарица'' (1 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци'' (16 к.), доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]] и ''Мрскови'' (1 к.), доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. === Иселеништво === Се знае за следниве иселени родови (забележано во 1951 г.): еден род со 35 куќи живее во селото Ембор во Островската Област; ''Трифуновци'' (2 к.) живеат во [[Крстоар]], ''Кипровци'' (1 к.) живеат во [[Оптичари]]; ''Којовски'' (2 к.) и ''Ѓераловци'' (1 к.) живеат во [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]].<ref name=":0" /> Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји.<ref name=":1" /> Моментално во дијаспората има преку 2.000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] ([[Соединети Американски Држави|САД]]) каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и „Буково Сити“.<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Буково|Подрачното основно училиште „Коле Канински“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]] (во минатото било централно осумгодишно училиште) * Поранешна здравствена амбуланта * Поранешна пошта * Задружен дом (во него се наоѓаат месната заедница и продавницата) <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Општествени установи низ селото"> Податотека:Задружен дом во Буково.jpg|Задружниот дом во селото Податотека:ОУ „Коле Канински“ - Буково.jpg|Основното училиште </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Буково било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1957 до 1965 година, селото најпрвин било дел од тогашната општина Бистрица, но подоцна било припоено кон Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото било во рамките на тогашната општина Бистрица. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Буково, во која покрај селото Буково се наоѓале селата Бистрица, Злокуќани, Кравари, Крстоар и Орехово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Буково, во која влегувале селата Буково и Орехово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Буково.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] [[Податотека:Црква „Св. Преображение“ - Буково 2.jpg|мини|300п|десно|Манастирската црква „Св. Преображение“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|25}}</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; и *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]] — помала селска црква помеѓу селото и Буковски Ливади; * [[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир „Св. Преображение“; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — главна манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; и * [[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква во самото село. [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во приградската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на Буково, во границите на градот Битола. ;Манастири * [[Буковски манастир „Св. Преображение“]] — голем средновековен манастир над селото; и * [[Буковски манастир „Вознесение Христово“]] — помал манастир над селото, на патот за Орехово. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] — параклис пред влезот во Буковскиот манастир „Св. Преображение“; **Во рамки на манастирот „Вознесение Христово“ се наоѓаат повеќе параклиси: „Св. Ана“, „Св. Атанасиј“, „Св. Јоаким, Меркуриј и Григориј“, „Св. Катерина“, „Св. Петар и Павле“ и „Св. Теодора“. ;Споменици * Спомен-плоча на селската чешма во чест на НОБ ;Реки * Стара Река — река низ селото; и * Киндарка — река низ селото. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ во селото Буково (3).jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково 15.jpg|Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ во Буково.jpg|Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково.jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Буково 4.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Параклис „Св. Недела“ - Буково.jpg|Параклисот „Св. Недела“ </gallery> == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Личности == ;Родени во или по потекло од Буково * [[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер * [[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] * Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни * [[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Selo Bukovo panorama (Bitola).jpg|Панорама на селото Податотека:Автобуска постојка во Буково.jpg|Автобуска постојка Податотека:Игралиште во Буково.jpg|Игралиште во селото Податотека:Мост во Буково.jpg|Мост во селото Податотека:Парк во селото Буково.jpg|Парк во селото Податотека:Поглед во Буково.jpg|Поглед во селото Податотека:Поглед на куќи во Буково.jpg|Поглед на куќи во селото Податотека:Сретсело на Буково.jpg|Сретселото Податотека:Сретселото во Буково.jpg|Поглед во Буково Податотека:Стара Река низ Буково.jpg|Стара Река низ Буково </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bukovo, Bitola|Буково}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] lmkfazxuwc13i5xbvae2xx4p60cau1h 5530365 5530317 2026-03-27T19:21:30Z Ehrlich91 24281 /* Културни и природни знаменитости */ 5530365 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] [[Податотека:Традиционална куќа во Буково.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во Буково]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> Селото се наоѓа во непосредна близина на Битола, на допирот на планинското земјиште, погодно за обработување, на исток и падините на Баба Планина, погодни за сточарство и шумарство, на запад. Секој дел од атарот има извор, а дел од нив се именувани како: Сина Вода, Царев Кладенец, Баџоа Млака и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=219-221|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Мулојца, Јанојца, Падиње, Краварско, Честур, Кутлишан, Свињар, Гулејца, Шафкулец, Сува Ливада, Под Лозја, Падарник, Брца, Равниште, Смолевско, Стар Забел, Средно Брдо, Магарешки Ливади, Манастирски Забел, Марково Кале, Шабаница и Неолица.<ref name=":0" /> Селото има 17 маала, чии имиња ги носат имињата на поглавните или постарите родови: Јосифовско, Ѓоревско, Балтановско Маало и други. Маалата не се оддалечени многу едно од друго.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Чешми низ селото"> Податотека:Чешма во Буково 2.jpg| Податотека:Чешма во Буково 3.jpg| Податотека:Чешма во Буково.jpg| </gallery> == Историја == [[Податотека:Bukovo-Bitolsko.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото (1918 г.)]] [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|300п|десно|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Се верува дека селото е постаро од Битола, па затоа во него има староседелци и постари доселеници кои не знаат од каде се доселени. Буковскиот атар во минатото бил многу простран и се протегал сѐ до житниот пазар во Битола. На местото на битолските касарни, буковчани имале ниви со [[коноп]]. Подоцна, селскиот атар бил намален.<ref name=":0" /> Како легенда се пренесува дека првите семејства биле населени од изгореното село Неољани (многу одамна), што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково кај Стар Забел и Неолица,<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref> покрај реката Киндирка, што се создава од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која не постојат податоци. Се претпоставува дека Горното Десно Маало на Буково било населувано и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неготово Долно Маало било населено од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото.<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref> Во еден пишан документ, Буково се споменуван во периодот 1650 и 1750 година.<ref name=":0" /> Буково е познато и големо битолско село, во кое цело време живеело македонско население. Поради близината на битола и под влијание на школите и црквата, до завршувањето на отоманската власт во селото често мештаните се изјаснувале како Грци. Меѓу битолските Грци и Власи имало и погрчени или власизирани словенски родови доселени од Буково.<ref name=":0" /> Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „[[Цариградски весник]]“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името '''Манастир и Буково''', а не Битола кое е непознато име во историските извори.<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref> Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов-Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан).<ref name="ReferenceB"/> Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манастир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во тоа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да остане со нашите пергаменти. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав).<ref name="ReferenceB"/> Во својот најсветол период Буково имало 5.000 жители, а училиштето над 600 ученици. Во [[Кралство Југославија|Кралска Југославија]], Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото, која е подигната во чест на убиените во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. Главна селска црква е „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитрија]]“, изградена во 1882 година на темели од стара црква, додека над селото се наоѓа познатиот буковски манастир „Св. Преображение“ или „Св. Сотир“, кој бил повторно изграден во {{римски|19}} век<ref name=":0" /> и се смета дека потекнува од {{римски|16}} век.<ref name=":1" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Архитектурата низ селото"> Податотека:Староградска архитектура во Буково (3).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (2).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (1).jpg| Податотека:Куќа во Буково.jpg| Податотека:Куќи во Буково.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Мештаните располагаат со пасишта на Баба Планина, на месностите Шабаница, Неолица и Марково Кале. Тие ги купиле од битолските Турци на крајот на {{римски|19}} век. За делот Неолица, буковчани биле во спор со соседното село [[Лавци (Битолско)|Лавци]].<ref name=":0" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Брутови'' (7 к.), ''Лингурвовци'' (5 к.), ''Кушовци'' (5 к.), ''Калиновци'' (5 к.), ''Сејидови'' (4 к.), ''Кирковци'' (4 к.), ''Бојлевци'' (4 к.), ''Мафиљови'' (4 к.), ''Мандровци'' (3 к.), ''Босилковци'' (2 к.), ''Каракачови'' (2 к.), ''Канџевци'' (2 к.), ''Прчови'' (2 к.), ''Папазо'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Пустарака'' (1 к.), ''Секуловци'' (1 к.) и ''Костови'' (1 к.). * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци'' (21 к.), ''Мачковци'' (16 к.), ''Вркљевци'' (8 к.), ''Јосифовци'' (4 к.), ''Бучкови'' (4 к.), ''Кочовци'' (4 к.), ''Трпчевци'' (4 к.), ''Зенговци'' (4 к.), ''Маневи'' (3 к.), ''Ноачевци'' (3 к.), ''Соклевци'' (3 к.), ''Попови'' (2 к.), ''Кунови'' (2 к.), ''Цилеви'' (2 к.), ''Мицеви'' (2 к.), ''Бегајци'' (2 к.), ''Лазаровци'' (1 к.), ''Крагујевци'' (1 к.), ''Цицковци'' (13 к.), ''Зипевци'' (7 к.), ''Сивкарови'' (5 к.), ''Кимеви'' (4 к.), ''Пачковци'' (4 к.), ''Мондови'' (4 к.), ''Недевци'' (3 к.), ''Дакови'' (3 к.), ''Рапешови'' (3 к.), ''Зинзови'' (3 к.), ''Станкови'' (2 к.), ''Фиџови'' (2 к.), ''Чорбеви'' (1 к.), ''Бабкини'' (1 к.), ''Балтовци'' (12 к.), ''Јаревци'' (11 к.), ''Поповци'' (10 к.), ''Ѓоревци'' (6 к.), ''Главевци'' (6 к.), ''Гамчевци'' (4 к.), ''Кабревци'' (4 к.), ''Бимбиловци'' (3 к.), ''Сељанковци'' (3 к.), ''Чукалевци'' (3 к.), ''Шикови'' (3 к.), ''Баџовци'' (3 к.), ''Фудла'' (2 к.), ''Мурџеви'' (2 к.), ''Штраклеви'' (2 к.), ''Чачови'' (2 к.), ''Долино'' (1 к.), ''Таушанови'' (1 к.), ''Војче'' (1 к.), ''Ушлино'' (1 к.), ''Василови'' (1 к.), ''Стареи'' (1 к.), ''Брајанови'' (1 к.), ''Пускуло'' (1 к.), ''Јарчеви'' (1 к.), ''Брешовци'' (6 к.), ''Ќипровци'' (6 к.), ''Ѓералови'' (3 к.), ''Маљанови'' (3 к.), ''Кашови'' (3 к.), ''Пуплиови'' (2 к.), ''Милевци'' (2 к.), ''Пачеви'' (2 к.), ''Мусови'' (2 к.), ''Танчевци'' (2 к.), ''Калчето'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Тумачески'' (1 к.), ''Трифуновци'' (2 к.), ''Манговци'' (1 к.), ''Мандеви'' (1 к.), ''Карови'' (1 к.), ''Башови'' (1 к.), ''Попови'' (3 к.), ''Бешлија'' (1 к.) и ''Кучкарица'' (1 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци'' (16 к.), доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]] и ''Мрскови'' (1 к.), доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. === Иселеништво === Се знае за следниве иселени родови (забележано во 1951 г.): еден род со 35 куќи живее во селото Ембор во Островската Област; ''Трифуновци'' (2 к.) живеат во [[Крстоар]], ''Кипровци'' (1 к.) живеат во [[Оптичари]]; ''Којовски'' (2 к.) и ''Ѓераловци'' (1 к.) живеат во [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]].<ref name=":0" /> Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји.<ref name=":1" /> Моментално во дијаспората има преку 2.000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] ([[Соединети Американски Држави|САД]]) каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и „Буково Сити“.<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Буково|Подрачното основно училиште „Коле Канински“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]] (во минатото било централно осумгодишно училиште) * Поранешна здравствена амбуланта * Поранешна пошта * Задружен дом (во него се наоѓаат месната заедница и продавницата) <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Општествени установи низ селото"> Податотека:Задружен дом во Буково.jpg|Задружниот дом во селото Податотека:ОУ „Коле Канински“ - Буково.jpg|Основното училиште </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Буково било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1957 до 1965 година, селото најпрвин било дел од тогашната општина Бистрица, но подоцна било припоено кон Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото било во рамките на тогашната општина Бистрица. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Буково, во која покрај селото Буково се наоѓале селата Бистрица, Злокуќани, Кравари, Крстоар и Орехово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Буково, во која влегувале селата Буково и Орехово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Буково.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] [[Податотека:Црква „Св. Преображение“ - Буково 2.jpg|мини|300п|десно|Манастирската црква „Св. Преображение“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|25}}</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; и *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]] — помала селска црква помеѓу селото и Буковски Ливади; * [[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир „Св. Преображение“; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — главна манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; и * [[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква во самото село. [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во приградската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на Буково, во границите на градот Битола. ;Манастири * [[Буковски манастир „Св. Преображение“]] — голем средновековен манастир над селото; и * [[Буковски манастир „Вознесение Христово“]] — помал манастир над селото, на патот за Орехово. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] — параклис пред влезот во Буковскиот манастир „Св. Преображение“; **Во рамки на манастирот „Вознесение Христово“ се наоѓаат повеќе параклиси: „Св. Ана“, „Св. Атанасиј“, „Св. Јоаким, Меркуриј и Григориј“, „Св. Катерина“, „Св. Петар и Павле“ и „Св. Теодора“. ;Споменици * Спомен-плоча на селската чешма во чест на НОБ ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=68}}</ref> * [[Стара Река (Бабина)|Стара Река]] — река низ селото; и * Киндарка — река низ селото. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ во селото Буково (3).jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково 15.jpg|Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ во Буково.jpg|Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково.jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Буково 4.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Параклис „Св. Недела“ - Буково.jpg|Параклисот „Св. Недела“ </gallery> == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Личности == ;Родени во или по потекло од Буково * [[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер * [[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] * Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни * [[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Selo Bukovo panorama (Bitola).jpg|Панорама на селото Податотека:Автобуска постојка во Буково.jpg|Автобуска постојка Податотека:Игралиште во Буково.jpg|Игралиште во селото Податотека:Мост во Буково.jpg|Мост во селото Податотека:Парк во селото Буково.jpg|Парк во селото Податотека:Поглед во Буково.jpg|Поглед во селото Податотека:Поглед на куќи во Буково.jpg|Поглед на куќи во селото Податотека:Сретсело на Буково.jpg|Сретселото Податотека:Сретселото во Буково.jpg|Поглед во Буково Податотека:Стара Река низ Буково.jpg|Стара Река низ Буково </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bukovo, Bitola|Буково}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] nj9gjuxn66o7fxtnbtrankyn24pwv0d 5530369 5530365 2026-03-27T19:22:28Z Ehrlich91 24281 /* Надворешни врски */ 5530369 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] [[Податотека:Традиционална куќа во Буково.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во Буково]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> Селото се наоѓа во непосредна близина на Битола, на допирот на планинското земјиште, погодно за обработување, на исток и падините на Баба Планина, погодни за сточарство и шумарство, на запад. Секој дел од атарот има извор, а дел од нив се именувани како: Сина Вода, Царев Кладенец, Баџоа Млака и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=219-221|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Мулојца, Јанојца, Падиње, Краварско, Честур, Кутлишан, Свињар, Гулејца, Шафкулец, Сува Ливада, Под Лозја, Падарник, Брца, Равниште, Смолевско, Стар Забел, Средно Брдо, Магарешки Ливади, Манастирски Забел, Марково Кале, Шабаница и Неолица.<ref name=":0" /> Селото има 17 маала, чии имиња ги носат имињата на поглавните или постарите родови: Јосифовско, Ѓоревско, Балтановско Маало и други. Маалата не се оддалечени многу едно од друго.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Чешми низ селото"> Податотека:Чешма во Буково 2.jpg| Податотека:Чешма во Буково 3.jpg| Податотека:Чешма во Буково.jpg| </gallery> == Историја == [[Податотека:Bukovo-Bitolsko.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото (1918 г.)]] [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|300п|десно|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Се верува дека селото е постаро од Битола, па затоа во него има староседелци и постари доселеници кои не знаат од каде се доселени. Буковскиот атар во минатото бил многу простран и се протегал сѐ до житниот пазар во Битола. На местото на битолските касарни, буковчани имале ниви со [[коноп]]. Подоцна, селскиот атар бил намален.<ref name=":0" /> Како легенда се пренесува дека првите семејства биле населени од изгореното село Неољани (многу одамна), што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково кај Стар Забел и Неолица,<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref> покрај реката Киндирка, што се создава од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која не постојат податоци. Се претпоставува дека Горното Десно Маало на Буково било населувано и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неготово Долно Маало било населено од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото.<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref> Во еден пишан документ, Буково се споменуван во периодот 1650 и 1750 година.<ref name=":0" /> Буково е познато и големо битолско село, во кое цело време живеело македонско население. Поради близината на битола и под влијание на школите и црквата, до завршувањето на отоманската власт во селото често мештаните се изјаснувале како Грци. Меѓу битолските Грци и Власи имало и погрчени или власизирани словенски родови доселени од Буково.<ref name=":0" /> Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „[[Цариградски весник]]“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името '''Манастир и Буково''', а не Битола кое е непознато име во историските извори.<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref> Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов-Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан).<ref name="ReferenceB"/> Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манастир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во тоа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да остане со нашите пергаменти. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав).<ref name="ReferenceB"/> Во својот најсветол период Буково имало 5.000 жители, а училиштето над 600 ученици. Во [[Кралство Југославија|Кралска Југославија]], Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото, која е подигната во чест на убиените во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. Главна селска црква е „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитрија]]“, изградена во 1882 година на темели од стара црква, додека над селото се наоѓа познатиот буковски манастир „Св. Преображение“ или „Св. Сотир“, кој бил повторно изграден во {{римски|19}} век<ref name=":0" /> и се смета дека потекнува од {{римски|16}} век.<ref name=":1" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Архитектурата низ селото"> Податотека:Староградска архитектура во Буково (3).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (2).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (1).jpg| Податотека:Куќа во Буково.jpg| Податотека:Куќи во Буково.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Мештаните располагаат со пасишта на Баба Планина, на месностите Шабаница, Неолица и Марково Кале. Тие ги купиле од битолските Турци на крајот на {{римски|19}} век. За делот Неолица, буковчани биле во спор со соседното село [[Лавци (Битолско)|Лавци]].<ref name=":0" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Брутови'' (7 к.), ''Лингурвовци'' (5 к.), ''Кушовци'' (5 к.), ''Калиновци'' (5 к.), ''Сејидови'' (4 к.), ''Кирковци'' (4 к.), ''Бојлевци'' (4 к.), ''Мафиљови'' (4 к.), ''Мандровци'' (3 к.), ''Босилковци'' (2 к.), ''Каракачови'' (2 к.), ''Канџевци'' (2 к.), ''Прчови'' (2 к.), ''Папазо'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Пустарака'' (1 к.), ''Секуловци'' (1 к.) и ''Костови'' (1 к.). * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци'' (21 к.), ''Мачковци'' (16 к.), ''Вркљевци'' (8 к.), ''Јосифовци'' (4 к.), ''Бучкови'' (4 к.), ''Кочовци'' (4 к.), ''Трпчевци'' (4 к.), ''Зенговци'' (4 к.), ''Маневи'' (3 к.), ''Ноачевци'' (3 к.), ''Соклевци'' (3 к.), ''Попови'' (2 к.), ''Кунови'' (2 к.), ''Цилеви'' (2 к.), ''Мицеви'' (2 к.), ''Бегајци'' (2 к.), ''Лазаровци'' (1 к.), ''Крагујевци'' (1 к.), ''Цицковци'' (13 к.), ''Зипевци'' (7 к.), ''Сивкарови'' (5 к.), ''Кимеви'' (4 к.), ''Пачковци'' (4 к.), ''Мондови'' (4 к.), ''Недевци'' (3 к.), ''Дакови'' (3 к.), ''Рапешови'' (3 к.), ''Зинзови'' (3 к.), ''Станкови'' (2 к.), ''Фиџови'' (2 к.), ''Чорбеви'' (1 к.), ''Бабкини'' (1 к.), ''Балтовци'' (12 к.), ''Јаревци'' (11 к.), ''Поповци'' (10 к.), ''Ѓоревци'' (6 к.), ''Главевци'' (6 к.), ''Гамчевци'' (4 к.), ''Кабревци'' (4 к.), ''Бимбиловци'' (3 к.), ''Сељанковци'' (3 к.), ''Чукалевци'' (3 к.), ''Шикови'' (3 к.), ''Баџовци'' (3 к.), ''Фудла'' (2 к.), ''Мурџеви'' (2 к.), ''Штраклеви'' (2 к.), ''Чачови'' (2 к.), ''Долино'' (1 к.), ''Таушанови'' (1 к.), ''Војче'' (1 к.), ''Ушлино'' (1 к.), ''Василови'' (1 к.), ''Стареи'' (1 к.), ''Брајанови'' (1 к.), ''Пускуло'' (1 к.), ''Јарчеви'' (1 к.), ''Брешовци'' (6 к.), ''Ќипровци'' (6 к.), ''Ѓералови'' (3 к.), ''Маљанови'' (3 к.), ''Кашови'' (3 к.), ''Пуплиови'' (2 к.), ''Милевци'' (2 к.), ''Пачеви'' (2 к.), ''Мусови'' (2 к.), ''Танчевци'' (2 к.), ''Калчето'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Тумачески'' (1 к.), ''Трифуновци'' (2 к.), ''Манговци'' (1 к.), ''Мандеви'' (1 к.), ''Карови'' (1 к.), ''Башови'' (1 к.), ''Попови'' (3 к.), ''Бешлија'' (1 к.) и ''Кучкарица'' (1 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци'' (16 к.), доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]] и ''Мрскови'' (1 к.), доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. === Иселеништво === Се знае за следниве иселени родови (забележано во 1951 г.): еден род со 35 куќи живее во селото Ембор во Островската Област; ''Трифуновци'' (2 к.) живеат во [[Крстоар]], ''Кипровци'' (1 к.) живеат во [[Оптичари]]; ''Којовски'' (2 к.) и ''Ѓераловци'' (1 к.) живеат во [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]].<ref name=":0" /> Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји.<ref name=":1" /> Моментално во дијаспората има преку 2.000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] ([[Соединети Американски Држави|САД]]) каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и „Буково Сити“.<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Буково|Подрачното основно училиште „Коле Канински“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]] (во минатото било централно осумгодишно училиште) * Поранешна здравствена амбуланта * Поранешна пошта * Задружен дом (во него се наоѓаат месната заедница и продавницата) <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Општествени установи низ селото"> Податотека:Задружен дом во Буково.jpg|Задружниот дом во селото Податотека:ОУ „Коле Канински“ - Буково.jpg|Основното училиште </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Буково било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1957 до 1965 година, селото најпрвин било дел од тогашната општина Бистрица, но подоцна било припоено кон Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото било во рамките на тогашната општина Бистрица. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Буково, во која покрај селото Буково се наоѓале селата Бистрица, Злокуќани, Кравари, Крстоар и Орехово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Буково, во која влегувале селата Буково и Орехово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Буково.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] [[Податотека:Црква „Св. Преображение“ - Буково 2.jpg|мини|300п|десно|Манастирската црква „Св. Преображение“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|25}}</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; и *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]] — помала селска црква помеѓу селото и Буковски Ливади; * [[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир „Св. Преображение“; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — главна манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; и * [[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква во самото село. [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во приградската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на Буково, во границите на градот Битола. ;Манастири * [[Буковски манастир „Св. Преображение“]] — голем средновековен манастир над селото; и * [[Буковски манастир „Вознесение Христово“]] — помал манастир над селото, на патот за Орехово. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] — параклис пред влезот во Буковскиот манастир „Св. Преображение“; **Во рамки на манастирот „Вознесение Христово“ се наоѓаат повеќе параклиси: „Св. Ана“, „Св. Атанасиј“, „Св. Јоаким, Меркуриј и Григориј“, „Св. Катерина“, „Св. Петар и Павле“ и „Св. Теодора“. ;Споменици * Спомен-плоча на селската чешма во чест на НОБ ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=68}}</ref> * [[Стара Река (Бабина)|Стара Река]] — река низ селото; и * Киндарка — река низ селото. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ во селото Буково (3).jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково 15.jpg|Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ во Буково.jpg|Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково.jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Буково 4.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Параклис „Св. Недела“ - Буково.jpg|Параклисот „Св. Недела“ </gallery> == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Личности == ;Родени во или по потекло од Буково * [[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер * [[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] * Панде Коминовски - Пашата - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни * [[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Selo Bukovo panorama (Bitola).jpg|Панорама на селото Податотека:Автобуска постојка во Буково.jpg|Автобуска постојка Податотека:Игралиште во Буково.jpg|Игралиште во селото Податотека:Мост во Буково.jpg|Мост во селото Податотека:Парк во селото Буково.jpg|Парк во селото Податотека:Поглед во Буково.jpg|Поглед во селото Податотека:Поглед на куќи во Буково.jpg|Поглед на куќи во селото Податотека:Сретсело на Буково.jpg|Сретселото Податотека:Сретселото во Буково.jpg|Поглед во Буково Податотека:Стара Река низ Буково.jpg|Стара Река низ Буково </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Bukovo, Bitola|Буково}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 7wn3inngumfrj7p3coxhgqdh5h2fe86 0 10815 5530269 5527934 2026-03-27T16:45:00Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5530269 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Страхил Гигов |image = Strahil Gigov.jpg |image_size = 220px |caption = |order = |office = Министер на градежите |term_start = 19 ноември 1947 |term_end = 26 октомври 1948 |predecessor = [[Тоде Ношпал]] |successor3 = [[Живко Брајковски]] |birth_date = {{Birth date|1909|09|16|df=y}} |birth_place = [[Велес]], [[Косовски Вилает]], [[Османлиско Царство]] |death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1999|05|19|1909|09|16}} |death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] |other_names = |movement = |alma_mater = |occupation = |profession = |religion = |awards = [[Податотека:Order of the National Hero - ribbon.svg|20px]] [[Орден на народен херој]] |signature = Strahil Gigov signature.svg }} '''Страхил Гигов - Андро''' ([[Велес]], [[16 септември]] [[1909]] - [[Скопје]], [[19 мај]] [[1999]])<ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 355 стр.</ref> ― [[Македонија|македонски]] [[СКМ|комунист]], учесник во [[НОБ]] и висок функционер од [[СР Македонија|времето на комунизмот]]. Носител е на [[Партизанска споменица 1941]] и други високи [[СФРЈ|југословенски]] одликувања, а на [[29 ноември]] [[1953]] е прогласен за [[народен херој на Југославија]].<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 107</ref> ==Животопис== ===Младост=== Страхил Гигов бил роден на 16 септември 1909 година во [[Велес]], тогаш дел од [[Скопски Вилает|Скопскиот Вилает]] на [[Османлиското Царство]], во сиромашно занаетчиско семејство. По завршувањето на основното училиште, се запишал во [[Гимназиско образование во Македонија#Гимназиското образование до осамостојувањето|гимназијата]] во Велес, која морал да ја напушти во трет клас бидејќи немал средства да си го плати образованието. Почнал да учи [[занает]]. Работел во Државната железница во Велес, учејќи го занаетот на металостругар. Тогаш се запознал со постари другари, членови на напредното работничко движење, на кое самиот се приклучил, и набрзо станал еден од неговите најистакнати активисти.<ref>{{наведена книга |title=HEROJI JUGOSLAVENSKE NARODNOOSLOBODILAČKE BORBE 1941. – 1945. |last= |first= |authorlink= |author= |year= |publisher= |location= |isbn= |page=160 |pages=550 |url= |accessdate=27 март 2026}}</ref> === Помеѓу двете светски војни === Гигов станал синдикален активист уште од [[1928]] година. Член на [[КПЈ]] од [[1929]], а на Месниот комитет во [[Велес]] од [[1931]] година. На [[27 декември]] [[1934]] година е уапсен и во јуни [[1935]] година е осуден на три години. Ја издржува целата казна во [[Сремска Митровица]] и е ослободен на [[27 декември]] [[1937]] година.<ref>Страхил Гигов „Сеќавања“, „Наша книга“, Скопје, 1975, 71-72 и 76 стр.</ref> На [[1 декември]] [[1938]] година повторно накратко е уапсен, но поради протестите организирани во Велес, при неговото спроведување во градот, веднаш е ослободен.<ref>Darko Stuparić “Revolucionari i bez funkcija”, “Otokar Keršovani”, Rijeka, 1975, 102 str.</ref> Есента [[1939]] година станува член на [[ПК|Покраинскиот комитет на КПЈ за Македонија]], а летото [[1940]] година уапсен е по третпат. Префрлен е во затвор во [[Белград]], но е ослободен од обвиненијата во септември.<ref>Страхил Гигов „Сеќавања“, „Наша книга“, Скопје, 1975, 154 стр.</ref> Во јануари [[1941]] година е испратен во концентрационен логор кај Меѓуречје, близу [[Ивањица]], каде останува до распуштањето на логорот на [[27 март]] [[1941]] година.<ref>Страхил Гигов „Сеќавања“, „Наша книга“, Скопје, 1975, 158 стр.</ref> === НОВ === Кон крајот на [[1941]] година е секретар на Месниот комитет во Велес. На почетокот на [[1942]] година е секретар на велешкиот Окружен комитет, а во септември 1942 година повторно е избран за член на новиот Покраински комитет. Заедно со [[Светозар Вукмановиќ - Темпо]], [[Кузман Јосифовски - Питу]] и [[Цветко Узуновски]], присуствува на состанокот во [[Тетово]] на [[19 март]] [[1943]] година на кој е формирана [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]] и влегува во нејзиниот прв Централен комитет.<ref>Страхил Гигов „Сеќавања“, „Наша книга“, Скопје, 1975, 252-253 стр.</ref> Член на [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]], на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на Првото заседание на АСНОМ]], негов член и секретар, како и член на [[АВНОЈ]]. Поради неговите активности, окупаторот двапати го осудува на смрт во отсуство. Учествува на Првото заседание на [[АСНОМ]] на [[2 август]] [[1944]] година, на кое е избран за член на [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]]. На [[6 август]] е назначен за повереник за градежништво и соопштенија на Президиумот на АСНОМ, а на [[3 ноември]] за секретар на Президиумот на АСНОМ.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/0B06AFA2DCBB4B42B443C52DC94D844E.pdf |title=Службен весник на федералната единица Македонија во Демократска и Федеративна Југославија, 1/1945, 5 и 49 стр. |accessdate=2011-11-10 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924102748/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/0B06AFA2DCBB4B42B443C52DC94D844E.pdf |url-status=dead }}</ref> На [[14 август]] Президиумот на АСНОМ го избира за член на Комисијата за утврдување на престапите на окупаторите и нивните слуги.<ref>[[s:Решение за именување на Државна комисија при Президиумот на АСНОМ за утврдување на престапите на окупаторите и нивните слуги|Решение за именување на Државна комисија при Президиумот на АСНОМ за утврдување на престапите на окупаторите и нивните слуги]]</ref> === По ослободувањето === [[Податотека:Gigov.JPG|мини|180п|десно|Страхил Гигов]] По Второто заседание на АСНОМ, на [[1 јануари]] [[1945]] година е назначен за повереник за индустрија и занаетчиство,<ref>„Нова Македонија“, 3 јануари 1945 година, 1 стр.</ref> а потоа, при изборот на [[Влада на Македонија од 1945|првата влада на Македонија]], е назначен за министер за индустрија и рударство. На таа функција останува до [[11 февруари]] [[1946]] година,<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/68604F4832664DF89D85F5A68E261ABC.pdf Службен весник на Народна Република Македонија 4/1946, 1 стр.]</ref> по што во август истата година, на Првиот конгрес на [[Сојуз на синдикатите на Македонија|Единствените синдикати на Македонија]], е избран за претседател на Земскиот одбор.<ref>„Прв слободен синдикален конгрес на работниците и наместениците на Македонија“, Скопје, 1946, 138 стр.</ref> На [[19 ноември]] [[1947]] година се враќа во [[Влада на Македонија од декември 1946|Владата на Македонија]] како министер за градежнишво,<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/D7FE3C67B3484079A38B740A891B1C1E.pdf Службен весник на НРМ, 33/1947, 2 стр.]</ref> а на [[26 октомври]] [[1948]] година ја напушта оваа функција и станува претседател на Планската комисија.<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/FE2C3A9E9F6D4AC98CAAF14B382023A9.pdf Службен весник на НРМ, 33/1948, 1 стр.]</ref> На оваа функција останува до [[8 февруари]] [[1950]] година, по што на [[27 април]] истата година е избран за член на Сојузната влада како претседател на Комитетот за неметали.<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/77607F9370714BECB3023311A59F777B.pdf Службен лист на ФНРЈ, 32/1950, 1 стр.]</ref> Во [[Влада на Македонија од 1951|македонската влада]] се враќа следната година, на [[13 април]] [[1951]] година, како министер-претседател на Советот за енергетика, преработувачка и екстрактивна индустрија.<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/966E97A4DCA5455CAE5CEE9C148FE15E.pdf Службен весник на Народна Република Македонија 13/51, 3 стр.]</ref> Набрзо потоа, на [[15 октомври]] истата година е избран за претседател на Президиумот на Народното собрание на НРМ.<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/F20E6D09B8C844EC8056648614A91952.pdf Службен весник на Народна Република Македонија 29/51, 3 стр.]</ref> Бил член и на Претседателството на [[Социјалистичка Република Македонија|СРМ]], а на сојузно ниво неколкупати е биран за член на Централниот комитет на [[Сојузот на комунистите на Југославија]] и на Извршниот комитет на ЦК [[СКМ]], осум години бил член на Сојузниот извршен совет, а потоа бил потпретседател на Сојузното собрание. Бил член и на Советот на федерацијата. == Дела == Страхил Гигов е автор на следниве дела: * „Сеќавања“, 1973 * „Одбрани трудови“, 1979 * „Со сопствени сили“, 1985 == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20071129214256/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2783&stID=56908&pdate=20050613 „Страхил Гигов во куќата на Кочо Рацин“] {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гигов, Страхил}} [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Делегати на Првото заседание на АСНОМ]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] [[Категорија:Јунаци на социјалистичкиот труд]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Делегати на АВНОЈ]] [[Категорија:Делегати на Второто заседание на АСНОМ]] guyzarrx7m7c2z27g2yjkluxy2gbb7y 0 11506 5530507 5486029 2026-03-28T09:29:41Z AStyle 30035 /* Културни и природни знаменитости */ 5530507 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Алинци | општина={{општинскигрб|Општина Прилеп}} | регион=[[Прилепско Поле]] | население=171 | година= 2021 | поштенски број= | надморска височина= 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=32 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=28 | lon_sec=51 | мрежно место= | карта = Алинци во Општина Прилеп.svg }} '''Алинци''' — село во [[Општина Прилеп]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], во рамките на [[Општина Прилеп|Општината Прилеп]]. Селото лежи на надморска височина од 670 метри. Тоа е сместено непосредно до патот [[Прилеп]] - [[Битола]], кој што води преку средината на неговиот атар. Од централното место [[Прилеп]] населбата е оддалечена 11 км. == Историја == Во XIX век селото било дел од Прилепската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 11,7 км2. Обработливото земјиште зазема површина од 700,4 ха, на пасиштата отпаѓаат 403,7 ха, а на шумите само 4,8 ха. Селото има полјоделско-сточарска функција.<ref>{{Наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=10}}</ref> == Население == [[Податотека:Alinci - Prilep - Macedonia.jpg|мини|десно|Поле во близина на Алинци]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|351 |1953|403 |1961|449 |1971|486 |1981|449 |1991|296 |1994|281 |2002|238 |2021|171 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Алинци живееле 102 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 244.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Алинци имало 120 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Алинци е претставено како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 17 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|20}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Бројот на населението се намалил и тоа од 449 жители во 1961 година, на 281 жители во 1994 година, така што денес населбата прет- ставува мало село, населено со македонско население. Според пописот од 2002 година, во селото Алинци живеат 238 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 171 жител, од кои 161 [[Македонци|Македонец]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|102|120|351|403|449|486|449|296|281|238|171}} === Родови === Алинци е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички. Родови во Алинци се: * '''Доселеници:''' ''Станковци (5 куќи)'' доселени се од [[Дрен (Прилепско)|Дрен]] во [[Раец]]; ''Николовци или Лулевци (12 куќи)'' доселени се однекаде; ''Вишиновци (5 куќи)'' доселени се од селото [[Беровци]]; ''Головодци (5 куќи)'' доселени се од селото [[Света]] во [[Железник]]. Таму имале истоимени роднини; ''Муловци (4 куќи)'' доселени се од [[Кадино Село]], и таму се доселени однекаде; ''Секуловци (5 куќи)'' доселени се од [[Марул]], пред тоа живееле во [[Бонче]], таму им се род ''Стојковци''; ''Милошевци (1 куќа)'' доселени се од [[Веселчани]]. И таму биле доселени однекаде; ''Црневци (2 куќи)'' доселени се од [[Големо Коњари]], таму имаат роднини, и таму се доселени однекаде.<ref name="Јован" /> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1506 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 172 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|280}}</ref> * [[Бостаништа (Алинци)|Бостаништа]] — некропола од римско време; * [[Црквиште (Алинци)|Црквиште]] — осамени наоди од римско време; * [[Бобарски Гробишта (Алинци)|Бобарски Гробишта]] — некропола од непознат период;<ref name="Јован">''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавања, Београд 1998''</ref> и * [[Куќиште (Алинци)|Куќиште]] — населба од доцноантичко време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_12/006%20=%20011_1%20Aleksandar%20Mitkoski,%20Dusko%20Temelkoski%20-%20Patrimonium%202019%20WEB.pdf|title=ГЕОРЕКОГНОСЦИРАЊЕ НА ТЕРИТОРИЈАТА НА ОПШТИНИТЕ ПРИЛЕП, ДОЛНЕНИ, КРИВОГАШТАНИ И КРУШЕВО|last=Миткоски|first=Александар|last2=Темелкоски|first2=Душко|date=2019|work=Каламус|accessdate=25 декември 2025}}</ref> ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Воскресение Христово“ - Алинци|Црква „Воскресение Христово“]] — главна селска црква. == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == Се знае за следните постари иселени родови и семејства од ова село. Беровци и Јаричевци се иселени во [[Беровци]]. Муртановци иселени се во [[Ношпал]]. Од родовите Станковци, Секуловци и Јаричевци има по едно семејство иселено во [[Прилеп]].<ref name="Јован" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] [[Категорија:Алинци (Прилепско)| ]] s90zkr4569jb034sha0ikhd00orrw44 4 20515 5530238 5530225 2026-03-27T13:06:55Z MacedonianBoy 2538 /* Политичари, правници и верски водачи */ 5530238 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:32, 16 март 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:33, 16 март 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> 6qn44qomyxe0uf5fjk5lqld5ilc7nkd 5530267 5530238 2026-03-27T15:54:15Z Виолетова 1975 /* Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ */ Одговор 5530267 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:32, 16 март 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:33, 16 март 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> qf8hmyetv3rkne6clo1wzkuqsyy3kmn 5530386 5530267 2026-03-27T20:02:32Z Marco Mitrovich 114460 /* Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ */ 5530386 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:32, 16 март 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:33, 16 март 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> dxijsdzpxenf11z0j21766u03bukyrt 5530411 5530386 2026-03-27T21:15:59Z Виолетова 1975 /* Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ */ Одговор 5530411 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:32, 16 март 2026 (CET) == Fishfer980 == a channel who believes that he will be popular one day. He makes minecraft content [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-16754-05|&#126;2026-16754-05]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-16754-05|разговор]]) 13:33, 16 март 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> 29l6ebga7bkykn4kbdkwu5nkptrkxfa 0 26751 5530392 5421676 2026-03-27T20:33:35Z Buli 2648 5530392 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut |name = Јуриј Гагарин<br/>Юрий Гагарин |birth_name = Јуриј Алексеевич Гагарин |image = Yuri Gagarin with awards (cropped).jpg | caption = |type = |status = Починат |nationality = [[СССР]] |birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|3|9}} |death_date = {{Death date and age|df=yes|1968|3|27|1934|3|9}} |birth_place = [[Клушино]], [[Руска СФСР]], [[Советски Сојуз]] |death_place = [[Новосилово]], Руска СФСР, Советски Сојуз |occupation = [[Пилот]] |rank = [[Полковник]], [[Воена авијација на СССР]] |selection = [[Список на космонаути по избор#1960|ЦПК-1/ВВС-1]] |time = 1 h 48 min |mission = [[Восток 1]] |insignia = |awards = }} '''Јуриј Алексеевич Гагарин''' ({{langx|ru|Ю́рий Алексе́евич Гага́рин}}; [[9 март]] [[1934]] – [[27 март]] [[1968]]) — [[Советски Сојуз|советски]] [[космонаут]], кој на [[12 април]] [[1961]] за првпат во историјата на човештвото се вивнал во вселената и бил прв човек кој ја прелетал [[Земја]]та околу нејзината орбита. По летот, кој траел 108 минути, тој се спуштил јужно од [[Саратов]]. Гагарин загинал во авионска несреќа во 1968 година. == Рани години == [[Податотека:Yuri Gagarin parents Home (cropped).jpg|мини|лево|Семејната куќа на Гагарин во Клушино]] Гагарин е роден на 9 март 1934 во село [[Клушино]],<ref>{{harvnb|Hall|Shayler|Vis|2007|p=332}}</ref> [[Смоленска област]] во [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република]], во близина на градот Гжатск (кој бил преименуван [[Гагарин]] во 1968 после неговата смрт).<ref>{{harvnb|French|2010|p=270}}</ref> Неговите родители работеле во селската задруга<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/europe/hero2006/gagarin.html |title=Yuri Gagarin |magazine=Time Europe |first=Dennis |last=Tito |date=13 November 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080326180036/http://www.time.com/time/europe/hero2006/gagarin.html |archive-date=26 March 2008}}</ref>—Алексеј Иванович Гагарин како столар, а мајка му Ана Тимофејевна Гагарина како млекарка.<ref>{{Harvnb|Burgess|Hall|pp=41–42|2009}}</ref>{{efn|Alexey and Anna's names are sometimes transliterated as Aleksei Ivanovich and Anna Timofeevna, respectively.<ref>{{Harvnb|Jenks|2012a|pp=140–41}}</ref>}} Јуриј бил трето од четири деца. Неговиот постар брат Валентин е роден во 1924, и во времето кога Јуриј е роден веќе помагал со добитокот на фармата. Неговата сестра Зоја, родена во 1927, се грижела за „Јура“ и за нивниот помал брат Борис, роден во 1936.<ref>{{Harvnb|Doran|Bizony|2011|pp=11–12}}</ref><ref>{{Harvnb|Burgess|Hall|2009|p=42}}</ref> == Во филателијата и нумизматиката == <gallery perrow="4"> File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|1964 File:1976 4569.jpg|1976 File:1981 5175.jpg|1981 File:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|2009 File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png||2001 File:RR5714-0010R.png|2011 File:RR5220-0010R.png|2011 File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|2011. </gallery> == Наводи == {{наводи}} === Извори === {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=OGumSybNfFQC&pg=PA24 |title=Human Spaceflight |last=Angelo |first=Joseph A. |date=14 June 2014 |publisher=Infobase Publishing |location=New York |lccn=2006029488 |isbn=978-1-4381-0891-9 |access-date=12 June 2019 |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521225058/https://books.google.com/books?id=OGumSybNfFQC&pg=PA24 |url-status=live }} *{{cite book |title=Men From Earth |publisher=Bantam |location=New York |first1=Buzz |last1=Aldrin |first2=Malcolm |last2=McConnell |name-list-style=amp |year=1989 |lccn=89000323 |isbn=0-553-05374-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/menfromearth0000aldr }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=A3xxDwAAQBAJ&pg=PA96 |title=The Race to the Moon Chronicled in Stamps, Postcards, and Postmarks: A Story of Puffery vs. the Pragmatic |last=Cavallaro |first=Umberto |date=5 October 2018 |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |isbn=978-3-319-92153-2 }} *{{cite book |url=https://archive.org/details/firstsovietcosmo0000burg |url-access=registration |title=The First Soviet Cosmonaut Team |last1=Burgess |first1=Colin |last2=Hall |first2=Rex |name-list-style=amp |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |lccn=2008935694 |isbn=978-0-387-84824-2 |year=2009 }} *{{cite book |last1=Doran |first1=Jamie |url=https://books.google.com/books?id=zuyOLIWwa2sC&pg=PA37 |title=Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin |publisher=Bloomsbury |location=London |last2=Bizony |first2=Piers |name-list-style=amp |author-link=Piers Bizony |date=2011 |edition=50th Anniversary |isbn=978-1-4088-1554-0 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UZqhAAAAQBAJ&pg=PT920 |title=Большой словарь цитат и крылатых выражений |trans-title=Large dictionary of quotes and catchphrases |last=Dushenko |first=Konstantin |author-link=Konstantin Dushenko |date=2019 |publisher=LitRes |isbn=978-5-457-02195-2 |language=ru |access-date=26 January 2015 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zCL6BoE2HU4C&pg=PA18 |title=Escaping the Bonds of Earth: The Fifties and the Sixties |last=Evans |first=Ben |date=2 April 2010 |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |lccn=2009925769 |isbn=978-0-387-79093-0 |bibcode=2009ebe..book.....E |access-date=12 June 2019 |archive-date=6 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106051544/https://books.google.com/books?id=zCL6BoE2HU4C&pg=PA18 |url-status=live }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_8l3y1l2daoC&pg=PA20 |title=Into That Silent Sea: Trailblazers of the Space Era, 1961–1965 |last1=French |first1=Francis |last2=Burgess |first2=Colin |name-list-style=amp |date=1 September 2009 |publisher=University of Nebraska Press |location=Lincoln, NE |isbn=978-0-8032-2639-5 }} *{{cite book |title=The Great Explorers |url=https://archive.org/details/greatexplorers0000unse |publisher=Thames & Hudson |editor1-first=Robin |editor1-last=Hanbury-Tenison |year=2010 |isbn=978-0-500-25169-0 |last=French |first=Francis |chapter=Yuri Gagarin: the first person into space (1934–1968) |location=London }} *{{cite book |url=http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/obl.html |title=Дорога в космос |last1=Gagarin |first1=Yuri |last2=Denisova |first2=N. |last3=Borzenko |first3=S. |name-list-style=amp |date=1961 |publisher=Pravda |location=Moscow |editor-last=Kamanin |editor-first=Nikolai |editor-link=Nikolai Kamanin |language=ru |trans-title=Road to Space |chapter=Среда, 12 апреля |trans-chapter=Wednesday, 12 April |access-date=30 March 2008 |editor-last2=Novikova |editor-first2=L. |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315230319/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/obl.html |archive-date=15 March 2008 |url-status=dead |oclc=30661794 |via=TestPilot.ru }}<br />{{cite web |title=Среда, 12 апреля |language=ru |trans-title=Wednesday, 12 April |url=http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/sreda.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331225814/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/sreda.html |archive-date=31 March 2008 |url-status=dead |via=TestPilot.ru }} *{{cite book |title=Sportsmen of the Soviet Army |last=Gavrilin |first=Vi︠a︡cheslav Mikhailovich |year=1973 |publisher=Novosti Press Agency |location=Moscow |oclc=23374154 |postscript=. Translation of ''Sportsmeny sovetskoĭ armii''.}} *{{Cite book |title=Into the Cosmos: Space Exploration and Soviet Culture |last=Gerovitch |first=Slava |date=2011 |publisher=University of Pittsburgh Press |location=Pittsburgh, PA |lccn=2011020849 |isbn=978-0-8229-7746-9 |editor-last=Andrews |editor-first=James T. |editor-last2=Siddiqi |editor-first2=Asif A. |name-list-style=amp |chapter=The human inside a propaganda machine |chapter-url=https://books.google.com/books?id=W7oRuOZbb8IC&pg=PA92 }} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BH7lCQAAQBAJ&pg=PT175 |title=Soviet Space Mythologies: Public Images, Private Memories, and the Making of a Cultural Identity |last=Gerovitch |first=Slava |date=24 July 2015 |publisher=University of Pittsburgh Press |location=Pittsburgh, PA |isbn=978-0-8229-8096-4 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zndYLKa26wAC&pg=PA150 |title=The Rocket Men: Vostok & Voskhod. The First Soviet Manned Spaceflights |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |last1=Hall |first1=Rex |last2=Shayler |first2=David |name-list-style=amp |date=May 2001 |lccn=2001018373 |isbn=978-1-85233-391-1 |access-date=12 June 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531035920/https://books.google.com/books?id=zndYLKa26wAC&pg=PA150 |url-status=live }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zk_MkKERUokC&pg=332 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |last1=Hall |first1=Rex D. |last2=Shayler |first2=David J. |last3=Vis |first3=Bert |name-list-style=amp |date=2007 |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |isbn=978-0-387-73975-5 }} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=DAedBAAAQBAJ&pg=PT51 |title=Beyond: Our Future in Space |last=Impey |first=Chris |date=13 April 2015 |publisher=W. W. Norton & Company |location=New York |oclc=946968696 |isbn=978-0-393-24664-3 }} *{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=W7oRuOZbb8IC&pg=PA112 |chapter=The sincere deceiver: Yuri Gagarin and the search for a higher truth |last=Jenks |first=Andrew |title=Into the Cosmos: Space Exploration and Soviet Culture |date=2011 |publisher=University of Pittsburgh Press |location=Pittsburgh, PA |lccn=2011020849 |isbn=978-0-8229-7746-9 |editor-last=Andrews |editor-first=James T. |pages=107–132 |editor-last2=Siddiqi |editor-first2=Asif A. |name-list-style=amp }} *{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=2f4pSA4S8UwC&pg=PA140 |chapter=Conquering space: the cult of Yuri Gagarin |last=Jenks |first=Andrew |title=Soviet and Post-Soviet Identities |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |editor1-last=Bassin |editor1-first=Mark |editor2-last=Kelly |editor2-first=Catriona |pages=129–150 |year=2012a |isbn=978-1-107-01117-5 |access-date=27 October 2015 |archive-date=30 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430151404/https://books.google.com/books?id=2f4pSA4S8UwC&pg=PA140 |url-status=live }} * {{Cite book |title=The Cosmonaut Who Couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin |publisher=Northern Illinois University Press |location=DeKalb, IL |first=Andrew L |last=Jenks |year=2013 |isbn=978-0-87580-699-0}} *{{cite book |title=Two Sides of the Moon |url=https://archive.org/details/twosidesofmoon00scot |url-access=registration |publisher=Thomas Dunne Books |location=New York |first1=Alexei |last1=Leonov |first2=David |last2=Scott |name-list-style=amp |year=2004 |lccn=2004059381 |isbn=978-0-312-30866-7 |oclc=56587777 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=BDXTBwAAQBAJ&pg=PT57 |title=Tracking Apollo to the Moon |last=Lindsay |first=Hamish |date=11 November 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4471-0255-7 |location=London |access-date=10 June 2019 |archive-date=6 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106051659/https://books.google.com/books?id=BDXTBwAAQBAJ&pg=PT57 |url-status=live }} *{{cite book |title=Sport in the Soviet Union |url=https://archive.org/details/sportinsovietuni0000loui |last1=Louis |first1=Victor E |last2=Louis |first2=Jennifer M. |name-list-style=amp |publisher=Pergamon |year=1980 |isbn=0-08-024506-4 |location=Oxford }} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WVLCBAAAQBAJ&pg=PA16 |title=Human Spaceflight and Exploration |last=Norberg |first=Carol |date=18 November 2013 |publisher=Praxis Publishing |isbn=978-3-642-23725-6 |location=Chichester, UK }} *{{cite book |title=108 минут, изменившие мир: вся правда о полете Юрия Гагарина |last=Pervushin |first=Аnton |date=2011 |publisher=Eksmo |isbn=9785457022300 |language=ru|trans-title=108 minutes that changed the world: the whole truth about the flight of Yuri Gagarin |location=Moscow}} *{{cite book |title=Imagining Outer Space: European Astroculture in the Twentieth Century |publisher=Palgrave Macmillan |first=Philip |last=Pocock |editor-first=Alexander C. T. |chapter=Look up! Art in the age of orbitization |editor-last=Geppert |year=2012 |isbn=978-0-230-23172-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=sCBshggEQmMC&pg=PA319 }}{{Мртва_врска|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book |title=Guide to the Soviet Navy |last1=Polmar |first1=Norman |last2=Breyer |first2=Siegfried |name-list-style=amp |publisher=Naval Institute Press |isbn=978-0-87021-239-0 |date=1984 |oclc=317097201 |edition=3 |location=Annapolis, MD}} *{{cite book |title=Histories of the Soviet / Russian Space Program |volume=1 |collaboration=National Aeronautics and Space Administration, World Spaceflight News, and the United States Congress |last=Sheldon |first=Charles |publisher=Progressive Management Publications |date=18 May 2013 |isbn=978-1-5496-9658-9 |oclc=1019250543 |display-authors=etal}} *{{cite book |title=Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974 |publisher=NASA |first=Asif A |last=Siddiqi |year=2000 |isbn=978-1-78039-301-8 |location=Washington, DC |id=SP-2000-4408 |lccn=00038684 |oclc=48909645}} [https://history.nasa.gov/SP-4408pt1.pdf Part 1 (pages 1–499)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916023444/https://history.nasa.gov/SP-4408pt1.pdf |date=16 September 2008 }}, [https://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf Part 2 (pages 500–1011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190714111614/https://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf |date=14 July 2019 }}. {{refend}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гагарин, Јуриј}} [[Категорија:Советски космонаути]] [[Категорија:Руски истражувачи]] [[Категорија:Херои на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Космонаутиката во 1961 година]] [[Категорија:Родени во 1934 година]] [[Категорија:Починати во 1968 година]] m10l1um7qs1annlrdkqwxy1yns7evk2 0 66058 5530492 4917072 2026-03-28T07:48:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530492 wikitext text/x-wiki {{Будизам}} '''Будизмот во Сингапур''' според податоците од [[2020]], го практикуваат околу 31.1% од вкупното население на [[Сингапур]]<ref name="Singapore Census 2020">{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/visualising_data/infographics/c2020/c2020-religion.pdf |title=Census of Population 2020: Religion |website=Department of Statistics Singapore |access-date=25 June 2021 |date=16 June 2021 |archive-date=2022-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022053824/http://www.singstat.gov.sg/-/media/files/visualising_data/infographics/c2020/c2020-religion.pdf |url-status=dead }}</ref>. Најголем број од будистите се [[сингапурски кинези|кинези]] (кои се најголемата етничка група) и дел од другите помали етнички заедници како [[Синхалези]]те и [[Тајландѓани]]те. Кинескиот [[Махајана будизам]] е најзастапениот будизам во земјата. Но има и заедници кои ги следат и сругите традиции како [[Теравада]] и [[Тибетски будизам]]. Организацијата која ги претставува будистите во Сингапур е '''Сингапурската будистичка федерација'''. == Будистички манастири и храмови == * [[Конг Менг Сан Пор Карк Се]] * [[Ват Анада Метјарама]] * [[Сионг Лим]] * [[Сакја Муни Буда Гаја]] * [http://www.buddhistfellowship.org/ Buddhist Fellowship] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080723181441/http://www.buddhistfellowship.org/ |date=2008-07-23 }} * [http://www.bbt.org.sg Burmese Buddhist Temple] * [http://www.palelai.com Palelai Temple] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080723164641/http://www.palelai.com/ |date=2008-07-23 }} * [http://www.thekchencholing.org Thekchen Choling Tibetan Buddhist Temple] == Дарма центри == * [http://vmc128.8m.com Vipassana Meditation Centre] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190731084842/http://www.vmc128.8m.com/ |date=2019-07-31 }} * [http://www.fireflymission.org Firefly Mission] * [http://dharmafarer.googlepages.com The Dharmafarers: Sutta Translation project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081208045127/http://dharmafarer.googlepages.com/ |date=2008-12-08 }} * [http://www.way.org.sg Wat Ananda Youth] * [http://www.kmspks.org kmsYM - programmes for Buddhist youths] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.buddhist.org.sg/ Сингапурска будистичка федерација] * [http://www.kmspks.org/ Kong Meng San Phor Kark See Monastery] * [http://www.singapore-dharmanet.per.sg/ Singapore-Dharmanet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090225201757/http://www.singapore-dharmanet.per.sg/ |date=2009-02-25 }} * [http://www.singstat.gov.sg/keystats/c2000/wallchart.html Statistics Singapore] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051102022911/http://www.singstat.gov.sg/keystats/c2000/wallchart.html |date=2005-11-02 }} * [http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=50 Singapore's Buddhist directory] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080416154251/http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=50 |date=2008-04-16 }} * [http://buddhactivity.org/action.htm?-Response=buddhacountry.htm&ccountry=Singapore Buddhactivity Dharma Centres database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927201854/http://buddhactivity.org/action.htm?-Response=buddhacountry.htm&ccountry=Singapore |date=2007-09-27 }} == Литература== * Kuah, Khun Eng. ''State, Society and Religious Engineering: Towards a Reformist Buddhism in Singapore''. Singapore: Eastern Universities Press, 2003. * Ong, Y.D. ''Buddhism in Singapore: A Short Narrative History''. Singapore: Skylark Publications, 2005. * Shi Chuanfa 释传发. ''Xinjiapo Fojiao Fazhan Shi'' 新加坡佛教发展史 [A History of the Development of Buddhism in Singapore]. Singapore: Xinjiapo fojiao jushilin, 1997. * Wee, Vivienne. “Buddhism in Singapore.” In ''Understanding Singapore Society'', eds. Ong Jin Hui, Tong Chee Kiong and Tan Ern Ser, pp.&nbsp;130–162. Singapore: Times Academic Press, 1997. [[Податотека:Sakaya Muni Buddha Gaya Temple, Aug 06.JPG|thumb|лево|250px|Храмот [[Сакја Муни Буда Гаја]] кој се нарекува уште и ''Храмот на 1.000 светла''.]] [[Категорија:Религија во Сингапур]] [[Категорија:Будизмот во Сингапур]] k2jgwhxvpiqkz9ziukyl5t9zwz7z445 0 121038 5530439 5314610 2026-03-27T22:46:00Z Buli 2648 5530439 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {| align="right"<!-- {{lts|Infobox_Monarc }} this is 280 px wide ---> | {{Инфокутија за монарх | name = Робер II Побожниот | title =Крал на Франките | image =Sceau de Robert II le pieux.jpg | caption = Печат на Робер II Побожниот | reign =[[30 декември]] [[987]] - [[24 октомври]] [[996]];<br />[[24 октомври]] [[996]] - [[20 јули]] [[1031]] | coronation =[[30 декември]] [[987]] | othertitles = | full name = | predecessor =[[Иго Капет]] | successor =[[Анри I]] | suc-type = | heir = | consort =[[Роцала од Италија]]<br />[[Берта Бургундска]]<br />[[Констанца Арлска]] | issue =[[Иго од Франција (1007-1025)|Иго Магнус, кралот син]]<br /> [[Анри I]]<br /> [[Адела, грофица од Фландрија]]<br /> [[Робер I, впјвода од Бургундија]] | royal house =[[Капети]] | royal anthem = | father =[[Иго Капет]] | mother =[[Аделаида Аквитанска]] | date of birth = [[27 март]] [[972]] | place of birth = [[Орлеан]], [[Франција]] | date of death = [[20 јули]] [[1031]] | place of death = [[Мелун]], [[Франција]] | date of burial = | place of burial =Во [[Базилика Сен-Дени|базиликата Сен-Дени]], [[Франција]] |}} '''Робер II Побожниот''' ([[27 март]] [[972]] во [[Орлеан]] - [[20 јули]] [[1031]] во [[Мелен]]) — [[крал на Франција]] од [[Капетинска династија|Капетинската династија]] и син на [[Иго Капет]]. Во 987, Иго Капет ги убедил благородниците неговиот син Робер да стане совладетел, со што се потврдило преземањето на власта на династијата Капети. Кога Робер станал крал, тој веднаш го крунисал својот син Иго Магну за негов наследник. Сепак поради раната смрт на Иго Магнус, Робер II го наследил неговиот втор син [[Анри I|Анри]]. Тој бил [[Католици|Католик]] и голем верник, па го добил прекарот „побожен“. Неговата религиозност не ја дозволувало ереста, па Кривоверците ги казнувал со жестоки казни. Папата [[Папа Григориј V|Григориј V]] не му допуштал да се ожени со припадничка од неговата поблиска фамилија, па поради непочитувањето на ова, Робер бил екскомунициран. Имал големи афинитети кон музиката, па бил композитор, пејач, а и поет. Не го наследил целото кралство, па кога некој феудален имот ќе останел без својот сопственик, тој се обидувал да го присвои имотот, па поради тоа често влегувал во конфликти. Во 1003, извршил инвазија на [[Бургундија]], која завршила без успех, па морал да чека до [[1016]] за од страна на црквата да биде прогласен за војвода на Бургундија. Како и владеењето на енговиот татко, така и владеењето на Робер II се одликувало со несигурност и долготрајни немири. Тој имал многу пријатели, но и непријатели, но особено го загрижувало тоа што негови најголеми непријатели биле неговите синови. Иго Магнус, кој бил поставен за негов наследник умрел во конфликт со својот татко. И Робер II умрел во конфликт со останатите два сина на [[20 јули]] [[1031]]. На престолот го наследил неговиот втор син [[Анри I|Анри]]. Потомците на Робер, продолжиле да владејат не само со [[Франција]], туку и со [[Англија]], бидејќи неговата внука, Матилда Фландријска била мажена за англискиот крал [[Вилијам I Освојувачот]]. {{Француски монарси}} {{start box}} {{succession box | title=[[Крал на Франција]] | before= [[Иго Капет]]| after= [[Анри I]]| years=996-1031 }} {{end box}} {{Нормативна контрола}} |} [[Категорија:Капетинска династија]] [[Категорија:Кралеви на Франција]] [[Категорија:Европски монарси од 10 век]] [[Категорија:Европски монарси од 11 век]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 1031 година]] 1ef9e9kxnt636ia5slyyx3qzi6n8ka9 0 121238 5530334 5283200 2026-03-27T18:56:20Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530334 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за личност | име = Блажо Тодоровски | портрет = Blazo Todorovski.jpg | px = | опис = Блажо Тодоровски (1902 - 1943), народен херој | родено-име = | роден-дата = 13 април 1902 | роден-место = село [[Ресава]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1943|06|16|1902|04|13}} | починал-место = село [[Никодин]] | починал-причина = | наставка = | познат = партизан | занимање = | сопружник = | родители = | деца = }} '''Блажо Тодоровски - Чичето''' (с. [[Ресава]], [[Кавадарци|Кавадаречко]], [[13 април]] [[1902]] - с. [[Никодин|Никодим]], [[16 јуни]] [[1943]]) — македонски комунист, учесник во [[НОБ]]. Прогласен посмртно за [[народен херој]] на [[11 октомври]] [[1953]] година.<ref name="ReferenceA">„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 391</ref> ==Животопис== Блажо Тодоровски е роден во селото Ресава, во сиромашно селско семејство. Работел по нивите, но и како аргат кај побогатите семејства во Кавадарци.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 388</ref> Се приклучил на комунистичкото движење и зел активно учество на изборите во [[1938]] година, агитирајќи за опозицијата. ==Учество во НОБ== Веднаш по окупацијата на [[Југославија]] се поврзал со партиската организација во Кавадаречко, и во летото на [[1941]] година станал член на [[КПЈ]]. Во декември [[1942]] година ги примил партизаните од разбиениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|Велешки одред]], а во април [[1943]] самиот им се приклучил на партизанските групи кај Полошкиот манастир, од кои е формиран [[Тиквешки НОПО „Добри Даскалов“|Тиквешкиот одред „Добри Даскалов“]]. Бил избран за негов заменик-командант. Се истакнал во борбите кај селата [[Ресава]], [[Гарниково]], [[Бојанчиште]] и [[Драдња]]. На [[7 јуни]] [[1943]] ударната група на чело со Блажо Тодоровски-Чичето извршила напад на стационираните бугарски сили во село [[Никодин]], нанесувајќи му тешки загуби на бугарскиот окупатор. Во жестоките престрелки на 16 јуни 1943 година Блажо Тодоровски бил тешко ранет, па другарите го извлекле од боиштето. По неколку дена, Блажо Тодоровски им подлегнал на раните.<ref name="ReferenceA"/> За народен херој бил прогласен на 11 октомври 1953 година. == Наводи == {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Блажо}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] olsnvfmlb5dqwf7f6x8gjr26nx5izjz 5530335 5530334 2026-03-27T18:56:49Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5530335 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Блажо Тодоровски | портрет = Blazo Todorovski.jpg | px = | опис = Блажо Тодоровски (1902 - 1943), народен херој | родено-име = | роден-дата = 13 април 1902 | роден-место = село [[Ресава]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1943|06|16|1902|04|13}} | починал-место = село [[Никодин]] | починал-причина = | наставка = | познат = партизан | занимање = | сопружник = | родители = | деца = }} '''Блажо Тодоровски - Чичето''' (с. [[Ресава]], [[Кавадарци|Кавадаречко]], [[13 април]] [[1902]] - с. [[Никодин|Никодим]], [[16 јуни]] [[1943]]) — македонски комунист, учесник во [[НОБ]]. Прогласен посмртно за [[народен херој]] на [[11 октомври]] [[1953]] година.<ref name="ReferenceA">„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 391</ref> ==Животопис== Блажо Тодоровски е роден во селото Ресава, во сиромашно селско семејство. Работел по нивите, но и како аргат кај побогатите семејства во Кавадарци.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 388</ref> Се приклучил на комунистичкото движење и зел активно учество на изборите во [[1938]] година, агитирајќи за опозицијата. ==Учество во НОБ== Веднаш по окупацијата на [[Југославија]] се поврзал со партиската организација во Кавадаречко, и во летото на [[1941]] година станал член на [[КПЈ]]. Во декември [[1942]] година ги примил партизаните од разбиениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|Велешки одред]], а во април [[1943]] самиот им се приклучил на партизанските групи кај Полошкиот манастир, од кои е формиран [[Тиквешки НОПО „Добри Даскалов“|Тиквешкиот одред „Добри Даскалов“]]. Бил избран за негов заменик-командант. Се истакнал во борбите кај селата [[Ресава]], [[Гарниково]], [[Бојанчиште]] и [[Драдња]]. На [[7 јуни]] [[1943]] ударната група на чело со Блажо Тодоровски-Чичето извршила напад на стационираните бугарски сили во село [[Никодин]], нанесувајќи му тешки загуби на бугарскиот окупатор. Во жестоките престрелки на 16 јуни 1943 година Блажо Тодоровски бил тешко ранет, па другарите го извлекле од боиштето. По неколку дена, Блажо Тодоровски им подлегнал на раните.<ref name="ReferenceA"/> За народен херој бил прогласен на 11 октомври 1953 година. == Наводи == {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Блажо}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] 1r34ozhqrcuaaoxeu4na8mz6kgy1xrp 0 154543 5530575 5015797 2026-03-28T11:35:29Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530575 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cory Aquino during a ceremony honoring US Air Force.jpg|мини|десно|170п|Корасон Акино во 1986]] '''Марија Корасон Кохуангко Акино''', позната како '''Кори Акино''' ([[шпански]]:''María Corazón Cojuangco-Aquino'') (родена на [[25 јануари]] [[1933]] во [[Паники]], [[Тарлак]], [[Филипини]] - почина на [[1 август]] [[2009]] во [[Макати]], [[Филипини]]) беше 11. претседател на [[Филипини]] (1986-1992) и позната бранителка на демнократијата, мирот, женската [[еманципација]] во власта и религиозниот [[пиетет]]. Таа беше првата жена претседател во [[Азија]] (не сметајќи ја [[Сун Цинлин]], која била в.д. претседател на [[Кина]]). Акино, себеси се сметала за „скромна домаќинка“<ref name=fb>{{cite speech |title=Corazon Aquino Speaks to Fulbrighters |author=Aquino, Corazon| date=1996-10-11 |location=Washington, D.C. |url=http://www.fulbrightalumni.org/olc/pub/FBA/fulbright_prize/aquino_address.html |accessdate=2008-04-15 }}</ref>. Беше мажена за [[Сенат на Филипините|сенаторот]] [[Бенињо Акино]], кој бил водечка фигура на страна на опозицијата против [[автократија|автократското]] владеење на [[Фердинанд Маркос]]. Откако нејзиниот сопруг бил ѕбиен во атентат, извршен по неговото враќање од прогонство во [[САД]] на 21 август 1983, Акино, која немала политичко искуство, станала клучната фигура во обединувањето на опозицијата против претседателот Маркос. Во 1986, Акино се соочила на претседателските избори со претседателот Маркос, на кои Маркос објавил победа. Но поради гласините за [[изборни неправилности]], со мирот по [[Жолта револуција|Жолтата револуција]], Акино била назначена за претседател. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{wikisource author}} {{Ризница-врска|Corazon Aquino}} * [http://www.coryaquino.ph/ Official website of Corazon Aquino] – maintained by the Benigno S. Aquino, Jr. Foundation * [http://www.youtube.com/watch?v=WX9ysynaIq0 President Cory's historic speech before the U.S. Congress] * [http://www.op.gov.ph/museum/pres_aquino.asp Malacañang Museum Official Biography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090123063406/http://www.op.gov.ph/museum/pres_aquino.asp |date=2009-01-23 }} * [http://teampilipinas.net/?p=249 Prayers for Tita Cory]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.prayforcory.com Prayers - prayforcory.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141218020334/http://prayforcory.com/ |date=2014-12-18 }} * [http://www.nytimes.com/2009/08/01/world/asia/01aquino.html?_r=1&hp NYTimes obituary] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Акино, Корасон]] [[Категорија:Филипински политичари]] [[Категорија:Претседатели на Филипините]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1933 година]] sxp8fi3lpk8rcpe5box8okd7n74okfr 5530578 5530575 2026-03-28T11:40:06Z Dandarmkd 31127 5530578 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cory Aquino during a ceremony honoring US Air Force.jpg|мини|десно|170п|Корасон Акино во 1986]] '''Марија Корасон Кохуангко Акино''', позната како '''Кори Акино''' ([[шпански]]:''María Corazón Cojuangco-Aquino'') (родена на [[25 јануари]] [[1933]] во [[Паники]], [[Тарлак]], [[Филипини]] - почина на [[1 август]] [[2009]] во [[Макати]], [[Филипини]]) ― 11. претседател на [[Филипини]] (1986-1992) и позната бранителка на демнократијата, мирот, женската [[еманципација]] во власта и религиозниот [[пиетет]]. Таа била првата жена претседател во [[Азија]] (не сметајќи ја [[Сун Цинлин]], која била в.д. претседател на [[Кина]]). Акино, себеси се сметала за „скромна домаќинка“<ref name=fb>{{cite speech |title=Corazon Aquino Speaks to Fulbrighters |author=Aquino, Corazon| date=1996-10-11 |location=Washington, D.C. |url=http://www.fulbrightalumni.org/olc/pub/FBA/fulbright_prize/aquino_address.html |accessdate=2008-04-15 }}</ref>. Била мажена за [[Сенат на Филипините|сенаторот]] [[Бенињо Акино]], кој бил водечка фигура на страна на опозицијата против [[автократија|автократското]] владеење на [[Фердинанд Маркос]]. Откако нејзиниот сопруг бил ѕбиен во атентат, извршен по неговото враќање од прогонство во [[САД]] на 21 август 1983, Акино, која немала политичко искуство, станала клучната фигура во обединувањето на опозицијата против претседателот Маркос. Во 1986, Акино се соочила на претседателските избори со претседателот Маркос, на кои Маркос објавил победа. Но поради гласините за [[изборни неправилности]], со мирот по [[Жолта револуција|Жолтата револуција]], Акино била назначена за претседател. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{wikisource author}} {{Ризница-врска|Corazon Aquino}} * [http://www.coryaquino.ph/ Службено мрежно место на Коразон Акино] – одржувано од Фондацијата Бенињо С. Акино помладиот * [http://www.youtube.com/watch?v=WX9ysynaIq0 President Cory's historic speech before the U.S. Congress] * [http://www.op.gov.ph/museum/pres_aquino.asp Malacañang Museum Official Biography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090123063406/http://www.op.gov.ph/museum/pres_aquino.asp |date=2009-01-23 }} * [http://teampilipinas.net/?p=249 Prayers for Tita Cory]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.prayforcory.com Prayers - prayforcory.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141218020334/http://prayforcory.com/ |date=2014-12-18 }} * [http://www.nytimes.com/2009/08/01/world/asia/01aquino.html?_r=1&hp NYTimes obituary] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Акино, Корасон}} [[Категорија:Филипински политичари]] [[Категорија:Претседатели на Филипините]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1933 година]] 4k7gubf28qfptb5a39gnwiqp4csvqiq 0 155224 5530482 5429548 2026-03-28T07:07:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530482 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Бруно (Brüno) | image = Bruno ver5.jpg | image_size = | caption = Официјален постер | director = [[Лари Чарлс]] | producer = [[Саша Барон Коен]] <br /> Џеј Роач | writer = Саша Барон Коен (сценарио)<br /> Саша Барон Коен (приказна) | narrator = | starring = [[Саша Барон Коен]]<br />[[Густаф Хамарстен]]<br />[[Џош Мајерс]] | music = Еран Барон Коен | genre = [[комедија]] | cinematography = | distributor = Universal Pictures | released = [[10 јули]] [[2009]] | runtime = 82 мин.<!-- U.S. theatrical release: 82:32 --><ref name="bbfc">{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/br%C3%BCno-2009-0 | title=''Brüno'' (18) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=June 17, 2009 | access-date=September 9, 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140606211322/http://www.bbfc.co.uk/releases/br%C3%BCno-2009-0 | archive-date=June 6, 2014 | df=mdy-all }}</ref> | country = {{САД}}<br />{{ВБ}}<ref name="Bruno film overview">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/378108/Bruno/overview |title= Brüno film overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305210838/http://www.nytimes.com/movies/movie/378108/Bruno/overview |archive-date=March 5, 2016 |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2016 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2009/jul/10/film-review-bruno |title= Brüno |work=The Guardian |date=July 10, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313053342/http://www.theguardian.com/film/2009/jul/10/film-review-bruno |archive-date=March 13, 2014 |df=mdy-all }}</ref> | language = [[Англиски јазик|англиски]] | budget = $42 милиони<ref>{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Bruno|title=Brüno (2009) - Financial Information|website=The Numbers|accessdate=2024-01-22|archive-date=2023-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117122531/https://m.the-numbers.com/movie/Bruno|url-status=dead}}</ref> | gross = $138.8 милиони<!-- When updating this number, be sure to update the accessdate in the reference immediately following!--><ref name="boxofficemojo">{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bruno.htm |title=Brüno (2009) |work=[[Box Office Mojo]] |access-date=May 17, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510231815/http://boxofficemojo.com/movies/?id=bruno.htm |archive-date=May 10, 2010 |df=mdy-all }}</ref> | preceded_by = | followed_by = | website = http://www.meinspace.com/bruno | amg_id =378108 | imdb_id =0889583 }} '''Бруно''' {{langx|en| Brüno }} е [[САД|американски]] [[комедија]] – [[филм]] од [[2009]] год. Во филмот [[Борат (лик)|Борат]], [[Саша Барон Коен]], режисерот [[Лари Чарлс]] и нивната екипа користеа герилски стил на снимање за да направат урнебесна комедија која ги освои публиката и критичарите. Сега Коен повторно го оживува ликот од своето ТВ шоу и го префрли на големото платно. Како и Борат, и овој филм е работен во форма на лажен документарец и е вложено многу време и труд за да се организираат провокациите кои можат да ги насмеат гледачите. Обидувајќи се да стане ултраславен, Бруно пронаоѓа разни интересни соговорници за интревјуа, од Паул Абдул па сè до ЛаТој Џексон. Големиот успех на [[Борат (лик)|Борат]] и добриот маркетинг за овој филм ги подигнаа очекувањата на публиката, но и на критичарите. Првите критики се пофални, една од нив кажува дека е филм за геј јунак '''„во стилот на Милк, само со пенис кој зборува“'''. Другата вели дека Бруно е '''„уште полуд и поурнебесен од Борат“''', и дека е '''„поуспешен во користење на шок за да ги насмее луѓето“'''. Сепак, доста замерки има префрлено на сметка на форсирањето на документаристичките сцени, многу препоставуваа дека после Борат, Коен не може да предизвика многу изненадувања. == Синопсис == {{spoiler}} [[Австрија|Австрискиот]] [[Геј маж|геј]] моден новинар Бруно добил отказ откако се појави на модната писта за време на Модната недела во [[Милано]]. Со својот асистент Луц, Бруно се упатува кон [[САД]] за да стане суперѕвезда. После пробна емисија со ѕвезди и публика (емисијата се состоеше од еротски танц на Бруно, предлогот Џејми-Лин Спирс да направи абортус, ловењето на [[Харисон Форд]] и покажувањето на неговиот пенис триесет секунди нецензурирано) тој се обидува да стане познат на разни начини. Додека се обидува да сними своја порнографска снимка, организира интервју со Рон Паул (неочекувано тој се „глуми“ самиот себеси), и додека тие очекуваат да ги поправат техничките грешки, Бруно почнува да го заведува Паул, кој заминува лут и го нарекува Бруно “педер“. Во една ТВ емисија тој покажува црно бебе и го нарекува O.J кој го добил во [[Африка]] „заменувајќи“ го за Ајпод. Во истата емисија тој покажува слика со бебето; на една слика бебето е покриено со пчели додека Бруно има заштита, на друга бебето е на крст, а на трета е во џакузи со возрасни во „позиција 69“. Публиката останува запрепастена од сите покажани слики. Социјалната служба му го зема бебето на Бруно, што го доведува до длабока депресија и тој почнува да јаде брза храна за да се утеши. Луц го води во куќата и води љубов со него. Кога се разбудуваат, се наоѓаат врзани еден за друг со лисици и ланци, и не можат да досегнат до клучот. Кога ќе ги повикат хотелските служители за помош, им е речено да го напуштат хотелот без некои сцени. Откако се обидоа да земат автобус, Бруно и Луц се одведени во полициската стануца. Таму ги раздвојуваат, и конечно е слободен, Бруно налутено му вели на Луц дека веќе не се пар и дека не го сака. Луц, слушајќи го тоа, го напушта. Откако Луц му заминува на Бруно и после што социјалната служба му го зема бебето, Бруно сака да се промени, сака да стане [[хетеросексуалец]]. После што Бруно открива кои се најголемите ѕвезди во [[Холивуд]] (како на пр. [[Том Круз]], [[Кевин Спејси]] и [[Џон Траволта]]), се консултира со двајца геј свештеници и им зборува да не бидат геј. На разни начини тој се обидува да стане „стрејт“: со придружување на националната војска, заминувањето на лов, учење карате и одење на свингерска забава во која има и жени. Сепак, секој пат запаѓа во неволја бидејќи неговото геј однесување уништува сè, и секој пат неуспешно сака да придобие некоја нормална девојка и да буде со него. Очаен, Бруно сè уште мисли дека може да биде [[хетеросексуалец]]. {{endspoiler}} == Наслов == Оригиналниот наслов на филмот е: ''Бруно: Сочно патување низ Америка со цел хетеросексуалните мажи да се почувствуваат видно непријатни во присуство на геј-странец во маичка.'' == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.meinspace.com/bruno Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090809110115/http://www.meinspace.com/bruno |date=2009-08-09 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0889583/ Семрежна филмска база на податоци] * [http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bruno.htm/ Бокс Офис Мојо]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Филмови од 2009 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Филмови на Саша Барон Коен]] [[Категорија:Филмови со Саша Барон Коен]] hspn1qb6t8a0wcxbhi5qu3sb95jzbfb 0 158690 5530570 4612971 2026-03-28T11:32:00Z Dandarmkd 31127 5530570 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Ted Kennedy, official photo portrait crop.jpg|thumb|180px|Едвард Кенеди]] [[Податотека:EMKGrave1.JPG|thumb|180px|Гробот на Едвард Кенеди]] '''Едвард Мур "Тед" Кенеди''' ({{роден на|22|февруари|1932}} - {{починал на|25|август|2009}}) бил американски сенатор од [[Масачусетс]] и член на Демократската партија. Од ноември 1962 до неговата смрт, Кенеди извршил девет мандати во Сенатот. Според времетрањето на неговата сенаторска кариера тој е трет по ред сенатор во историјата на САД. Тој бил најпознат по неговата искреност и ефикасност како сенатор. Долго време бил најистакнатиот член на семејството Кенеди. Тој бил син на [[Џосеф Кенеди]], најмлад брат на [[претседател]]от [[Џон Кенеди]] и на сенаторот [[Роберт Кенеди]] (двајцата жртви на [[атентат]]и) и татко на [[конгресмен]]от [[Патрик Кенеди]]. За првпат во Сенатот бил избран во [[1962]] година за да го пополни испразнетото сенаторско место кое претходно го заземал неговиот брат Џон. Во [[1964]] бил избран за шестгодишен мандат. Бил избиран уште седум пати потоа сè до неговата смрт. Во [[1969]], по еден сообраќаен инцидент кој резултирал со смрт на Мери Џо Копешни, Кенеди признал дека е виновен за напуштањето на местото на несреќата, а инцидентот значително ги намалил неговите шанси за некогаш да стане претседател на [[САД]]. Неговиот единствен обид за кандидирање на американските претседателски избори во [[1980]] година резултирал со пораз на конценцијата на Демократската партија од страна на тогаш актуелниот претседател [[Џими Картер]]. Познат бил по своите говорнички вештини, неговите најпознати говори биле во [[1968]] во пофалба за неговиот брат Роберт и во 1980 на Националната конвенција на Демократската партија. Бил познат и како „лав на Сенатот“ поради неговата долгогодишна работа. Повеќе од 300 предлог закони на Кенеди и на неговиот персонал биле стапиле во сила. Тој бил познат по работата со [[републиканци]]те и во пронаоѓањето компромиси меѓу сенаторите со различни ставови. Кенеди одиграл важна улога во донесувањето на многу закони, вклучувајќи ги и законите за имиграција, за истражување на [[рак]], за здравствено осигурување, за [[апартхејд]]от, за луѓето со посебни потреби, за дискриминација, за [[СИДА]]-та, за граѓанските права, за [[здравствено осигурување]], за образованието и за волонтирањето. Во 2000-тите, тој предводел неколку неуспешни иницијативи поврзани со имиграциската политика. Сѐ до неговата смрт, тој продолжил да работи на закони поврзани со здравственото осигурување, што честопати се нагласува дека претставува негово „животно дело“. Во мај [[2008]], Кенеди бил дијагностициран со [[малигнен тумор]] на мозокот кој ги ограничил неговите појавувања во Сенатот. Починал на 25 август 2009 година, во неговиот дом во Масачусетс. {{САД-политичар-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кенеди, Едвард]] [[Категорија:Американски политичари]] [[Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] 1ypx3r5s84snkvgtt740q9cj5i242mm 5530571 5530570 2026-03-28T11:32:41Z Dandarmkd 31127 5530571 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Ted Kennedy, official photo portrait crop.jpg|thumb|180px|Едвард Кенеди]] [[Податотека:EMKGrave1.JPG|thumb|180px|Гробот на Едвард Кенеди]] '''Едвард Мур "Тед" Кенеди''' ({{роден на|22|февруари|1932}} - {{починал на|25|август|2009}}) бил американски сенатор од [[Масачусетс]] и член на Демократската партија. Од ноември 1962 до неговата смрт, Кенеди извршил девет мандати во Сенатот. Според времетрањето на неговата сенаторска кариера тој е трет по ред сенатор во историјата на САД. Тој бил најпознат по неговата искреност и ефикасност како сенатор. Долго време бил најистакнатиот член на семејството Кенеди. Тој бил син на [[Џосеф Кенеди]], најмлад брат на [[претседател]]от [[Џон Кенеди]] и на сенаторот [[Роберт Кенеди]] (двајцата жртви на [[атентат]]и) и татко на [[конгресмен]]от [[Патрик Кенеди]]. За првпат во Сенатот бил избран во [[1962]] година за да го пополни испразнетото сенаторско место кое претходно го заземал неговиот брат Џон. Во [[1964]] бил избран за шестгодишен мандат. Бил избиран уште седум пати потоа сè до неговата смрт. Во [[1969]], по еден сообраќаен инцидент кој резултирал со смрт на Мери Џо Копешни, Кенеди признал дека е виновен за напуштањето на местото на несреќата, а инцидентот значително ги намалил неговите шанси за некогаш да стане претседател на [[САД]]. Неговиот единствен обид за кандидирање на американските претседателски избори во [[1980]] година резултирал со пораз на конценцијата на Демократската партија од страна на тогаш актуелниот претседател [[Џими Картер]]. Познат бил по своите говорнички вештини, неговите најпознати говори биле во [[1968]] во пофалба за неговиот брат Роберт и во 1980 на Националната конвенција на Демократската партија. Бил познат и како „лав на Сенатот“ поради неговата долгогодишна работа. Повеќе од 300 предлог закони на Кенеди и на неговиот персонал биле стапиле во сила. Тој бил познат по работата со [[републиканци]]те и во пронаоѓањето компромиси меѓу сенаторите со различни ставови. Кенеди одиграл важна улога во донесувањето на многу закони, вклучувајќи ги и законите за имиграција, за истражување на [[рак]], за здравствено осигурување, за [[апартхејд]]от, за луѓето со посебни потреби, за дискриминација, за [[СИДА]]-та, за граѓанските права, за [[здравствено осигурување]], за образованието и за волонтирањето. Во 2000-тите, тој предводел неколку неуспешни иницијативи поврзани со имиграциската политика. Сѐ до неговата смрт, тој продолжил да работи на закони поврзани со здравственото осигурување, што честопати се нагласува дека претставува негово „животно дело“. Во мај [[2008]], Кенеди бил дијагностициран со [[малигнен тумор]] на мозокот кој ги ограничил неговите појавувања во Сенатот. Починал на 25 август 2009 година, во неговиот дом во Масачусетс. {{САД-политичар-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кенеди, Едвард}} [[Категорија:Американски политичари]] [[Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] e29biqujdak3l4dvawhevlchvorfl9f 0 161119 5530502 5304067 2026-03-28T08:26:38Z Bjankuloski06 332 5530502 wikitext text/x-wiki '''Бројна оска''' или '''бројна права'''<ref name="МатЛек">{{МатЛек|51}}</ref> — [[права]] во [[математика]]та на која е означена почетна точка, единична должина и на секоја нејзина точка еднозначно ѝ е придружен [[реален број]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cnx.org/content/m15270/latest/|title=Бројна оска|last=Стефановска|first=Лилјана|date=16 ноември 2007|publisher=Connexions|accessdate=28 февруари 2011}} {{mk}}</ref>. Честопати на неа се обележани [[цел број|целите броеви]] со подеднакво оддалечени црти. Иако оваа слика ги покажува целите броеви од −9 до 9, на линијата лежат сите [[реален број|реални броеви]], продолжувајќи „до бескрај“ во секоја насока, т.е. таа содржи и броеви кои не се обележани на неа. Ваквата оска се користи во наставата за учење на [[собирање]] и [[одземање]], особено со [[негативен број|негативни броеви]]. Бројната оска се дели на две симетрични половини во [[координатен почеток|почетокот]], т.е. во [[нула]]та. == Цртање на бројната оска == [[Податотека:Number-line.svg|центар|Бројна оска]] Бројната оска начесто се претставува како [[Хоризонтална рамнина|хоризонтална]]. Точката на бројната оска која го претставува бројот нула се нарекува почеток при што броевите десно од почетокот се [[позитивни броеви]], додека броевите лево од почетокот се [[негативни броеви]]. Изразот ненегативни броеви ги опфаќа сите броеви кои не се негативни и ги вклучува нулата и сите позитивни броеви. Стрелките на краевите од означуваат дека линијата продолжува до бесконечност двата правци, иако обележаните броеви се ограничени. Множеството броеви на бројната оска се нарекува и множество [[реален број|реални броеви]], со ознака <math>\mathbb{R}</math>, така што бројната оска се нарекува и ''реална линија''. Реалните броеви се состојат од [[ирационален број|ирационални]] (кои можат да се претстават како однос меѓу два реални броја) и [[рационален број|рационални броеви]], како и [[цел број|цели броеви]] и [[природен број|природните броеви]]. Реалниот број кој одговара на определена точка на бројната оска се нарекува координата на тој број. Предноста на бројната оска е во то ашто дава концептуално совршена слика на реалните броеви, зашто секоја точка на бројната оска одговора само на еден единствен реален број.<ref>Roland E. Larson, Bruce H. Edwards, David E. Heyd, ''Finite Mathematics''. D. C. Heath and Company, Lexington, Massachusetts and Toronto, 1991, стр. 3.</ref> [[Имагинарен број|Имагинарните броеви]] можат да се претстават на оската со почеток во нулата која е нормална на бројната оска. Ова ја проширува бројната оска во бројна рамнина, каде точките кои лежат на [[комплексна рамнина|комплексната рамнина]] означуваат [[комплексен број|комплексни броеви]]. ==Редослед и интервал на бројната оска== Важно својство на реалните броеви претставени на бројната оска е тоа што тие се подредени: 0 е помало од 3, -3 е помало од -2,5 итн. Прикажано на бројната оска, бројот ''a'' е помал од бројот ''b'' ако и само ако тој лежи лево од него. Овој однос може симболично да се прикаже како: ''a'' < ''b''. Кога три броеви, ''a'', ''x'' и ''b'' се подредени така што ''a'' < ''x'' и ''x'' < ''b'', тогаш велиме дека на бројната оска бројот ''x'' лежи помеѓу броевите ''a'' и ''b'', а тоа го бележиме со симболите: ''a'' < ''x'' < ''b''. [[Множество]]то на сите реални броеви кои на бројната оска се наоѓаат меѓу броевите ''a'' и ''b'' се нарекува ''отворен [[Интервал (математика)|интервал]]'' меѓу ''a'' и ''b'' и се означува со симболот: (''a'', ''b''). Притоа, тој не ги опфаќа (содржи) крајните точки на интервалот, т.е. броевите ''a'' и ''b'', туку само броевите помеѓу нив. Ако пак интервалот ги содржи и крајните броеви, тогаш тој се нарекува затворен интервал и се означува со симболот: [''a'', ''b'']. Ако интервалот го содржи само бројот на едниот крај, тој се нарекува полуотворен интервал и се означуваат со симболите: [''a'', ''b'') или (''aa'', ''b'']. Најпосле, постојат и бесконечни интервали, а тоа се оние кои се ограничени само од едната страна или пак се неограничени од двете страни.<ref>Roland E. Larson, Bruce H. Edwards, David E. Heyd, ''Finite Mathematics''. D. C. Heath and Company, Lexington, Massachusetts and Toronto, 1991, стр. 4-5.</ref> ==Разлика на бројната оска== Ако ''a'' и ''b'' се две точки на бројната оска, тогаш разликата меѓу нив е дадена како: |''a'' - ''b''| = |''b'' - ''a''|. Притоа, насочената разлика од точката ''a'' до точката ''b'' е дадена како |''b'' - ''a''|, додека насочената разлика од точката ''b'' до ''a'' е дадена како |''a'' - ''b''|. Разликата меѓу две точки на бројната оска никогаш не може да биде негативна. Ако на бројната оска точката ''b'' се наоѓа десно од точката ''a'', тогаш насочената разлика од ''a'' до ''b'' е позитивна. Истовремено, бидејќи ''a'' се наоѓа лево до точката ''b'', тогаш насочената разлика од ''b'' до ''a'' е негативна.<ref>Roland E. Larson, Bruce H. Edwards, David E. Heyd, ''Finite Mathematics''. D. C. Heath and Company, Lexington, Massachusetts and Toronto, 1991, стр. 13.</ref> ==Поврзано== * [[Комплексен број]] * [[Реален број]] * [[Графикон на функција]] * [[Хронологија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Елементарна математика]] [[Категорија:Реални броеви]] h0wf2pjix89iru3bkjqoywjldo68bth 0 170803 5530330 4878176 2026-03-27T18:53:31Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530330 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Ѓоце Стојчевски - Амбарче | портрет = Ѓоце Стојчевски.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = 26 ноември 1919 | роден-место = [[Тетово]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1944|09|19|1919|11|26}} | починал-место = [[Беличица]], [[Гостивар]]ско | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Ѓоце Илиев Стојчевски - Амбарче''' ([[Тетово]], {{роден на|26|ноември|1919}} – [[Беличица]], [[Гостиварско]], {{починал на|19|септември|1944}}) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]. Бил прогласен за [[народен херој на Југославија]]. == Животопис == [[Податотека:Muzej na Tetovskiot kraj 015.JPG|мини|лево|Родната куќа на Ѓоце Стојчевски (денес Меморијален музеј) на Ѓоце Стојчевски во [[Тетово]]]] Амбарче е роден во [[Тетово]] на [[26 ноември]] [[1919]] година во повеќечлено занаетчиско семејство од татко Илија и мајка Менча. По завршувањето на основното училиште, иако надарен ученик, поради лошата материјална состојба во семејството, Ѓоце го напуштил училиштето и останал да му помага на татка си во волновлачарницата, посетувајќи го притоа занаетчиското училиште. Чувствувајќи ја националната обесправеност и суровиот експлоататорски режим на големосрпската буржоазија врз себе и врз својот народ, Ѓоце се вклучил во напредното работничко и револуционерно движење. Бил библиотекар во [[Библиотека „Кочо Рацин“ - Тетово|локалната библиотека]], секретар на Месниот комитет на [[КПЈ]] и учесник во НОД во [[1941]] година. Во [[НОАВМ]] бил политички комесар на [[Шарпланински партизански одред|Шарпланинскиот партизански одред]] во [[1943]] година. Во борбата со [[балисти|балистички сили]] кај с. [[Шипковица]] во [[1943]] бил ранет, заробен и спроведен во затворот во [[Тирана]]. По капитулацијата на [[Италија]] избегал, се вратил во Македонија и се приклучил на партизански одред. Загинал во [[Масакр во Беличица|борбата кај селото Беличица]] и бил прогласен за [[Орден на народен херој|Народен херој на Југославија]] на 11 октомври 1953 година.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 353</ref> Во негов спомен тетовскиот [[СУ "Гоце Стојчевски" - Тетово|хемиско-текстилен училиштен центар]] го носи неговото име. [[Спомен-куќа на Ѓоце Стојчевски|Спомен-куќата на Стојчевски]] е прогласена за [[културно наследство на Македонија|значајно културно наследство на Македонија]].<ref>{{УЗКН|број=238|назив=Спомен-куќа на народниот херој Ѓоце Стојчевски - Амбарче}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://mkdnd.mrforum.net/topic-n5.htm Ѓоце Стојчевски – Амбарче]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — опширна биографија {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стојчевски, Ѓоце}} [[Категорија:Луѓе од Тетово]] [[Категорија:Починати во Гостиварско]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Македонски библиотекари]] [[Категорија:Починати во Беличица]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] 1galopy82dv4ovz9d9izkl00513ttk5 0 173213 5530328 5374714 2026-03-27T18:50:36Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530328 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Манчу Матак | портрет = Манчу Матак.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = 1920 | роден-место = [[Крушево]], [[Кралство СХС]] | починал-дата = 25 мај 1944 | починал-место = [[Витолиште]], [[Царство Бугарија]] | починал-причина = | националност = | народност = [[Македонски Власи|Влав]] | познат = | занимање = | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} [[Податотека:Manchu Matak monument.JPG|мини|десно|Биста на Манчу Матак во Крушево]] '''Манчу Матак''' ([[влашки јазик|влашки]]: ''Manchu Matak''; [[Крушево]], {{роден на|||1920}} - [[Витолиште]], [[Мариовско]], {{починал на|25|мај|1944}}) — македонски комунист од [[Македонски Власи|влашка]] народност и учесник во [[НОВ]]. Бил прогласен за [[народен херој на Југославија]].<ref>Наум Наумовски, „Народниот херој Манчу Матак“ во „Бригада на братството и единството“, Скопје, 1958, 421–423''</ref> == Животопис == Манчу е роден во [[1920]] година во [[Македонски Власи|влашко]] семејство во [[Крушево]]. По професија бил шијач. Станал член на [[КПЈ]] во [[1939]] година, а во 1940 година заминал на отслужување на воениот рок во Белград.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 211</ref> ==Учество во НОБ== Во [[Априлска војна|Априлската војна]] во [[1941]] бил заробен како војник на [[Кралството Југославија]], но успеал да избега и се вратил во Крушево.<ref>''Манчу Матак, „Бригада на братството и единството“, Скопје, 1958, 460.''</ref> Како член на Месниот комитет на КПЈ во Крушево од крајот на [[1941]], поради учество во штрајкот на монополските работници, бил уапсен и лежел во затвор од април до јуни [[1942]] година.<ref>''Златко Билјановски, Одредот „Питу Гули“, Скопје, 1973''.</ref> Бил секретар на Организацијата на КП во [[Крушевски партизански одред „Питу Гули“|Крушевскиот партизански одред „Питу Гули“]], а по неговото расформирање кон крајот на [[1942]] се илегализирал во Крушево. Потоа се префрлил во [[Гостивар]] и стапил во [[Мавровско-гостиварски НОПО „Кораб“|партизанскиот одред „Кораб“]] во пролетта [[1943]] година. Во борба со [[балисти]]те бил заробен и спроведен во [[Тирана|Тиранскиот]] затвор. По [[Капитулација на Италија|капитулацијата на Италија]] на [[8 септември]] [[1943]] станал командир на [[Прилеп]]ската чета во [[Прва македонско-косовска бригада|Првата македонско-косовска бригада]], а потоа во [[Единаесетта македонска ударна бригада|Единаесеттата македонска бригада]].<ref>Манчу Матак, „Втората македонска ударна бригада“, Скопје, 1973, 160–161</ref> Загинал при напад на бункер на германските сили кај селото [[Витолиште]], Мариовско. При нападот на партизаните, како командир на втората чета на Прилепскиот баталјон, бил погоден од снајперски куршум.<ref>Љубен Георгиевски – Љупта „Македонски Чапаев: монографија за народниот херој Илија Игески – Цветан“, Скопје, 2005, 123.</ref> ==Наследство== Манчу Матак бил рогласен е за [[Орден на народен херој|народен херој на Југославија]] на 20 декември [[1951]] година.<ref>''Златко Билјановски, Манчу Матак, Скопје, 1975''.</ref><ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 215.</ref> Во негова чест [[ООУ „Манчу Матак“ - Кривогаштани|училиштето]] во [[Кривогаштани]] го носи неговото име. Една песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година, со наслов „Духот на борецот“, е посветена на Манчу Матак.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 44.</ref> == Наводи == {{CommonsCat|Manču Matak}} {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Матак, Манчу}} [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Починати во Витолиште]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Борци на Првата македонско-косовска бригада]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] 9btko8ethlqceud47mt4xccinupv19b 0 174909 5530466 5525470 2026-03-28T00:30:16Z Aprilija50.A.D 119801 5530466 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јордан Витанов | image = Јордан Витанов (2022).jpg | birth_name = | birth_date ={{роден на и возраст|df=yes|1958|1|13}} | birth_place =[[Титов Велес]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | known = по улогата во: <br>[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]]<br> [[Јас сум од Титов Велес (филм)|Јас сум од Титов Велес]]<br>[[Проколнати]]<br>[[На Балканот не се пие чај]]<br>[[Македонски народни приказни]]<br>[[Последниот Македонец]] | occupation = [[глумец]]<br>[[режисер]] | children = Ненад Витанов | years_active = 1976 - сѐ уште }} '''Јордан Витанов''' ([[Велес]], {{роден на|13|јануари|1958}}) — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски и [[филм]]ски [[глумец]] и [[режисер]]. == Животопис == Витанов е роден на [[13 јануари]] [[1958]] година во тогашен [[Титов Велес]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|title=Македонска енциклопедија|last=Стефановски|first=Ристо|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|editor=Блаже Ристовски|volume=1|location=Скопје|pages=}}</ref>. Живее и работи во Велес, а по родителите води потекло од велешките села [[Грнчиште]] каде особено ја помогнал обновата на селската црква<ref>Според кажување на мештани. Забележали Марио Шаревски, Тони Ристовски, Ѕвонко Петровски на 8 декември 2015</ref> и [[Горно Чичево]]. Дипломирал на отсекот за глумечка игра на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]] во [[1986]] година. Од [[1987]] година, тој е член на [[НТ „Јордан Хаџиконстантинов Џинот“|Народниот театар „Јордан Хаџи Константинов Џинот“]] во [[Велес]]<ref name="Енциклопедија" />, каде во два мандата ([[1999]]-[[2002]] и од [[2006]]-[[2017]]) бил и директор на истиот<ref>{{наведени вести|url=http://www.vecer.com.mk/?ItemID=81C8CE54E604A44E970C0BA5E9D0B8A1|title=Јордан Витанов - нов директор|last=|first=|date=20 декември 2006|work=|accessdate=23 ноември 2009|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Вечер}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Покрај во театарот, остварил улоги и во повеќе играни филмови и телевизиски серии. Од многуте забележителни остварувања посебно треба да бидат истакнати улогите на Содо Арамијата во претставата „''Крчма на патот за Јевропа''“ од [[Жанина Мирчевска]], во режија на [[Коле Ангеловски]]. За оваа улога Јордан Витанов ја добил наградата за најдобра машка улога на Театарскиот фестивал „Војдан Чернодрински“ во [[Прилеп]]. Добитник е на награда за најдобра машка улога на Меѓународниот театарски фестивал „Боспорски Агони“ во [[Керч]], [[Украина]], за улогата на ликот Филоктет во истоимената претстава, во режија на [[Мето Јовановски]]. Јордан Витанов е добитник и на Деветоноемвриска награда на [[Општина Велес]]. Покрај на матичната сцена, остварувал и повеќе ангажмани во други театарски куќи низ државата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.teatarveles.mk/teatarveles/strani/JordanVitanov.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-08-12 |archive-date=2011-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104190452/http://teatarveles.mk/teatarveles/strani/JordanVitanov.html |url-status=dead }}</ref>. == Театрографија == Улоги во Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://teatarveles.mk/teatarveles/strani/JordanVitanov.html|title=Teatar Veles - Jordan Vitanov|work=teatarveles.mk|accessdate=2026-03-01}}</ref> * „Свадба“ - Коле - автор: Васил Иљоски, режија: Благој Анчевски, 1976 * „Медеја“ - Стражарот - автор: Робинсон Џеферс, режија: Владимир Гравчев, Ристо Мајсторов, 1977 * „Цар Тројан“ - Генерал II - автор: Милош Тасиќ, Радивое Живковиќ, режија: Александар Ѓеоргиев, 1981 * „Расколникот од Хетиим/Џинот“ - Третиот маж - автор: Георги Сталев, режија: Ристо Мајсторов, 1983 * „Слуга на двајца господари“ - Флориндо - автор: Карло Голдони, режија: Александар Ѓеоргиев, Благој Анчевски, 1983 * „Гроф Миливој“ - Столе - автор: Ристо Крле, режија: Младен Крстевски, 1983 * „Кукавичино јајце“ - Главниот доктор - автор: Љупчо Силјановски, режија: Ѓорѓи Бисерков, 1984 * „Сомнително лице“ - Милисав - автор: Бранислав Нушиќ, режија: Петре Прличко, 1984 * „Крал Иби“ - Бугрелав - автор: Алфред Жари, режија: Стојан Стојаноски, 1986 * „Дон Жуан“ - Дон Алонзо - автор: Жан Батист Поклен Молиер, режија: Коле Ангеловски, 1987 * „Хамлет од Долно Дивјаци“ - Јоце - автор: Иво Брешан, режија: Душан Наумовски, 1987 * „Смртта на Тарелкин“ - Максим Кузмич Варавин - автор: Александар Васиљевич Сухово-Кобилин, режија: Стојан Стојаноски, 1988 * „Болница на крајот од умот“ - автор: Иван Карадак, Љупчо Силјановски, режија: Димитар Станкоски, 1988 * „Последниот балкански вампир“ - Курта - автор: Дејан Дуковски, режија: Димитар Станкоски, 1989 * „На сечило“ - Корен - автор: Бранко Варошлија, режија: Душан Наумовски, 1989 * „Кристално срце“ - Докторот - автор: Лев Устинов, режија: Благој Андреев, 1989 * „Пречистување“ - Софијан - автор: Сашко Насев, режија: Златко Славенски, 1990 * „Царскиот паж“ - Церемонијал мајсторот - автор: Јосип Палада, режија: Александар Ѓеоргиев, 1990 * „Брачни понуди“ - Смирнов - автор: Антон Павлович Чехов, режија: Младен Крстевски, Јордан Витанов, 1991 * „Крчма на патот за Јевропа“ - Содо Арамијата - автор: Жанина Мирчевска, режија: Коле Ангеловски, 1991 * „Шамокло и Августина“ - Клок - автор: Мирослав Настасиевиќ, режија: Александар Ѓеоргиев, 1991 * „Нажалена фамилија“ - Трифун - автор: Бранислав Нушиќ, режија: Димитар Станкоски, 1991 * „Утешение грешним“ - Коте, Бојко - автор: Огнен Неделковски, Југослав Петровски, режија: Димитар Станкоски, 1992 * „Електра“ - Орест - автор: Еврипид, режија: Стојан Стојаноски, 1992 * „Џинот и седумте џуџиња“ - Огледалото, Селјако, Хор - автор: Дејан Дуковски, режија: Александар Поповски, 1992 * „Време за сонување“ - автор: Војдан Чернодрински, Антон Панов, Ристо Крле, Горан Стефановски, режија: Златко Славенски, 1993 * „Одам на лов“ - Дишотел - автор: Жорж Фејдо, режија: Димитар Станкоски, 1993 * „Антигона“ - Креонт - автор: Софокле, режија: Стојан Стојаноски, 1993 * „Грешните се утешија“ - Коте, Бојко - автор: Огнен Неделковски, Југослав Петровски, режија: Димитар Станкоски, 1993 * „Заспаниот Дедо Мраз“ - Волшебникот - автор: Југослав Петровски, режија: Стојан Стојаноски, 1993 * „Змејовите заминуваат“ - Сурла - автор: Југослав Петровски, режија: Виолета Џолева, 1994 * „Ревизор“ - Антон Антонович - автор: Николај Васиљевич Гогољ, режија: Димитар Станкоски, 1994 * „Хекуба“ - Одисеј - автор: Еврипид, режија: Стојан Стојаноски, 1994 * „Килиба“ - Вампирџијата - автор: Југослав Петровски, режија: Виолета Џолева, 1994 * „Новогодишна ловечка сказна“ - Ловецот - режија: Јордан Витанов, 1994 * „Арлекин - слуга на двајца господари“ - Флориндо - автор: Карло Голдони, режија: Коле Ангеловски, 1995 * „Прикованиот Прометеј“ - Прометеј - автор: Есхил, режија: Виолета Џолева, 1995 * „Полицајци“ - Затвореникот, Аѓутантот - автор: Славомир Мрожек, режија: Љубиша Георгиевски, 1995 * „Новогодишна сказна за волкот и трите прасиња“ - Маско - режија: Јордан Витанов, 1995 * „Сиво со призвук на олово“ - Мр. Дринк - автор: Владимир Предиќ, режија: Јордан Витанов, 1996 * „Фортинбрас е пијан“ - Стенборг - автор: Јиржи Гловацки, режија: Коле Ангеловски, 1996 * „Ифигенеја во Авлида“ - Ахил - автор: Еврипид, режија: Љубиша Георгиевски, 1996 * „Царче жарче“ - Четвртиот готвач, второто дете - автор: Велко Неделковски, режија: Слободанка Чичевска, 1996 * „Адвокатот Патлен“ - Тибо - режија: Димитар Станкоски, 1996 * „Соната во A-mol“ - Ангелот - автор: Југослав Петровски, режија: Димитар Станкоски, 1997 * „Бакхи“ - Гласникот - автор: Еврипид, режија: Стојан Стојаноски, 1997 * „Четириесет маченици“ - Фетисов - автор: Христо Бојчев, режија: Димитар Станкоски, 1997 * „Натпревар за мразонаследникот на Дедо Мраз“ - Боцкало - автор: Афродита Кирјаковска, режија: Слободанка Чичевска, 1997 * „Љубовна вртелешка“ - Војникот, Грофот - автор: Артур Шницлер, режија: Љупчо Ѓоргиевски, 1998 * „Сердарот“ - Првиот гега - автор: Григор Прличев, режија: Димитар Станкоски, 1998 * „Маја и крадците“ - Крадецот Спиро - автор: Слободанка Чичевска, режија: Слободанка Чичевска, 1998 * „Плутос“ - Блепсидем - автор: Аристофан, режија: Петрос Панамас, 1999 * „Кате Карате“ - Докторот - автор: Слободанка Чичевска, режија: Слободанка Чичевска, 1999 * „Комедија А“ - Фурбо - автор: Базилио Локатели, режија: Александар Илиев, 2000 * „Елешник“ - Стефан (стариот) - автор: Југослав Петровски, режија: Димитар Станкоски, 2000 * „Ојдип Тиранин“ - Ојдип - автор: Софокле, режија: Стојан Стојаноски, 2000 * „Царската ќерка Мразулка“ - Дедо Мраз - автор: Лазар Коларовски, режија: Младен Крстевски, 2000 * „Бајка за мртвата царска ќерка“ - Максим - автор: Николај Владимирович Кољада, режија: Љупчо Ѓоргиевски, 2001 * „Филоктет“ - Филоктет - автор: Хајнер Милер, режија: Мето Јовановски, 2001 * „Лисистрата“ - Водачот на хорот мажи - автор: Аристофан, режија: Љупчо Ѓоргиевски, 2002 * „Провинциски плејбој“ - Пандолфо - автор: Душан Јовановиќ, режија: Владимир Талески, 2002 * „Сонот на смешниот човек“ - Беркли - автор: Фјодор Михајлович Достоевски, режија: Александар Ивановски, 2002 * „Облаци“ - Кривиот збор - автор: Аристофан, режија: Хакоб Газанчјан, 2003 * „Будење“ - Кузман - автор: Трајче Кацаров, режија: Владимир Талески, 2003 * „Ѕвонарот на Богородичната црква во Париз“ - Фебус - автор: Виктор Иго, режија: Благојче Божиновски, 2004 * „Четвртата сестра“ - Јуриј - автор: Јануш Гловацки, режија: Александар Ивановски, 2004 * „Жени во Народното собрание“ - Хремо - автор: Аристофан, режија: Петрос Панамас, 2005 * „Вообразен болен“ - Арган - автор: Жан Батист Поклен Молиер, режија: Благојче Божиновски, 2005 * „Хамлестија“ - Хамлет, Орест - автор: Вилијам Шекспир, Софокле, режија: Александар Ивановски, 2005 * „Сомнително лице“ - Алекса Жуњиќ - автор: Бранислав Нушиќ, режија: Стојан Стојаноски, 2005 * „Дон Жуан“ - Таткото - автор: Жан Батист Поклен Молиер, режија: Деан Дамјановски, 2006 * „Галилео“ - Галилео - автор: Мауро Пасери, режија: Роландо Макрини, 2006 * „Проклетство на изгладнетата класа“ - Вестон - автор: Сем Шепард, режија: Никола Ристов, 2007 * „Да се заборави Херострат!“ - Тисаферн - автор: Григориј Горин, режија: Зоја Бузалковска, 2007 * „X - Хамлет“ - Клаудиј - автор: Вилијам Шекспир, режија: Васил Зафирчев, 2007 * „Птици“ - Прометеј - автор: Аристофан, режија: Стојан Стојаноски, 2008 * „Мушичка“ - Менато - автор: Анџело Беолко Руцанте, режија: Никола Ристов, 2009 * „Генерална проба за самоубиство“ - Капетанот, Бизнисменот, Психијатарот - автор: Душан Ковачевиќ, режија: Стојан Стојаноски, 2010 * „Треперење“ - Антон Павлович Чехов - автор: Драгана Лукан-Николоски, режија: Нина Николиќ, 2011 * „Онегин“ - Зарецки - автор: Александар Сергеевич Пушкин, режија: Звездана Ангеловска, 2011 * „Бетија“ - Менато - автор: Анџело Беолко Руцанте, режија: Никола Ристов, 2012 * „Шашардисани времиња“ - Страхил - автор: Благоја Ристески Платнар, режија: Стојан Стојаноски, 2012 * „Ноќите во бел сатен“ - Благој - автор: Братислав Димитров, режија: Ненад Витанов, 2012 * „Крал Лир“ - Лир - автор: Вилијам Шекспир, режија: Звездана Ангеловска, 2014 * „Тартиф“ - Оргон - автор: Жан Батист Поклен Молиер, режија: Никола Ристов, 2014 * „Приказни од шестиот кат“ - Судијата - автор: Драги Михајловски, режија: Деан Дамјановски, 2015 * „Ана Комнена“ - Алексеј Комнен - автор: Сашо Димоски, режија: Ненад Витанов, 2017 * „Свадбата“ - Свилен - автор: Ален Бол, режија: Софија Ристевска Петрушева, 2019 * „Слуга на двајца господари“ - Џовани - автор: Карло Голдони, режија: Ненад Витанов, 2019 * „Татко“ - Андре - автор: Флоријан Зелер, режија: Ненад Витанов, 2022 * „Лепа Ангелина“ - Езакиј - автор: Благоја Ристески Платнар, режија: Љупчо Ѓоргиевски, 2023 * „Едвард Втори“ - Кент - автор: Кристофер Марлоу, режија: Андриј Жолдак, 2023 * „Вечера за глупаци“ - Ашамбо - автор: Франсис Вебер, режија: Ненад Витанов, 2024 * „Рацин“ - Куршумот - автор: Коста Солев Рацин, режија: Дејан Пројковски, 2024 * „Галеб“ - Евгениј Алексеевич Дорн - автор: Антон Павлович Чехов, режија: Александар Ивановски, 2025 * „Поштарска бајка“ - Дедо Мраз - автор: Карел Чапек, режија: Александар Ивановски, 2025 * „Тестостерон" - Столе - автор: Анджеј Сарамонович, режија: Синиша Евтимов, 2026 Улоги во други театри: * „Добриот доктор“ - Чехов - автор: Нил Сајмон, режија: Елена Баева, 2004, Народен театар Штип * „Глоговиот џбун“ - Мето - автор: Братислав Димитров, режија: Стојан Стојаноски, 2009, Народен театар Штип * „Балканот не е мртов“ - Спасе - автор: Дејан Дуковски, режија: Стојан Стојаноски, 2010, Народен театар Штип * „Адвокатот Патлен“ - Тибо - режија: Ненад Витанов, 2010, Народен театар Штип * „Магбет“ - Макдаф - автор: Вилијам Шекспир, режија: Стојан Стојаноски, Народен театар Куманово * „Лазаревото писмо“ - Арсе - автор: Живко Чинго, режија: Љубиша Георгиевски, Народен театар Куманово * „Суд“ - Дрен - автор: Коле Чашуле, режија: Владимир Талески, Народен театар Куманово * „Интрига и љубов“ - Градоначалникот - автор: Фридрих Шилер, режија: Љупчо Ѓоргиевски, 2017, Народен театар Куманово * „Феничанки“ - Гласникот - автор: Еврипид, режија: Стојан Стојаноски, 2009, Народен театар Струмица * „Карамазови“ - автор: Душан Јовановиќ, режија: Паоло Маџели, 1984, Драмски театар Скопје * „Р“ - Александар Петражицки - автор: Јордан Плевнеш, режија: Љубиша Георгиевски, 1984, Драмски театар Скопје * „Раскрилување“ - Духот на Рацин - режија: Тихомир Стојановски, Поетски театар „Скрб и утеха“ Скопје * „Т'га за лебедот“ - Арнаутинот - автор: Григор Прличев, Тихомир Стојановски, режија: Владо Денчов, Поетски театар „Скрб и утеха“ Скопје * „Дрвеница“ - Бајан - автор: Владимир Мајаковски, режија: Владо Денчов, Поетски театар „Скрб и утеха“ Скопје * „Ќелавата П“ - Господин Смит - автор: Ежен Јонеско, режија: Владо Денчов, Поетски театар „Скрб и утеха“ Скопје * „Сердарот, засекогаш љубов“ - Скомрахот - автор: Тихомир Стојановски, Поетски театар „Скрб и утеха“ Скопје * „Чернодрински експрес“ - Кондуктерот - автор: Тихомир Стојановски, режија: Јордан Витанов, Поетски театар „Скрб и утеха“ Скопје, 2008 * „Венко“ - Ченто - автор: Благоја Ристески Платнар, режија: Благоја Ристески Платнар, независна театарска трупа, 2000 Театарски режии: * „Шуаби ап“ - автор: Жанина Мирчевска, 1989, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Брачни понуди“ - автор: Антон Павлович Чехов, 1991, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Новогодишна ловечка сказна“ - 1994, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Лонг плеј“ - автор: Горан Стефановски, 1995, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Новогодишна сказна за волкот и трите прасиња“ - 1995, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Сиво со призвук на олово“ - автор: Владимир Предиќ, 1996, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Смрзнатиот пингвин“ - автор: Слободанка Чичевска, 1996, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Полковникот“ - автор: Габриел Гарсија Маркес, 2004, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Железно пиле“ - автор: Благоја Ристески Платнар, 2006, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Чернодрински експрес“ - автор: Тихомир Стојановски, Поетски театар „Скрб и утеха“ Скопје, 2008 * „Богбахусово преображение“ - автор: Окрајски, Театар Кавадарци * „Хамлет од Долна Бошава“ - автор: Иво Брешан, Театар Кавадарци, 2011 * „Пасивно пушење“ - автор: Небојша Ромчевиќ, Театар Кавадарци, 2018 * „Епископ Словенски Климент“ - автор: Томе Арсовски (радиодрама) * „Арсениј“ - автор: Благоја Ристески Платнар (радиодрама) * „Мајка“ - автор: Флоријан Зелер, 2025, Театар „Јордан Хаџи Константинов-Џинот“ - Велес * „Тестостерон" - автор: Анджеј Сарамонович, Театар Кавадарци, 2026 == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1986 || [[Среќна нова '49]] ТВ-филм || |- | 1989 || [[Кога меракот пее]] ТВ-серија || |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија)|Македонија може]] ТВ-серија || |- | 1993 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1994 || [[Пред дождот (филм)|Пред дождот]] ТВ-филм || Полицаец |- | 1994 || [[Проколнати]] ТВ-филм || Војвода |- | 1995 || [[Заборавени]] ТВ-филм || Калуѓерот |- | 1998 || [[На Балканот не се пие чај]] ТВ-филм || |- | 2000 || [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија || Блаже |- | 2001 || [[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ-филм || |- | 2003 || [[Последниот фалцер]] ТВ-филм || Абдула |- | 2004 || [[Големата вода (филм)|Големата вода]] ТВ-филм || Војник |- | 2005 || [[Крчма на патот кон Европа]] ТВ-филм || |- | 2006 || [[Мост (филм)|Мост]] ТВ-филм || Огнен |- | 2007 || [[Јас сум од Титов Велес]] ТВ-филм || |- | 2007 || [[Елегија за тебе (филм)|Елегија за тебе]] ТВ-филм || Бане |- | 2007 || [[Цимери]] ТВ-серија || |- | 2010-2013 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2013-2014 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || Јанаки |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Трговец |- | 2014-2015 || [[Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2015 || [[Последниот Македонец]] ТВ-филм || Вангел |- | 2018 || [[Ругање со Христос]] ТВ-филм || Генерал |- | 2022 || [[Куќен притвор]] ТВ-серија || Војник 1 |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || Академикот |- | 2023-2025 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || |- | 2025 || [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] ТВ-филм || Тренерот |- | 2026 || [[Утре наутро (серија)|Утре наутро]] ТВ-серија || Тренерот |} == Награди и признанија == * Награда за најдобра машка улога на Театарскиот фестивал „Војдан Чернодрински“ во [[Прилеп]] за улогата на ликот Содо арамијата во претставата „''Крчма на патот за Европа''“, 1992 * Добитник на наградата за најдобра машка улога на Меѓународниот театарски фестивал „Боспорски Агони“ во [[Керч]] [[Украина]], 2002 * Награда за најдобра главна машка улога на ИФАД „Стоби“, за улогата на Тисаферн во претставата „Да се заборави Херострат!“, 2007 * Награда за главна машка улога за улогата на ликот Благој во претставата „''Ноќите во Бел Сатен''“ на Театарскиот фестивал „Војдан Чернодрински“, 2013 * Награда „9 Ноември“ на [[Општина Велес]], 2002 * Награда за животно дело „Гемиџии“, 2016 * [[Награда „Петре Прличко“|Награда за животно дело „Петре Прличко“ (]]2023) * Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ (2024) == Наводи == {{Наводи }} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0899947}} {{рв|Jordan Vitanov}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Витанов, Јордан}} [[Категорија:Глумци од Велес]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Грнчиште]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Горно Чичево]] pslpvniugm9h6bisjuwqn4el8esi324 0 178680 5530239 5094418 2026-03-27T13:11:54Z Dandarmkd 31127 5530239 wikitext text/x-wiki {{Infobox architect |name= Борис Чипан |image= |caption= |nationality= [[Македонија|Македонец]] |ethnicity= [[Македонци|Македонец]] |birth_date= 27 март 1918 |birth_place= {{роден во|Охрид}}, [[Македонска воено-инспекциска област]], [[Царство Бугарија]] |death_date= {{починал на и возраст|df=yes|2012|3|31|1918|3|27}} |death_place= {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] |significant_buildings= Судските палати во Штип, Велес и Битола<br>Зграда на [[МАНУ]] |significant_projects= |significant_design= |awards= }} '''Борис Чипан''' ({{роден во|Охрид}}, [[27 март]] [[1918]] - {{починал во|Скопје}}, [[31 март]] [[2012]]) ― [[Македонија|македонски]] [[архитект]]и и редовен [[професор]] на [[Архитектонски факултет - Скопје|Архитектонскиот факултет]] во [[Скопје]]. == Животопис == Чипан е роден во [[Охрид]] на [[27 март]] [[1918]] година, тогаш во [[Царството Бугарија]], односно за време на [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупацијата]] во [[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]]. Во триесеттите години на [[XX век]], тој заминал на школување во средно школо во [[Белград]], благодарение на стипендија доби­ена од еден генерал од Охрид, кој очекувал неговите стипендисти да станат офицери на кралската војска. Чипан по матурирањето се пријавил во Вое­ната академија, но не бил примен. Потоа се запишал на Архитектонскиот отсек при Техничкиот факултет во [[Белград]], каде во [[1941]] година дипломирал. Покрај со педагошката дејност кога предавал проектирање и општествени згради, тој се занимавал и со конзервација на градителското наследство кога бил и прв директор на [[Републички завод за заштита на спомениците на културата|Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата]], со архитектонско проектирање и со публицистика. Учествувал на повеќе анонимни архитектонски конкурси. На полето на конзервацијата позначајни остварувања му се: црквите „Св. Софија“ во Охрид, „Св. Наум“, „Св. Пантелејмон“ во [[Горно Нерези]] и др. Од областа на архитектонското проектирање позначајни објекти се: судските згради во [[Штип]], [[Велес]] и [[Битола]] ([[1956]]); Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ) во Скопје ([[1976]]); Фабриката за фротир во Делчево ([[1959]]); поголем број на поединечни семејни куќи во [[Охрид]]. Тој се занимавал со научноистражувачка работа. Чипан е вториот носител на [[наградата „Андреја Дамјанов“]] која ја добил во [[1990]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.porta3.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=1714&Itemid=74|title=Дваесет години награда “Андреја Дамјанов“ - архитект Борис Чипан |publisher=еПорта|accessdate=2009-12-27}}</ref> Починал во [[Скопје]] на [[31 март]] [[2012]] година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=4DC0B84A4FEDFA4FAF1FE8D80231965A|title=Почина архитектот Борис Чипан|date=31 март 2012, 11:38|publisher=Утрински весник|accessdate=2012-04-01}}</ref> == Библиографија == * ''Старата градска архитектура во Охрид'' (II издание), Скопје 1955; * ''Македонските градови во XIX век,'' Скопје 1978; * ''111 тези за архитектурата'', Скопје 1986; * ''Света Софија, Катедрален храм на Охридската архиепископија'', Скопје 1996; * ''Текстови за архитектурата'', 1998; * ''Долни Сарај, епизода од историјата на Охрид со Џеладин бег'', Охрид 2001; * ''Моето време во Македонската архитектура'', Скопје 2008; == Наводи == * ''К. Грчев, Архитектот Борис Чипан, во: Архитектурата на почвата на Македонија од средината на XIX до крајот на XX век, Прилози за проучувањето на историјата на културата на почвата на Македонија, 14, Скопје, 2006, 113–122''. {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.porta3.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=1714&Itemid=74 Комплетен животен опус] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чипан, Борис}} [[Категорија:Родени во 1918 година]] [[Категорија:Починати во 2012 година]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски архитекти]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски архитекти]] [[Категорија:Добитници на наградата „Андреја Дамјанов“]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] [[Категорија:Професори на Архитектонскиот факултет - Скопје]] gmsoi96x7es1v1eydh8ceebzgm1tx6m 0 191221 5530367 5468124 2026-03-27T19:22:00Z Dandarmkd 31127 5530367 wikitext text/x-wiki {{Викификација}} {{Инфокутија за личност | име = Боре Ангеловски | портрет = 1. Portret na Bore Angelovski.jpg | px = 200п | опис = ''Македонски драмски уметник'' | родено-име = | роден-дата = {{роден на|25|февруари|1944}} | роден-место = [[Велес]], [[Царство Бугарија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2009|6|14|1944|2|25}} | починал-место = {{починал во|Велес}}, [[Македонија]] | починал-причина = | познат = човекот кој за првпат го поставил Бекет на македонската театарска сцена и основач на Театарот Чекори - Скопје | занимање = [[глумец]], [[режисер]], сценограф и педагог | сопружник = | родители = | деца = }} '''Боре Ангеловски''' или '''Борис Ангелков''' ([[Велес]], [[25 февруари]] [[1944]] - {{починал во|Велес}}<ref name="вест">{{наведени вести|url=http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|title=ИН МЕМОРИАМ БОРЕ АНГЕЛОВСКИ Почина доајенот на театарскиот аматеризам|date=16 јуни 2009|publisher=Вест|language=македонски|accessdate=2010-03-30|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129111636/http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|url-status=dead}}</ref>, [[14 јуни]] [[2009]]) ― [[Македонија|македонски]] театарски деец во [[Македонија]], [[глумец]], [[режисер]], [[преведување|преведувач]], [[сценографија|сценограф]], [[костимограф]], театарски педагог, театарски теоретичар, бекетолог, основач и уметнички раководител на [[Младинско Драмско Студио - Велес]], основач и уметнички раководител на [[Театар Чекори - Скопје]], икона на драмскиот аматеризам и театарската алтернатива во Република Македонија и поранешна [[Југославија]], првенец во сите домени и аспекти на театарската уметност, комплетна театарска личност, театарски фанатик. Како етичко-естетска поставеност, Боре Ангеловски е доајен и пионер на театарот на апсурдот во Република Македонија, поборник и следбеник на неконвенционалниот пристап кон создавањето на комплетен театарски чин, вечен експериментатор, иноватор и револуционер на комплексниот театарски израз<ref name="вест" />. == Рани години == [[Податотека: 2. Bore Angelovski na 6 godini.jpg|мини|150п|десно|<small>''Боре Ангеловски на 6 години''</small>]] Боре Ангеловски е роден на [[25 февруари]] [[1944]] год. во [[Велес]], тогаш во [[Царството Бугарија]], односно за време на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] во [[Македонија во Втората светска војна|Втората светска војна]].<ref name="BA"> Четири и пол децении театарска дејност на Боре Ангеловски, приредувач Тодор Кузманов - Скопје, Маска, 2006</ref>. Основно и средно образование завршува во родниот град. Уште како дете прави мал маалски театар ''Ѕвезда'', во задниот двор на семејната куќа, во кој заедно со останатите деца од маалото изведуваат циркуски трикови (одење по јаже, држење стол на чело, на брада), пејат, танцуваат, рецитираат, прават куклени претстави во стара кочина за свињи, играат скечеви, приказни. {{Цитатник|''Во градот пристигнува циркус. Подзамижувам со очите и во главата ги имам сите бои, сите светла, сите луѓе, сите животни, каква свечена светковина. Нелие планетава еден голем, шарен циркус, вечно свечен под небесната ѕвездена цирада. Коњите се отмени и горди, лавовите исто така, под услов да не ги навредите, а кловновите во секое време прават кловнови од себе. Дали навистина се луѓето - мајтапџии или под маската носат некое друго лице''<ref><small>''Разложено сеќавање на замислениот дневник на Б.А''</small></ref>}} На шест години зема прва награда за јавен настап пред работниците на УНР-а. Големо влијание врз Боре Ангеловски во тој период има ''[[Трајко Чоревски]]'' (таткото на [[Благоја Чоревски]] и [[Борис Чоревски]]) <ref name="BA"/> , познат македонски глумец. Тој, освен што му го продлабочува детскиот занес за театар во афинитет, му отвора нови видици за бесценетоста на убавината, за бесмислата на материјалистичката практичност, за театарот како животна определба. Втората личност која влијае во доизградувањето на личноста Боре Ангеловски е ''Надежда Петровна'', или како тој ја нарекува - ''бабушкa''. Надежда Петровна е руска учителка, која во тоа време живее и работи во Велес. Таа го запознава со целокупната руска литература: [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]], [[Иван Сергеевич Тургенев|Тургенев]], [[Николај Васиљевич Гогољ|Гогољ]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], [[Михаил Јурјевич Лермонтов|Лермонтов]]...<ref name="BA"/> му ја распламтува љубовта, не само кон поезијата и литературата, туку кон уметноста воопшто. Ваквите влијанија во комбинација со вродената љубопитност и истрајност доведуваат, со тек на време, детскиот занес да стане конкретна определба во [[1959]] год. кога Боре Ангеловски станува дел од екипата на Народниот театар во Велес <ref name="BA"/>. {{Цитатник|''Невидлив е. Не барај го. Тој не се наоѓа. Постои, а не постои. Го слушаш, а го нема. Ќе ја крене клепката - се крева завесата. Играта почнува, а него го нема. И не од вчера, и не од завчера - од раѓање. А тука е. Пред тебе, а сепак го нема''<ref><small>''Скица за портретот на Боре Ангеловски''</small></ref>}} == Народен театар во Велес == Боре Ангеловски започнува да работи во ''Народниот Театар'' во [[Велес]] во 1959&nbsp;г. токму во периодот кога велешкиот професионален театар ја живее кулуминацијата на својот естетско-творечки квалитет - во поглед на глумечката игра и капацитет - во поглед на веќе изграден, стабилен театарски колектив <ref name="BA"/>. Во тој период, Боре Ангеловски ги црпи своите први искуства од плејада глумци кои се пионери и втемелувачи на глумечката уметност во Македонија: Борис Бегинов, Милојка Ковачевиќ, Благој Анчевски-Руски, Димче Петров-Галето, Никола Димитров-Кокан, Стојче Камчев, Рајна Савова, Стојна Апцева, Ратка Зарзева, Роксанда Ќекиќ, Владимир Гравчев, Виолета Џамбазова и уште многу други <ref name="BA"/>. Тоа се години кога Боре Ангеловски го учи занаетот во друштво на веќе формирани глумечки поединци и на репертоар кој напоредно со доминантните битови пиеси содржи и постановки на дела од класиката. Од претстава во претстава, довербата на младиот колега расте, така што тој добива сè позначајни ролји. Во ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски има одиграно над дваесет ролји <ref name="BA"/>. [[Податотека:3. Bore angelovski vo ulogata na Debeliot brodolomnik.jpg|мини|200п|десно|<small>''Борe Ангеловски во улогата на Дебелиот бродоломник''</small>]] Паралелно со ангажманот на професионалната сцена, Боре Ангеловски започнува да работи и на ''Младинската сцена на Народниот Театар-Велес''. Во тој период, Младинската Сцена има огромен потенцијал <ref name="BA"/>. Додека професионалната сцена работи главно со проверени наслови, Младинската Сцена ја има слободата за сопствена репертоарска политика, доближување до современите и модерните текови на театарската уметност, можност за експериментирање и иновација, не само во поглед на репертоарот, туку и во поглед на формирање на нов пристап кон изградување на претставите, формирање на нова естетика на театарското изразување <ref name="BA"/>. Токму во Младинската Сцена започнува изградувањето на Боре Ангеловски како комплетна театарска личност. Само за две сезони Боре Ангеловски станува основен пулс, движечка сила на Младинската Сцена во Велес, пројавувајќи голема упорност и доследност во сопствениот развиток и во работата со колективот. Тој започнува да се интересира за режија, сценографија, костимографија, тука започнува и неговата педагошка дејност <ref name="BA"/>, не само што ги информира колегите за развитокот на театарската уметност во светот, туку настојува преку обемна литература да ги запознае со безбројните тајни и стапици на глумечкиот занает, без кои е невозможно да се оствари вистинска творба. Доаѓаат и првите признанија: I награда за улогата на ''Дебелиот бродоломник'' во '''''На морската шир''''' од ''Славомир Мрожек'' на Републичката Драмска Смотра - [[Штип]] во 1963&nbsp;г. за истата творба добива I награда и на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - [[Хвар]] во 1964 год <ref name="BA"/>. Можеби најважен момент од периодот на Младинската Сцена на велешкиот театар, е средбата на Боре Ангеловски со творештвото на [[Семјуел Бекет]]. [[Податотека:4. Cekajki go Godo.jpg|мини|350п|лево|<small>''Сцена од претставата Чекајќи го Годо''</small>]] На 18 декември 1965&nbsp;г. на Младинската Сцена при Народниот Театар во Велес, за првпат во Република Македонија премиерно е изведена претставата '''''Чекајќи го Годо''''' на [[Семјуел Бекет]], во превод, режија, сценографија, костимографија на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Тој воедно ја толкува и една од главните ролји во претставата, улогата на '''''Владимир-Диди'''''. На тој датум настанува пресвртница не само за Боре Ангеловски, не само за Младинската Сцена, туку и за театарот во Република Македонија воопшто. Се раѓа модерниот театар, се раѓа македонската театарска авангарда, македонската публика за првпат се судира со театарот на апсурдот. Претставата има огромен успех: на Републичката аматерска драмска смотра - Штип освојува награда за најдобра претстава, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски; на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - Хвар освојува трета награда-бронзена плакета, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Забележително е што '''''Чекајќи го Годо''''' не е единечен случај. По големиот успех на претставата, Боре Ангеловски продолжува да се интересира уште повеќе за творештвото на Бекет. Следува '''''Крајот на играта''''' на Семјуел Бекет, во превод и режија на Боре Ангеловски во 1967&nbsp;г. исто така за првпат на македонска сцена. Тој исто така ја толкува и главната ролја на '''''Хам''''' <ref name="BA"/>. Во 1966&nbsp;г. донесена е одлука од страна на велешкото градско собрание, а со благослов од повисоки Републички институции и специјална комисија одговорна за ревизија на театрите од внатрешноста за затворање на Народниот Театар во Велес. По тој повод Боре Ангеловски пишува високо стручна дискусија во одбрана на Велешкиот театар и токму со таа дискусија успева да се поништи одлуката и театарот да продолжи со работа. Сепак, следната година Собранието на Град Велес, пронаоѓа нов начин, донесува нова одлука и ''Народниот Театар - Велес'' се затвора во 1967&nbsp;г. Се затвора и Младинската Сцена <ref name="BA"/>. == Младинското драмско студио во Велес == Веднаш по затворањето на ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски го формира '''''Младинското Драмско Студио''''', кое во период од шест години ќе биде единствената форма на театарско живеење во [[Велес]]<ref name="BA"/> . Тој е основач, уметнички раководител и режисер на студиото. Започнатиот бран на нова естетика во театарското постоење во Велес со ''Младинската Сцена'', прераснува веќе во творечка зрелост. ''Младинското Драмско Студио'' претставува специфична форма на театарско делување, единствена од таков тип во [[Македонија|Република Македонија]]<ref name="BA"/> . Студиото освен што работи како театар со редовен репертоар, претставува и своевидна школа за театар, место каде се дискутира за театарската уметност, за литературата, за културата, место каде што доаѓа до израз не само желбата да се излезе на сцена, туку и потребата да се дојде до одредени сознанија за театарот и културата, желбата да се пронајдат нови начини за истражување на огромното сценско пространство. За да се оствари ваква програма во студиото, Боре Ангеловски ги проширува прво сопствените видици, пронаоѓа нови форми за да ги заинтересира членовите за многуте видови и можности на сценското и глумечкото дејствување<ref name="BA"/> . Паралелно со усовршувањето на неговата педагошка дејност, Боре Ангеловски се развива и како глумец и како режисер, за што говорат и многуте награди и признанија. Продолжува и се задлабочува интересот за новите светски тенденции во драмската уметност. Продолжува интересот кон творештвото на Бекет, кон ''театарот на апсурдот'' воопшто <ref name="BA"/>. Во периодот на Младинското Драмско Студио, Боре Ангеловски за првпат во ''Република Македонија'' ги поставува: '''''Забава''''' на Славомир Мрожек во 1968 година, '''''Зоолошка приказна''''' на Едвард Олби во 1968 година, '''''Последната лента на Крап''''' на [[Семјуел Бекет]] во 1969 година, '''''Кралот умира''''' на [[Ежен Јонеско]] во 1970 година, '''''Филоктет“ на Хајнер''''' Милер во 1971 година, '''''Страдањата на Г-дин Мокинпот''''' на Питер Вајс во 1971 година, '''''Дон Жуан во пеколот''''' на [[Џорџ Бернард Шо]] и уште десетина други претстави <ref name="BA"/>. Покрај работата во ''Младинското Драмско Студио'', Боре Ангеловски започнува да настапува и на програмата на ''Радио Велес''. Како радио реализации посебно остануваат забележани '''''Дванаесетмината''''' на Александар Блок, '''''Сонетен венец''''' на [[Франце Прешерн]] и '''''Црниот човек''''' на [[Сергеј Александрович Есенин|Сергеј Есенин]] <ref name="BA"/>. Но сепак, и покрај сите успеси пред велешката публика и на републичките фестивали, и покрај таквиот квалитетен и автентичен репертоар, проблемите со Собранието на опшината [[Велес]] и неколку поединци од градот не престануваат. Напротив, го обвинуваат и саботираат точно заради таквиот репертоар. Ги запираат финансиските средства на ''Младинското Драмско Студио'' под обвинение дека: {{Цитатник|''Боре Ангеловски ги заведувал младите со пробуржоаски идеи''<ref name="BA"/>}} бидејќи работи претежно со западно европски автори. И покрај сите напори, ''Младинското Драмско Студио'' да продолжи со работа, дури и без никакви финансиски средства, во 1973&nbsp;г. Боре Ангеловски е протеран од Велес, а Младинското Драмско Студио затворено засекогаш <ref name="BA"/>. == Театар Чекори == [[Податотека:6. Od onaa strana na kostenite.jpg |мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Од онаа страна на костените''</small>]] Веднаш по протерувањето од [[Велес]], Боре Ангеловски се ситуира во [[Скопје]], каде во 1974&nbsp;г. заедно со мала група колеги од Младинското Драмско Студио, го основа '''''Театарот Чекори - Скопје''''' <ref name="TC"><small>''Три децении Театар Чекори - Скопје, Тодор Кузманов, Скопје, Маска, 2006.''</small></ref> , при ''Домот на култура Кочо Рацин''. Првите неколку сезони Театарот Чекори ги изведува своите претстави на различни сцени во Скопје, а претежно во Домот на култура во населбата Маџари II. Во 1978&nbsp;г. ''Театарот Чекори'' конечно се стационира во ''Домот на култура Димитар Влахов'' во населбата [[Автокоманда]] во [[Скопје]] <ref name="TC"/>. Од основањето на ''Театарот Чекори'', Боре Ангеловски е негов уметнички раководител, директор, режисер, педагог <ref name="TC"/>. Продолжува неговата работа и како преведувач, сценограф, костимограф, но Боре Ангеловски веќе конечно престанува да се занимава со глума <ref name="TC"/>. Можеби од преголема оптовареност со другите активност во театарот, но поверојатно причината е длабоко емотивна: носталгија за родната велешка сцена. По протерувањето од Велес, Боре Ангеловски има изиграно само една улога и тоа во 1989&nbsp;г. (петнаесет години по протерувањето) и тоа како гостување во ''Народниот Театар во Велес'' ја толкува улогата на Нагант во пиесата '''''На сечило''''', по текст на [[Бранко Варошлија]] - колега од Младинското Драмско Студио во Велес и во партнерство со [[Петре Прличко]] - еден од доајените на македонскиот театар, исто така велешанец <ref name="TC"/>. Боре Ангеловски, освен на фестивалите, нема играно на друга сцена освен велешката <ref name="TC"/>. [[Податотека:7. Mauzer-Hamlet masina.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Маузер - Хамлет машина''</small>]] Како организациска поставеност, ''Театар Чекор'' е своевидно продолжение на ''Младинското Драмско Студио''. Искуството стекнато во Велес, Боре Ангеловски го пренесува и во Скопје, се разбира веќе позрело и продлабочено, особено во однос на организацијата на театарот и педагогијата <ref name="TC"/>. Веќе во ''Театарот Чекори-Скопје'', Боре Ангеловски го финализира принципот на работа од '''''игла до завеса''''' - како што самиот го нарекува. Тоа е принцип на организирање на театарот и подготовка на претстава, каде што секој член треба сам да си го направи костимот, сам да си го направи реквизитот, да учествува во измислувањето и реализирањето на сценографијата, т.е. секој да учествува во сè што е потребно за изградба на претставата како комплетен театарски и уметнички чин <ref name="TC"/>. Од една страна тој принцип е неопходен поради фактот што само Боре Ангеловски е вработен во театарот како уметнички раководител и нема други вработени кадри задолжени за техничкото оформување на претставите, но од друга страна, наложената потреба преоѓа во уникатен систем на работа врз глумечките творби на ликовите <ref name="TC"/>. Тој принцип на работа им помага на глумците многу побрзо и подлабоко да навлезат во своите драмски ликови, на тој начин имаат потполна слобода на фантазијата, им овозможува подетална анализа на драмската ситуација и им помага секој ден, малку по малку, сè повеќе да го освојуваат бесконечното сценско пространство и глумечкиот занает. На тој начин се воспоставува оригинална творечка атмосфера и тогаш Боре Ангеловски се покажува како извонреден соработник подготвен да прифати најразлични идеи и сугестии по однос на работата, без разлика од каде и од кого доаѓаат. Во таа смисла членовите на театарот учествуваат не само во техничкото оформување на претставите, туку и во изборот на репертоарот, во преводите на пиесите, во изборот на музика, во оформување на плакатите и проспектите, буквално учествуваат во сеопштата работа на театарот <ref name="TC"/>. Таквиот принцип на работа не важи само за глумците-аматери, кои го сочинуваат јадрото на ''Театарот Чекори'', туку и за глумците-професионалци кои гостуваат во претставите на ''Чекори''. Тоа е уште еден оригинален принцип на работа. Боре Ангеловски не прави разлика помеѓу аматери и професионалци. [[Податотека:8. Generacija bez milost.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Генерација без милост''</small>]] {{Цитатник|''За него е најважен театарот - како институција и претставата како уметничко дело, а принципот на доаѓање до глумечка творба и претстава е потполно ист и кај аматерите и кај професионалците.''<ref name="TC"/> }} Во однос на квалитетот на репертоарот и естетиката на сценското оформување на претставите, Боре Ангеловски ја задржува својата оригиналност. Продолжува љубовта кон делата на Бекет и останатите претставници на театарот на апсурдот, продолжува љубовта кон авангардниот театар, продолжува потрагата по сè нови и нови, претходно неизведувани автори и дела во [[Македонија|Република Македонија]]. Боре Ангеловски за првпат во Република Македонија, на сцената на ''Театар Чекори'' ги поставува пиесите: '''''Антигона''''' на Доминик Смоле во 1978 година, '''''Кутриот мој Марат''''' на Алексеј Арбузов во 1978 година, '''''Хамлет''''' на Жил Лафорг во 1978 година, култната претстава '''''Од онаа страна на костените''''' на [[Жан-Мишел Риб]] во 1979 година, '''''Смртта на Лунин''''' на Едвард Радзински во 1980 година, '''''Маузер-Хамлет машина''''' во 1981&nbsp;г. и '''''Заповед или сеќавање на една револуција''''' во 1992&nbsp;г. на [[Хајнер Милер]], '''''Црвената река''''' на Пјер Лавил во 1983 година, '''''Генерација без милост''''' на Волфганг Борхерт во 1986 година, '''''Елисавета Бам''''' во 1986 година и '''''Теагеритројатрија''''' во 2002&nbsp;г. на [[Данил Хармс]], '''''Ноќ на боговите''''' на Миро Гавран во 1987 година, '''''Сите кои паѓаат''''' во 1990&nbsp;г. и '''''Скица за театар''''' во 2008&nbsp;г. на [[Семјуел Бекет]], '''''Животот на човекот''''' на Леонид Андреев во 1991 година, '''''Провинциски анегдоти''''' на Александар Вампилов во 1992 година, '''''Необична жена''''' на Нина Садур во 1995 година, '''''Фрагменти''''' на Мјуриел Шизгал во 1998 година, '''''Ескуриал''''' на Мишел де Гелдерот во 2002 година, '''''Клитемнестра''''' на Маријан Матковиќ во 2002 година, '''''Џон и Џо''''' на Агота Кристоф во 2004 година, '''''Годо дојде''''' на Миодраг Булатовиќ во 2007 година, '''''Пајтонот''''' на Артур Адамов во 2008 година, '''''Импровизација во Алма''''' и '''''Сликата''''' на [[Ежен Јонеско]] во 2009&nbsp;г. и уште над четириесет други наслови <ref name="TC"/> . Освен оригиналните наслови и дела, Боре Ангеловски работи и класични автори: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Максим Горки|Горки]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]] и други. Успесите продолжуваат и веќе го потврдуваат Боре Ангеловски како маестро на театарската уметност: 17 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Од онаа страна на костените''''' по текст на Жан-Мишел Риб, во режија на Боре Ангеловски <ref name="TC"/>, 13 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Сите кои паѓаат''''' по текст на [[Семјуел Бекет]], во адаптација и режија на Боре Ангеловски; признание ''Мирко Стефановски'' за посебен придонес во унапредувањето на драмскиот аматеризам во Македонија <ref name="TC"/>, специјална награда на ''Театарот Чекори'' за посебни резултати во работата во текот на 1979&nbsp;г. и уште многу други <ref name="TC"/>. == Ангеловски и Бекет == [[Податотека: 5. Poslednata lenta na Krap.jpg|мини|150п|лево|<small>''Боре како Крап во Последната лента на Крап - С. Бекет''</small>]] [[Семјуел Бекет]] станува трајна окупација на Боре Ангеловски. Во 1967 и 1977 година ја поставува пиесата ''Крајот на играта'', а во 1970 година ја поставува ''Последната лената на Крап''. Постои мошне интересен континуитет. Најпрво доаѓа драмата ''Чекајќи го Годо'', текст што како основна идеја ја има отуѓувањето на современиот човек пред застрашувачката егзистенцијална безизлезност. Овде има допир со повеќе судбини распнати на крсот на отуѓувањето. Потоа следува ''Крајот на играта'', пиеса со две лица, на самиот раб на опстанокот, во безизлезното јадро на склерозата, фрлени во контејнерите на градската хигиена. И најпосле последната лента на Крап, пиеса, така што се рече без глумец, но во која животот веќе нема шанса за никаква пројава, а за некоја содржина и да не зборуваме. {{Цитатник|''Боре Ангеловски се јавува како вонреден толкувач на Бекетовото дело кон кое пројавува вонредно активен и автентичен сензибилитет. Кај Бекет можеби најцелосно доаѓаат до израз неговите преокупации - ангажирано да се проследи судбината на современиот човек и нејзините изгледи во вителот на модерното време. Отаму и Ангеловски се интересира за современата драмска литература - Бекет, Мрожек, Радзински, Јонеско, Борхерт, Вајс и многу други''<ref name="BA"/>.}} == Делото на Боре Ангеловски == Во текот на пет децениската театарска активност, Боре Ангеловски има настапувано во 37 претстави од 32 различни автори <ref name="TC"/> , има поставено 89 претстави од 59 различни автори <ref name="TC"/> , има направено над 30 преводи на драмски дела <ref name="TC"/> , има направено драматизации на [[Сердарот]] - [[Григор Прличев]], '''''Тага''''' - [[Максим Горки]], '''''Крокодил''''' - [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], '''''Гала претстава''''' - по текстови на [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Данил Хармс]], [[Иљф и Петроф]]; адаптации на: '''''Маузер-Хамлет машина''''' - [[Хајнер Милер]], '''''Генерација без милост''''' - [[Волфганг Борхерт]], '''''Фрагменти''''' - Мјуриел Шизгал, '''''Теагеритројатрија''''' - [[Данил Хармс]], '''''Скица за театар''''' - [[Семјуел Бекет]], има направено 32 сценографии<ref name="TC"/> , 34 костимографии <ref name="TC"/>, има напишано неколку дискусии за театарот, има напишано сценарио за пантомима '''''Сон''''' во 1969 година, ја има напишано драмската алелуја '''''Ал’ Бигории''''' во 1972 година, над 700 луѓе поминале низ ''Младинската Сцена'', ''Младинското Драмско Студио'', ''Театарот Чекори'', над триесет од нив продолжиле на академиите за драмски уметности и сега се афирмирани глумци и режисери: Мими Таневска, Лазе Манасков, Верица Ристевска, Љупчо Тодоровски-Упа, Ева Аманатиду, Кети Дончевска-Илиќ, Илија Рајковски, Љупчо Спасов, Роберт Вељановски, Ристо Гоговски, Роберт Симоновски, Антонио Димитриевски, Златко Митрески, Марија Ѓорѓијовска, Мартин Лазаревски...; над дваесет професионални глумци учествувале во претставите на Боре Ангеловски: Анче Џамбазова, Славица Јовановска, Снежана Конеска-Руси, Младен Крстевски, Соња Каранџуловска, Магдалена Ризова-Маги, Андреј Бељан, Видосава Грубач, Фазли Шаќири, Вера Вучкова, Владимир Спасов, Виолета Волак, Горан Илиќ и многу други <ref name="TC"/>. {{Цитатник|''Затоа погледниму во очите, таму се вгнездила: ТАГА - та, во срцето: Кралот умира, врз челото: СКИЦА ЗА ГОБЛЕН СО ПАЉАЧО, во крвта: ГЕНЕРАЦИЈА БЕЗ МИЛОСТ, на рамена: СЕРДАРОТ, НА ГОЛЕМИОТ ПАТ, алилуја АЛ БИГОРИИ... Ја затвора клепаката: КРАЈОТ НА ИГРАТА. И така ЧЕКАЈЌИ ГО ГОДО... распарчен и невидлив чекори ли, ЧЕКОРИ... До денес. До смрта. И понатаму...''<ref>[[Михаил Ренџов]]</ref>}} Боре Ангеловски ќе остане запаметен како ''прв македонски бекетолог'' - човек кој ги има поставено скоро сите драмски дела на [[Семјуел Бекет]]<ref name="TC"/>, плус радиодрамата '''''Сите кои паѓаат''''' во негова сценска адаптација и дел од монолозите и поезијата на Бекет во адаптација за претставата „Скица за театар“; ќе остане запаметен како човек кој ги има поставено за првпат на македонската театарска сцена авторите: [[Семјуел Бекет]], [[Ежен Јонеско]], [[Хајнер Милер]], [[Едвард Олби]], [[Питер Вајс]], [[Џорџ Бернард Шо]], [[Доминик Смоле]], [[Алексеј Арбузов]], [[Жил Лафорг]], [[Жан-Мишел Риб]], [[Пјер Лавил]], [[Волфганг Борхерт]], [[Данил Хармс]], [[Миро Гавран]], [[Маријан Матковиќ]], [[Александар Вампилов]], [[Нина Садур]], [[Мјуриел Шизгал]], [[Миодраг Булатовиќ]], [[Мишел де Гелдерот]], [[Агота Кристоф]], [[Артур Адамов]] и уште многу други; ќе остане запаметен како генијален глумец, маестрален режисер, нестандарден педагог, квалитетен преведувач, иновативен сценограф и костимограф, висококомпетентен теоретичар, извонредна личност, верен пријател, прекрасен човек; ќе остане запаметен како последниот македонски театарски фанатик<ref name="TC"/>. == Тој рече... == {{Цитатник|''ако е Театар, тој е вечно жив.'' ''ако е Театар, историја е и ука за болките како непробол.'' ''ако е Театар, народ е дух и држава.'' ''ако е Театар, тој не храни и не евидентира во времето и просторот.'' ''ако е Театар, тој е можеби држава или религија.'' ''ако е Театар, дух е мисла и весела.'' ''ако е Театар, минатото е сегашност и иднина.'' ''ако е Театар, тој е наша - твоја должност во општеството, како жител, како граѓанин, како човек, а не привилегија на поединецот.'' ''ако е Театар, и е праник на човекот од планетата, нека ни е честит.'' ''ако е Театар, и сè уште жив да воскликнеме да живее Театарот.''''' <ref><small>''По повод Меѓународниот ден на Театарот 27.03.2003''</small></ref>}} {{Цитатник|...''Театарот нè разобличува. Ни заповеда да егзистираме во времето и просторот. Не зуздува, и ги разбеснува злите јазици, мајстори на човековото злокобие. Белег е на општеството, каде сите ние и оние се воеткаме...''}} {{Цитатник|''Да е свет зборот што ја раѓа репликата, премолчениот монолог, средбата и дијалогот, меѓу распламтените срца, во просторниот животен, сценски врамен''}} {{Цитатник|''Да е света вистината во задушен молк, на глумецот што ржи и беснее вивнат до небото''}} {{Цитатник|''Плачејќи на земјата низ призракот на Хамлетовиот татко, низ блудните сценски заблуди, како сновидението, како розов призрачец на болното Гетеово дете, ја молчиме сцената''}} == Крај на еден бурен живот == Боре Ангеловски умира од срцев удар на [[14 јуни]] [[2009]] год. во родниот град Велес, само три дена по неговата последна премиера, во годината кога се слават два важни јубилеја: 35 години ''Театар Чекори'' (единствен алтернативен театар во Македонија со толкава традиција) и 50 години театарска дејност на Боре Ангеловски. Инфарктот е последица од лошата здравствена состојба (дијабетес, четири инфарктни состојби, хернија, проблеми со белите дробови), како резултат од фанатичната и безрезервна посветеност на театарот. == Награди == * 1963, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1964, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1965, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1966, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1967, за '''''режија на Крајот на играта''''' - С. Бекет, '''''за Хам во Крајот на играта''''' - С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1969, за ''''' Фратарот во монологот на фратарот''''' - О. Давичо, препеев - Чедо Јакимовски, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1970 за ''''' Кралот Беранже во Кралот умира''''' - Е. Јонеско, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1971, за ''''' режија на Страдањата на г - дин Мокинпот''''' - П. Вајс, препеев - Чедо Јовановски, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1973, за ''''' Дон Жуан во пеколот''''' - Б. Шо, Републичка аматерска драмска смотра – Струмица. * 1979, за ''''' режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Републичка аматерска драмска смотра – Кочани. * 1979, '''''златна маска за режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. * 1989, '''''признание Мирко Стефановски''''', Културно просветна заедница на Македонија * 1990, за ''''' режија на Сите кои паѓаат''''' - С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Bore Angelovski}} * [http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 Боре Ангеловски - Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111116032026/http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 |date=2011-11-16 }} * [http://www.utrinski.mk/?ItemID=F2601882798DA54D89B4B379F8FD3805 Боре Ангеловски Ин Мемориам - Утрински Весник]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vest.mk/?ItemID=9C2AA1363DD3144E8F039EEE4F15D38B Почина доајенот на театарскиот аматеризам - Вест]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://teatar-chekori.mk/ Театар Чекори официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100425073121/http://www.teatar-chekori.mk/ |date=2010-04-25 }} * [http://theatresteps.blogspot.com/ Театар Чекори] * [http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2840&stID=61320 творец на глумечки ликови]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=65 Театар „ЧЕКОРИ“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://vecer.mk/kultura/tri-decenii-chekori-po-scenata 3 децении Театар „Чекори“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Избрана}} {{DEFAULTSORT:Ангеловски, Боре}} [[Категорија:Глумци од Велес]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Македонски сценографи]] [[Категорија:Македонски костимографи]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Југословенски режисери]] [[Категорија:Југословенски сценографи]] [[Категорија:Југословенски костимографи]] [[Категорија:Добитници на награди]] 0a61fepgrq1v2rqsndlvhfw8849opej 5530377 5530367 2026-03-27T19:28:04Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530377 wikitext text/x-wiki {{Викификација}} {{Инфокутија за личност | име = Боре Ангеловски | портрет = 1. Portret na Bore Angelovski.jpg | px = 200п | опис = ''Македонски драмски уметник'' | родено-име = | роден-дата = {{роден на|25|февруари|1944}} | роден-место = [[Велес]], [[Царство Бугарија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2009|6|14|1944|2|25}} | починал-место = {{починал во|Велес}}, [[Македонија]] | починал-причина = | познат = човекот кој за првпат го поставил Бекет на македонската театарска сцена и основач на Театарот Чекори - Скопје | занимање = [[глумец]], [[режисер]], сценограф и педагог | сопружник = | родители = | деца = }} '''Боре Ангеловски''' или '''Борис Ангелков''' ([[Велес]], [[25 февруари]] [[1944]] - {{починал во|Велес}}<ref name="вест">{{наведени вести|url=http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|title=ИН МЕМОРИАМ БОРЕ АНГЕЛОВСКИ Почина доајенот на театарскиот аматеризам|date=16 јуни 2009|publisher=Вест|language=македонски|accessdate=2010-03-30|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129111636/http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|url-status=dead}}</ref>, [[14 јуни]] [[2009]]) ― [[Македонија|македонски]] театарски деец во [[Македонија]], [[глумец]], [[режисер]], [[преведување|преведувач]], [[сценографија|сценограф]], [[костимограф]], театарски педагог, театарски теоретичар, бекетолог, основач и уметнички раководител на [[Младинско Драмско Студио - Велес]], основач и уметнички раководител на [[Театар Чекори - Скопје]], икона на драмскиот аматеризам и театарската алтернатива во Република Македонија и поранешна [[Југославија]], првенец во сите домени и аспекти на театарската уметност, комплетна театарска личност, театарски фанатик. Како етичко-естетска поставеност, Боре Ангеловски е доајен и пионер на театарот на апсурдот во Република Македонија, поборник и следбеник на неконвенционалниот пристап кон создавањето на комплетен театарски чин, вечен експериментатор, иноватор и револуционер на комплексниот театарски израз<ref name="вест" />. == Рани години == [[Податотека: 2. Bore Angelovski na 6 godini.jpg|мини|150п|десно|<small>''Боре Ангеловски на 6 години''</small>]] Боре Ангеловски е роден на [[25 февруари]] [[1944]] год. во [[Велес]], тогаш во [[Царството Бугарија]], односно за време на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] во [[Македонија во Втората светска војна|Втората светска војна]].<ref name="BA"> Четири и пол децении театарска дејност на Боре Ангеловски, приредувач Тодор Кузманов - Скопје, Маска, 2006</ref>. Основно и средно образование завршува во родниот град. Уште како дете прави мал маалски театар ''Ѕвезда'', во задниот двор на семејната куќа, во кој заедно со останатите деца од маалото изведуваат циркуски трикови (одење по јаже, држење стол на чело, на брада), пејат, танцуваат, рецитираат, прават куклени претстави во стара кочина за свињи, играат скечеви, приказни. {{Цитатник|''Во градот пристигнува циркус. Подзамижувам со очите и во главата ги имам сите бои, сите светла, сите луѓе, сите животни, каква свечена светковина. Нелие планетава еден голем, шарен циркус, вечно свечен под небесната ѕвездена цирада. Коњите се отмени и горди, лавовите исто така, под услов да не ги навредите, а кловновите во секое време прават кловнови од себе. Дали навистина се луѓето - мајтапџии или под маската носат некое друго лице''<ref><small>''Разложено сеќавање на замислениот дневник на Б.А''</small></ref>}} На шест години зема прва награда за јавен настап пред работниците на УНР-а. Големо влијание врз Боре Ангеловски во тој период има ''[[Трајко Чоревски]]'' (таткото на [[Благоја Чоревски]] и [[Борис Чоревски]]) <ref name="BA"/> , познат македонски глумец. Тој, освен што му го продлабочува детскиот занес за театар во афинитет, му отвора нови видици за бесценетоста на убавината, за бесмислата на материјалистичката практичност, за театарот како животна определба. Втората личност која влијае во доизградувањето на личноста Боре Ангеловски е ''Надежда Петровна'', или како тој ја нарекува - ''бабушкa''. Надежда Петровна е руска учителка, која во тоа време живее и работи во Велес. Таа го запознава со целокупната руска литература: [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]], [[Иван Сергеевич Тургенев|Тургенев]], [[Николај Васиљевич Гогољ|Гогољ]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], [[Михаил Јурјевич Лермонтов|Лермонтов]]...<ref name="BA"/> му ја распламтува љубовта, не само кон поезијата и литературата, туку кон уметноста воопшто. Ваквите влијанија во комбинација со вродената љубопитност и истрајност доведуваат, со тек на време, детскиот занес да стане конкретна определба во [[1959]] год. кога Боре Ангеловски станува дел од екипата на Народниот театар во Велес <ref name="BA"/>. {{Цитатник|''Невидлив е. Не барај го. Тој не се наоѓа. Постои, а не постои. Го слушаш, а го нема. Ќе ја крене клепката - се крева завесата. Играта почнува, а него го нема. И не од вчера, и не од завчера - од раѓање. А тука е. Пред тебе, а сепак го нема''<ref><small>''Скица за портретот на Боре Ангеловски''</small></ref>}} == Народен театар во Велес == Боре Ангеловски започнува да работи во ''Народниот Театар'' во [[Велес]] во 1959&nbsp;г. токму во периодот кога велешкиот професионален театар ја живее кулуминацијата на својот естетско-творечки квалитет - во поглед на глумечката игра и капацитет - во поглед на веќе изграден, стабилен театарски колектив <ref name="BA"/>. Во тој период, Боре Ангеловски ги црпи своите први искуства од плејада глумци кои се пионери и втемелувачи на глумечката уметност во Македонија: Борис Бегинов, Милојка Ковачевиќ, Благој Анчевски-Руски, Димче Петров-Галето, Никола Димитров-Кокан, Стојче Камчев, Рајна Савова, Стојна Апцева, Ратка Зарзева, Роксанда Ќекиќ, Владимир Гравчев, Виолета Џамбазова и уште многу други <ref name="BA"/>. Тоа се години кога Боре Ангеловски го учи занаетот во друштво на веќе формирани глумечки поединци и на репертоар кој напоредно со доминантните битови пиеси содржи и постановки на дела од класиката. Од претстава во претстава, довербата на младиот колега расте, така што тој добива сè позначајни ролји. Во ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски има одиграно над дваесет ролји <ref name="BA"/>. [[Податотека:3. Bore angelovski vo ulogata na Debeliot brodolomnik.jpg|мини|200п|десно|<small>''Борe Ангеловски во улогата на Дебелиот бродоломник''</small>]] Паралелно со ангажманот на професионалната сцена, Боре Ангеловски започнува да работи и на ''Младинската сцена на Народниот Театар-Велес''. Во тој период, Младинската Сцена има огромен потенцијал <ref name="BA"/>. Додека професионалната сцена работи главно со проверени наслови, Младинската Сцена ја има слободата за сопствена репертоарска политика, доближување до современите и модерните текови на театарската уметност, можност за експериментирање и иновација, не само во поглед на репертоарот, туку и во поглед на формирање на нов пристап кон изградување на претставите, формирање на нова естетика на театарското изразување <ref name="BA"/>. Токму во Младинската Сцена започнува изградувањето на Боре Ангеловски како комплетна театарска личност. Само за две сезони Боре Ангеловски станува основен пулс, движечка сила на Младинската Сцена во Велес, пројавувајќи голема упорност и доследност во сопствениот развиток и во работата со колективот. Тој започнува да се интересира за режија, сценографија, костимографија, тука започнува и неговата педагошка дејност <ref name="BA"/>, не само што ги информира колегите за развитокот на театарската уметност во светот, туку настојува преку обемна литература да ги запознае со безбројните тајни и стапици на глумечкиот занает, без кои е невозможно да се оствари вистинска творба. Доаѓаат и првите признанија: I награда за улогата на ''Дебелиот бродоломник'' во '''''На морската шир''''' од ''Славомир Мрожек'' на Републичката Драмска Смотра - [[Штип]] во 1963&nbsp;г. за истата творба добива I награда и на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - [[Хвар]] во 1964 год <ref name="BA"/>. Можеби најважен момент од периодот на Младинската Сцена на велешкиот театар, е средбата на Боре Ангеловски со творештвото на [[Семјуел Бекет]]. [[Податотека:4. Cekajki go Godo.jpg|мини|350п|лево|<small>''Сцена од претставата Чекајќи го Годо''</small>]] На 18 декември 1965&nbsp;г. на Младинската Сцена при Народниот Театар во Велес, за првпат во Република Македонија премиерно е изведена претставата '''''Чекајќи го Годо''''' на [[Семјуел Бекет]], во превод, режија, сценографија, костимографија на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Тој воедно ја толкува и една од главните ролји во претставата, улогата на '''''Владимир-Диди'''''. На тој датум настанува пресвртница не само за Боре Ангеловски, не само за Младинската Сцена, туку и за театарот во Република Македонија воопшто. Се раѓа модерниот театар, се раѓа македонската театарска авангарда, македонската публика за првпат се судира со театарот на апсурдот. Претставата има огромен успех: на Републичката аматерска драмска смотра - Штип освојува награда за најдобра претстава, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски; на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - Хвар освојува трета награда-бронзена плакета, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Забележително е што '''''Чекајќи го Годо''''' не е единечен случај. По големиот успех на претставата, Боре Ангеловски продолжува да се интересира уште повеќе за творештвото на Бекет. Следува '''''Крајот на играта''''' на Семјуел Бекет, во превод и режија на Боре Ангеловски во 1967&nbsp;г. исто така за првпат на македонска сцена. Тој исто така ја толкува и главната ролја на '''''Хам''''' <ref name="BA"/>. Во 1966&nbsp;г. донесена е одлука од страна на велешкото градско собрание, а со благослов од повисоки Републички институции и специјална комисија одговорна за ревизија на театрите од внатрешноста за затворање на Народниот Театар во Велес. По тој повод Боре Ангеловски пишува високо стручна дискусија во одбрана на Велешкиот театар и токму со таа дискусија успева да се поништи одлуката и театарот да продолжи со работа. Сепак, следната година Собранието на Град Велес, пронаоѓа нов начин, донесува нова одлука и ''Народниот Театар - Велес'' се затвора во 1967&nbsp;г. Се затвора и Младинската Сцена <ref name="BA"/>. == Младинското драмско студио во Велес == Веднаш по затворањето на ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски го формира '''''Младинското Драмско Студио''''', кое во период од шест години ќе биде единствената форма на театарско живеење во [[Велес]]<ref name="BA"/> . Тој е основач, уметнички раководител и режисер на студиото. Започнатиот бран на нова естетика во театарското постоење во Велес со ''Младинската Сцена'', прераснува веќе во творечка зрелост. ''Младинското Драмско Студио'' претставува специфична форма на театарско делување, единствена од таков тип во [[Македонија|Република Македонија]]<ref name="BA"/> . Студиото освен што работи како театар со редовен репертоар, претставува и своевидна школа за театар, место каде се дискутира за театарската уметност, за литературата, за културата, место каде што доаѓа до израз не само желбата да се излезе на сцена, туку и потребата да се дојде до одредени сознанија за театарот и културата, желбата да се пронајдат нови начини за истражување на огромното сценско пространство. За да се оствари ваква програма во студиото, Боре Ангеловски ги проширува прво сопствените видици, пронаоѓа нови форми за да ги заинтересира членовите за многуте видови и можности на сценското и глумечкото дејствување<ref name="BA"/> . Паралелно со усовршувањето на неговата педагошка дејност, Боре Ангеловски се развива и како глумец и како режисер, за што говорат и многуте награди и признанија. Продолжува и се задлабочува интересот за новите светски тенденции во драмската уметност. Продолжува интересот кон творештвото на Бекет, кон ''театарот на апсурдот'' воопшто <ref name="BA"/>. Во периодот на Младинското Драмско Студио, Боре Ангеловски за првпат во ''Република Македонија'' ги поставува: '''''Забава''''' на Славомир Мрожек во 1968 година, '''''Зоолошка приказна''''' на Едвард Олби во 1968 година, '''''Последната лента на Крап''''' на [[Семјуел Бекет]] во 1969 година, '''''Кралот умира''''' на [[Ежен Јонеско]] во 1970 година, '''''Филоктет“ на Хајнер''''' Милер во 1971 година, '''''Страдањата на Г-дин Мокинпот''''' на Питер Вајс во 1971 година, '''''Дон Жуан во пеколот''''' на [[Џорџ Бернард Шо]] и уште десетина други претстави <ref name="BA"/>. Покрај работата во ''Младинското Драмско Студио'', Боре Ангеловски започнува да настапува и на програмата на ''Радио Велес''. Како радио реализации посебно остануваат забележани '''''Дванаесетмината''''' на Александар Блок, '''''Сонетен венец''''' на [[Франце Прешерн]] и '''''Црниот човек''''' на [[Сергеј Александрович Есенин|Сергеј Есенин]] <ref name="BA"/>. Но сепак, и покрај сите успеси пред велешката публика и на републичките фестивали, и покрај таквиот квалитетен и автентичен репертоар, проблемите со Собранието на опшината [[Велес]] и неколку поединци од градот не престануваат. Напротив, го обвинуваат и саботираат точно заради таквиот репертоар. Ги запираат финансиските средства на ''Младинското Драмско Студио'' под обвинение дека: {{Цитатник|''Боре Ангеловски ги заведувал младите со пробуржоаски идеи''<ref name="BA"/>}} бидејќи работи претежно со западно европски автори. И покрај сите напори, ''Младинското Драмско Студио'' да продолжи со работа, дури и без никакви финансиски средства, во 1973&nbsp;г. Боре Ангеловски е протеран од Велес, а Младинското Драмско Студио затворено засекогаш <ref name="BA"/>. == Театар Чекори == [[Податотека:6. Od onaa strana na kostenite.jpg |мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Од онаа страна на костените''</small>]] Веднаш по протерувањето од [[Велес]], Боре Ангеловски се ситуира во [[Скопје]], каде во 1974&nbsp;г. заедно со мала група колеги од Младинското Драмско Студио, го основа '''''Театарот Чекори - Скопје''''' <ref name="TC"><small>''Три децении Театар Чекори - Скопје, Тодор Кузманов, Скопје, Маска, 2006.''</small></ref> , при ''Домот на култура Кочо Рацин''. Првите неколку сезони Театарот Чекори ги изведува своите претстави на различни сцени во Скопје, а претежно во Домот на култура во населбата Маџари II. Во 1978&nbsp;г. ''Театарот Чекори'' конечно се стационира во ''Домот на култура Димитар Влахов'' во населбата [[Автокоманда]] во [[Скопје]] <ref name="TC"/>. Од основањето на ''Театарот Чекори'', Боре Ангеловски е негов уметнички раководител, директор, режисер, педагог <ref name="TC"/>. Продолжува неговата работа и како преведувач, сценограф, костимограф, но Боре Ангеловски веќе конечно престанува да се занимава со глума <ref name="TC"/>. Можеби од преголема оптовареност со другите активност во театарот, но поверојатно причината е длабоко емотивна: носталгија за родната велешка сцена. По протерувањето од Велес, Боре Ангеловски има изиграно само една улога и тоа во 1989&nbsp;г. (петнаесет години по протерувањето) и тоа како гостување во ''Народниот Театар во Велес'' ја толкува улогата на Нагант во пиесата '''''На сечило''''', по текст на [[Бранко Варошлија]] - колега од Младинското Драмско Студио во Велес и во партнерство со [[Петре Прличко]] - еден од доајените на македонскиот театар, исто така велешанец <ref name="TC"/>. Боре Ангеловски, освен на фестивалите, нема играно на друга сцена освен велешката <ref name="TC"/>. [[Податотека:7. Mauzer-Hamlet masina.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Маузер - Хамлет машина''</small>]] Како организациска поставеност, ''Театар Чекор'' е своевидно продолжение на ''Младинското Драмско Студио''. Искуството стекнато во Велес, Боре Ангеловски го пренесува и во Скопје, се разбира веќе позрело и продлабочено, особено во однос на организацијата на театарот и педагогијата <ref name="TC"/>. Веќе во ''Театарот Чекори-Скопје'', Боре Ангеловски го финализира принципот на работа од '''''игла до завеса''''' - како што самиот го нарекува. Тоа е принцип на организирање на театарот и подготовка на претстава, каде што секој член треба сам да си го направи костимот, сам да си го направи реквизитот, да учествува во измислувањето и реализирањето на сценографијата, т.е. секој да учествува во сè што е потребно за изградба на претставата како комплетен театарски и уметнички чин <ref name="TC"/>. Од една страна тој принцип е неопходен поради фактот што само Боре Ангеловски е вработен во театарот како уметнички раководител и нема други вработени кадри задолжени за техничкото оформување на претставите, но од друга страна, наложената потреба преоѓа во уникатен систем на работа врз глумечките творби на ликовите <ref name="TC"/>. Тој принцип на работа им помага на глумците многу побрзо и подлабоко да навлезат во своите драмски ликови, на тој начин имаат потполна слобода на фантазијата, им овозможува подетална анализа на драмската ситуација и им помага секој ден, малку по малку, сè повеќе да го освојуваат бесконечното сценско пространство и глумечкиот занает. На тој начин се воспоставува оригинална творечка атмосфера и тогаш Боре Ангеловски се покажува како извонреден соработник подготвен да прифати најразлични идеи и сугестии по однос на работата, без разлика од каде и од кого доаѓаат. Во таа смисла членовите на театарот учествуваат не само во техничкото оформување на претставите, туку и во изборот на репертоарот, во преводите на пиесите, во изборот на музика, во оформување на плакатите и проспектите, буквално учествуваат во сеопштата работа на театарот <ref name="TC"/>. Таквиот принцип на работа не важи само за глумците-аматери, кои го сочинуваат јадрото на ''Театарот Чекори'', туку и за глумците-професионалци кои гостуваат во претставите на ''Чекори''. Тоа е уште еден оригинален принцип на работа. Боре Ангеловски не прави разлика помеѓу аматери и професионалци. [[Податотека:8. Generacija bez milost.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Генерација без милост''</small>]] {{Цитатник|''За него е најважен театарот - како институција и претставата како уметничко дело, а принципот на доаѓање до глумечка творба и претстава е потполно ист и кај аматерите и кај професионалците.''<ref name="TC"/> }} Во однос на квалитетот на репертоарот и естетиката на сценското оформување на претставите, Боре Ангеловски ја задржува својата оригиналност. Продолжува љубовта кон делата на Бекет и останатите претставници на театарот на апсурдот, продолжува љубовта кон авангардниот театар, продолжува потрагата по сè нови и нови, претходно неизведувани автори и дела во [[Македонија|Република Македонија]]. Боре Ангеловски за првпат во Република Македонија, на сцената на ''Театар Чекори'' ги поставува пиесите: '''''Антигона''''' на Доминик Смоле во 1978 година, '''''Кутриот мој Марат''''' на Алексеј Арбузов во 1978 година, '''''Хамлет''''' на Жил Лафорг во 1978 година, култната претстава '''''Од онаа страна на костените''''' на [[Жан-Мишел Риб]] во 1979 година, '''''Смртта на Лунин''''' на Едвард Радзински во 1980 година, '''''Маузер-Хамлет машина''''' во 1981&nbsp;г. и '''''Заповед или сеќавање на една револуција''''' во 1992&nbsp;г. на [[Хајнер Милер]], '''''Црвената река''''' на Пјер Лавил во 1983 година, '''''Генерација без милост''''' на Волфганг Борхерт во 1986 година, '''''Елисавета Бам''''' во 1986 година и '''''Теагеритројатрија''''' во 2002&nbsp;г. на [[Данил Хармс]], '''''Ноќ на боговите''''' на Миро Гавран во 1987 година, '''''Сите кои паѓаат''''' во 1990&nbsp;г. и '''''Скица за театар''''' во 2008&nbsp;г. на [[Семјуел Бекет]], '''''Животот на човекот''''' на Леонид Андреев во 1991 година, '''''Провинциски анегдоти''''' на Александар Вампилов во 1992 година, '''''Необична жена''''' на Нина Садур во 1995 година, '''''Фрагменти''''' на Мјуриел Шизгал во 1998 година, '''''Ескуриал''''' на Мишел де Гелдерот во 2002 година, '''''Клитемнестра''''' на Маријан Матковиќ во 2002 година, '''''Џон и Џо''''' на Агота Кристоф во 2004 година, '''''Годо дојде''''' на Миодраг Булатовиќ во 2007 година, '''''Пајтонот''''' на Артур Адамов во 2008 година, '''''Импровизација во Алма''''' и '''''Сликата''''' на [[Ежен Јонеско]] во 2009&nbsp;г. и уште над четириесет други наслови <ref name="TC"/> . Освен оригиналните наслови и дела, Боре Ангеловски работи и класични автори: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Максим Горки|Горки]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]] и други. Успесите продолжуваат и веќе го потврдуваат Боре Ангеловски како маестро на театарската уметност: 17 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Од онаа страна на костените''''' по текст на Жан-Мишел Риб, во режија на Боре Ангеловски <ref name="TC"/>, 13 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Сите кои паѓаат''''' по текст на [[Семјуел Бекет]], во адаптација и режија на Боре Ангеловски; признание ''Мирко Стефановски'' за посебен придонес во унапредувањето на драмскиот аматеризам во Македонија <ref name="TC"/>, специјална награда на ''Театарот Чекори'' за посебни резултати во работата во текот на 1979&nbsp;г. и уште многу други <ref name="TC"/>. == Ангеловски и Бекет == [[Податотека: 5. Poslednata lenta na Krap.jpg|мини|150п|лево|<small>''Боре како Крап во Последната лента на Крап - С. Бекет''</small>]] [[Семјуел Бекет]] станува трајна окупација на Боре Ангеловски. Во 1967 и 1977 година ја поставува пиесата ''Крајот на играта'', а во 1970 година ја поставува ''Последната лената на Крап''. Постои мошне интересен континуитет. Најпрво доаѓа драмата ''Чекајќи го Годо'', текст што како основна идеја ја има отуѓувањето на современиот човек пред застрашувачката егзистенцијална безизлезност. Овде има допир со повеќе судбини распнати на крсот на отуѓувањето. Потоа следува ''Крајот на играта'', пиеса со две лица, на самиот раб на опстанокот, во безизлезното јадро на склерозата, фрлени во контејнерите на градската хигиена. И најпосле последната лента на Крап, пиеса, така што се рече без глумец, но во која животот веќе нема шанса за никаква пројава, а за некоја содржина и да не зборуваме. {{Цитатник|''Боре Ангеловски се јавува како вонреден толкувач на Бекетовото дело кон кое пројавува вонредно активен и автентичен сензибилитет. Кај Бекет можеби најцелосно доаѓаат до израз неговите преокупации - ангажирано да се проследи судбината на современиот човек и нејзините изгледи во вителот на модерното време. Отаму и Ангеловски се интересира за современата драмска литература - Бекет, Мрожек, Радзински, Јонеско, Борхерт, Вајс и многу други''<ref name="BA"/>.}} == Делото на Боре Ангеловски == Во текот на пет децениската театарска активност, Боре Ангеловски има настапувано во 37 претстави од 32 различни автори <ref name="TC"/> , има поставено 89 претстави од 59 различни автори <ref name="TC"/> , има направено над 30 преводи на драмски дела <ref name="TC"/> , има направено драматизации на [[Сердарот]] - [[Григор Прличев]], '''''Тага''''' - [[Максим Горки]], '''''Крокодил''''' - [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], '''''Гала претстава''''' - по текстови на [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Данил Хармс]], [[Иљф и Петроф]]; адаптации на: '''''Маузер-Хамлет машина''''' - [[Хајнер Милер]], '''''Генерација без милост''''' - [[Волфганг Борхерт]], '''''Фрагменти''''' - Мјуриел Шизгал, '''''Теагеритројатрија''''' - [[Данил Хармс]], '''''Скица за театар''''' - [[Семјуел Бекет]], има направено 32 сценографии<ref name="TC"/> , 34 костимографии <ref name="TC"/>, има напишано неколку дискусии за театарот, има напишано сценарио за пантомима '''''Сон''''' во 1969 година, ја има напишано драмската алелуја '''''Ал’ Бигории''''' во 1972 година, над 700 луѓе поминале низ ''Младинската Сцена'', ''Младинското Драмско Студио'', ''Театарот Чекори'', над триесет од нив продолжиле на академиите за драмски уметности и сега се афирмирани глумци и режисери: Мими Таневска, Лазе Манасков, Верица Ристевска, Љупчо Тодоровски-Упа, Ева Аманатиду, Кети Дончевска-Илиќ, Илија Рајковски, Љупчо Спасов, Роберт Вељановски, Ристо Гоговски, Роберт Симоновски, Антонио Димитриевски, Златко Митрески, Марија Ѓорѓијовска, Мартин Лазаревски...; над дваесет професионални глумци учествувале во претставите на Боре Ангеловски: Анче Џамбазова, Славица Јовановска, Снежана Конеска-Руси, Младен Крстевски, Соња Каранџуловска, Магдалена Ризова-Маги, Андреј Бељан, Видосава Грубач, Фазли Шаќири, Вера Вучкова, Владимир Спасов, Виолета Волак, Горан Илиќ и многу други <ref name="TC"/>. {{Цитатник|''Затоа погледниму во очите, таму се вгнездила: ТАГА - та, во срцето: Кралот умира, врз челото: СКИЦА ЗА ГОБЛЕН СО ПАЉАЧО, во крвта: ГЕНЕРАЦИЈА БЕЗ МИЛОСТ, на рамена: СЕРДАРОТ, НА ГОЛЕМИОТ ПАТ, алилуја АЛ БИГОРИИ... Ја затвора клепаката: КРАЈОТ НА ИГРАТА. И така ЧЕКАЈЌИ ГО ГОДО... распарчен и невидлив чекори ли, ЧЕКОРИ... До денес. До смрта. И понатаму...''<ref>[[Михаил Ренџов]]</ref>}} Боре Ангеловски ќе остане запаметен како ''прв македонски бекетолог'' - човек кој ги има поставено скоро сите драмски дела на [[Семјуел Бекет]]<ref name="TC"/>, плус радиодрамата '''''Сите кои паѓаат''''' во негова сценска адаптација и дел од монолозите и поезијата на Бекет во адаптација за претставата „Скица за театар“; ќе остане запаметен како човек кој ги има поставено за првпат на македонската театарска сцена авторите: [[Семјуел Бекет]], [[Ежен Јонеско]], [[Хајнер Милер]], [[Едвард Олби]], [[Питер Вајс]], [[Џорџ Бернард Шо]], [[Доминик Смоле]], [[Алексеј Арбузов]], [[Жил Лафорг]], [[Жан-Мишел Риб]], [[Пјер Лавил]], [[Волфганг Борхерт]], [[Данил Хармс]], [[Миро Гавран]], [[Маријан Матковиќ]], [[Александар Вампилов]], [[Нина Садур]], [[Мјуриел Шизгал]], [[Миодраг Булатовиќ]], [[Мишел де Гелдерот]], [[Агота Кристоф]], [[Артур Адамов]] и уште многу други; ќе остане запаметен како генијален глумец, маестрален режисер, нестандарден педагог, квалитетен преведувач, иновативен сценограф и костимограф, висококомпетентен теоретичар, извонредна личност, верен пријател, прекрасен човек; ќе остане запаметен како последниот македонски театарски фанатик<ref name="TC"/>. == Тој рече... == {{Цитатник|''ако е Театар, тој е вечно жив.'' ''ако е Театар, историја е и ука за болките како непробол.'' ''ако е Театар, народ е дух и држава.'' ''ако е Театар, тој не храни и не евидентира во времето и просторот.'' ''ако е Театар, тој е можеби држава или религија.'' ''ако е Театар, дух е мисла и весела.'' ''ако е Театар, минатото е сегашност и иднина.'' ''ако е Театар, тој е наша - твоја должност во општеството, како жител, како граѓанин, како човек, а не привилегија на поединецот.'' ''ако е Театар, и е праник на човекот од планетата, нека ни е честит.'' ''ако е Театар, и сè уште жив да воскликнеме да живее Театарот.''''' <ref><small>''По повод Меѓународниот ден на Театарот 27.03.2003''</small></ref>}} {{Цитатник|...''Театарот нè разобличува. Ни заповеда да егзистираме во времето и просторот. Не зуздува, и ги разбеснува злите јазици, мајстори на човековото злокобие. Белег е на општеството, каде сите ние и оние се воеткаме...''}} {{Цитатник|''Да е свет зборот што ја раѓа репликата, премолчениот монолог, средбата и дијалогот, меѓу распламтените срца, во просторниот животен, сценски врамен''}} {{Цитатник|''Да е света вистината во задушен молк, на глумецот што ржи и беснее вивнат до небото''}} {{Цитатник|''Плачејќи на земјата низ призракот на Хамлетовиот татко, низ блудните сценски заблуди, како сновидението, како розов призрачец на болното Гетеово дете, ја молчиме сцената''}} == Крај на еден бурен живот == Боре Ангеловски умира од срцев удар на [[14 јуни]] [[2009]] год. во родниот град Велес, само три дена по неговата последна премиера, во годината кога се слават два важни јубилеја: 35 години ''Театар Чекори'' (единствен алтернативен театар во Македонија со толкава традиција) и 50 години театарска дејност на Боре Ангеловски. Инфарктот е последица од лошата здравствена состојба (дијабетес, четири инфарктни состојби, хернија, проблеми со белите дробови), како резултат од фанатичната и безрезервна посветеност на театарот. == Награди == * 1963, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1964, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1965, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1966, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1967, за '''''режија на Крајот на играта''''' - С. Бекет, '''''за Хам во Крајот на играта''''' - С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1969, за ''''' Фратарот во монологот на фратарот''''' - О. Давичо, препеев - Чедо Јакимовски, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1970 за ''''' Кралот Беранже во Кралот умира''''' - Е. Јонеско, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1971, за ''''' режија на Страдањата на г - дин Мокинпот''''' - П. Вајс, препеев - Чедо Јовановски, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1973, за ''''' Дон Жуан во пеколот''''' - Б. Шо, Републичка аматерска драмска смотра – Струмица. * 1979, за ''''' режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Републичка аматерска драмска смотра – Кочани. * 1979, '''''златна маска за режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. * 1989, '''''признание Мирко Стефановски''''', Културно просветна заедница на Македонија * 1990, за ''''' режија на Сите кои паѓаат''''' - С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Bore Angelovski}} * [http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 Боре Ангеловски - Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111116032026/http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 |date=2011-11-16 }} * [http://www.utrinski.mk/?ItemID=F2601882798DA54D89B4B379F8FD3805 Боре Ангеловски Ин Мемориам - Утрински Весник]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vest.mk/?ItemID=9C2AA1363DD3144E8F039EEE4F15D38B Почина доајенот на театарскиот аматеризам - Вест]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://teatar-chekori.mk/ Театар Чекори официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100425073121/http://www.teatar-chekori.mk/ |date=2010-04-25 }} * [http://theatresteps.blogspot.com/ Театар Чекори] * [http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2840&stID=61320 творец на глумечки ликови]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=65 Театар „ЧЕКОРИ“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://vecer.mk/kultura/tri-decenii-chekori-po-scenata 3 децении Театар „Чекори“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Избрана}} {{DEFAULTSORT:Ангеловски, Боре}} [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Глумци од Велес]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Македонски сценографи]] [[Категорија:Македонски костимографи]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Југословенски режисери]] [[Категорија:Југословенски сценографи]] [[Категорија:Југословенски костимографи]] [[Категорија:Добитници на награди]] osv9815fdggu8s5nv1ucjpiskcn9xya 0 215238 5530391 4487172 2026-03-27T20:32:04Z Ehrlich91 24281 5530391 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Поглед на Горно Оризари.jpg|мини|300п|десно|Поглед на Стрежевска Населба, дел од Горно Оризари]] '''Стрежевска Населба''' — населба во северното преградие на [[Битола]], што го најавува излезот кон [[Прилеп]] или пристигнувањето во градот. Сите жители се дојдени од раселеното село [[Стрежево]], приморани да се доселат овде поради изградба на хидросистемот [[Стрежевско Езеро]]. Населбата се наоѓа на излезот од градот, на 1,5 километри од [[Широк Сокак]] во [[Битола]], источно од падините на [[Облаковска Планина]] и од левата страна на магистралниот пат [[Битола]]-[[Прилеп]]. Веднаш до неа, преку патот, се наоѓа приградската населба [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]], каде ѝ катастарски припаѓа оваа населба. {{Населби во Битола}} [[Категорија:Населби и маала во Битола]] muptohws05f8v83h7rz1yi1iorgh373 0 428729 5530510 5009245 2026-03-28T10:04:02Z Bjankuloski06 332 /* Содржина */ Печатна грешка, replaced: додкеа → додека 5530510 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за книга | name = Мојата шаховска кариера | title_orig = My chess career | image = [[Податотека:Мојата шаховска кариера.jpg]] | caption = Корица на книгата на руски јазик | author = [[Хосе Раул Капабланка]] | country = {{КУБ}} | language = [[англиски јазик|англиски]]<ref name="CGA"/> | genre = }} '''Мојата шаховска кариера''' е шаховска книга од кубанскиот [[велемајстор]] и поранешен [[Светски првак во шах|светски првак]] (1921-1927), [[Хосе Раул Капабланка]]. Делото е автобиографско и содржи анализа на 35 шаховски партии, одиграни во периодот од 1900 до 1919 година. Книгата е првото дело на Капабланка, напишано на [[англиски јазик]]<ref name="CGA">[http://www.chesshistory.com/winter/extra/capablanca.html Capablanca Goes Algebraic], [[Едвард Винтер]]</ref>, а првото издание било издадено во 1920 година, само една година пред авторот да стане светски првак. Корицата на изданието била со морско сина боја, во која бил втиснат златен потпис на авторот. Во тој период, шаховските автобиографски дела биле ретки, па критиките за ова дело биле позитивни, со огромна почит. Тоа го потврдува и следниот извадок од априлското издание на списанието „[[American Chess Bulletin]]“ од 1920 година: {{cquote|Од сите достигнувања на Капабланка досега, се осмелуваме да кажеме, дека ниту едно нема да биде возвишено со таков восхит, како неговото последно и најголемо за играта досега.}} == Содржина == Содржината со анализираните 35 партии во книгата се хронолошки подредени и поделени во 12 глави, во два дела. Пред првата глава, авторот го воведува читателот во краток предговор, во којшто напоменува дека основната задача на создавањето на делото не му била да прикаже партии, кои ги добил или завршиле реми, нагласувајќи дека од некои порази научил, колку и од некои победи. Првиот дел содржи шест глави. Во првата глава, Капабланка ги наведува основните лични податоци и своите први шахиовски чекори. Овде тој наведува неколку значаји партии од своет детство, завршувајќи со неговиот прв позначаен успех, второто место на турнирот на најсилните кубански шахисти, на кој завршил веднаш зад [[Хуан Корзо]], губејќи ги двете партии против него. Втората глава ги содржи првите анализирани партии. Тоа се две победи на Капабланка од неговиот меч против Корзо во 1901 година, во кој успеал да го совлада силниот противник. Во продолжение, Капабланка пишува за неговиот живот во [[САД]] и неговата желба да се запише на [[Универзитет Колумбија|универзитетот Колумбија]]. Така, третата глава која го опфаќа периодот од 1906 до 1908 година, содржи шаховски партии одиграни во САД, додека четвртата партија е посветена на победата во мечот против [[Френк Маршал|Маршал]], од кој се издвоени четири партии{{ref label|А|а|а}}, и напредокот во кариерата до 1911 година. Петтата глава целосно е посветена на настапот на [[Шаховски турнир во Сан Себастијан 1911|шаховскиот турнир]] во [[Сан Себастијан]] во 1911 година, додека шестата глава, која е насловена „преоден период“ е посветена на настапите на некои други силни турнири од тој период. Вториот дел е насловен „Период на целосен развој“ и во него е претставен престојот на авторот во [[Европа]] и учеството на најсилните шаховски турнири во светот. Уште во седмата глава се издвоени партии против најсилните шахисти во тој период, како и учеството на Капабланка на [[Шаховски турнри во Санкт петернург 1914|шаховскиот турнир]] во [[Санкт Петербург]] во 1914 година, од кој се издвоени две партии{{ref label|Б|б|б}}. Осмата и деветтата глава го опфаќаат периодот од животот на Капабланка, кој овој го поминал во Њујорк, време во кое цела Европа [[Прва светска војна|војувала]], а во десеттата глава се опфатени мечот кој Капабланка го добил против [[Бора Костиќ|Костиќ]] и победата на турнирот во [[Хастингс]]. == Стил на пишување == Меѓу главните одлики на делото е што тоа е пишувано во прво лице еднина, што му овозможува на читателот да го разбере начинот на кој Капабланка давал забелешки и ги оценувал конкретните позиции. Партиите се хронолошки подредени и се поврзани со раскажувања на авторот за својот живот во тој период, кои не содржат само високо мислење за себе, туку и самокритика. Критичните позиции во сите шаховски партии се прикажани графички, на шаховски дијаграми. == Грешки == Сепак, со ревизија на првото издание на делото се пронајдени и некои грешки. Така, на крајот од четвртата партија, одиграна против Рубичек, победата на Капабланка со бели фигури е означена со „0-1“, а не со „1-0“. Шестата партија во делото, била одиграна во јуни 1908 година, додека во делото, датумот на одигрување било непрецизно одредено „1906-1908“. Промашување на датумот на одигрување има и во 22. партија во делото, одиграна против [[Арон Нимцович|Нимцович]].<ref name="CGA"/> Во партијата, одиграна против [[Давид Јановски|Јановски]] на [[Шаховски турнир во Сан Себастијан 1911|турнирот]] во [[Сан Себастијан]] во 1911 година, која исто така е издвоена во делото, Капабланка направил грешка при ознаките за пешаците по линиите а и h, кои се јавуваат во 52., односно 58. потег. Грешка има и во партијата одиграна против [[Осип Бернштајн|Бернштајн]] на [[Шаховски турнир во Санкт Петербург 1914|шаховскиот турнир]] во [[Санкт Петербург]] во 1914 година. Имено, по 26. потег во партијата, Капабланка посочил мат во пет потега, немајќи предвид дека е можен мат во три потега.<ref name="CGA"/> == Изданија == Првото издание на книгата било издадено од страна на британската издавачка куќа, [[George Bell & Sons]] во 1920 година, имало морско сина корица, на која бил втиснат златен потпис на авторот.<ref name="CGA"/> Во 1966 година, издавачката куќа [[Dover Publications]] издала ново издание, со нов вовед, кој го напишал големиот вљубеник на играта на Капабланка, [[Ирвинг Чернев]], кој делото го опишал како едно од петте највозбудливи книги коишто ги прочитал. Во 1994 година било издадено ново издание, дополнето со 60 страници спореден материјал, во кој се наведени четири партии на Капабланка, одиграни на [[Шаховски турнир во нотингем 1936|шаховскиот турнир]] во [[Нотингем]] во 1936 година, со анализа и коментар на [[Александар Алехин|Алехин]]. == Белешки == * {{note label|А|а|а}} Во оваа глава, Капабланка ги издвоил петтата, шестата, единаесеттата и последната, дваесет и трета партија од мечот, од кои само шестата ја одиграл со бели фигури, а сите четири партии ги добил. * {{note label|Б|б|б}} Од турнирот, Капабланка ги издвоил: победата против [[Осип Бернштајн|Бернштајн]] со бели фигури, која била одликувана со наградата за најдобра партија на турнирот и победата со црни фигури против [[Арон Нимцович|Нимцович]]. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://chesszone.net.ru/lib/collected_games_books.html Мрежно место на кое книгата може да се подигне во DJVU формат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903152116/http://www.chesszone.net.ru/lib/collected_games_books.html |date=2011-09-03 }} [[Категорија:Шаховски книги]] [[Категорија:Шахот во 1920 година]] [[Категорија:Книги од 1920 година]] q57epqqvxaa4zjj66hy6gwzo2hanp8t 0 627868 5530403 2973789 2026-03-27T21:02:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Благовештенска кула <br /> Благовещенская башня |image = Moscow 05-2012 Kremlin 21.jpg |caption = Поглед кон кулата |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Црвен Плоштад]], [[Москва]] |location_country = [[Русија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = [[1487]]-[[1488]] |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = |owner = |style = |size = }} '''Благовештенската кула''' ([[руски]]:''Благовещенская башня'') е [[кула]] која се наоѓа во [[Московски кремљ|Кремљ]], на [[Црвен плоштад|Црвениот плоштад]] во [[Москва]], [[Русија]]. Кулата поточно се наоѓа помеѓу [[Водоснабдителна кула (Москва)|Водоснабдителната кула]] и [[Тајна кула (Москва)|Тајната кула]], по должината на реката Москва. Нејзиното име произлегува од христијанската икона "Благовештение". Најверојатно кулата била изградена во периодот од [[1487]]-[[1488]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kreml.ru/ru/kremlin/towers/Blagoveshenskaya/ |title=www.kreml.ru |accessdate=2010-10-09 |archive-date=2010-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914235055/http://www.kreml.ru/ru/kremlin/towers/Blagoveshenskaya/ |url-status=dead }}</ref>. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кули на Московскиот кремљ]] {{Московски кремљ}} f4h28op2ckbkybhfversswx7yjjbrav 0 747476 5530564 5224187 2026-03-28T11:30:01Z Dandarmkd 31127 /* „Допирно чувство: афект, педагогија, изведба“ (2003) */ 5530564 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = Ева Кософски Сеџвик | image = Eve Kosofsky Sedgwick by David Shankbone.jpg | caption = | birth_name = Ева Кософски | birth_date = {{Birth date|1950|05|02|df=yes}} | birth_place = [[Дејтон, Охајо|Дејтон]], [[Охајо]], САД | death_date = {{Death date and age|2009|04|12|1950|05|02|df=yes}} | death_place = [[Њујорк]], Њујорк, САД | occupation = академик, автор, eсеист, критичар, поет | spouse = | notableworks = | genre = }} '''Ева Koсофски Сеџвиг''' ({{роден на|2|мај|1950}} година - {{починал на|12|април|2009}}) — американска теоретичарка во областа на родовите студии, квир-теоријата (квир студии) и критичката теорија. Нејзините критички дела помогнале во создавање на квир студиите. Нејзините дела одразуваат интерес за голем број прашања, вклучувајќи ја и квир изведба; експериментално критичко пишување; делата на Марсел Пруст; [[Жак Лакан|нелакановска]] психоанализа; книги од уметници; будизмот и педагогијата; афективните теории на Силван Томкинс и Мелани Клајн, и материјалната култура, особено текстил и текстура. Надоврзувајќи се на феминистичките студии и делата на Мишел Фуко, Сеџвиг открила наводно скриени хомоеротски мотиви кај писатели како Чарлс Дикенс и Хенри Џејмс. Сеџвиг тврдела дека разбирањето на прибложно секој аспект на модерната западна култура ќе биде нецелосно или оштетено, ако не успее да се обработи со критичка анализа на современата хомо/хетеросексуална дефиниција. Таа го измислила терминот „антихомофобичен“ (antihomophobic). Нејзини истакнати дела се „Како да го израснете вашето дете во геј“, „Квир изведба: уметноста на романот од Хенри Џејмс “ и „Џејн Остин и девојчето што мастурбира “, која била остро критикувана за„скандалозната“ интерпретација. Ева Кософски била израсната во еврејско семејство во Дејтон, Охајо. Таа ги завршила додипломските студии на Универзитетот Корнел, а нејзиниот докторат на Универзитетот Јеил. Таа предавала пишување и литература на Хамилтон колеџ, Универзитетот Бостон, и на Амхерст колеџ. Таа гостувала како предавач на Универзитетот на Калифорнија, Беркли и предавала на Школата за критика и теорија, кога била во состав на Дартмут колеџ. Таа, исто така, била професор по англиски јазик на Универзитетот Дјук, а потоа и истакнат професор на Сити Универзитетот во Њујорк.<br /> За време на нејзиниот престој во Дјук, Сеџвиг и нејзините колеги биле во академската авангарда на културните војни, употребувајќи ја книжевната критика за преиспитување на доминантните дискурси за сексуалноста, расата, полот и границите на книжевната критика. Сеџвиг прва ја презентирала својата посебна збирка критички алатки и интереси во влијателните томови Помеѓу мажите: аанглиската литература и машката хомосоцијална желба (1985) и Епистемологија на плакарот (1990). Со нејзината подоцнежна работа станала една од втемелувачите на геј и лезбејските студии. Во 2002 година таа ја добила наградата Брундер на Јеил. Таа предавала постдипломски курсеви по англиски јазик како истакнат професор на Сити Универзитетот Њујорк (CUNY) до нејзината смрт во Њујорк од рак на дојка на 12 април 2009 година , на возраст од 58 години. <br /> Ева Кософски се омажила за Хал Сеџвиг во 1969 година; тој е сè уште жив. == Идеи и книжевна критика == Опусот на Сеџвиг се движи низ широк спектар на медиуми и жанрови; поезијата и делата не се видливо одделени од остатокот од нејзините текстови. Нејзините интереси вклучуваат книжевни студии, историја, историја на уметноста, филмски студии, филозофија, културни студии, антропологија, женски студии и лезбејски, геј, бисексуални, транссексуални и интерсексуални (нетрадиционални полови ориентации) студии. Нејзината теоретски интереси биле синоптични, приспособливи и одбрани.<br /> Нејзината работа може да биде погодна за студенти што можат да се справат со, и да ја ценат понекогаш комплицираната проза на Сеџвиг. Таа била посебно заинтересирана за неологизмите, како и за проширувањето на значењето на постојните зборови и фрази во нови правци. Според нејзината проценка, нејзиниот стил на пишување не може да се нарече лесен за разбирање или јасен во значењето. == Квир леќи == Делата на Сеџвиг би требало да го направат читателот повеќе свесен за потенцијални „квир нијанси“ во литературата, поттикнувајќи го на читателот да ги промени своите хетеросексуални идентификации во потрага по „квир идиоми“. Така, покрај очигледните двосмислености, читателот би сфатил други потенцијални квир начини на кои зборовите би можеле да се сфатат. На пример, кај Хенри Џејмс, Сеџвиг ги истражувала зборовите и концептите како 'драг', 'основа', 'прашање', 'помага', 'мирисна', 'шокантно', 'ракавица, 'центар', 'периметар', 'аспект', 'медал' и зборови кои содржат фонема 'rect', вклучувајќи ги сите зборови кои ги содржат нивните анаграми, сите можат да имаат „анално-еротски асоцијации“.<br /> Сеџвиг се повикува на делото на литературниот критичар Кристофер Крафт за да расправа дека воедно јазичните досетки и рими може да биде замислени и како „хомеоеротски бидејќи се хомофонични“; цитирајќи го литературниот критичар Џонатан Долимор, Сеџвиг сугерира дека граматичката инверзија може да има подеднакво интимна врска со сексуалната инверзија; таа посочува дека читателите може да сакаат да станат чувствителни запотенцијални квир ритми на определени граматички, синтаксички, реторички, и генерички реченични структури; сцени на тепање во детството биле еротизирани, а поврзани со двојно акцентирани стихови и со лириката како жанр; анжабманот (продолжена мисла од една линија, куплет, или строфа на следната линија без синтаксичка пауза) имал потенцијални квир еротски последици; додека пак песните со тринаесет стиха потсетуваат на формата на сонетот, па со отфрлање на конечниот римувачки куплет би било возможно да и се „одолее на хетеросексуалната двојка како парадигма“, предлагајќи за возврат потенцијални мастурбаторни задоволства и осаменост. Сеџвиг ги охрабрува читателите да сметаат на „потенцијалната квир еротска резонанца“ која, наводно, може да биде најдена во делата на Хенри Џејмс. И самата изведувајќи „тематики од anal fingering и 'isting-аs-écriture“ (или пишување) воделата на Џејмс, Сеџвиг ja предложила идејата дека речениците чиј „релативно конвенционална градба предмет-глагол-прирок е нарушена, иако не и целосно прекината, како што алвеолата на реченицата потекува од вметнување на уште една, квалификувачка фраза или реченица“, најдобро може да се преведе или како давање задовлување на читателите со пенетрирање на прст или тупаница во нивните прави црева, или со нивниот 'испитувачки прст' ставен во аналниот отвор. Сеџвиг го прави ова тврдење врз основа на одредени граматички одлики на текстот. == Теми на работа == Сеџвиг има објавено неколку книги што се сметаат за клучни во областа на квир-теоријата, вклучувајќи ги Помеѓу мажите: англиската литература и машките хомосоцијални желби (1985), Епистемологијата на плакарот (1990) и Тенденции (1993). Сеџвиг, исто така, прирдила изданија и ја објавила книгата поезија Дебела уметност, тенка уметност (1994), како и Дијалог за љубовта (1999). Нејзината прва книга, Кохерентноста на готските конвенции (1986), била ревизија на нејзината докторска теза. Нејзината последна книга, Допирни чувства го сведочат нејзиниот интерес за афектот, педагогијата и изведбата. „Помеѓу мажите: англиска литература и машки хомосоцијални желби“ (1985) Сеџвиг ги сумирала нејзините основни аргументи во „Меѓу мажите“ во епистемологија, подоцнежно дело. „Помеѓу мажите“ требало да укаже „на иманентноста на јаките врски помеѓу ист пол и забраната за нивно соединување, како машко-женските врски во XIX век во англиската книжевност ...“ Книгата се фокусира на верувањето за постоење на нееднакви ефекти од страна на културниот систем каде што машко-машката желба може да биде јасно разбрана преку непостојна желба која вклучува жена. Според Сеџвиг „машката хомосоцијална желба“ се однесува на сите машки врски, потенцијално вклучувајќи од хетеросексуалци до хомосексуалци. Сеџвиг го создала неологизмот “хомосоцијален”, термин којшто требало да биде спротивен на тогашните отфрлања за лексичките и концептуалните алтернативи за поттикнување на идејата дека поимите хетеро-, би- и хомосексуален човек и искуство можат да бидат лесно разликувани еден од друг. Таа тврдела дека овие три категории всушност и не можат јасно да се разликуваат една од друга, бидејќи она што се сфаќа како „еротско“ зависи од „непредвидливи и постојано менливи збирови од локални фактори“. Еден рецензент на нејзините дела тврди дека структурите за хомосоцијална желба која Сеџвиг ја открива во книгата се „сеприсутни“ во западната литература, и често се читаат преку други идеолошки екрани, и дека треба да „бидеме свесни“ за тоа. „Хомосоцијален“ е [[неологизам]] кој служи за да се разликува од хомосексуалец и е форма на конотација за машките врски често проследени со страв или омрза спрема хомосексуалноста. === „Епистемологијата на плакарот“ (1990) === Сеџвиг инспирацијата за „Епистемологија“ ја добила од читање на есејот „Тајните предмети, отворените теми“ од Д.A. Милер , потоа вклучени во „Романот“ и „Полицијата“ (1988). Во „Епистемологија на плакарот“, Сеџвиг тврди дека „речиси секој аспект на модерната западна култура мора да биде не само непотполен, туку и оштетен во самата супстанца до степен каде што не ни вклучува критичка анализа на современата хомо/хетеросексуална дефиниција.“ Според Сеџвиг, хомо/хетеросексуалната дефиниција станала премногу дискутирана поради трајните недоследности „помеѓу сфаќањето на хомо/ хетеросексуалната дефиниција од една страна како прашање на активното значење, пред сè на мали, различни, релативно фиксни хомосексуални малцинства ... [и] од друга страна како прашање на трајно, дефинирачко значење во животот на луѓето од целиот спектар на сексуалности“. === „Дијалог за љубовта“(1999) === Во 1991 година на Сеџвиг била дијагностицирана со рак на дојка, а потоа ја напишала книгата „Дијалог на љубовта“. Сеџвиг раскажува за терапијата низ којашто таа поминува, нејзините чувства кон смртта, депресија, и нејзината родова несигурност пред да и ја отстранат дојката и за време на хемотерапијата. Книгата вклучува воедно и поезија и проза, како и зборови на Сеџвиг и белешки на нејзиниот терапевт. Иако насловот ги конотира „Платонските дијалози“, формата на книгата била инспирирана од Џејмс Мерил - „Проза за заминување“, којашто ја следи јапонската форма на добродушни шеги од седумнаесетти век познати како хаибун. Сеџвиг ја користи формата на проширен, двојно-звучен хаибун за да ги истражува можностите во рамките на психоаналитички амбиент, особено оние кои нудат алтернативи за Лакан-флексирачката психоанализата, како и нови начини за размислување во врска со сексуалноста, семејните односи, педагогијата, астмата, и љубовта. Книгата, исто така, го открива зголемениот интерес на Сеџвиг за будистичката мисла, текстил, и текстура. === „Допирно чувство: афект, педагогија, изведба“ (2003) === „Допирно чувство“ е напишана како потсетник на раните денови на квир-теоријата, која Сеџвиг кратко ја опишува во воведот со цел да се обрати на афективните услови, главно емоциите испровоцирани од страна на сидата, која преовладувала во тоа време, и да се стави во фокусот нјзината главна тема: односот помеѓу чувството, учењето и акцијата. „Допирно чувство“ ги истражува критичките методи кои може политички да разлутат и да помогнат во промената на темелите за поединечно и колективно искуство. Во почетниот параграф, Сеџвиг го опишува нејзиниот проект како истражување на „ветувачки алатки и техники за недвосмислена мисла и педагогија“. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кософски Сеџвик, Ив}} [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Апсолвенти на Јејл]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] cykq2ted447cxsi2odbt489cy8cm5be 5530565 5530564 2026-03-28T11:30:44Z Dandarmkd 31127 Dandarmkd ја премести страницата [[Ева Кософски Сеџвик]] на [[Ив Кософски Сеџвик]]: Правилен изговор и со тоа правопис 5530564 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = Ева Кософски Сеџвик | image = Eve Kosofsky Sedgwick by David Shankbone.jpg | caption = | birth_name = Ева Кософски | birth_date = {{Birth date|1950|05|02|df=yes}} | birth_place = [[Дејтон, Охајо|Дејтон]], [[Охајо]], САД | death_date = {{Death date and age|2009|04|12|1950|05|02|df=yes}} | death_place = [[Њујорк]], Њујорк, САД | occupation = академик, автор, eсеист, критичар, поет | spouse = | notableworks = | genre = }} '''Ева Koсофски Сеџвиг''' ({{роден на|2|мај|1950}} година - {{починал на|12|април|2009}}) — американска теоретичарка во областа на родовите студии, квир-теоријата (квир студии) и критичката теорија. Нејзините критички дела помогнале во создавање на квир студиите. Нејзините дела одразуваат интерес за голем број прашања, вклучувајќи ја и квир изведба; експериментално критичко пишување; делата на Марсел Пруст; [[Жак Лакан|нелакановска]] психоанализа; книги од уметници; будизмот и педагогијата; афективните теории на Силван Томкинс и Мелани Клајн, и материјалната култура, особено текстил и текстура. Надоврзувајќи се на феминистичките студии и делата на Мишел Фуко, Сеџвиг открила наводно скриени хомоеротски мотиви кај писатели како Чарлс Дикенс и Хенри Џејмс. Сеџвиг тврдела дека разбирањето на прибложно секој аспект на модерната западна култура ќе биде нецелосно или оштетено, ако не успее да се обработи со критичка анализа на современата хомо/хетеросексуална дефиниција. Таа го измислила терминот „антихомофобичен“ (antihomophobic). Нејзини истакнати дела се „Како да го израснете вашето дете во геј“, „Квир изведба: уметноста на романот од Хенри Џејмс “ и „Џејн Остин и девојчето што мастурбира “, која била остро критикувана за„скандалозната“ интерпретација. Ева Кософски била израсната во еврејско семејство во Дејтон, Охајо. Таа ги завршила додипломските студии на Универзитетот Корнел, а нејзиниот докторат на Универзитетот Јеил. Таа предавала пишување и литература на Хамилтон колеџ, Универзитетот Бостон, и на Амхерст колеџ. Таа гостувала како предавач на Универзитетот на Калифорнија, Беркли и предавала на Школата за критика и теорија, кога била во состав на Дартмут колеџ. Таа, исто така, била професор по англиски јазик на Универзитетот Дјук, а потоа и истакнат професор на Сити Универзитетот во Њујорк.<br /> За време на нејзиниот престој во Дјук, Сеџвиг и нејзините колеги биле во академската авангарда на културните војни, употребувајќи ја книжевната критика за преиспитување на доминантните дискурси за сексуалноста, расата, полот и границите на книжевната критика. Сеџвиг прва ја презентирала својата посебна збирка критички алатки и интереси во влијателните томови Помеѓу мажите: аанглиската литература и машката хомосоцијална желба (1985) и Епистемологија на плакарот (1990). Со нејзината подоцнежна работа станала една од втемелувачите на геј и лезбејските студии. Во 2002 година таа ја добила наградата Брундер на Јеил. Таа предавала постдипломски курсеви по англиски јазик како истакнат професор на Сити Универзитетот Њујорк (CUNY) до нејзината смрт во Њујорк од рак на дојка на 12 април 2009 година , на возраст од 58 години. <br /> Ева Кософски се омажила за Хал Сеџвиг во 1969 година; тој е сè уште жив. == Идеи и книжевна критика == Опусот на Сеџвиг се движи низ широк спектар на медиуми и жанрови; поезијата и делата не се видливо одделени од остатокот од нејзините текстови. Нејзините интереси вклучуваат книжевни студии, историја, историја на уметноста, филмски студии, филозофија, културни студии, антропологија, женски студии и лезбејски, геј, бисексуални, транссексуални и интерсексуални (нетрадиционални полови ориентации) студии. Нејзината теоретски интереси биле синоптични, приспособливи и одбрани.<br /> Нејзината работа може да биде погодна за студенти што можат да се справат со, и да ја ценат понекогаш комплицираната проза на Сеџвиг. Таа била посебно заинтересирана за неологизмите, како и за проширувањето на значењето на постојните зборови и фрази во нови правци. Според нејзината проценка, нејзиниот стил на пишување не може да се нарече лесен за разбирање или јасен во значењето. == Квир леќи == Делата на Сеџвиг би требало да го направат читателот повеќе свесен за потенцијални „квир нијанси“ во литературата, поттикнувајќи го на читателот да ги промени своите хетеросексуални идентификации во потрага по „квир идиоми“. Така, покрај очигледните двосмислености, читателот би сфатил други потенцијални квир начини на кои зборовите би можеле да се сфатат. На пример, кај Хенри Џејмс, Сеџвиг ги истражувала зборовите и концептите како 'драг', 'основа', 'прашање', 'помага', 'мирисна', 'шокантно', 'ракавица, 'центар', 'периметар', 'аспект', 'медал' и зборови кои содржат фонема 'rect', вклучувајќи ги сите зборови кои ги содржат нивните анаграми, сите можат да имаат „анално-еротски асоцијации“.<br /> Сеџвиг се повикува на делото на литературниот критичар Кристофер Крафт за да расправа дека воедно јазичните досетки и рими може да биде замислени и како „хомеоеротски бидејќи се хомофонични“; цитирајќи го литературниот критичар Џонатан Долимор, Сеџвиг сугерира дека граматичката инверзија може да има подеднакво интимна врска со сексуалната инверзија; таа посочува дека читателите може да сакаат да станат чувствителни запотенцијални квир ритми на определени граматички, синтаксички, реторички, и генерички реченични структури; сцени на тепање во детството биле еротизирани, а поврзани со двојно акцентирани стихови и со лириката како жанр; анжабманот (продолжена мисла од една линија, куплет, или строфа на следната линија без синтаксичка пауза) имал потенцијални квир еротски последици; додека пак песните со тринаесет стиха потсетуваат на формата на сонетот, па со отфрлање на конечниот римувачки куплет би било возможно да и се „одолее на хетеросексуалната двојка како парадигма“, предлагајќи за возврат потенцијални мастурбаторни задоволства и осаменост. Сеџвиг ги охрабрува читателите да сметаат на „потенцијалната квир еротска резонанца“ која, наводно, може да биде најдена во делата на Хенри Џејмс. И самата изведувајќи „тематики од anal fingering и 'isting-аs-écriture“ (или пишување) воделата на Џејмс, Сеџвиг ja предложила идејата дека речениците чиј „релативно конвенционална градба предмет-глагол-прирок е нарушена, иако не и целосно прекината, како што алвеолата на реченицата потекува од вметнување на уште една, квалификувачка фраза или реченица“, најдобро може да се преведе или како давање задовлување на читателите со пенетрирање на прст или тупаница во нивните прави црева, или со нивниот 'испитувачки прст' ставен во аналниот отвор. Сеџвиг го прави ова тврдење врз основа на одредени граматички одлики на текстот. == Теми на работа == Сеџвиг има објавено неколку книги што се сметаат за клучни во областа на квир-теоријата, вклучувајќи ги Помеѓу мажите: англиската литература и машките хомосоцијални желби (1985), Епистемологијата на плакарот (1990) и Тенденции (1993). Сеџвиг, исто така, прирдила изданија и ја објавила книгата поезија Дебела уметност, тенка уметност (1994), како и Дијалог за љубовта (1999). Нејзината прва книга, Кохерентноста на готските конвенции (1986), била ревизија на нејзината докторска теза. Нејзината последна книга, Допирни чувства го сведочат нејзиниот интерес за афектот, педагогијата и изведбата. „Помеѓу мажите: англиска литература и машки хомосоцијални желби“ (1985) Сеџвиг ги сумирала нејзините основни аргументи во „Меѓу мажите“ во епистемологија, подоцнежно дело. „Помеѓу мажите“ требало да укаже „на иманентноста на јаките врски помеѓу ист пол и забраната за нивно соединување, како машко-женските врски во XIX век во англиската книжевност ...“ Книгата се фокусира на верувањето за постоење на нееднакви ефекти од страна на културниот систем каде што машко-машката желба може да биде јасно разбрана преку непостојна желба која вклучува жена. Според Сеџвиг „машката хомосоцијална желба“ се однесува на сите машки врски, потенцијално вклучувајќи од хетеросексуалци до хомосексуалци. Сеџвиг го создала неологизмот “хомосоцијален”, термин којшто требало да биде спротивен на тогашните отфрлања за лексичките и концептуалните алтернативи за поттикнување на идејата дека поимите хетеро-, би- и хомосексуален човек и искуство можат да бидат лесно разликувани еден од друг. Таа тврдела дека овие три категории всушност и не можат јасно да се разликуваат една од друга, бидејќи она што се сфаќа како „еротско“ зависи од „непредвидливи и постојано менливи збирови од локални фактори“. Еден рецензент на нејзините дела тврди дека структурите за хомосоцијална желба која Сеџвиг ја открива во книгата се „сеприсутни“ во западната литература, и често се читаат преку други идеолошки екрани, и дека треба да „бидеме свесни“ за тоа. „Хомосоцијален“ е [[неологизам]] кој служи за да се разликува од хомосексуалец и е форма на конотација за машките врски често проследени со страв или омрза спрема хомосексуалноста. === „Епистемологијата на плакарот“ (1990) === Сеџвиг инспирацијата за „Епистемологија“ ја добила од читање на есејот „Тајните предмети, отворените теми“ од Д.A. Милер , потоа вклучени во „Романот“ и „Полицијата“ (1988). Во „Епистемологија на плакарот“, Сеџвиг тврди дека „речиси секој аспект на модерната западна култура мора да биде не само непотполен, туку и оштетен во самата супстанца до степен каде што не ни вклучува критичка анализа на современата хомо/хетеросексуална дефиниција.“ Според Сеџвиг, хомо/хетеросексуалната дефиниција станала премногу дискутирана поради трајните недоследности „помеѓу сфаќањето на хомо/ хетеросексуалната дефиниција од една страна како прашање на активното значење, пред сè на мали, различни, релативно фиксни хомосексуални малцинства ... [и] од друга страна како прашање на трајно, дефинирачко значење во животот на луѓето од целиот спектар на сексуалности“. === „Дијалог за љубовта“(1999) === Во 1991 година на Сеџвиг била дијагностицирана со рак на дојка, а потоа ја напишала книгата „Дијалог на љубовта“. Сеџвиг раскажува за терапијата низ којашто таа поминува, нејзините чувства кон смртта, депресија, и нејзината родова несигурност пред да и ја отстранат дојката и за време на хемотерапијата. Книгата вклучува воедно и поезија и проза, како и зборови на Сеџвиг и белешки на нејзиниот терапевт. Иако насловот ги конотира „Платонските дијалози“, формата на книгата била инспирирана од Џејмс Мерил - „Проза за заминување“, којашто ја следи јапонската форма на добродушни шеги од седумнаесетти век познати како хаибун. Сеџвиг ја користи формата на проширен, двојно-звучен хаибун за да ги истражува можностите во рамките на психоаналитички амбиент, особено оние кои нудат алтернативи за Лакан-флексирачката психоанализата, како и нови начини за размислување во врска со сексуалноста, семејните односи, педагогијата, астмата, и љубовта. Книгата, исто така, го открива зголемениот интерес на Сеџвиг за будистичката мисла, текстил, и текстура. === „Допирно чувство: афект, педагогија, изведба“ (2003) === „Допирно чувство“ е напишана како потсетник на раните денови на квир-теоријата, која Сеџвиг кратко ја опишува во воведот со цел да се обрати на афективните услови, главно емоциите испровоцирани од страна на сидата, која преовладувала во тоа време, и да се стави во фокусот нјзината главна тема: односот помеѓу чувството, учењето и акцијата. „Допирно чувство“ ги истражува критичките методи кои може политички да разлутат и да помогнат во промената на темелите за поединечно и колективно искуство. Во почетниот параграф, Сеџвиг го опишува нејзиниот проект како истражување на „ветувачки алатки и техники за недвосмислена мисла и педагогија“. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кософски Сеџвик, Ив}} [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Апсолвенти на Јејл]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] cykq2ted447cxsi2odbt489cy8cm5be 0 747525 5530438 5083127 2026-03-27T22:37:27Z Dandarmkd 31127 5530438 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | Name = Лаза Ристовски | Img = Laza Ristovski.jpg | Img_capt = | Img_size = | Background = non_vocal_instrumentalist | Birth_name = Лазар Ристовски | Born ={{роден на|23|јануари|1956}}<br/>[[Нови Пазар]], [[СР Србија|НР Србија]], [[ФНРЈ]] | Died = {{Death date and age|2007|10|6|1956|01|23}}<br/>[[Белград]], [[Србија]] | Instrument = [[Синтисајзер]]<br/>[[Пијано]] | Genre = [[Рок]]<br/>[[Прогресивен рок]]<br/>[[Хард рок]]<br/>[[Инструментален рок]]<br/>[[електронска музика]]<br/>[[Класична музика]] | Occupation = [[музичар]], [[композитор]] | Years_active = 1970 &ndash; 2007 | Label = | Associated_acts = [[Смак]], [[Бијело дугме]], [[Ипе Ивандиќ]], [[Алвин Ли]], [[Здравко Човиќ]] }} '''Лазар (Лаза) Ристовски''' ({{роден на|23|јануари|1956}} во [[Нови Пазар]] - {{починал на|6|октомври|2007}} во {{починал во|Белград|}}) ― [[СФРЈ|југословенски]] и [[Србија|српски]] [[музичар]], член на групата [[Бијело дугме]]. ==Признанија== Ристовски бил избиран за најдобар југословенски клавијатурист единаесет години по ред од страна на југословенските музички списанија. На филмскиот фестивал во Сопот во 1984 година, Ристовски бил награден за саундтракот за филмот „''Лазар''“.<ref name="janjatović198">{{cite book|last=Janjatović|first=Petar|title= Ex YU rock enciklopedija 1960-2006|year=2007|publisher=Self-released|location=[[Белград]]|page=198}}</ref> Тој исто така го освоил Златниот медал на 36. и 39. фестивал на анимиран филм во [[Белград]].<ref name="janjatović198"/> Во 1986 година, тој бил награден со Естрадната награда на Србија.<ref name="janjatović198"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.discogs.com/artist/Laza+Ristovski Лаза Ристовски на Discogs] *{{IMDb name|0728477}} *[http://www.progarchives.com/artist.asp?id=2479 Лаза Ристовски на Progarchives] {{Србија-музичар-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ристовски, Лазар}} [[Категорија:Луѓе од Нови Пазар]] [[Категорија:Југословенски музичари]] [[Категорија:Српски-рок клавијатуристи]] [[Категорија:Српски музички продуценти]] [[Категорија:Српски електронски музичари]] [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] 6zr1mc91n8f2284w9y8ynuyhdr0ehys 0 751416 5530469 5435833 2026-03-28T05:54:08Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Iglesia_Matriz_de_Sullana.jpg|Iglesia_Matriz_de_Sullana.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 20 March 2026. 5530469 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Суљана |other_name =Sullana |native_name = |nickname = |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = 120px |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = Местоположба во Перу |pushpin_map = Peru |pushpin_label_position = |coordinates_region = PE |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Перу]] |subdivision_type1 = Регион |subdivision_name1 = [[Пиура (регион)|Пиура]] |subdivision_type2 = Покраина |subdivision_name2 = [[Суљана (покраина)|Суљана]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = Основан |established_date = 8 јули 1783 |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total = |area_land = |area_water = |TotalArea_sq_mi = |LandArea_sq_mi = |WaterArea_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban = |UrbanArea_sq_mi = |area_metro = |MetroArea_sq_mi = |population_as_of = 2005 |population_footnotes = |population_note = проценка |settlement_type = |population_total = 3,112 |population_density = |population_density_mi2 = |population_metro = 225,562 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_mi2 = |population_urban = 162,500 |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_mi2 = |timezone = PET |utc_offset = -5 |timezone_DST = PET |utc_offset_DST = -5 |latd = 4 |latm = 54 |lats = |latNS = S |longd = 80 |longm = 31 |longs = |longEW = W |elevation_footnotes = |elevation = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''Суљана''' ({{langx|es|Sullana}}) е град во [[Перу]] и главен град на [[Суљана (покраина)|покраината Суљана]] во [[Пиура (регион)|регионот Пиура]]. Градот се наоѓа во северозападно Перу во долината на реката [[Чира (регион)|Чира]]. Градот има тропска клима со просечна температура од 27 степени целзиусови. Најмалата температура измерена во градот била 16 степени, додека најголемата е 38 степени. Според проценките од 2005 година, градот има население од околу 162,500 жители. == Поврзано== * [[Перу]] * [[Градови во Перу]] * [[Суљана (покраина)|Покраина Суљана]] * [[Пиура (регион)|Регион Пиура]] {{Перу-никулец}} {{Најголеми градови во Перу}} [[Категорија:Градови во Перу]] toem57ir7gk2lck1gwv0kn0dqv72eko 0 755005 5530475 5410413 2026-03-28T06:28:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530475 wikitext text/x-wiki {{Специјална релативност}} {{infobox| title = Брзина на светлината | image = [[Податотека:Earth to Sun - mk.png|300п|алт=Растојанието од Сонцето до Земјата - приближно 150 милиони километри.]] | caption = На [[сончева светлина|сончевата светлина]] ѝ требаат околу 8 минути и 19 секунди за да стигне до [[Земја]]та | header1 = Точни вредности |labelstyle = font-weight:normal | label2 = [[Метар во секунда|Метри во секунда]] | data2 = 299 792 458 | label3 = [[Планкови единици]] | data3 = 1 | header4 = Приближни вредности | label5 = [[километар во секунда|километри во секунда]] | data5 = 300 000 | label6 = [[километар на час|километри на час]] | data6 = 1 080 милиони | label7 = [[астрономска единица|астрономски единици]] дневно | data7 = 173{{#tag:ref|Точна вредност:<br/>(299 792 458 × 60 × 60 × 24 / 149 597 870 700) ае/ден|group="Забелешка"}} | header8 = Приближно време на патување на светлинскиот сигнал | label9 = '''Растојание''' | data9 = '''Време''' | label10 = еден [[метар]] | data10 = 3,3 нс | label13 = од [[геостационарна орбита]] до Земјата | data13 = 119 [[милисекунда|мс]] | label14 = должина на Земјиниот [[екватор]] | data14 = 134 мс | label15 = од [[Месечина]]та до Земјата | data15 = 1,3 [[секунда|с]] | label16 = од [[Сонце]]то до Земјата (1 [[астрономска единица|ае]]) | data16 = 8,3 [[минута|мин]] | label18 = од [[Проксима Кентаур|најблиската ѕвезда]] до Сонцето (1,3 [[парсек|пс]]) | data18 = 4,2 г. | label20 = од најблиската галаксија ([[Џуџеста галаксија во Големо Куче]]) до Земјата | data20 = 25 000 г. | label21 = низ [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] | data21 = 100 000 г. | label22 = од галаксијата [[Андромеда (галаксија)|Андромеда]] до Земјата | data22 = 2,5 милиони г. | label23 = од [[Земја]]та до работ на [[Метагалаксија|видливата вселена]] | data23 = 46,5 милијарди г. }} '''Брзина на светлината''', обично се бележи со латинично '''c'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/c.html|title=„Зошто ''c'' е ознака за брзината на светлината?“|last=Гибс|first=П.|date=|year=2004|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|origyear=1997|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lLMPPN4L?url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/c.html|archivedate=2009-11-17|dead-url=|accessdate=20 април 2011|url-status=live}}</ref> ([[латински јазик|лат.]] ''celeritas'' — брзина) — физичка [[константа]] важна во голем број области од [[физика]]та. Нејзината вредност (во [[вакуум]]) изнесува точно 299.792.458 м/сек. (≈{{вред|3.00|e=8|u=м/с}}), односно 1.079.252.848,8 км/ч. Според [[Специјална теорија за релативноста|Специјалната теорија на релативноста]] тоа е максималната [[брзина]] со која сета [[енергија]]та, [[материја]]та и сите [[информација|информации]] можат да патуваат во [[вселена|универзумот]], а која може да се постигне единствено во [[вакуум]] . Затоа често се обележува и со '''c₀'''. Во други средини ([[течност]]и, [[гас]]ови...) брзината на светлината е различна и секогаш помала отколку во вакуум. Со брзината на светлината во вакуум се движат [[безмасени честички|честичките кои немаат маса]] и [[електромагнетно зрачење|електромагнетното зрачење]] ([[светлина]]та и [[гравитациони бранови|гравитациските бранови]] и се одвиваат промените во [[поле (физика)|полињата]]. Тие ја задржуваат {{math|''c''}} без разлика на движењето на нивниот извор или на [[инерцијален појдовен систем|инерцијалниот појдовен систем]] на набљудувачот. Во [[теорија за релативноста|Теоријата на релативноста]] {{math|''c''}} ги соединува [[време-простор|просторот и времето]] и се појавува во познатата Ајнштајнова равенка за [[еднаквост на масата и енергијата]] {{math|1=''E'' = ''mc''²}}.<ref name=LeClerq>{{Наведена книга| last=Узан |first=Ж.-Ф. |last2=Леклерк |first2=B | year=2008 | title=„Природните закони на универзумот: Разбирање на фундаменталните константи“ | url=http://books.google.com/?id=dSAWX8TNpScC&pg=PA43 | pages=43–4 | publisher=„Springer“ | isbn=0-387-73454-6 }}</ref> Брзината со која светлината се пренесува низ [[проѕирност|проѕирни материјали]] (стакло, воздух...), а радиобрановите низ кабли, е помала од {{math|''c''}}. Односот меѓу {{math|''c''}} и {{math|''v''}}, брзината со која светлината патува низ одреден материјал, го дава [[показател на прекршување|показателот на прекршување]] {{math|''n''}} на материјалот ({{math|1=''n'' = ''c'' / ''v''}}). За [[светлина|видливата светлина]] показателот на прекршување на стаклото изнесува околу 1,5, што значи дека низ стаклото светлината патува со брзина од {{nowrap|{{math|''c''}} / 1.5 ≈ {{вред|200000|u=км/с}}}}. [[показател на прекршување на воздухот|Показателот на прекршување на воздухот]] изнесува приближно 1.0003 за видливата светлина, што значи дека таа низ воздух се движи со брзина од {{вред|299700|u=км/с}} ({{вред|90|u=км/с}} побавно отколку со {{math|''c''}}). Со оглед дека [[светлина]]та е облик на [[електромагнетно зрачење]], нејзината брзина зависи од [[електрично поле|електричните]] и [[магнетно поле|магнетните]] својства на средината низ која се движи и претставува [[константа]] за таа средина. Брзината на светлината се пресметува според формулата: <math>c=\frac{1}{\sqrt{\varepsilon\mu}}</math>, а во [[вакуум]] според формулата: <math>c_0=\frac{1}{\sqrt{\varepsilon_0 \mu_0}}</math><ref>{{Наведена книга |last=Херис |first=Џ.В. |display-authors=et al. |year=2002 |title=„Прирачник за физика“ |url=http://books.google.com/?id=c60mCxGRMR8C&pg=PA499&dq=speed+of+light+%22c0+OR+%22+date:2000-2009 |page=499 |publisher=„Springer“ |isbn=0-387-95269-1 }}</ref>. Кога електромагнетните бранови треба да поминат големо растојание или при правење прецизни мерења, нивната конечна брзина значајно отстапува од {{math|''c''}}. За пристигање на пораки испратени од Земјата до далечни [[вселенска сонда|вселенски сонди]], а и обратно, потребни се од неколку минути до неколку часа. Онаа светлина која ја емитуваат ѕвездите нив ги напуштила пред мноштво години, што значи дека ние ја гледаме и проучуваме историјата на вселената и вселенските објекти. Ограничената брзина на светлината ја ограничува и онаа која е теоретски максимум на [[сметач]]ите, поради преносот на информациите од чип на чип. Затоа, пак, брзината на светлината овозможува мерење огромни растојанија со голема прецизност. Првиот научник кој покажал дека светлината патува со определена, конечна брзина е [[Оле Ремер]]. Тоа го објавил во 1676 година по набљудувањето на движењето на [[Ија (месечина)|Ија]] (една од месечините на [[Јупитер]]). Во 1865 година [[Џејмс Кларк Максвел]] претпоставил дека светлината е [[електромагнетно зрачење|електромагнетен бран]] и затоа патува со брзината {{math|''c''}} спомената во неговата теорија на електромагнетизмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=„Како е измерена брзината на светлината?“|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/measure_c.html}}</ref> Во 1905 година [[Алберт Ајнштајн]] претпоставил дека брзината на светлината не зависи од движењето на светлинскиот извор во ниеден инерцијален појдовен систем,<ref name="stachel">{{Наведена книга |title=„Ајнштајн од „B“ до „Z““ – Том 9 од Ајнштајовите студии|first1=Џ.Џ. |last1=Стачел |publisher=„Springer“ |year=2002 |isbn=0-8176-4143-2 |page=226 |url=http://books.google.com/books?id=OAsQ_hFjhrAC&pg=PA226}}</ref> а последиците од ваквата поставка ги истражил изведувајќи ја [[специјална теорија за релативноста|Специјалната теорија на релативноста]] и покажувајќи дека параметарот {{math|''c''}} не е важен само за светлината и електромагнетизмот. По векови сè попрецизни мерења, во 1975 година брзината на светлината се сметала за 299 792 458&nbsp;m/s, со грешки на 4 дела од милијарда. Во 1983 година [[Меѓународен систем на мерни единици|SI]] го предефинирал [[метар]]от како растојание кое светлината го поминува во вакуум за ¹/_{299 792 458} од [[секунда]]. Дефиницијата за метарот ја утврдила бројната вредност на брзината на светлината во вакуум {{math|''c''}} во метри во секунда.<ref name=BIPM_SI_units>{{SIbrochure|page=112}}</ref> {{TOC limit}} ==Бројна вредност, обележување и мерни единици== Брзината на светлината во вакуум се бележи со малата латинична буква ''c'' (од латинското „{{јаз|la|''[[:wikt:celeritas|celeritas]]''}}“ што значи „брзина“. [[Џејмс Кларк Максвел|Максвел]] го користел и симболот ''V'' како алтернатива на c, во 1865 година. Во 1856 година [[Вилхелм Едуард Вебер]] и [[Рудолф Колрауш]] го употребувале ''c'' како константа со вредност {{radic|2}} од брзината на светлината во вакуум. Денешната дефиниција за ''c'' ја дал [[Паул Друде]] 38 години подоцна, во 1894 година. И покрај тоа, [[Алберт Ајнштајн|Ајнштајн]] брзината на светлината ја означувал со ''V'' во своите оригинални трудови за Специјална релативност (на германски јазик) „Annus Mirabilis“ (латински, со значење „извонредна година“), но откако за стандарден симбол бил утврден ''c'', тој во 1907 започнал да го користи него.<ref name="Yc">{{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/c.html|title=„Зошто ''c'' е ознака за брзината на светлината?“|last=Гибс|first=П.|date=|year=2004|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|origyear=1997|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lLMPPN4L?url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/c.html|archivedate=2009-11-17|dead-url=|accessdate=16 ноември 2009|url-status=live}} „Употребата на буквата „c“ како ознака за брзината на светлината водат потекло еден труд на Вебер и Колрауш од 1856 година [...] Вебер имал намера c да означува „константа“ во неговиот закон за силата, но има докази дека физичарите како Лоренц и Ајнштајн се навикнале на конвенцијата c да се користи како променлива за брзина. Ваквата употреба има корени дури и во класични текстови на латински јазик каде c стои наместо '„celeritas“' што значи 'брзина'.“</ref><ref> {{Наведено списание |last=Менделсон |first=К.С. |year=2006 |title=„Приказната за ''„c“''“ |journal=„American Journal of Physics“ |volume=74 |issue=11 |pages=995–997 |doi=10.1119/1.2238887 |bibcode = 2006AmJPh..74..995M }}</ref> Понекогаш ''c'' се употребува за означување на брзината на брановите во ''која било'' материјална средина, а ''c''₀ за брзината на светлината во вакуум.<ref name=handbook>Пример: *{{Наведена книга |last=Лиде |first=Д.Р. |year=2004 |title=„CRC прирачник по хемија и физика“ |url=http://books.google.com/?id=WDll8hA006AC&pg=PT76&dq=speed+of+light+%22c0+OR+%22 |pages=2–9 |publisher=„CRC Press“ |isbn=0-8493-0485-7 }} *{{Наведена книга |last=Херис |first=Џ.В. |year=2002 |title=„Прирачник по физика“ |url=http://books.google.com/?id=c60mCxGRMR8C&pg=PA499&dq=speed+of+light+%22c0+OR+%22+date:2000-2009 |page=499 |publisher=„Springer“ |isbn=0-387-95269-1 |display-authors=etal}} *{{Наведена книга |last=Витакер |first=Џ.С. |year=2005 |title=„Прирачник по електроника“ |url=http://books.google.com/?id=FdSQSAC3_EwC&pg=PA235&dq=speed+of+light+c0+handbook |page=235 |publisher=„CRC Press“ |isbn=0-8493-1889-0 }} *{{Наведена книга |last=Коен |first=Е.Р. |year=2007 |title=„Бројни вредности, единици мерки и симболи во физичката хемија“ |url=http://books.google.com/?id=TElmhULQoeIC&pg=PA143&dq=speed+of+light+c0+handbook |page=184 |edition= трето издание |publisher=Кралско друштво на хемичари |isbn=0-85404-433-7 |display-authors=etal}}</ref> Симболот со индекс 0 одобрен во официјална литература на SI<ref name=BIPM_SI_units /> ја има истата форма како други константи - ''μ''₀ за [[пермеабилност на вакуум]], [[диелектрична константа на вакуум|вакуумската диелектрична константа]] ''ε''₀, ''Z''₀ за [[електрична импеданца на вакуум]]... Во оваа статија се употребува само''c'' како ознака и тоа само за брзина на светлината во вакуум. Од 1983 година SI го дефинира метарот како растојанието кое го поминува светлината во вакуум за време од ¹/_299792458 секунди, поради што и брзината на светлината е фиксирана на точно 299 792 458&nbsp;m/s.<ref name=Boyes> {{Наведена книга |last=Сиденхам |first=П.Х. |year=2003 |chapter=„Мерење должина“ |chapterurl=http://books.google.com/books?id=sarHIbCVOUAC&pg=PA56 |editor=Бојс, В. |title=„Книга со наводи за инструментација“ |edition=трето издание |page=56 |publisher=„Батервуд-Хајнеман“ |isbn=0-7506-7123-8 |quote=„... ако брзината на светлината е дефинирана како фиксиран број, тогаш, во принцип, стандардите за време ќе служат и како стандарди за должина ...“ }}</ref><ref name="Fundamental Physical Constants"> {{Наведена мрежна страница|url=http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?c|title=„Вредност од „Комитетот за податоци за науката и технологијата“: Брзината на светлината во вакуум“|last=|first=|date=|work=„Наводи на НИСТ за константи, мерни единици и неопределност“|publisher=НИСТ|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=21 август 2009}}</ref><ref name=Jespersen> {{Наведена книга |last=Џесперсен |first=Џ. |last2=Фиц-Рендолф |first2=Џ. |last3=Роб |first3=Џ. |year=1999 |title=„Од сончеви до атомски часовници: Разбирање на времето и честотата“ |url=http://books.google.com/?id=Z7chuo4ebUAC&pg=PA280 |page=280 |edition=второ издание, реиздание од „Националното биро за стандарди“ 1977 г. |publisher=„Courier Dover“ |isbn=0-486-40913-9 }}</ref> Бројната вредност на брзината на светлината е различна во различни мерни системи, поради тоа што ''c'' е [[Физичка константа#Димензионални и бездимензионални физички константи|димензионална физичка константа]]. {{#tag:ref|Брзината на светлината во [[империјален мерен систем|империјалниот мерен систем (на ВБ)]] и мерниот систем на САД е заснована на инчи (2,54 см), па изнесува 186 282 [[милји]], 698 [[јарди]], 2 [[стапка (единица)|стапки]] и {{sfrac|5|21|127}} [[инч]]и со секунда.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Сејвард |first=Џ. |title=„Од златни монети до кадмиумови светилки“ |url=http://www.quadibloc.com/other/cnv03.htm |work= |accessdate=14 ноември 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5lHYVsp5E?url=http://www.quadibloc.com/other/cnv03.htm |archivedate=2009-11-14 |url-status=live }}</ref>|group="Забелешка"}} Во физичките гранки (како релативноста) каде често се појавува ''c'' се користат и системи од [[природни единици мерки]] или [[геометризиран систем на мерки]] каде се зема {{nowrap|''c'' {{=}} 1}}.<ref name=Lawrie> {{Наведена книга |last=Лаури |first=И.Д. |year=2002 |chapter=„Додаток Ц: Природни единици мерки“ |chapterurl=http://books.google.com/books?id=9HZStxmfi3UC&pg=PA540 |title=„Обединета обиколка на теоретската физика“ |page=540 |edition=второ издание |publisher=„CRC Press“ |isbn=0-7503-0604-1 }}</ref><ref name=Hsu> {{Наведена книга |last=Хсу |first=Л. |year=2006 |chapter=„Додаток А: Системи мерни единици и развојот на релативистичките теории“ |chapterurl=http://books.google.com/books?id=amLqckyrvUwC&pg=PA428 |title=„Поширок поглед на релативноста: Општи последици на непроменливоста на Лоренц и Поенкаре“ |pages=427–8 |edition=второ издание |publisher=„World Scientific“ |isbn=981-256-651-1 }}</ref> Со овие мерни единици ''c'' не се јавува експлицитно (множење или делење со 1 не влијае на резултатот). ==Фундаментална улога во физиката== {{Главна статија|Специјална теорија за релативноста|Еднонасочна брзина на светлината}} Брзината со која светлинските бранови се шират во вакуум е независна од движењето на светлинскиот извор и [[Инерцијален појдовен систем|инерцијалниот појдовен систем]] на набљудувачот.<ref group="Забелешка">Сепак, светлинската [[честота]] може да зависи од придвижувањето на изворот во однос на набљудувачот поради [[Доплеров ефект|Доплеровиот ефект]].</ref> Ова независност на брзината на светлината е утврдена (постулирана) од страна на Ајнштајн во 1905 година,<ref name="stachel" /> кој бил поттикнат од [[Електромагнетизам|Максвеловата теорија за електромагнетизмот]] и недостатокот од докази за постоењето на [[етер (физика)|етерот]].<ref> {{Наведено списание|last=Ајнштајн|first=А.|year=1905|title=„Zur Elektrodynamik bewegter Körper“ („За електродинамиката на подвижните тела“)|journal=„Annalen der Physik“|language=германски|volume=17|pages=890–921|bibcode=1905AnP...322..891E|doi=10.1002/andp.19053221004}} Англиски превод: {{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/www/|title=„On the Electrodynamics of Moving Bodies“|last=Перет|first=В.|last2=Џефери|first2=Г.Б. (прев.)|date=|work=Fourmilab|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=27 ноември 2009|last3=Вокер|first3=Џ.(уред.)}}</ref> Оттогаш бројните експерименти постојано го потврдуваат ова откритие. Експериментално може да се потврди дека само двонасочната брзина на светлината (на пример од светлински извор до огледало и назад) е зависна од појдовниот систем бидејќи е невозможно да се измери [[еднонасочна брзина на светлината|еднонасочната брзина]] (како од извор до далечен детектор) без постоење договорен начин за синхронизирање на часовникот кај изворот со оној при детекторот. Од друга страна, пак, преку [[Ајнштајнова синхронизација]] на часовниците, по дефиниција, доаѓа до изедначување на еднонасочната со двонасочната брзина на светлината.<ref name=Hsu2> {{Наведена книга |last=Хсу |first=Ж.-П. |last2=Жанг |first2=Ј.З. |year=2001 |title=„Лоренцова и Поенкареова инваријантност“ |url=http://books.google.com/?id=jryk42J8oQIC&pg=RA1-PA541#v=onepage&q= |publisher=„World Scientific“ |series=„Advanced Series on Theoretical Physical Science“ |volume=8 |pages=543''ff'' |isbn=981-02-4721-4 }}</ref><ref name=Zhang>{{Наведена книга |last=Жанг |first=Ј.З. |year=1997 |title=„Специјалната релативност и нејзините експериментални основи“ |url=http://www.worldscibooks.com/physics/3180.html |publisher=„World Scientific“ |series=„Advanced Series on Theoretical Physical Science“ |volume=4 |pages=172–3 |isbn=981-02-2749-3 |access-date=2015-10-15 |archive-date=2012-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120519185912/http://www.worldscibooks.com/physics/3180.html |url-status=dead }}</ref> [[Специјална теорија за релативноста|Специјалната теорија на релативноста]] ги испитува последиците на таквата независност на ''c'' под претпоставка дека физичките закони важат подеднакво во сите инерцијални појдовни системи.<ref> {{Наведена книга |last=д’Инверно |first=Р. |year=1992 |title=„Запознавање со Ајнштајновата релативност“ |pages=19–20 |publisher=„Oxford University Press“ |isbn=0-19-859686-3 }}</ref><ref> {{Наведена книга |last=Сриранџан |first=Б. |year=2004 |chapter=„Постулатите на теоријата за специјална релативност и нивните последици“ |chapterurl=http://books.google.com/books?id=FsRfMvyudlAC&pg=PA20#v=onepage&q=&f=false |title=„Специјална теорија за релативноста“ |publisher=„PHI Learning Pvt. Ltd.“ |isbn=81-203-1963-X |pages=20 ''ff'' }}</ref> Една од последиците е што ''c'' мора да биде брзината со која сите [[безмасена честичка|безмасени честички]] и бранови се движат низ вакуум, вклучително и светлината. [[File:Lorentz factor.svg|thumb|left|upright|Лоренцовиот фактор γ започнува од&nbsp;1 when&nbsp(v е еднаква на нула и останува речиси постојана при мали брзини) а потоа остро се закривува нагоре добивајќи вертикална асимптота и оди до позитивна бескрајност како што брзината е поблиска до c. |Лоренцовиот фактор ''γ'' како функција од брзината. Започнува од 1 и оди кон бесконечност како што ''v'' доаѓа поблиску до ''c''.]] Специјалната релативност има многу контрадикторни и експериментално потврдени импликации.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/experiments.html|title=„Кои се експерименталните основи на специјалната релативност?“|last=Робертс|first=Т.|last2=Шлајф|first2=С.|date=|year=2007|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=27 ноември 2009|last3=Длукож|first3=Џ.М. |display-authors=et al.}}</ref> Меѓу нив се вбројуваат [[Еднаквост на масата и енергијата|еднаквоста на масата и енергијата]] {{nowrap|(''E'' {{=}} ''mc''²)}}, [[контракција на должината|контракцијата на должината]] (предметите кои се во движење се скусуваат),{{#tag:ref|Освен што ''е измерено'' дека објектите во движење се пократки по во правецот на релативно движење, тие ''се гледаат'' и како вртечки тела. Ефектот, [[Терелово вртење]], се должи на различното време кое ѝ е потребно на светлината за да пристигне до набљудувачот од различните делови на објектот.<ref> {{Наведено списание |last=Терел |first=Џ. |year=1959 |title=„Невидливоста на Лоренцовата контракција“ |journal=„Physical Review“ |volume=116 |issue=4 |pages=1041–5 |doi=10.1103/PhysRev.116.1041 |bibcode = 1959PhRv..116.1041T }}</ref><ref> {{Наведено списание |last=Пенроуз |first=Р. |year=1959 |title=„Очигледниот облик на сфера во релативно движење“ |journal=„Proceedings of the Cambridge Philosophical Society“ |volume=55 |issue=01 |pages=137–9 |doi=10.1017/S0305004100033776 |bibcode = 1959PCPS...55..137P }}</ref>|group="Забелешка"}} и [[дилатација на времето]] (часовниците во движење работат побавно). Факторот ''γ'' според кој должината се намалува, а времето забавува се нарекува [[Лоренцов фактор]] и се изразува како {{nowrap|''γ'' {{=}} (1 − ''v''²/''c''²)^−1/2}}, каде ''v'' е брзината на предметот. Разликата на ''γ'' од 1 е занемарлива при брзини многупати помали од онаа на светлината. Поради тоа што такви се мнозинството од секојдневните брзини, за нив наместо специјалната релативност може да се прифати дека, како приближно точна, важи [[Галилеев принцип на релативноста|Галилеевата релативност]]. До специјалната теорија на релативноста мора да се придржува при брзини поблиски до ''c'' зашто тогаш Лоренцовиот фактор се стреми кон бесконечност. Резултатите од специјалната релативност се сумираат со третирањето на времето и просторот како обединета конструкција — [[време-простор]] (&nbsp;''c'' ги соединува времето и просторот) и со настојувањето физичките теории да ја задоволуваат специјалната [[симетрија (физика)|симетрија]] — т.н. [[Лоренцова симетрија]], чија математичка формула го содржи параметарот ''c''.<ref> {{Наведена книга |last=Хартл |first=Џ.Б. |year=2003 |title=„Гравитација: Вовед во Ајнштајновата општа релативност“ |pages=52–9 |publisher=„Addison-Wesley“ |isbn=981-02-2749-3 }}</ref> Лоренцовата инваријантност е речиси универзална претпоставка на современите теории — [[Квантна електродинамика]], [[Квантна хромодинамика]], [[Стандарден модел|Стандардниот модел]] на [[честична физика|честичната физика]] и [[општа теорија за релативноста|Општата теорија за релативноста]]. Така, параметарот ''c'' е сеприсутен во современата физика бидејќи не се појавува секогаш само во врска со светлината. Општата релативност, на пример, предвидува дека ''c'' е воедно и [[брзина на гравитацијата]] и на [[гравитациски бран|гравитациските бранови]].<ref name="Hartle"> {{Наведена книга |last=Хартл |first=Џ.Б. |year=2003 |title=„Гравитација: Вовед во Ајнштајновата општа релативност“ |page=332 |publisher=Addison-Wesley |isbn=981-02-2749-3 }}</ref><ref name="Brügmann">Некои автори не ја сметаат за веродостојна интерпретацијата на набљудувањата на двојни системи користени за утврдување на брзината на гравитацијата, поради што експериментите во таа насока се несигурни. Видете {{Наведена книга |last1=Шефер |first1=Г. |first2=М.Х. |last2=Бригман |editor1-first=Х. |editor1-last=Дитус |editor2-first=Ц. |editor2-last=Лемерцел |editor3-first=С.Г. |editor3-last=Туришев |chapter=„Ширење на светлината низ гравитациското поле на двојните системи до квадратен ред на Њутновата гравитациска константа: Трета глава: „За контроверзијата на брзината на гравитацијата““ |url=http://books.google.com/?id=QYnfdXOI8-QC&pg=PA111 |title=„Ласери, часовници и контрола без влечење: Испитување на релативната гравитација во вселената“ |isbn=3-540-34376-8 |year=2008 |publisher=„Springer“ }}</ref> Во [[неинерцијален појдовен систем|неинерцијалните системи]] (простор закривен поради гравитацијата или [[неинерцијален појдовен систем|забрзан појдовен систем]]) ''локалната'' брзина на светлината е постојана и еднаква на ''c'', но долж траекторија со конечна должина таа може да се разликува од ''c'' во зависност од начинот на дефинирање на растојанијата и времето.<ref name="Gibbs1997" /> Општо е земено дека основните константи, меѓу кои и ''c'', ја задржуваат истата вредност низ време-просторот, односно таа ниту зависи од местоположбата ниту се менува со текот на времето. Сепак, во мноштво теории се појавува идејата дека [[Променлива брзина на светлината|брзината на светлината може да се променила со текот на годините]].<ref name=Ellis_Uzan> {{Наведено списание |last=Елис |first=Г.Ф.Р. |last2=Узан |first2=Ж.-Ф. |year=2005 |title=„‘c’ е брзина на светлината, зарем не?“ |journal=„American Journal of Physics“ |volume=73 |issue=3 |pages=240–7 |doi=10.1119/1.1819929 |arxiv=gr-qc/0305099 |quote=Можноста за варирање на фундаменталните константи во текот на развојот на универзумот отвора можност за продлабочување на теориите за повеќедимензионалност и веројатно е поврзана со природата на темната енергија – двигател на денешното забрзување на вселената. |bibcode = 2005AmJPh..73..240E }}</ref><ref name=Mota>Преглед се содржи во дисертацијата на {{cite arXiv |last=Мота |first=Д.Ф. |year=2006 |title="Варијации на константата на фината структура во времето и просторот" |class=astro-ph |eprint=astro-ph/0401631 }}</ref> Сѐ уште не постојат убедливи докази за такви промени, меѓутоа, преку натамошни истражувања, по нив и понатаму се трага.<ref name="Uzan"> {{Наведено списание|last=Узан|first=Ж.-Ф.|date=|year=2003|title=„Фундаменталните константи и нивната променливост: набљудувачки статус и теоретски мотивации“|url=|journal=„Reviews of Modern Physics“|volume=75|issue=2|page=403|pages=|bibcode=2003RvMP...75..403U|doi=10.1103/RevModPhys.75.403}}</ref><ref name=Camelia> {{Наведено списание |last=Амелино-Камелија |first=Г |year=2013 |title=Квантно-гравитациска феноменологија |arxiv=0806.0339 |doi=10.12942/lrr-2013-5 |pmid=28179844 |pmc=5255913 |volume=16 |issue=1 |pages=5 |journal=Living Reviews in Relativity |bibcode=2013LRR....16....5A }}</ref> Уште една општа претпоставка е дека брзината на светлината е [[изотропија|изотропна]] — нејзината вредност е еднаква без разлика на насоката на мерење. Можната двонасочна анизотропија има добиено строги гранични вредности како резултат на набљудувањата на емисија од јадрените [[енергетско ниво|енергетски нивоа]], како функција од ориентираноста на [[атомско јадро|јадрата]] во магнетното поле (експеримент на Хјуз и Древер) и на вртечки [[оптички резонатор]]и.<ref name=Herrmann>{{Наведено списание |last1=Херман |first1=З. |last2=Зенгер |first2=А. |last3=Меле |first3=К. |last4=Нагел |first4=М. |last5=Ковалчук |first5=Е.В. |last6=Питерс |first6=А. |display-authors=1 |title=„Тестирање на Лоренцовата инваријантност на 10⁻¹⁷ ниво преку експеримент со вртечки оптички резонатор“ |journal=„Physical Review D“|volume=80|issue=100|pages=105011|year=2009 |doi=10.1103/PhysRevD.80.105011|arxiv=1002.1284|bibcode = 2009PhRvD..80j5011H }}</ref><ref name=Lang>{{Наведена книга |title=„Астрофизички формули“ |first=К.Р. |last=Ланг |url=http://books.google.com/?id=OvTjLcQ4MCQC&pg=PA152 |page=152 |isbn=3-540-29692-1 |publisher=„Birkhäuser“ |edition=трето издание |year=1999}}</ref> ===Горна граница на брзините=== Според Специјалната теорија за релативноста енергијата на предмет со [[маса на мирување]] ''m'' и брзина ''v'' изнесува {{nowrap|''γmc''²}}, каде ''γ'' е Лоренцовиот фактор (дефиниран погоре). При ''v=0'', ''γ=1'', па оттука произлегува познатата формула за [[еднаквост на масата и енергијата]]: {{nowrap|''E'' {{=}} ''mc''²}}. Факторот ''γ'' се стреми кон бесконечност како што ''v'' се приближува до ''c'', значи за забрзување на објект со маса до брзината на светлината потребна е бесконечно голема енергија. Брзината на светлината е, всушност, горната граница за брзината која може да ја достигне кој било објект со позитивна маса на мирување. Поединечните фотони, пак, не можат да се движат со брзина поголема од онаа на светлината.<ref>[http://latimesblogs.latimes.com/technology/2011/07/time-travel-impossible.html ''„Официјално е: временските машини нема да функционираат“'', „Los Angeles Times“, 25 јули 2011 година]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ust.hk/eng/news/press_20110719-893.html |title=„Професори од УНТХК докажаа дека поединечните фотони не ја надминуваат брзината на светлината |accessdate=2015-10-15 |archive-date=2011-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919010800/http://www.ust.hk/eng/news/press_20110719-893.html |url-status=dead }}</ref> Тоа е експериментално утврдено во многу тестови на релативистичката енергија и импулс.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://galileo.phys.virginia.edu/classes/252/SpecRelNotes.pdf|title=„Белешки за специјалната релативност“|last=Фаулер|first=М.|date=март 2008|work=|publisher=Универзитет на Виџинија|page=56|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=7 мај 2010}}</ref> [[File:Relativity of Simultaneity.svg|thumb|right|Настанот A му претходи на B во црвениот појдовен систем, се случува истовремено со него во зелениот, а по него во синиот појдовен систем.|alt=Трите пара координатни оски се отсликани со заеднички координатен почеток – A. Во зелениот систем x-оската е хоризонтална, а ct-оската вертикална. Во црвениот систем x′-оската е малку закосена нагоре, додека ct′-оската надесно (во однос на зелените оски). Во синиот систем x′′-оската е малку закосена надолу, а ct′′-оската налево (во однос на зелените оски). B на зелената x-оска, лево од A има нула ct, позитивна ct′ и негативна ct′′.]] Општо земено, во нормални услови е невозможно информациите и енергијата да патуваат со брзина поголема од ''c''. Во прилог на ова тврдење е последицата од Специјалната релативност позната како [[Релативност на едновременоста]]. Ако просторното растојание меѓу два настана A и B е поголемо од временскиот интервал меѓу нив помножен со ''c'', тогаш постојат и појдовни системи во A му претходи на B и системи каде B му претходи на A, па и такви појдовни системи во кои настаните се едновремени. Поради тоа, ако нешто патува со брзина поголема од ''c'' во однос на инерцијален појдовен систем, тоа ќе патува назад во времето во однос на друг појдовен систем, па [[причиност]]а ќе се наруши.{{#tag:ref|Се смета дека Шарнхостовиот ефект им овозможува на сигналите да се движат малку побрзо од светлината во вакуум, меѓутоа посебните услови кои ја овозможуваат ваквата појава спречуваат употреба на ефектот за нарушување на причиноста.<ref> {{Наведено списание |last=Либерати |first=С. |last2=Сонего |first2=С. |last3=Висер |first3=М. |year=2002 |title=„Сигнали побрзи од ''c'', специјална релативност и причиност“ |journal=[[Annals of Physics]] |volume=298 |issue=1 |pages=167–85 |doi=10.1006/aphy.2002.6233 |arxiv=gr-qc/0107091 |bibcode = 2002AnPhy.298..167L }}</ref>|group="Забелешка"}}<ref name="Taylor_p74"> {{Наведена книга |last=Тејлор |first=Е.Ф. |last2=Вилер |first2=Џ.А. |year=1992 |title=„Физика на време-просторот“ |pages=74–5 |publisher=В.Х. Фримен |isbn=0-7167-2327-1 }}</ref> Во таков појдовен систем прво би се видела „последицата“, а дури подоцна „причината“. Досега не е регистрирано такво прекршување на причиноста,<ref name=Zhang/> кое би довело до [[парадокс]]и како [[тахионски антителефон|тахионскиот антителефон]].<ref> {{Наведена книга |last=Толман |first=Р.С. |year=2009 |origyear=1917 |chapter=„Брзини поголеми од светлинската“ |title=„Теорија на релативноста на движењето“ |edition=преиздадена |page=54 |publisher=„BiblioLife“ |isbn=978-1-103-17233-7 }}</ref> ==Набљудување на натсветлински брзини и експерименти== Постојат околности кога се чини дека материјата, енергијата или информациите патуваат побрзо од светлината, но не е така. Во делот подолу, за [[#во материјална средина|движењето на светлината во материјални средини]], се вели дека многу бранови брзини можат да ја надминат ''c'' — [[фазна брзина|фазната брзина]] на [[рендгенски зраци|X-зраците]] низ стакло често минува со брзина поголема од ''c'', на пример.<ref> {{Наведена книга |last=Хехт |first=Е. |year=1987 |title=„Оптика“ |page=62 |edition=второ издание |publisher=„Addison-Wesley“ |isbn=0-201-11609-X }}</ref> Сепак, фазната брзина не ја утврдува и брановата брзината на пренос на информации.<ref>{{Наведена книга |last=Квимби |first=Р.С. |title=„Фотоника и ласери: вовед“ |publisher=„John Wiley and Sons“ |year=2006 |page=9 |isbn=978-0-471-71974-8 |url=http://books.google.com/books?id=yWeDVfaVGxsC&lpg=PA9&pg=PA9#v=onepage }}</ref> Ако набрзина се помине со ласерски зрак преку далечен предмет, светлинската точка може да се има брзина поголема од ''c'' иако нејзиното почетно придвижување е задоцнето поради времето потребно за светлината да го помине растојанието. Единствените физички величини на ласерот кои се движат, пак, се ласерот и светлината која ја емитува (со брзина ''c'') до различните местоположби на точката. Побрзо од светлината се движи и сенката проектирана врз далечен објект, по определено доцнење.<ref> {{наведени вести|url=http://www.nytimes.com/2007/06/20/opinion/20wertheim.html?_r=1&scp=1&sq=%27the%20shadow%20goes%27&st=cse&oref=slogin|title=„Сенката заминува“|last=Вертхајм|first=М.|date=20 јуни 2007|work=„The New York Times“|accessdate=21 август 2009|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> Во ниеден од двата случаи нема движење на материја, енергија или информации побрзо од светлината.<ref name="Gibbs">{{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/FTL.html|title=„Дали се остварливи патување или комуникација побрзи од светлината?“|last=Гибс|first=П.|date=|year=1997|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lLRguF0I?url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/FTL.html|archivedate=2009-11-17|dead-url=|accessdate=20 август 2008|url-status=live}}</ref> Стапката на менување на оддалеченоста меѓу два предмета кои се движат во однос на даден појдовен систем (нивната брзина на приближување) може да биде поголема од ''c'', но таа не претставува брзина на еден објект измерена во еден инерцијален систем.<ref name="Gibbs" /> Одредени квантни ефекти изгледаат како да се предаваат моментално, што значи и побрзо од ''c'', како во [[Парадокс на Ајнштајн—Подолски—Розен|парадоксот на Ајнштајн—Подолски—Розен]]. Овој мисловен експеримент ги опфаќа [[квантна состојба|квантните состојби]] на две честички кои можат да се [[квантна заплетканост|вплеткаат]]. Сѐ додека се набљудува едната од нив, двете постојат во [[квантна суперпозиција|суперпозиција]] од две квантни состојби. Ако честичките се одвојат и се проследи квантната состојба само на едната од нив, во истиот миг се утврдува квантната состојба и на другата (за пократко време од она кое ѝ е потребно на светлината да стигне од едната до другата честичка). Затоа, пак, не може да се контролира која квантна состојба ќе ја заземе првата честичка кога ќе се набљудува, па не можат да се пренесат податоци.<ref name=Gibbs /><ref> {{Наведена книга |last=Сакураи |first=Џ.Џ. |year=1994 |editor-last=Т. |editor-first=С. |title=„Современа квантна механика“ |edition=Revised |pages=231–232 |publisher=„Addison-Wesley“ |isbn=0-201-53929-2 }}</ref> Друг квантен ефект кој предвидува појава на натсветлински брзини е Хартмановиот ефект — при извесни услови, времето потребно за [[виртуелна честичка]] да изведе [[тунелски ефект]] низ некоја пречка е постојано, без разлика на дебелината на препреката.<ref name=Muga> {{Наведена книга |last=Муга |first=Ј..Г. |last2=Мајато |first2=Р.С. |last3=Егусквиза |first3=И.Л. |year=2007 |title=„Времето во квантната механика“ |url=http://books.google.com/?id=InKru6zHQWgC&pg=PA48 |page=48 |publisher=„Springer“ |isbn=3-540-73472-4 }}</ref><ref name=Recami> {{Наведена книга |last=Hernández-Figueroa |first=Х.Е. |last2=Zamboni-Rached |first2=М. |last3=Recami |first3=Е. |year=2007 |title=„Локализирани бранови“ |url=http://books.google.com/?id=xxbXgL967PwC&pg=PA26 |page=26 |publisher=„Wiley Interscience“ |isbn=0-470-10885-1 }}</ref> Тоа може да предизвика честичката да ја премине препреката со брзина поголема од онаа на светлината, но повторно без пренос на информации.<ref name=Wynne>{{Наведено списание |last=Вин |first=К. |year=2002 |title=„Жртвата и природата на информациите“ |url=http://144.206.159.178/ft/809/64567/1101504.pdf |journal=„Optics Communications“ |volume=209 |issue=1–3 |pages=84–100 |doi=10.1016/S0030-4018(02)01638-3 |bibcode=2002OptCo.209...85W }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20090325093856/http://bcp.phys.strath.ac.uk/the_group/r/uf/2002-OC-causality.pdf архива]</ref> Кај определени астрономски објекти се забележува т.н. суперлуминално движење (со брзина поголема од светлинската)<ref> {{Наведено списание |last=Рис |first=М. |year=1966 |title=„Појавата на радиоизвори кои релативистички се шират“ |journal=„Nature“ |volume=211 |issue=5048 |page=468 |doi=10.1038/211468a0 |bibcode = 1966Natur.211..468R }}</ref> — такви се [[релативистички млаз|релативистичките млазови]] на [[радиогалаксија|радиогалаксиите]] и [[квазар]]ите. Сепак, нивните брзини не ја надминуваат светлинската: привидното суперлуминално движење е само ефект на [[проекција]] предизвикан од телата кои со брзина на светлината се приближуваат кон Земјата под мал агол во однос на видната линија. Бидејќи на светлината емитирана кога млазот бил подалеку од Земјата ѝ било потребно подолго време да стигне до Земјата, времето меѓу две последователни набљудувања му одговара на подолг временски интервал меѓу моментите на емитирање на различните светлински зраци.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/Superluminal/superluminal.html|title=„Привидната надсветлинска брзина на галаксиите“|last=Чејс|first=И.П.|date=|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=26 ноември 2009}}</ref> Во моделите на вселена која се шири, колку галаксиите се подалеку една од друга, толку побрзо се оддалечуваат. Тоа не се должи на движењето ''низ'' просторот, туку на [[ширење на вселената|ширењето на вселената]].<ref name="Gibbs" /> Така, галаксиите кои се далку од Земјата се чини дека уште повеќе се оддалечуваат од неа, со брзина пропорционална на нивната оддалеченост. По границата позната како [[Хаблова сфера]] стапката на зголемување на нивното растојание од Земјата е поголемо од брзината на светлината.<ref name=Harrison> {{Наведена книга |last= Харисон |first=Е.Р. |year=2003 |title=„Маските на универзумот“ |url=http://books.google.com/?id=tSowGCP0kMIC&pg=PA206 |page=206 |publisher=„Cambridge University Press“ |isbn=0-521-77351-2 }}</ref> ==Ширење на светлината== Во [[класична физика|класичната физика]], светлината се опишува како вид [[електромагнетно зрачење|електромагнетен бран]]. Класичното однесување на [[електромагнетно поле]] е опишано со [[Максвелови равенки|Максвеловите равенки]], според кои ''c'' со која електромагнетните бранови (како светлината) се шират во вакуум е поврзана со [[диелектрична константа во вакуум|диелектричната константа]] ''ε''₀ и [[магнетна пермеабилност|пермеабилноста на вакуумот]] ''μ''₀ и тоа преку релацијата {{nowrap|''c'' {{=}} 1/{{radic|''ε''₀''μ''₀}}}}.<ref>{{Наведена книга |last=Панофски |first=В.К.Х. |last2=Филипс |first2=М. |year=1962 |title=„Класичен електрицитет и магнетизам“ |publisher=„Addison-Wesley“ |page=182 |isbn=978-0-201-05702-7 }}</ref> Во современата [[квантна физика]] електромагнетното поле го опишува теоријата на [[квантна електродинамика]], според која светлината е определена од квантите на електромагнетното поле - фотоните. Во оваа теорија фотоните се [[безмасена честичка|безмасени честички]], поради што и можат да патуваат со ''c'' во вакуум, според специјалната теорија за релативноста. Се разгледуваат и проширувања квантната електродинамика според кои фотонот има маса. Во таква теорија брзината би му зависела од честотата, а непроменливата ''c'' во специјалната релативност би била горната граница за брзината на светлината во вакуум.<ref name="Gibbs1997">{{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/speed_of_light.html|title=„Дали брзината на светлината е постојана?“|last=Гибс|first=П.|date=|year=1997|editor-last=Карлип|editor-first=С.|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|origyear=1996|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lLQD61qh?url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/speed_of_light.html|archivedate=2009-11-17|dead-url=|accessdate=26 ноември 2009|url-status=live}}</ref> При ригорозни тестирања не е забележано никакво варирање на брзината на светлината со честотата,<ref name=Schaefer> {{Наведено списание |last=Шефер |first=Б.Е. |year=1999 |title=„Строги граници на варијациите на брзината на светлината со честотата“ |journal=„Physical Review Letters“ |volume=82 |issue=25 |pages=4964–6 |doi=10.1103/PhysRevLett.82.4964 |arxiv=astro-ph/9810479 |bibcode=1999PhRvL..82.4964S }}</ref><ref name=Sakharov> {{Наведено списание |last=Елис |first=Џ. |last2=Мавроматос |first2=Н.Е. |last3=Нанопулос |first3=Д.В. |last4=Сакхаров |first4=А.С. |year=2003 |title=„Квантно-гравитациска анализа на изливи од гама-зраци со брановидни осцилации“ |journal=„Astronomy & Astrophysics“ |volume=402 |issue=2 |pages=409–24 |doi=10.1051/0004-6361:20030263 |arxiv=astro-ph/0210124 |bibcode=2003A&A...402..409E }}</ref><ref name="Füllekrug"> {{Наведено списание |last=Филеркруг |first=М. |year=2004 |title=„Испитување на брзината на светлината со радиобранови при екстремно ниски честоти“ |journal=„Physical Review Letters“ |volume=93 |issue=4 |page=043901 |doi=10.1103/PhysRevLett.93.043901 |bibcode=2004PhRvL..93d3901F }}</ref> затоа масата на фотонот е строго ограничена. Граничната вредност зависи од моделот кој се користи: ако фотонот со маса се опише со теоријата на Прока,<ref name="adelberger">{{Наведено списание |last=Аделбергер |first=Е. |last2=Двали |first2=Г. |last3=Грузинов |first3=А. |year=2007 |title=„Photon Mass Bound Destroyed by Vortices“ |journal=„Physical Review Letters“ |volume=98 |issue=1 |page=010402 |doi=10.1103/PhysRevLett.98.010402 |arxiv=hep-ph/0306245 |pmid=17358459 |bibcode=2007PhRvL..98a0402A }}</ref> неговата експериментална горна масена граница е околу 10⁻⁵⁷ [[грам]]а.<ref name=Sidharth> {{Наведена книга |last=Сидхарт |first=Б.Г. |year=2008 |title=„Термодинамичкиот универзум“ |url=http://books.google.com/?id=OUfHR36wSfAC&pg=PA134 |page=134 |publisher=„World Scientific“ |isbn=981-281-234-2 }}</ref>, а според механизмот на Хигс границата не е толку строга, {{nowrap|''m'' ≤ 10⁻¹⁴ [[електронволт#како единица за маса|eV/c²]]}}&nbsp;<ref name="adelberger"/> (заокружено на 2&nbsp;×&nbsp;10⁻⁴⁷&nbsp;g). Друга причина зошто брзината на светлината да варира со нејзината честота би било неважењето на специјалната теорија на релативноста за произволни мали размери, кое го предвидуваат предложените теории за [[квантна гравитација]]. Во 2009 година, проследувањето на спектарот на [[блесок од гама-зрачење]] не утврдило различни брзини кај фотоните со различни енергии. Тоа ја потврдило Лоренцовата инваријантност, барем до големината на [[Планкова должина|Планковата должина]] (''l''_P&nbsp;=&nbsp;{{radic|[[Планкова константа|''ħ'']][[гравитациска константа|''G'']]/''c''³}}&nbsp;≈ {{вред|1.6163|e=-35|u=м}}) поделена со 1,2.<ref>{{Наведено списание|last=Амелино-Камелија|first=Г.|date=|year=2009|title=„Астрофизика: Излив на поддршка за релативноста“|url=|journal=„Nature“|volume=462|issue=7271|pages=291–292|bibcode=2009Natur.462..291A|doi=10.1038/462291a|pmid=19924200|laysource=Nature|laydate=19 ноември 2009}}</ref> ===Во материјална средина=== {{Главна статија|Показател на прекршување}} Светлината не се движи со брзина еднаква на ''c'' во материјална средина. Различните видови светлина патуваат со различни брзини. Секој мев и јазол на [[рамнински бран]] (кој го исполнува целиот простор со само една [[честота]]) се движи со брзина наречена [[фазна брзина]] ''v''_ф. Светлинскиот импулс (конечниот сигнал) патува со друга брзина. Најголемиот дел од импулсот се движи со [[групна брзина]] ''v''_г, а најраниот (почетниот) дел со [[челна брзина]] ''v''_ч. [[File:frontgroupphase.gif|thumb|left|Сината точка се движи со фазна брзина (брзината на бранување), зелената со групна брзина (брзината на [[анвелопа]]та), а црвената со брзината на предниот дел на импулсот (челна брзина)|alt=Модулиран бран се движи од лево надесно. Има три положби обележани со точки: сина кај носечкиот јазол, зелена кај максимумот и црвена на челото на бранот.]] За определување на начинот на кој светлината минува низ некој материјал или од еден кон друг материјал важна е фазната брзина. Таа најчесто се претставува преку ''показателот на прекршување'' – односот на ''c'' и фазната брзина ''v''_ф во средината. Следува дека поголем показател на прекршување значи помала брзина. Показателот на прекршување може да зависи и од честотата, интензитетот, [[поларизација (бранови)|поларизацијата]] или насоката на ширење на светлината. Сепак, почесто се смета за константа зависна само од средината. [[Земјина атмосфера|Показателот на прекршување на воздухот]] изнесува околу 1,0003.<ref name=Podesta>{{Наведена книга |last=де Подеста |first=М. |year=2002 |title=„Разбирање на својствата на материјата“ |url=http://books.google.com/?id=h8BNvnR050cC&pg=PA131&lpg=PA131 |page=131 |publisher=„CRC Press“ |isbn=0-415-25788-3 }}</ref> Погустите материјални средини, како водата,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://refractiveindex.info/?group=LIQUIDS&material=Water|title=„Показател на прекршување на водата, H20 [Течности]“|last=|first=|date=|work=refractiveindex.info|publisher=Микаил Полијански|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 март 2010}}</ref> стаклото,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://refractiveindex.info/?group=GLASSES&material=F_SILICA|title=„Показател на прекршување на Кварцово стакло [Стакла]“|last=|first=|date=|work=refractiveindex.info|publisher=Микаил Полијански|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 март 2010}}</ref> и дијамантот<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://refractiveindex.info/?group=CRYSTALS&material=C|title=„Показател на прекршување на C [Кристали итн.]“|last=|first=|date=|work=refractiveindex.info|publisher=Микаил Полијански|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 март 2010}}</ref> имаат поголеми индекси на прекршување на видливата светлина (1,3, 1,5 и 2,4). Во материјалите како Бозе-Ајнштајновите кондензати, при апсолутна нула, делотворната брзина на светлината е само неколку метри во секунда. Меѓутоа ова е пример за впивањето и доцнењето на преносот, како и сите други брзини помали од ''c'' во материјалните средини. Ектремна ситуација на „забавување“ на светлината во материја е постигната од два независни тима физичари кои тврделе дека „целосно ја запреле“ светлината емитувајќи ја низ Бозе-Ајнштајнов кондензат на [[рубидиум]]. Едната екипа го постигнала тоа на „[[Харвард]]“ и Институтот за наука „Роуланд“ во Кембриџ (Масачусетс), а другата во Центарот за астрофизика „Харвард-Смитсонијан“, исто така во Кембриџ. Ваквото „стопирање“ на светлината, всушност, се однесува на складирање на светлината во возбудените состојби на атомите, а потоа нејзино задоцнето ослободување поттикнато со втор ласерски импулс. Во периодот кога „застанала“, светлината престанала да биде светлина. Ваквиот однос е микроскопски точен за сите проѕирни материјални средини кои ја „забавуваат“ брзина на светлината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2001/01.24/01-stoplight.html|title=„Харвард гласник: Истражувачите сега можат да ја сопрат, реемитуваат светлината“|author=„Harvard News Office“|first=|date=24 јануари 2001|work=|publisher=News.harvard.edu|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=8 ноември 2011}}</ref> Во провидните материјали, показателот на прекршување е главно поголем од 1, па фазната брзина е помала од ''c''. Во другите материјали, за определени честоти може да биде и помал од 1, па дури и негативен во необичните (егзотични) супстанции.<ref>{{Наведена книга |title=„Брза светлина, бавна светлина и леворака светлина“ |last=Милони |first=П.В. |url=http://books.google.com/?id=kE8OUCvt7ecC&pg=PA25 |page=25 |isbn=0-7503-0926-1 |year=2004 |publisher=„CRC Press“ }}</ref> Барањето за ненарушеност на каузалноста подразбира дека [[комплексен број|реалните и комплексните делови]] на [[диелектрична константа|диелектричната константа]] на секој материјал, кои одговараат на соодветниот показател на прекршување и [[коефициент на впивање]], се врзани преку Крамерс-Крониховите релации.<ref>{{Наведено списание |last=Тол |first=Џ.С. |year=1956 |title=„Казуалноста и релацијата на дисперзија: логички темели“ |journal=„Physical Review“ |volume=104 |issue=6 |pages=1760–1770 |doi=10.1103/PhysRev.104.1760 |bibcode = 1956PhRv..104.1760T }}</ref> Тоа значи дека во средина чиј показател на прекршување е помал од 1, впивањето на бранот е толку брза што ниеден сигнал не може да се испрати со брзина поголема од ''c''. Импулсот чија групна и фазна брзина се различни (што се случува кога фазната брзина не еднаква за сите честоти) со текот на времето [[дисперзија (физика)|дисперзира]] (се распрснува). Некои материјали имаат особено ниска (дури и нулта) групна брзина за светлинските бранови – феномен познат како [[бавна светлина]], потврден со бројни експерименти.<ref>{{Наведено списание |last=Хау |first=Л.В. |last2=Харис |first2=С.Е. |last3=Датон |first3=З. |last4=Берози |first4=Ц.Х. |year=1999 |title=„Намалување на брзината на светлината на 17 метри во секунда во ултрастуден амоски гас“ |url=http://www.nature.com/nature/journal/v397/n6720/pdf/397594a0.pdf |journal=„Nature“ |volume=397 |issue=6720 |pages=594–598 |doi=10.1038/17561 |bibcode = 1999Natur.397..594V }}</ref><ref> {{Наведено списание |last=Лиу |first=Ц. |last2=Датон |first2=З. |last3=Берози |first3=Ц.Х. |last4=Хау |first4=Л.В. |year=2001 |title=„Набљудување на кохерентно складирање информации во атомски медиум со употреба на светлински импулси“ |url=http://www.nature.com/nature/journal/v409/n6819/pdf/409490a0.pdf |journal=„Nature“ |volume=409 |issue=6819 |pages=490–493 |doi=10.1038/35054017 |pmid=11206540 |bibcode = 2001Natur.409..490L }}</ref><ref> {{Наведено списание |last=Бајси |first=М. |last2=Зибров |first2=А.С. |last3=Лукин |first3=М.Д. |year=2003 |title=„Неподвижни светлински импулси во атомски медиум“ |journal=„Nature“ |volume=426 |issue=6967 |pages=638–41 |doi=10.1038/nature02176 |pmid=14668857 |arxiv = quant-ph/0311092 |bibcode = 2003Natur.426..638B }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://physicsworld.com/cws/article/news/18724|title=„Пелење и гасење на светлината“|last=Думе|first=Б.|date=|year=2003|work=„Physics World“|publisher=Институт за физика|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205051203/http://physicsworld.com/cws/article/news/18724|archive-date=2008-12-05|dead-url=|accessdate=8 декември 2008|url-status=dead}}</ref> И спротивното е експериментално покажано - групни брзини кои ја надминуваат ''c''.<ref> {{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/841690.stm|title=„Зрак ја собори светлинската граница“|last=Вајтхаус|first=Д.|date=19 јули 2000|work=|accessdate=8 декември 2008|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=„BBC News“}}</ref> Треба да биде возможно дури и групната светлина да стане бесконечна или негативна така што импулсите ќе патуваат во моментално или, пак, назад во времето.<ref name="MilonniCh2">{{Наведена книга |title=„Брза светлина, бавна светлина и леворака светлина“ |author=П.В. Милони |url=http://books.google.com/?id=kE8OUCvt7ecC&pg=PA25 |chapter=2 |isbn=0-7503-0926-1 |year=2004 |publisher=„CRC Press“ }}</ref> Сепак, ниту една од овие можности не овозможува пренос на податоци побрзо од ''c''. Невозможно е да предаваат информации преку светлински импулси со брзина поголема од челната, која, според некои претпоставки, е секогаш еднаква на ''c''.<ref name="MilonniCh2"/> {{clr}} Честица може да се движи низ материјална средина со брзина поголема од фазната брзина во таа средина, но сепак побавно од светлината во вакуум. Кога тоа се случува со наелектризирана честица во [[диелектрик]], се емитира електромагнетниот еквивалент на [[ударен бран]] - [[Черенково зрачење]].<ref>{{Наведено списание|last=Черенков|first=Павел А.|authorlink=Павел Черенков|date=|year=1934|title=„Видимое свечение чистых жидкостей под действием γ-радиации“|url=|journal=„Doklady Akademii Nauk SSSR“|volume=2|page=451|pages=}} Преиздадено во [http://ufn.ru/ru/articles/1967/10/n/ ''„Usp. Fiz. Nauk“'' 93 (1967) 385] и во „Pavel Alekseyevich Čerenkov: Chelovek i Otkrytie“ А.Н. Горбунов и Е.П. Черенкова, Москва, „Nauka“ (1999) стр. 149–153.</ref> ==Практични ефекти на конечноста== Брзината на светлината е значајна за [[телекомуникација]]: времето потребно за патување во една насока и назад е поголемо до нула. Ова важи од мали до астрономски сразмери. Но, токму конечноста на брзината на светлината е својството од кое зависат мерењата на оддалеченост, на пример. ===Мали сразмери=== Брзината на светлината наметнува граница за брзината на праќање податоци, меѓу [[централна обработувачка единица|обработувач]]ите на [[суперсметач]]ите. Ако обработувачот работи при 1 [[Херц|GHz]], за еден циклус сигналот може да помине растојание од најмногу 30 см. Затоа, за најоптимална работа обработувачите се поставуваат блиску едни до други, што, пак, предизвикува проблем за нивното ладење. Ако продолжи зголемувањето на часовничката честота, брзината на светлината веројатно ќе стане граничен фактор за внатрешниот дизајн на еден [[интегрално коло|чип]].<ref name="processorlimit">{{Наведена книга |last=Пархами |first=Б. |year=1999 |title=„Запознавање со паралелна обработка: алгоритми и архитектури“ |url=http://books.google.com/?id=ekBsZkIYfUgC&printsec=frontcover&q= |page=5 |publisher=„Plenum Press“ |isbn=978-0-306-45970-2 }} и {{cite conference |url=http://books.google.com/books?id=sona_r6dPyQC&lpg=PA26&dq=%22speed%20of%20light%22%20processor%20limit&pg=PA26#v=onepage&q=%22speed%20of%20light%22%20processor%20limit&f=false |title="Софтверски трансакциони мемории: Пристап за повеќејадрено програмирање" |first1=Д. |last1=Ајмбс |first2=Мајкл |last2=Рејнал |year=2009 |conference=Десетта интернационална конференција „PaCT 2009“, Новосибирск, Русија, 31.8.2009 - 4.9.2009 |editor=В. Малишкин |publisher=„Springer“ |isbn=978-3-642-03274-5 |page=26 }}</ref> ===Големи далечини на Земјата=== Со оглед на тоа дека полупречникот на Земјата изнесува околу 40 075&nbsp;км, а ''c'' околу 300 000&nbsp;км/с, теоретски најкусото време потребно за дел од информација да пропатува долж половина од Земјината топка е 67 милисекунди. Кога светлината патува околу Земјата низ [[оптичко влакно]], пак, времето е подолго, делумно поради тоа што брзината на светлината е приближно 35% помала во влакното, зависно од неговиот показател на прекршување ''n''.<ref name=Midwinter>Типичниот показател на прекршување на оптичко влакно се движи меѓу 1,518 и 1,538. {{Наведена книга | last = Мидвинтер |first=Џ.Е. | year = 1991 | title = „Оптички влакна за пренос“ | edition = второ издание | publisher = „Krieger Publishing Company“ | isbn = 0-89464-595-1 }}</ref> Освен тоа, во глобалната комуникација сигналите ретко се движат по прави линии и без доцнење (поради минување на сигналот низа електричен прекинувач или сигнален регенератор).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://royal.pingdom.com/2007/06/01/theoretical-vs-real-world-speed-limit-of-ping/|title=„Теоретското спроти реалното ограничување на брзината на Пинг“|last=|first=|date=јуни 2007|work=„Royal Pingdom“|publisher=„Pingdom“|archive-url=https://web.archive.org/web/20100902224536/http://royal.pingdom.com/2007/06/01/theoretical-vs-real-world-speed-limit-of-ping/|archive-date=2010-09-02|dead-url=|accessdate=5 мај 2010|url-status=dead}}</ref> ===Вселенски летови и астрономија=== [[File:Speed of light from Earth to Moon.gif|thumb|right|alt=Пречникот на Месечината е околу една четвртина од оној на Земјата, а нивната меѓусебна оддалеченост е триесетпати поголема од него. Светлински зрак испратен од Земјата стига на Месечината за приближно време од 1,25 секунди.|Прикажан е зрак светлина кој патува меѓу Земјата и Месечината за време потребно еден светлински импулс да го мине нивното просечно растојание (од површината на едната до онаа на другата) - 1,255 секунди. Земјата и Месечината, како и растојанието меѓу нив се прикажани во размер.|250x250px]] Комуникацијата меѓу Земјата и вселенските летала не е моментална. Постои кратко задоцнување од изворот до примачот кое станува сѐ поизразено со зголемување на оддалеченоста. Ова задоцнување било значајно и за размената на информации [[Центар за управување со летови|Центарот за управување со летови]] и [[Аполо 8]] – првото вселенско летало кое ја обиколило Месечината, а било управувано од човек. Пристигањето на одговорот на секое прашање требало да се чека барем три секунди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://history.nasa.gov/ap08fj/15day4_orbits789.htm|title=„Четврти ден: Месечево обиколување 7, 8 и 9“|last=|first=|date=|work=„The Apollo 8 Flight Journal“|publisher=[[НАСА]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104032114/http://history.nasa.gov/ap08fj/15day4_orbits789.htm|archive-date=2011-01-04|dead-url=|accessdate=16 декември 2010|url-status=dead}}</ref> Доцнењето меѓу Земјата и [[Марс (планета)|Марс]] може да биде од пет до дваесет минути во зависност од релативната меѓусебна положба. Како последица, кога робот на површината на Марс би се соочил со некаков проблем, оние кои управуваат со него од Земјата нема да бидат свесни за тоа сѐ додека не поминат барем пет, а можеби и дваесет минути. Потоа би требало уште толку време за роботот да ја прими наредбата испратена од Земјата. НАСА мора да чека неколку часа за да ги добие информациите од сонда која кружи околу Јупитер. Ако на истата ѝ е потребна навигациона исправка, постои ризик информациите за исправка на истата да пристигнат предоцна. Примањето светлосни, а и други сигнали од далечните астрономски извори трае уште подолго. На светлината од галаксиите прикажани во сликата „[[Хаблово ултрадлабоко поле]]“ ѝ требале 13 милијарди (13{{e|9}}) години за да пристигне до Земјата.<ref name=Hubble>{{cite press release |date=5 јануари 2010 |title="Хабл ја откри "Неоткриената Земја" на исконски галаксии" |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2010/02/full/ |publisher=Научен институт за вселенски телескопи }}</ref><ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/pdf/283957main_Hubble_Deep_Field_Lithograph.pdf|title=„Литографија „Хаблово ултрадлабоко поле““|last=|first=|date=|work=|publisher=[[НАСА]]|format=PDF|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2010}}</ref> Фотографиите ги отсликуваат гралаксиите какви што биле пред 13 милијарди години, кога универзумот постоел помалку од милијарда години.<ref name=Hubble/> Тоа што подалечните предмети ни изгледаат помладо (поради ограничената брзина на светлината) им овозможува на астрономите да ја определат [[ѕвезден развој|развојот на ѕвездите]] и [[настанок и развој на галаксиите|галаксиите]], како и [[космолошка хронологија|на космосот]] воопшто. Астрономските растојанија често се изразуваат во [[светлосна година|светлосни години]], особено во публикациите и медиумите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iau.org/public/measuring/|title=„МАУ и астрономските единици мерки“|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Меѓународен астрономски сојуз]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605024231/http://www.iau.org/public/measuring/|archive-date=2013-06-05|dead-url=|accessdate=11 октомври 2010|url-status=dead}}</ref> Светлосна година е растојанието кое светлината го поминува за една година - околу 9461 милијарди километри (заокружено на 10 трилиони км), односно 0,3066 [[парсек|пс]]. Најблиската ѕвезда до Земјата (освен Сонцето), [[Проксима Кентаур]], е оддалечена од неа 4,2 светлосни години.<ref name="starchild">Прочитајте понатаму во {{Наведена мрежна страница|url=http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question19.html|title=„StarChild прашање на месецот за март 2000 година“|last=|first=|date=|year=2000|work=„StarChild“|publisher=[[НАСА]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=22 август 2009}}</ref> ===Мерење растојание=== Утврдувањето на оддалеченоста на објектите се врши со [[радар]]ски системи, преку испраќање и примање на одбиениот радиобран: растојанието е производ од половина од изминатото транзитно време и брзината на светлината. [[ГПС]] приемникот ја мери својата оддалеченост од ГПС сателитите според времето потребно за да добие радиосигнал од секој од нив, на тој начин определувајќи ја својата местоположба. Бидејќи светлината минува околу 300 000&nbsp;км за една секунда, мерките во мали делови од секундата мораат да бидат сосема прецизни. Ласерската месечева локација, [[радиолокациона астрономија|радиоастрономијата]] и Мрежата на длабоката вселена на НАСА служат за одредување на оддалеченоста на Месечината,<ref name=science265_5171_482>{{Наведено списание |last=Дики |first=Џ.О. |title=„Ласерска месечева локација: Наследство од Аполо програмата“ |journal=„Science“ | volume=265 | issue=5171 |pages=482–490 |date=јули 1994 |doi=10.1126/science.265.5171.482 |bibcode=1994Sci...265..482D | pmid=17781305|display-authors=etal}}</ref> планетите<ref name=cm26_181>{{Наведено списание |last=Стендиш |first=Е.М. |title=„JPL планетарните ефемериди“ |journal=„Celestial Mechanics“ |volume=26 |date=февруари 1982 |issue=2 |pages=181–186 |doi=10.1007/BF01230883 |bibcode=1982CeMec..26..181S }}</ref> и вселенските летала,<ref name=pieee95_11_2202>{{Наведено списание |last1=Бернер |first1=Џ.Б. |last2=Брајант |first2=С.Х. |last3=Кинмен |first3=П.В. |title=„Мерењето на опсег како што е користено во Мрежата на длабоката вселена“ |journal=„Proceedings of the IEEE“ |date=ноември 2007 |volume=95 |issue=11 |pages=2202–2214 |doi=10.1109/JPROC.2007.905128 }}</ref>, мерејќи го двонасочното транзитно време. === Висопрометна трговија === Брзината на светлината стана важна во [[висопрометна трговија|високопрометната трговија]], каде трговците тежнеат кон добивање мала предност преку испорака на стоката за дел од секунда порано од конкурентите. Така, тие употребуваат општење со [[микробранови]] поради нивната предност при преносот со брзина блиска до светлинската низ воздух, наместо [[оптичко влакно|оптички влакна]] низ кои сигналот се движи со брзина 30-40% помала од брзината на светлината низ стакло.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Time is money when it comes to microwaves|url=http://www.ft.com/cms/s/2/2bf37898-b775-11e2-841e-00144feabdc0.html|publisher=„Financial Times“|date=10 May 2013|accessdate=25 April 2014}}</ref> ==Мерење на брзината на светлината== Постојат бројни постапки за утврдување на вредноста на ''c''. Еден од нив е мерење точно на брзина со која светлинските бранови се шират, преку астрономски поставки или поставки на Земјата. Меѓутоа, ''c'' може да се утврди и од физичките закони во кои се појавува, на пример од поврзаноста со електромагнетните константи [[диелектрична константа|''ε''₀]] и [[магнетна пермеабилност|''μ''₀]]. Најточните резултати биле добиени преку утврдување на честотата и брановата должина на еден светлински зрак, чијшто однос ја дава брзината на светлината ''c''. Во 1983 година метарот бил дефиниран како „делот од патот кој светлината го поминува за временски интервал од ¹/_299792458 секунда",<ref name=Resolution_1/> со што брзината на светлината била фиксирана на 299 792 458&nbsp;m/s по дефиниција (како што е [[#Зголемена точност на вредноста на ''c'' и предефинирање на метарот и секундата|опишано подолу]]). Како последица на тоа, точните мерења на брзината на светлината повеќе придонесуваат за точна дефинираност на метарот отколку за точната вредност на ''c''. ===Астрономски мерења=== [[File:Io eclipse speed of light measurement.svg|thumb|300px|Мерење на брзината на светлината преку затемнувањето на Ија од страна на Јупитер]] Со своето големо пространство и речиси совршен [[вакуум]] вселената е погодна средина за мерење на брзината на светлината. Се мери времето потребно за светлината да премине одредено референтно растојание во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] (како [[полупречник]]от на Земјината орбита). Историски, ваквите мерења биле вршени доста точно во споредба со точноста со која се познавале растојанијата. Обично резултатите се изразуваат во [[астрономска единица|астрономски единици]] на ден. [[Оле Ремер]] ја направил првата квантитативна проценка на брзината на светлината со астрономско мерење.<ref name=cohen>{{Наведено списание |last=Коен |first=И.Б. |year=1940 |title=„Ремер и првата определба на брзината на светлината (1676 година)“ |journal=Isis |volume=31 |issue=2 |pages=327–79 |doi=10.1086/347594 |ref=cohen-1940 }}</ref><ref name=roemer> {{Наведено списание |year=1676 |title=„Touchant le mouvement de la lumiere trouvé par M. Rŏmer de l'Académie Royale des Sciences“ |language=fr |url=http://www-obs.univ-lyon1.fr/labo/fc/ama09/pages_jdsc/pages/jdsc_1676_lumiere.pdf |journal=„Journal des sçavans“ |pages=233–36 |ref=roemer-1676 }}<br/> Преведено во {{Наведено списание |doi=10.1098/rstl.1677.0024 |year=1677 |title=„За движењето на светлината од М. Ремер“ |url=http://www.archive.org/stream/philosophicaltra02royarich#page/397/mode/1up |journal=„Philosophical Transactions of the Royal Society“ |volume=12 |issue=136 |pages=893–95 |ref=roemer-1676-EnglishTrans }} (Како што е репродуцирано во {{Наведена книга |first1=Ц. |last1=Хатон |first2=Г. |last2=Шо |first3=Р. |last3=Пирсон |year=1809 |title=„Филозофската размена на идеи на Кралското друштво во Лондон, од нивниот трет почеток во 1665 година, во 1800 година: Скратено“ |chapter=„За движењето на светлината од М. Ремер“ |chapterurl=http://www.archive.org/stream/philosophicaltra02royarich#page/397/mode/1up |location=Лондон |publisher=Ц. и Р. Болдвин |volume= 2| pages=397–98 }})<br> Образложението објавено во „''Journal des sçavans''“ се засновало врз извештај кој Ремер го прочитал на Француската академија на науките во ноември 1676 година. [[#cohen-1940|(Cohen, 1940, p.&nbsp;346)]].</ref> Измерени од Земјата, периодите на орбитирање на сателитите на далечни планети се пократки кога Земјата се доближува кон нив во споредба со оние измерени кога таа се оддалечува. Растојанието кое светлината го минува од планетата (или нејзината месечина) е пократко кога Земјата е во точка на орбитата најблиска до планетата отколку кога Земјата е во најоддалечената точка. Разликата меѓу овие растојанија е [[пречник]]от на Земјината орбита околу Сонцето. Забележаната промена во периодот на сателитот е резултат на разликата меѓу времето потребно за светлината да го премости подолгото и покусото растојание. Овој ефект Ремер го забележал кај [[Ија (месечина)|Ија]], „највнатрешната“ месечина на Јупитер, па благодарение на него пресметал дека за поминување растојание еднакво на пречникот на Земјината орбита околу сонцето на светлината ѝ се потребни 22 минути. [[File:SoL Aberration mk.svg|thumb|right|Аберација на светлината: како резултат на конечноста на брзината на светлината зрак кој потекнува од далечен извор за подвижен телескоп се чини дека се емитира од друга местоположба.|alt=Ѕвезда емитира светлински зрак кој е регистриран од објективот на телескоп. Како што патува светлината до окуларот, телескопот се движи надесно. За светлината да остане во него, тој мора да се навали надесно. Затоа изгледа како далечниот извор да се наоѓа во друга, десна положба.]] [[Аберација на светлината|Аберацијата на светлината]] може да послужи за друг метод на мерење на брзината на светлината, откриен и разјаснет од [[Џејмс Бредли]] во XVIII век.<ref name="Bradley1729">{{Наведено списание |first=Џ. |last=Бредли |year=1729 |title=„За новооткриеното движење на неподвижните ѕвезди“ |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55840n.image.f375.langEN |journal=„Philosophical Transactions“ |volume=35 |pages=637–660 |doi= }}</ref> Тоа е појава настаната поради [[Вектор#Операции со вектори|собирање на векторите]] на брзината на светлината која доаѓа од далечен извор (како ѕвезда) и на брзината на набљудувачот (погледнете го дијаграмот десно). Така, набљудувач кој се движи гледа дека светлината доаѓа од малку поинаков правец, односно дека изворот се поместил од првобитната положба. Поради промената на Земјината брзина при кружењето околу Сонцето, аберацијата предизвикува положбата на ѕвездите да се поместува наоколу. Преку аголната разлика меѓу позицијата на ѕвездите (максмум 20,5 [[лачна минута|лачни секунди]])<ref> {{Наведена книга |first=П. |last=Дафет-Смит |year=1988 |title=„Практична астрономија со вашиот калкулатор“ |url=http://books.google.com/?id=DwJfCtzaVvYC |page=62 |publisher=„Cambridge University Press“ |isbn=0-521-35699-7}}, [http://books.google.com/books?id=DwJfCtzaVvYC&pg=PA62 Екстракт од стр. 62]</ref> може да се изрази брзината на светлината во однос на Земјината брзина околу Сонцето која, познавајќи ја должината на годината, може да се претвори во времето потребно за патување од Сонцето до Земјата. Користејќи го овој метод, во 1729 година Бредли добил дека светлината патува 10 210 пати побрзо од Земјата во својата орбита (денес се зема 10 066 пати побрзо), односно за пристигање од Сонцето на Земјата на светлината и требаат 8 минути и 12 секунди.<ref name="Bradley1729"/> ==== Астрономска единица ==== Астрономска единица (''ае'') е приближното просечно растојание меѓу Земјатат и Сонцето. Во 2012 година е редефинирана како точно 149 597 870 700 m.<ref name=AU_redef /><ref>{{Наведена книга|title=„Интернационален систем на единици мерки, додаток 2014: Ажурирање на осмото издание (2006) на SI брошурата“|url=http://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_supplement_2014.pdf|year=2014|publisher= Меѓународно биро за тегови и мери|page=14}}</ref> Таа претходно не се засновала врза [[Меѓународен систем на мерни единици|Меѓународниот систем на мерни единици]], туку врз гравитациската сила на Сонцето, во рамките на класичната механика. {{#tag:ref|Астрономската единица се дефинирала како полупречникот на непопречената Њутнова орбита околу Сонцето на честица со бесконечно мала маса, која се движи со [[аголна честота]] од {{gaps|0,017|202|098|95}} [[радијан]]и (приближно ¹/_365,256898 од Сончевиот развој) на ден.<ref>{{SIbrochure8th|page=126}}</ref>|group="Забелешка"}} Актуелната дефиниција ја користи препорачаната вредност во метри за претходната дефиниција на ''ае'', утврдена со мерење.<ref name=AU_redef>{{Наведено списание|title=„Решение B2 за редефинирање на астрономската единица за должина“|url=https://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf|year=2012|publisher=[[Меѓународен астрономски сојуз}}</ref> Предефинирањето е аналогно на она на метарот, како и неговата цел – фиксирање на брзината на точно определна вредност во астрономски единици во секунда (преку точната брзина на светлината во метри во секунда). Порадно, инверзната функција на {{math|''c''}} изразена во астрономски единици во секунда се мерела со споредба на времето потребно за радиосигналите да стигнат до разни вселенски летала во Сончевиот Систем. Нивната местоположба се пресметувала врз основа на гравитациските ефекти на Сонцето и планетите. Комбинирајќи ги различните измерени времиња се добивала најскладна вредност за брзината во единица должина. Најдобрата проценка одобрена од [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] во 2009 година била:<ref name="Pitjeva09"> {{Наведено списание |first1=Е.В. |last1=Питјева |first2=Е.М. |last2=Стендиш |year=2009 |title=„Предлози за масите на трите најголеми астероиди, односот на масите на Земјата и Месечината и астрономската единица“ |journal=„Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy“ |volume=103 |issue=4 |pages=365–372 |doi=10.1007/s10569-009-9203-8 |bibcode = 2009CeMDA.103..365P }}</ref><ref name="IAU">{{Наведена мрежна страница|url=http://maia.usno.navy.mil/NSFA/CBE.html|title=„Моментални најдобри проценки на РГ на МАУ за НСФА“|author=Работна група на МАУ за бројчени стандарди на фундаменталната астрономија|first=|date=|work=|publisher=Воена поморска опсерваторија на САД|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208011235/http://maia.usno.navy.mil/NSFA/CBE.html|archive-date=2009-12-08|dead-url=|accessdate=25 септември 2009|url-status=dead}}</ref> :време на светлината за единица должина: 499,004783836(10) s; :''c'' = 0,00200398880410(4) ае/s = 173,144632674(3) ае/ден. Релативната грешка при овие мерења е 0,02 дела на милијарда ({{вред|2|e=-11}}), што е еквивалентно на грешките при интерферометриските мерења извршени на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.npl.co.uk/educate-explore/posters/length/length-%28poster%29|title=„Водич за должина за почетници на НФЛ“|last=|first=|date=|work=|publisher=Национална физичка лабораторија, ВБ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100831214704/http://www.npl.co.uk/educate-explore/posters/length/length-%28poster%29|archivedate=2010-08-31|dead-url=|accessdate=28 октомври 2009|url-status=dead}}</ref> Откако метарот е дефиниран како должина која светлината ја минува за одреден временски интервал, мерењето на светлинското време во однос на поранешната дефиниција за астрономската единица може да се толкува како мерење на должината на ае (според старата дефиниција) во метри.{{#tag:ref|Сепак, при толкава прецизност, при читање на должината мора да се земат предвид ефектите на [[Општа теорија за релативноста|општата релативност]]. Метарот се смета за мерна единица за должината на телото во појдовен систем кој мирува, а астрономската единица се користи како единица за бележење на набљудуваната должина во даден појдовен систем. Овдешните вредности ја следат втората претворба и се компатибилни со [[Барицентрично динамично време|барицентричното динамично време]].<ref name="IAU"/>|group=Забелешка}} ===Техники на време на полетување=== [[File:Fizeau-int.svg|thumb|right|Дијаграм на Физо-Фуковата апаратура|alt=Светлински зрак минува хоризонтално низ полуогледален вртечки запченик, се одбива назад од огледало повторно минувајќи низ запченикот и конечно се одбива од полуогледалото во монокулар.]] Еден од методите за мерење на брзината на светлината е мерење на времето кое ѝ е потребно на светлината за да пристигне до огледало поставено на позната оддалеченост, да се одбие од него и да се врати назад. Врз овој принцип работи Физо-Фуковата апаратура (создадена од [[Ииполит Физо]] и [[Леон Фуко]]). Конструкцијата која ја употребил Физо се состои од зрак светлина насочен кон огледало оддаелечено 8 километри. На патот од изворот до огледалото зракот минува низ вртечки запченик away. Со одредена стапка на вртење зракот минува низ една празнина патувајќи кон огледалото. Патувајќи низ друг отвор назад, со малку поголема или помала стапка зракот удира во забец и не поминува низ тркалото. Знаејќи го растојанието меѓу него и огледалото, бројот на запци и стапката на вртење може да се пресмета брзината на светлината.<ref name="How">{{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/measure_c.html|title=„Како се мери брзината на светлината?“|last=Гибс|first=П.|date=|year=1997|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 јануари 2010}}</ref> Фуковиот метод се разликува по тоа што наместо запченик се користи вртечко огледало. Поради неговата вртење при движењето на светлината до далечното огледало и назад, излегувајќи зракот се одбива под инаков агол од оној со кој се вратил. Во овој случај брзината на светлината може да се пресмета од разликата меѓу аглите, брзината на вртење и растојанието до далечното огледало.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://galileoandeinstein.physics.virginia.edu/lectures/spedlite.html|title=„Брзината на светлината“|last=Фаулер|first=М.|date=|work=|publisher=Универзитет на Вирџинија|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=21 јануари 2010}}</ref> Денешните [[осцилоскоп]]и кои го мерат времето со точност од околу една наносекунда овозможуваат директно мерење на брзината на светлината преку мерење на задоцнувањето на ласерски или ЛЕД светлински импулс рефлектиран од огледало. Оваа техника е помалку прецизна (со грешки во мерењето од редот на 1%) од другите современи техники, меѓутоа сѐ уште се користи при факултетски физчки лабораториски опити.<ref> {{Наведено списание |first=Џ. |last=Кук |first2=М.|last2=Мартин |first3=Х.|last3=Меккартни |first4=Б. |last4=Вилф |year=1968 |title=„Директната определба на брзината на светлината како општ физички лабораториски експеримент“ |journal=„American Journal of Physics“ |volume=36 |issue=9 |page=847 |doi=10.1119/1.1975166 |bibcode = 1968AmJPh..36..847C }}</ref><ref> {{Наведено списание |first=К. |last=Аоки |first2=Т. |last2=Мицуи |year=2008 |title=„Мал експеримент за директно мерење на брзината на светлината“ |journal=„American Journal of Physics“ |volume=76 |issue=9 |pages=812–815 |doi=10.1119/1.2919743 |arxiv=0705.3996 |bibcode = 2008AmJPh..76..812A }}</ref><ref> {{Наведено списание |first=М.Б. |last=Џејмс |first2=Р.Б. |last2=Ормонд |first3=А.Џ.|last3=Сташ |year=1999 |title=„Мерење на брзината на светлината за мирјадата“ |journal=„American Journal of Physics“ |volume=67 |issue=8 |pages=681–714 |doi=10.1119/1.19352 |bibcode = 1999AmJPh..67..681J }}</ref>{{clr}} ===Електромагнетни константи=== Една од можностите за утврдување на вредноста на брзината на светлината во вакуум, која не се темели врз нејзино директно мерење, е искористување на врската на ''c'' со [[диелектрична константа на вакуум|диелектричната константа]] ''ε''₀ и [[магнетна пермеабилност|пермеабилноста во вакуум]] ''μ''₀ утврдена од Максвел: ''c''²&nbsp;=&nbsp;1/(''ε''₀''μ''₀). Диелектричната константа се одредува со мерење на [[електричен капацитет|електричниот капацитет]] и димензиите на [[кондензатор]], а пермеабилноста е точно определена на {{вред|4|end=π|e=-7|u=H.m-1}} со дефиницијата на [[ампер]]от. Со овој метод, Роза и Дорси за вредноста на ''c'' добиле 299 710 ± 22&nbsp;км/с, во 1907 година.<ref name="Essen1948"/><ref name="RosaDorsey">{{Наведено списание |first=Е.Б. |last=Роза |first2=Н.Е.|last2=Дорси |year=1907 |title=„Односот на електромагнетните и електростатичките единици мерки“ |journal=Билтен на Бирото за стандарди |volume=3 |issue=6 |page=433 |doi=10.1103/PhysRevSeriesI.22.367 |bibcode = 1906PhRvI..22..367R }}</ref> ===Шуплив резонатор=== [[File:Waves in Box.svg|thumb|right|Електромагнетни [[стоен бран|стојни бранови]] во резонатор.|alt=Кутија со три брана во неа. Првиот бран има бранова должина ³/₂λ, средниот бранова должина 1λ, а последниот бранова должина ¹/₂λ.]] Независното мерење на честотата ''f'' и брановата должина ''λ'' на електромагнетен бран во вакуум и нивната замена во релацијата ''c'' = ''fλ'' е уште еднен начин на одредување на брзината на светлината. Една од можностите е мерење на резонантната честота на [[шуплив резонатор]]. Со познати димензии на резонаторот може да се одреди брановата должина на бранот. Во 1946 година Луис Есен и Гордон-Смит ја утврдиле честотата на нормалните моди на микробрановите на микробранов резонатор, чии димензии биле познати, со точност од околу ±0.8 μm.<ref name="Essen1948"/> Брановата должина на модите била позната од геометријата на резонаторот и [[Максвелови равенки|електромагнетната теорија]], па познавањето и на честотите овозможило да се пресмета брзината на светлината.<ref name="Essen1948">{{Наведено списание |first=Л. |last=Есен |first2=А.С. |last2=Гордон-Смит |year=1948 |title=„Брзината на ширење на електромагнетните бранови изведена со помош на резонантните честоти на цилиндричен шуплив резонатор“ |journal=„Proceedings of the Royal Society of London A“ |volume=194 |issue=1038 |pages=348–361 |doi=10.1098/rspa.1948.0085 |bibcode=1948RSPSA.194..348E |jstor=98293 }}</ref><ref> {{Наведено списание |first=Л. |last=Есен |year=1947 |title=„Брзина на електромагнетните бранови“ |journal=„Nature“ |volume=159 |issue=4044 |pages=611–612 |doi=10.1038/159611a0 |bibcode=1947Natur.159..611E }}</ref> Резултатот (299 792 ± 9&nbsp;км/с) кој го добиле Есен и Гордон-Смит бил значително попрецизен од резултатите добиени преку оптички техники.<ref name="Essen1948" /> Со постојано повторување на мерењата, до 1950 година Есен утврдил резултат од 299 792,5 ± 3,0&nbsp;км/с.<ref name="Essen1950"> {{Наведено списание |first=Л. |last=Есен |year=1950 |title=„Брзината на ширење на електромагнетните бранови изведена со помош на резонантните честоти на цилиндричен шуплив резонатор“ |journal=„Proceedings of the Royal Society of London A“ |volume=204 |issue=1077 |pages=260–277 |doi=10.1098/rspa.1950.0172 |bibcode=1950RSPSA.204..260E |jstor=98433 }}</ref> Оваа техника може да се испроба и во домашни услови, со помош на [[микробранова печка]] и маргарин или колачиња од бел слез. Ако се извади чинијата која се врти за храната да не се движи, тогаш таа најмногу ќе се испече и ќе почне да се топи кај мевовите на брановите (точките чија амплитуда е најголема). Растојанието меѓу две такви точки ја претставува брановата должина, која помножена со микробрановата честота (запишана на задната страна на микробрановата печка, обично околу 2450&nbsp;MHz) ја дава вредноста на ''c'' can be calculated, „со грешка помала од 5%“.<ref> {{Наведено списание|last=Штауфер|first=Р.Х.|date=април 1997|title=„Наоѓање на брзината на светлината со колачиња од бел слез“|url=http://www.physics.umd.edu/icpe/newsletters/n34/marshmal.htm|journal=„The Physics Teacher“|publisher=Американска асоцијација на наставници по физика|volume=35|issue=4|page=231|pages=|bibcode=1997PhTea..35..231S|doi=10.1119/1.2344657|accessdate=15 февруари 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/norfolk/features/ba_festival/bafestival_speedoflight_experiment_feature.shtml|title=„BBC Look East за брзината на светлината“ (експеримент)|last=|first=|date=|work=BBC Norfolk website|publisher=BBC|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 февруари 2010}}</ref> ===Интерферометрија=== [[File:Interferometer sol.svg|thumb|upright=1.4|Интерферометриско определување должина. Лево - конструктивна, десно - деструктивна [[бранова интерференција]].|alt=Шема на работата Мајкелсоновиот интерферометар.]] [[Интерферометрија]]та е уште еден метод за наоѓање на брановата должина на електромагнетно зрачење со цел определување на брзината на светлината.<ref name=Vaughan> Детална дискусија за интерферометарот и неговата уптреба може да се наје во {{Наведена книга |last=Воган |first=Џ.М. |year=1989 |title=„Фабри-Перовиот интерферометар“ |url=http://books.google.com/?id=mMLuISueDKYC&printsec=frontcover#PPA47,M1 |page=47, pp.&nbsp;384–391 |publisher=„CRC Press“ |isbn=0-85274-138-3 }}</ref> [[Кохерентност|Кохерентен]] зрак (како од [[ласер]]), чија честота (''f'') е позната, се дели и следи две патеки, кои потоа повторно се соединуваат. Со приспособување на должините на патеките при набљудување на [[бранова интерференција|интерферентната слика]] и внимателно мерење на нивната промена може да се одреди светлинската бранова должина (''λ''). Брзината на светлината се добива од релацијата ''c'' = ''λf''. Пред појавата на ласерската технологија, за интерферометриско мерење на брзината на светлината се користеле кохерентни [[радиобранови|радиоизвори]].<ref name="Froome1858"> {{Наведено списание|last=Фрум|first=К.Д.|date=|year=1958|title=„Нова определба на брзината на електромагнетните бранви во слободниот простор“|url=|journal=„Proceedings of the Royal Society of London“, серија A, математички и физички науки|publisher=Кралско друштво на Лондон|volume=247|issue=1248|pages=109–122|bibcode=1958RSPSA.247..109F|doi=10.1098/rspa.1958.0172|jstor=100591}}</ref> Сепак, интерферометриското утврдување на бранова должина станува помалку прецизно со намалување на брановата должина. Поради тоа експериментите се ограничени со долгата бранова должина (~0.4&nbsp;cm) на радиобрановите. Точноста се зголемува кај светлина чија бранова должина е помала, но затоа потешко е мерењето на нејзината честота. Еден начин да се надмине проблемот е започнување со нискофреквентен сигнал чија честота е мерлива, па од него постепено да се синтетизираат сигнали со повисоки честоти. Притоа високите честоти можат да се изразат преку мерливата. Преку интерферометрија може да се определи брановата должина доколку се фиксира ласер на постигнатата честота.<ref name="NIST_pub">{{Наведена книга |title=„Век на извонредни достигнувања во мерењето, стандардите и технологијата“ |editor-last=Лајд |editor-first=Д.Р. |contribution=„Брзината на светлината добиена преку директни мерења на честотата и брановата должина“ |last=Саливан |first=Д.Б. |year=2001 |pages=191–193 |publisher=„CRC Press“ |isbn=0-8493-1247-7 |url=http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/sp958-lide/191-193.pdf |access-date=2015-10-15 |archive-date=2009-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813061018/http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/sp958-lide/191-193.pdf |url-status=dead }}</ref> Ваквата техника ја осмислила група при [[Национален институт за стандарди и технологија|Националниот институт за стандарди и технологија]] (тогашно Национално биро за стандарди и технологија), која во 1972 година ја измерила брзината на светлината во вакуум, со мерна несигурност од {{вред|3.5|e=-9}}.<ref name="NIST_pub"/><ref name="NIST heterodyne"> {{Наведено списание |last1=Ивенсон |first1=К.М. |year=1972 |title=„Брзината на светлината добиена преку директни мерења на честотата и брановата должина на метан-стабилизиран ласер“ |journal=„Physical Review Letters“ |volume=29 |issue=19 |pages=1346–49 |doi=10.1103/PhysRevLett.29.1346 |bibcode=1972PhRvL..29.1346E |display-authors=etal}}</ref> ==Историјат== {| class="infobox wikitable" style="width:40%; margin:0 0 0.5em 1em; text-align:left;" |+Историја на измерени вредности за ''c'' (во km/s) |- |<1638||[[Галилео Галилеј|Галилеј]], покриени светилки || неопределена{{#tag:ref|Галилеј (1954),<ref name=2newsciences /> Бојер (1941),<ref name=boyer /> Фоши и Леоне (2009, стр. 1252).<ref name=foschi&leone>{{citation |first1=Ренато |last1=Фоши |first2=Матео |last2=Леоне |url=http://pec.sagepub.com/content/38/8/1251.full.pdf |title="Галилео, мерење на брзината на светлината и времето на реакција" |journal=Perception |volume=38 |year=2009 |pages=1251–9 }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Според Галилеј, светилките кои ги користел биле „на многу мало растојание, помалку од една милја“. Под претпоставка дека растојанието не било многу пократко од една милја и дека „најкраткиот временски интервал кој може да го издвои човечкото око е триесетти дел секунда“, Бојер забележал дека Галилеевиот експеримент, во најдобар случај ја утврдил долната граница на брзината на светлината на околу 96,5 километри во секунда.|group="Забелешка"}} |- |<1667||[[Академија дел Чименто]], покриени светилки || неопределена{{#tag:ref|Магалоти (1667, стр.[http://brunelleschi.imss.fi.it/cimentosite/ShowFullSize.asp?Image=FullSize/A0000283.JPG&Title=Pagina:%20265 265]–[http://brunelleschi.imss.fi.it/cimentosite/ShowFullSize.asp?Image=FullSize/A0000284.JPG&Title=Pagina:%20266 6]),<ref name=magalotti>{{citation |first1=Лоренцо |last1=Магалоти |title="Saggi di Naturali Esperienze fatte nell' Accademia del Cimento" |url=http://brunelleschi.imss.fi.it/cimentosite/indice.asp?xmlFile=Indice00.xml |edition=дигитално издание |publisher=Институт и музеј на историјата на науката |place=Фиренца |year=2001 |orig-date=1667 }}</ref> Фоши и Леоне (2009, стр. 1253).<ref name=foschi&leone />| group="Забелешка"}} |- |1675||[[Оле Ремер|Ремер]] и [[Кристијан Хајгенс|Хајгенс]], сателити на Јупитер||220 000<ref name=roemer/><ref name="Huygens 1690 8–9"/> |- |1729||[[Џејмс Бредли]], аберации на светлината||301 000<ref name=How/> |- |1849||[[Иполит Физо]], назабено тркало||315 000<ref name=How/> |- |1862||[[Леон Фуко]], вртечко огледало||298 000 ± 500<ref name=How/> |- |1907||Роза и Дорси, <abbr title="electromagnetic">ЕМ</abbr> константи||299 710 ± 30<ref name="Essen1948"/><ref name="RosaDorsey"/> |- |1926||[[Алберт Абрахам Мајкелсон|Алберт А. Мајкелсон]], вртечко огледало||299 796 ± 4<ref>{{Наведено списание| doi = 10.1086/143021| title = „Мерење на брзината на светлината меѓу Монт Вилсон и Монт Сан Антонио| year = 1927| last1 = Мајкелсон | first1 = A. A.| journal = „The Astrophysical Journal“| volume = 65| pages = 1| bibcode=1927ApJ....65....1M}}</ref> |- |1950||{{nowrap|Есен и Гордон-Смит}}, шуплив резонатор||299 792,5 ± 3,0<ref name="Essen1950"/> |- |1958||К.Д. Фрум, радиоинтерферометрија||299 792,50 ± 0,10<ref name="Froome1858"/> |- |1972||Ивенсон и други, ласерска интерферометрија||299 792,4562 ± 0,0011<ref name="NIST heterodyne"/> |- |1983||Седумнаесетта ГКТМ, дефинирање на метарот||299 792,458&nbsp;(точна)<ref name=Resolution_1/> |} Дали светлината патува моментално или со многу голема конечна брзина не било познато сѐ до [[ран нов век|раниот нов век]]. Првите истражувања на оваа тема, кои постојат и денес, биле во [[Стара Грција]]. Хелените, исламските учени луѓе и класичните европски научници долго дебатирале во однос на ова прашање, сѐ до првата пресметка на брзината на светлината направена од Ремер. Ајнштајновата специјална теорија на релативноста заклучила дека таа брзина е постојана без оглед на појдовниот систем во кој се мери. Оттогаш спроведени се уште многу, попрецизни мерења. ===Почетоци=== [[Емпидокле]] (околу 490–430 пр.н.е.) е првиот кој тврдел дека брзината има конечна брзина.<ref> {{Наведена книга |first=Г. |last=Сартон |year=1993 |title=„Античката наука во златната ера на Грција“ |url=http://books.google.com/?id=VcoGIKlHuZcC&pg=PA248 |page=248 |publisher=„Courier Dover“ |isbn=0-486-27495-0 }}</ref> Тој наложувал дека светлината е нешто што се движи, та затоа потребно ѝ е време за да измине даден пат. [[Аристотел]], пак, го тврдел спротивното – дека „светлината е резултат на присуство на нешто, но не претставува движење“.<ref name=Statistics> {{Наведено списание |last=Меккеј |first=Р.Х. |last2=Олдфорд |first2=Р.В. |year=2000 |title=„Научниот метод, статистичкиот метод и брзината на светлината“ |url=http://sas.uwaterloo.ca/~rwoldfor/papers/sci-method/paperrev/ |journal=„Statistical Science“ |volume=15 |issue=3 |pages=254–78 |doi=10.1214/ss/1009212817 }}</ref> [[Евклид]] и [[Клавдиј Птоломеј|Птоломеј]] ја унапредлие Емпедоклевата емисиона теорија за видот, според која светлината потекнува од човечкото око и така го овозможува видот. Според оваа теорија [[Херон Александриски]] предложил дека брзината на светлината мора да е [[бесконечност|бесконечна]] затоа што далечните објектите, меѓу кои и ѕвездите, се појавуваат веднаш штом се отворат очите. Во индиските веди се споменуваат коментари на [[Сајана]] за мерењето на брзината на светлината. [[Рана исламска филозофија|Раните исламски филозофи]], пак, се сложувале со Аристотеловата физика (дека брзината нема брзина на движење. [[Алхазен]] ја издал „Книгата за оптиката“ во 1021 година, во која аргуметирано ја отфрлил емисионата теорија за видот, прифаќајќи ја интромисионата теорија дека светлината се движи од предметите кон очите.<ref>{{Наведено списание | last1 = Гроус | first1 = С.Г. | title = „Огнот кој доаѓа од очите“ | journal = „Neuroscientist“ | volume = 5 | pages = 58–49 | year = 1999 | doi = 10.1177/107385849900500108 }}</ref> Тој претпоставил и дека светлината мора да има конечна брзина<ref name=Statistics/><ref name=Hamarneh> {{Наведено списание |last=Хамарнех |first=С. |year=1972 |title=„Осврт: Хаким Мохамед рекол: „''Ibn al-Haitham''““ |journal=„Isis“ |volume=63 |issue=1 |page=119 |doi=10.1086/350861 }}</ref><ref name=Lester> {{Наведена книга |last=Лестер |first=П.М. |year=2005 |title=„Визуелна комуникација: Слики со пораки“ |pages=10–11 |publisher=„Thomson Wadsworth“ |isbn=0-534-63720-5 }}</ref> и дека е променлива – се намалува во погусти тела.<ref name=Lester/><ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Haytham.html|title=„Абу Али ал-Хасан ибн ал-Хајтхам“|last1=О’Конор|first1=Џ.Џ.|last2=Робертсон|first2=Е.Ф.|date=|work=Мектудорова архива на математичката историја|publisher=Универзитет на Сеинт Ендрјуз|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 јануари 2010}}</ref> Според него светлината била реална материја за чие ширење е потребно време, дури и кога не е регистрирана од нашите сетила.<ref>{{cite conference |last=Ложине |first=Пјер |year=2005 |title="Мерење: Зошто? Како? Што?" |url=http://www.ihpst2005.leeds.ac.uk/papers/Lauginie.pdf |book-title=„Активности на Осмата меѓународна конференција за предавање историја, филозофија, социологија и природни науки“ |access-date=2015-10-15 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527202419/http://www.ihpst2005.leeds.ac.uk/papers/Lauginie.pdf |url-status=dead }}</ref> Во XI век Ел Бируни се согласил за конечноста на брзината на светлината и воедно заклучил дека е многу побрза од брзината на звукот.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Biruni.html|title=„Абу хан Мухамед ибн Ахмед ел-Бируни“|last1=О’Конор|first1=Џ.Џ.|last2=Робертсон|first2=Е.Ф.|date=|work=Мектудорова архива на математичката историја|publisher=Универзитет на Сеинт Ендрјуз|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 јануари 2010}}</ref> [[Роџер Бејкон]], XIII век, тврдел дека брзината на светлината во воздух не е бесконечна, потпирајќи се на филозофските аргументи на Алхазен и Аристотел.<ref name=Lindberg> {{Наведена книга |last=Линдберг |first=Д.К. |year=1996 |title=„Роџер Бејкон и потеклото на „Перспектива во средновековието“: критика и англиски превод на Бејконовата „Перспектива“, со вовед и забелешки“ |url=http://books.google.com/?id=jSPHMKbjYkQC&pg=PA143 |page=143 |isbn=0-19-823992-0 |publisher=„Oxford University Press“ }}</ref><ref> {{Наведена книга |last=Линдберг |first=Д.К. |year=1974 |chapter=„Синтеза во оптиката во доцниот тринаесетти век“ |editor=Едвард Грант |title=„Изворна книга за средновековната наука“ |url=http://books.google.com/?id=fAPN_3w4hAUC&pg=RA1-PA395&dq=roger-bacon+speed-of-light&q=roger-bacon%20speed-of-light |page=396 |publisher=„Harvard University Press“ |isbn=978-0-674-82360-0 }}</ref> Во 1270-тите години, [[Витело]] ја зел предвид можноста за бесконечност на брзината на светлината во вакуум, а намаленост во погустите тела.<ref name=Marshall> {{Наведено списание |last=Маршал |first=П. |year=1981 |title=„Никол Оресме за природата, рефлексијата и брзината на светлината“ |journal=„Isis“ |volume=72 |issue=3 |pages=357–74 [367–74] |doi=10.1086/352787 }}</ref> Во раниот XVII век, [[Јоханес Кеплер]] верувал дека брзината на светлината е бесконечна поради отсуството на препреки во празниот простор. [[Рене Декарт]], пак, сметал дека кога светлината би се движела со бесконечна брзина, тогаш Сонцето, Земјата и Месечината не би биле подредени во линија при [[затемнување на Месечината]]. Таква појава никогаш не била забележана, па Декарт бил уверен дека светлината не може да има бесконечна брзина. Ако некогаш се открие дека таа навистина е бесконечна, Декартовата филозофија ќе „падне во вода“.<ref name=Statistics /> Декарт во својата изведба на [[Снелиусов закон|Снелиусовиот закон]] претпоставил дека иако брзината на светлината е мометална, колку е погуста материјалната средина низ која се шири толку брзината е поголема.<ref>Флоријан Кајори, [http://books.google.com/books?id=XNtUAAAAYAAJ ''„Историја на физиката и нејзините елементарни гранки: заедно со развојот на физичките лаборатории“''] (1922)</ref> [[Пјер де Ферма]] го извел Снелиусовиот закон со спротивната претпоставка: колку е погуста средината толку е помала светлинската брзина. Ферма ја поддржувал конечноста на брзината на светлината.<ref>Карл Бенџамин Бојер, ''„Виножитото: Од мит до математика“'' (1959)</ref> ===Први обиди за мерење=== Во 1692 година Исак Бекман предложил експеримент каде човек набљудува како блесок од топ се одбива од огледало оддалечено 1,6&nbsp;км. [[Галилео Галилеј]] во 1638 година, пак, предложил опит (за кој тврдел дека го извел години претходно) за мерење на брзината на светлината набљудувајќи го доцнењето на светлината од ламба откриена на некоја оддалеченост од набљудувачот. Иако не можел да потврди дали светлината патува моментално, заклучил дека и ако не е така, таа сепак се движи извонредно брзо.<ref name=2newsciences>{{Наведена книга |last=Галилеј |first=Г. |year=1954 |origyear=1638 |title=„Дијалози за две нови науки“ |url=http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=753&layout=html#a_2288356 |page=43 |others=Х. Кру, А. Десалвио |publisher=„Dover Publications“ |isbn=0-486-60099-8 |ref=Reference-Galileo-1954 |access-date=2015-10-15 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203072607/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=753&layout=html#a_2288356 |url-status=dead }}</ref><ref name=boyer> {{Наведено списание |last=Бојер |first=К.Б. |year=1941 |title=„Рани проценки на брзината на светлината“ |journal=„Isis“ |volume=33 |issue=1 |page=24 |doi=10.1086/358523 |ref=boyer-1941 }}</ref> Академијата на експериментите во Фиренца пријавила дека го извела овој експеримент (во 1667 година) со растојание од една милја меѓу ламбите и притоа не било забележано никакво задоцнување. Задоцнувањето би требало да биде приближно 11 микросекунди. [[File:Illustration from 1676 article on Ole Rømer's measurement of the speed of light.jpg|thumb|left|upright=0.8|Ремеровите набљудувања на прикривањата на [[Ија (месечина)|Ија]] од Земјата|alt=Дијаграм на планетска орбита околу Сонцето и месечева орбита околу друга планета. Сенката на втората планета е засенета.]] Првата приближна пресметка на брзината на светлината била извршена во 1676 година од Ремер.<ref name="cohen"/><ref name="roemer"/> Набљудувајќи ги периодите на [[Ија (месечина)|Ија]], Јупитерова месечината најблиска до него, забележал дека тие биле пократки кога Земјата се доближувала до Јупитер отколку кога се оддалечувала. Заклучил дека светлината патувала со конечна брзина, проценувајќи дека ѝ се потребни 22 минути да го помине [[пречник]]от на Земјината орбита околу Сонцето. [[Кристијан Хајгенс]] ја комбинирал оваа проценка со таа за пречникот на [[Земјината орбита]] и добил вредност за брзината на светлината 26% помала од вистинската - 220 000&nbsp;км/с.<ref name="Huygens 1690 8–9">{{Наведена книга |last=Хајгенс |first=К. |year=1690 |title=„Traitée de la Lumière“ |language=fr |url=http://books.google.com/?id=No8PAAAAQAAJ&pg=PA9 |pages=8–9 |publisher=Пјер ван дер Аа }}</ref> Исак Њутн ги изнел Ремеровите пресметки на конечната брзина на светлината во неговата книга „Оптикс“ (1704). Тој навел и дека светлината пристигнува од Сонцето до Земјата за „седум или осум минути“ (современо прифатената вредност е 8 минути и 19 секунди).<ref> {{Наведена книга |last=Њутн |first=И. |year=1704 |contribution=Prop. XI |title=„Оптикс“ |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3362k.image.f235.vignettesnaviguer }} Текстот на „Prop. XI“ е идентичен во првото (1704) и второто (1719).</ref> Њутн се запрашал дали Ремеровите сенки на затемнување биле обоени, а слушајќи дека не биле, сфатил дека различните бои патуваат со иста брзина. [[Џејмс Бредли]], пак, ја открил [[аберација на светлината|аберацијата на светлината]] во 1729 година,<ref name="Bradley1729"/> утврдувајќи од ефектот дека светлината мора да патува 10 210 пати побрзо отколку што Земјата се движи оболу Сонцето (современо: 10 066 пати побрзо), односно дека за да стигне од Сонцето до Земјата потребни ѝ се 8 минути и 12 секунди.<ref name="Bradley1729"/> ===Врска со електромагнетизмот=== {{Главна статија|Историја на теоријата на електромагнетизам|Историја на специјланта релативност}} Во XIX век [[Иполит Физо]] создал посебен метод за утврдување на брзината на светлината, добивајќи ја вредноста од 315 000&nbsp;км/с. Методот го усовршил [[Леон Фуко]], кој добил врдност од 298 000&nbsp;км/с (1862 година).<ref name="How"/> Во 1856 година [[Вилхелм Едуард Вебер]] и [[Рудолф Колрауш]] го измериле односот меѓу електромагнетната и електростатичката единица полнеж, 1/√''ε''₀''μ''₀, ослободувајќи ја [[Лајденова тегла|Лајденовата тегла]] од полнежот, па сфатиле дека неговата бројна вредност е многу блиска до онаа измерена за брзината на светлината од Физо.[[Густав Роберт Кирхоф]] пресметал дека електричниот сигнал патува со истата таа брзина низ жица без [[електричен отпор]].<ref>{{Наведено списание|last1=Грано|first1=П.|last2=Асис|first2=А.К.Т.|date=|year=1994|title=„Кирхоф за движењето на електрицитетот низ проводници“|url=http://www.physics.princeton.edu/~mcdonald/examples/EM/kirchhoff_apc_102_529_57_english.pdf|journal=„Apeiron“|volume=19|pages=19–25|accessdate=21 октомври 2010}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во раните 1860-ти, Максвел покажал дека, според теоријата за електромагнетизам на која работел, електромагнетните бранови се шират низ празен простор<ref>{{Наведена книга |title=„Физика за на факултет: толкување и врски“ |first1=Николас Џ. |last1=Џордано |publisher=„Cengage Learning“ |year=2009 |isbn=0-534-42471-6 |page=787 |url=http://books.google.com/books?id=BwistUlpZ7cC}}, [http://books.google.com/books?id=BwistUlpZ7cC&pg=PA787 Екстракт од стр. 787] </ref><ref>{{Наведена книга |title=„Загатката на гравитацијата“ |first1=Петер Габриел |last1=Бергман |publisher=„Courier Dover Publications“ |year=1992 |isbn=0-486-27378-4 |page=17 |url=http://books.google.com/books?id=WYxkrwMidp0C}}, [http://books.google.com/books?id=WYxkrwMidp0C&pg=PA17 Екстракт од стр. 17] </ref><ref>{{Наведена книга |title=„Равенките: икони на знаењето“ |first1=Сандер |last1=Баис |publisher=„Harvard University Press“ |year=2005 |isbn=0-674-01967-9 |page=40 |url=http://books.google.com/books?id=jKbVuMSlJPoC}}, [http://books.google.com/books?id=jKbVuMSlJPoC&pg=PA40 Extract of page 40] </ref> со брзина еднаква на Вебер-Колраушовиот размер. Тој ја предложил идејата за електромагнетната природа на светлината, потпирајќи се на блискоста на нејзината брзина со брзината измерена од Физо.<ref name="maxwellbio">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Maxwell.html|title=„Џејмс Кларк Максвел“|last1=О’Конор|first1=Џ.Џ.|last2=Робертсон|first2=Е.Ф.|date=ноември 1997|work=|publisher=Школа за математика и статистика, Универзитет на Сеинт Ендрјуз|archive-url=https://web.archive.org/web/20110128034939/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Maxwell.html|archive-date=2011-01-28|dead-url=|accessdate=13 октомври 2010|url-status=dead}}</ref> ===Проблемот со етерот=== [[File:Einstein en Lorentz.jpg|thumb|upright|Хендрик Лоренц (десно) со Алберт Ајнштајн]] На почетокот на XX век се сметало дека празниот простор е исполнет со хипотетична еластична материја, т.н. [[етер (физика)|етер]] во кој постои електромагнетно поле. Некои физичари етерот го сметале за привилегиран инерцијален систем низ кој се шират светлинските бранови, па затоа треба да може да се измери движењето на Земјата во однос на него и тоа преку мерење на изотропијата на брзината на светлината. Во 1880-тите започнале експерименти со цел да се регистрира ова движење, а меѓу нив најпознат е [[Мајкелсон-Морлиев обид|опитот на Алберт Мајкелсон и Едвард Морли]] од 1887 година.<ref> {{Наведено списание |first1=А.А. |last1=Мајкелсон |first2=Е.В.|last2=Морли |year=1887 |title=„За релативното движење на Земјата и луминоферозниот етер“ |journal=„American Journal of Science“ |volume=34 |pages=333–345 |doi=10.2475/ajs.s3-34.203.333 }}</ref> Детектираното движење секогаш било помало од грешката при набљудувањето. Современите експерименти укажуваат дека двонасочната брзина на светлината е [[изотропија|изотропна]] (иста во сите насоки) до 6 нанометри во секунда.<ref> {{Наведена книга | first = А.П. | last = Френч | year = 1983 | title = „Специјална релативност“ | pages = 51–57 | publisher = „Van Nostrand Reinhold“ | isbn = 0-442-30782-9 }}</ref> Овој експеримент го поттикнал [[Хендрик Лоренц]] да ја воведе идејата дека движењето на апаратурата низ етерот можеби предизвикува нејзина [[контракција на должината|контракција]] (скусување) долж насоката на движење. Тој претпоставил и дека и времето мора да се менува, па тоа го навело да ги напише т.н. [[Лоренцови трансформации]]. Според неговата теорија за етерот, [[Анри Поанкаре]] (1900) покажал дека „месното време“ го покажуваат часовници кои се движат низ етерот, синхронизирани под претпоставката за постојана брзина на светлината. Во 1904 година шпекулирал дека е можно брзината на светлината да е гранична брзина во динамиката, секако ако сите Лоренцови претпоставки се потврделе. Во 1905 година Поенкаре целосно ја усогласил Лоренцовата теорија за етерот со [[принцип на релативноста|принципот на релативноста]].<ref> {{Наведена книга |first=О. |last=Даригол |year=2000 |title= „Електродинамиката од Ампер до Ајнштајн“ |publisher=„Clarendon Press“ |isbn=0-19-850594-9}}</ref><ref>{{Наведена книга |first=П. |last=Галисон |year=2003 |title= „Ајнштајновите часовници, Поенкареовите мапи: Империи на времето“ |publisher=„W.W. Norton“ |isbn=0-393-32604-7}}</ref> ===Специјална релативност=== Во 1905 година Ајнштајн постулирал дека брзината на светлината во вакуум, измерена од страна на набљудувач кој нема забрзување, не зависи од движењето изворот и набљудувачот. Овој принцип и принципот за релативноста му послужиле како основа за [[специјална теорија за релативноста|специјалната теорија на релативноста]], каде ''c'' се смета за фундаментална константа. Ова било причината за отфрлање на теоријата за постоење неподвижен етер, но истовремено и за револуционизирање на концептите за просторот и времето.<ref>{{Наведена книга |last=Милер |first=А.И. |year=1981 |title= „Специјалната теорија за релативноста на Алберт Ајнштајн: Појава (1905) и првични толкувања (1905–1911)“ |publisher=„Addison–Wesley“ |isbn=0-201-04679-2}}</ref><ref> {{Наведена книга|title=„Господарот е префинет: Науката и животот на Алберт Ајнштајн“|last=Пајс|first=А.|publisher=„Oxford University Press“|year=1982|isbn=0-19-520438-7|location=|pages=}}</ref> ===Зголемена точност на вредноста на ''c'' и предефинирање на метарот и секундата === Најголем напредок во веродостојноста на измерените вредности за ''c'' е постигнат во втората половина на XX век, како резултат на шупливите резонатори, а потоа ласерските интерферометриски техники. Ним во прилог им оделе и новите, попрецизни дефиниции за метарот и секундата. Во 1950 година [[Луис Есен]] со помош на шуплив резонатор ја определил брзина на светлината како 299 792,5 ± 1&nbsp;км/с. Вредноста била официјално прифатена на Дванаесеттото генерално собрание на Радионаучниот сојуз во 1957 година. Три години подоцна е редефиниран метарот, во однос на брановата должина на специфична спектрална линија на криптон-86. [[Секунда]]та била предефинирана во 1967 година и тоа во однос на хиперфината транзициона честота на природната форма на цезиумот, цезиум-133. Преку ласерски интерферометриски метод, група од Националниот институт за стандарди и технологија во Колорадо во 1972 година ја определила брзината на светлината во вакуум како ''c''&nbsp;=&nbsp;299 792 456,2 ± 1,1&nbsp;m/s (со 100 пати помала несигурност од претходно прифатената вредност). Останатата мерна несигурност била поврзана со дефиницијата за метарот.{{#tag:ref|Меѓу 1960 и 1983 година метарот се дефинирал како: „метарот е должината еднаква на 1 650 763,73 бранови должини во вакуум на зрачењето кое одговара на преминот меѓу нивоата 2p₁₀ и 5d_₅ во атомот криптон-86.“<ref name="11thCGPM"> {{Наведена мрежна страница |year=1967 |title=„Решение 6 од Петнаесеттата генерална конференција на тегови и мери“ |url=http://www.bipm.org/en/CGPM/db/11/6/ |publisher=[[Меѓународно биро за тегови и мери]] |accessdate=13 октомври 2010 }}</ref> Во 1970-тите се открило дека спектралната линија не е симетрична, па се ограничила реализацијата на дефиницијата во интерферометриските експерименти.<ref>{{Наведено списание | volume = 22 | pages = 196 | year = 1973 | doi = 10.1063/1.1654608 | last1 = Баргер | journal = „Applied Physics Letters“ | first1 = Р.| title = „Брановата должина на 3.39-μm ласерски-заситена впивна линија на метанот“| last2 = Хол | first2=Џ. | issue = 4|bibcode = 1973ApPhL..22..196B }} </ref>|group="Забелешка"}}<ref name="NIST heterodyne"/> Сличнита експерименти резултирале со споредливи вредноси за ''c'', па Петнаесеттата [[генерална конференција за тегови и мери]] во 1975 година препорачала употреба на 299 792 458&nbsp;m/s како вредност за брзината на светлината.<ref name="15thCGPM"> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.bipm.org/en/CGPM/db/15/2/|title=„Решение 6 од Петнаесеттата генерална конференција на тегови и мери“|last=|first=|date=|year=1975|work=|publisher=Меѓународно биро за тегови и мери|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=9 септември 2009}}</ref> ===Дефинирање на брзината на светлината како посебна константа=== Седумнаесеттата ГКТМ во 1983 година увидела дека брановите должини од честотните мерења и прифатената вредност за брзината на светлината полесно се репродуцираат од претходните стандарди. Ја задржила дефиницијата за [[секунда]]та од 1967 година, па [[цезиум]]овата хиперфина честота станала таа која ги одредува и секундата и метарот. За таа цел метарот бил предефиниран: „метар е должината на патот изминат од светлината во вакуум за времески интервал од ¹/_299792458 дел од секунда.“<ref name="Resolution_1"> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.bipm.org/en/CGPM/db/17/1/|title=„Решение 1 од Седумнаесеттата генерална конференција на тегови и мери“|last=|first=|date=|year=1983|work=|publisher=[[Меѓународно биро за тегови и мери]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=23 август 2009}}</ref> Поради ваквата дефиниција, брзината на светлината во вакуум е точно 299 792 458&nbsp;m/s<ref name=Wheeler> {{Наведена книга |first=Е.Ф. |last=Тејлор |first2=Џ.А. |last2=Вилер |year=1992 |title=„Физика на време-просторот: Вовед во специјалната релативност“ |url=http://books.google.com/?id=PDA8YcvMc_QC&pg=PA59#v=onepage&q= |edition=второ издание |publisher=„Macmillan Publishers“ |isbn=0-7167-2327-1 }}</ref><ref name="timeline"> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nist.gov/pml/div683/upload/museum-timeline.pdf|title=„Хронологија на дефиницијата на метарот“|last=Пензес|first=В.Б.|date=|year=2009|work=|publisher=НИСТ|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=11 јануари 2010}}</ref> и затоа станата е дефинирана константа во SI.<ref name="Jespersen"/> Унапредените експериментални техники со кои би се мерела брзината на светлината пред 1983 година веќе не влијаат на познатата вредност за брзината на светлината. Тие само овозможуваат попрецизно дефинирање на метарот со поточно мерење на брановата должина на криптон-86 и другите светлински извори.<ref name=Adams> {{Наведена книга |first=С. |last=Адамс |year=1997 |title=„Релативност: Вовед во физиката на време-просторот“ |url=http://books.google.com/?id=1RV0AysEN4oC&pg=PA140 |page=140 |publisher=„CRC Press“ |isbn=0-7484-0621-2 |quote=„Необична последица на овој систем дефиниции е што никакво идно подобрување на нашите можности за мерење на ''c'' нема да ја промени брзината на светлината (дефиниран број), туку само должината на метарот!“ }}</ref><ref name=W_Rindler> {{Наведена книга |first=В. |last=Риндлер |year=2006 |title=„Релативност: специјална, општа и космолошка“ |url=http://books.google.com/?id=MuuaG5HXOGEC&pg=PT41 |page=41 |edition=второ издание |publisher=„Oxford University Press“ |isbn=0-19-856731-6 |quote= „Забележете дека ... секакви унапредувања на експерименталната точност ќе го променат метарот во однос на атомските бранови должини, но не и вредноста на брзината на светлината!“ }}</ref> Во 2011 година ГКТМ ја изрази намерата за редефинирање на сите седум основни мерни единици во SI преку т.н. „формулација на „експлицитна константа““, каде секоја „мерна единица е дефинирана индиректно преку посебно прецизирање на точната вредност за добропозната фундаментална константа“, како што е направено со брзината на светлината. Таа овозможи нова, а сосема еквивалентна формулација на дефиницијата: „метарот, симбол m, е единица за должина; нејзината големина е одредена со фиксирање на бројната вредност за брзината на светлината на точно 299 792 458 кога е изразена во SI-единицата {{nowrap|m s⁻¹}}."<ref>[http://www.bipm.org/en/si/new_si/explicit_constant.html ''„Формуалација на „експлицитната константа“],'' Меѓународно биро за тегови и мери, 2011</ref> Оваа е една од предложените промени планирани за следната ревизија на SI (''новиот SI''). ==Поврзано== *[[Светлосна година]] *[[Брзина на гравитацијата]] *[[Теорија за релативноста]] ==Белешки== {{reflist|group="Забелешка"|30em}} ==Наводи== {{Reflist|30em}} == Литература == ===Историски наводи=== {{Refbegin}} *{{Наведено списание|first=О.|last=Ремер|year=1676|title=„Демонстрација во врска со движењето на светлината“ („Démonstration touchant le mouvement de la lumière trouvé par M. Römer de l'Academie Royale des Sciences“)|url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Roemer-1677/Roemer-1677.html|journal=„Journal des sçavans“|volume=|pages=223–36|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070729214326/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Roemer-1677/Roemer-1677.html|archivedate=2007-07-29|access-date=2015-10-15|url-status=dead}} *{{Наведено списание|first=Е.|last=Халеј|year=1694|title=„Господинот Касини, неговите нови и точни табели за затемнувањата на првиот сателит на Јупитер, редуцирани на меридијанот на Лондон|url=|journal=„Philosophical Transactions of the Royal Society“|volume=18|issue=214|pages=237–56|doi=10.1098/rstl.1694.0048}} *{{Наведено списание|first=Х.Л.|last=Физо|year=1849|title=„За експеримент поврзан со брзината на ширење на светлината“ („Sur une expérience relative à la vitesse de propagation de la lumière“)|url=http://www.academie-sciences.fr/membres/in_memoriam/Fizeau/Fizeau_pdf/CR1849_p90.pdf|journal=„Comptes rendus de l'Académie des sciences“|volume=29|pages=90–92, 132|language=fr|access-date=2015-10-15|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613224002/http://www.academie-sciences.fr/membres/in_memoriam/Fizeau/Fizeau_pdf/CR1849_p90.pdf|url-status=bot: unknown}} *{{Наведено списание|first=Ж.Л.|last=Фуко|year=1862|title=„Експериментална определба на брзината на светлината: паралакса на Сонцето“ („Détermination expérimentale de la vitesse de la lumière: parallaxe du Soleil“)|url=http://books.google.ca/books?id=yYIIAAAAMAAJ&pg=PA216&lpg=PA216&dq|journal=„Comptes rendus de l'Académie des sciences“|volume=55|pages=501–503, 792–796|language=fr}} *{{Наведено списание|first=А.А.|last=Мајкелсон|year=1878|title=„Експериментална определба на брзината на светлината“|url=http://www.gutenberg.org/ebooks/11753|journal=„Proceedings of the American Association of Advanced Science“|volume=27|pages=71–77}} *{{Наведено списание|first1=А.А.|last1=Мајкелсон|first2=Ф.Г.|last2=Пиз|first3=Ф.|last3=Пирсон|title=„Мерење на брзината на светлината во делумен вакуум“|url=|journal=„Astrophysical Journal“|volume=82|pages=26–61|date=|year=1935|doi=10.1086/143655|bibcode=1935ApJ....82...26M}} *{{Наведено списание|first=С.|last=Њуком|year=1886|title=„Брзината на светлината“|url=|journal=„Nature“|volume=34|issue=863|pages=29–32|doi=10.1038/034029c0|bibcode=1886Natur..34...29.}} *{{Наведено списание|first=Ж.|last=Перотин|year=1900|title=„За брзината на светлината“ („Sur la vitesse de la lumière“)|url=|journal=„Comptes rendus de l'Académie des sciences“|volume=131|pages=731–4|language=fr}} {{Refend}} ===Современи наводи=== {{Refbegin}} *{{Наведена книга |first=Л. |last=Брилуен |year=1960 |title=„Ширење на брановите и групна брзина“ |publisher=„Academic Press“ |isbn= }} *{{Наведена книга |first=Џ.Д. |last=Џексон |year=1975 |title=„Класична електродинамика“ |edition=второ издание |publisher=„John Wiley & Sons“ |isbn=0-471-30932-X }} *{{Наведена книга |first=Г. |last=Кајзер |year=2000 |title=„Комуникација преку оптички влакна“ |page=32 |edition=трето издание |publisher=„McGraw-Hill“ |isbn=0-07-232101-6 }} *{{Наведена книга |last=Нг. |first=Ј.Џ. |year=2004 |chapter=„Феноменологија на квантна пена и квантна гравитација“ |url=http://books.google.com/?id=RntpN7OesBsC |editor=Г. Амелино-Камелија; Џ. Ковалски-Гилкман |title=„Ефект на Планкова скала во астрофизиката и космологијата“ |pages=321''ff'' |publisher=„Springer“ |isbn=3-540-25263-0 }} *{{Наведена книга |author=Хелмке Ј. |author2=Риле Ф. |year=2001 |chapter=„Физиката зад дефиницијата на метарот“ |url=http://books.google.com/?id=WE22Fez60EcC&pg=PA453 |editor=Т.Џ. Квин|editor2= С. Лешиута|editor3= П. Тавела |title=„Неодамнешен напредок во метрологијата и фундаменталните константи“ |page=453 |publisher=„IOS Press“ |isbn=1-58603-167-8 }} {{featured article}} ==Надворешни врски== * [http://books.google.com/books?id=UigDAAAAMBAJ&pg=PA17&dq=1930+plane+%22Popular&hl=en&ei=bfiPTs-NGInE0AHC_4k_&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEwQ6AEwBzgK#v=onepage&q=1930%20plane%20%22Popular&f=true „Тестирање на брзината на светлината во вакуумска цевка долга една милја“] ''„Popular Science Monthly''“, септември 1930, стр. 17–18. *[http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-1/metre.html Дефиниција на метарот] (Меѓународно биро за тегови и мери, BIPM) *[http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?c Брзината на светлината во вакуум] (Национален институт на стандарди и технологија, NIST) *[http://www.itl.nist.gov/div898/bayesian/datagall/michelso.htm Галерија на податоци: Мајкелсонова брзина на светлината] *[http://gregegan.customer.netspace.net.au/APPLETS/20/20.html Subluminal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050615174625/http://gregegan.customer.netspace.net.au/APPLETS/20/20.html |date=2005-06-15 }} (Java апликација која ги прикажува граничните вредности на информации при групна брзина) *[http://www.mathpages.com/rr/s3-03/3-03.htm De Mora Luminis] *[http://www.ertin.com/sloan_on_speed_of_light.html Дискусија за собирање светлосни брзини] *[http://www.colorado.edu/physics/2000/waves_particles/lightspeed-1.html Брзина на светлината] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080115205125/http://www.colorado.edu/physics/2000/waves_particles/lightspeed-1.html |date=2008-01-15 }} (катедра за физика на Универзитетот на Колорадо) *[http://sixtysymbols.com/videos/light.htm c: Брзина на светлината] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150708003848/http://sixtysymbols.com/videos/light.htm |date=2015-07-08 }} (Шеесет симболи, катедра за физика на Универзитетот во Нотингам [видео]) *[http://math.ucr.edu/home/baez/physics/ Usenet Physics FAQ (Често поставувани прашања во физиката)] *[http://www.live-counter.com/speed-of-light/ Илустрација на брзината на светлината] {{Релативност}} {{Нормативна контрола}} {{избрана статија}} [[Категорија:Физички величини]] [[Категорија:Физички константи]] [[Категорија:Концепти во физиката]] [[Категорија:Светлина]] [[Категорија:Релативност]] [[Категорија:Единици за брзина|Светлина]] [[Категорија:Основни константи]] [[Категорија:Брзина|Светлина]] 6c82oclteduvyc5yzue8kov2025hmk2 0 756519 5530511 5275508 2026-03-28T10:04:06Z Bjankuloski06 332 /* Неконвергентна состојба<ref name="andreson2008">{{Наведена книга|last=Anderson|first=Ross|publisher=Wiley Publishing|isbn=9780470068526|year=2008|title=Security Engineering: A Guide to Building Dependable Distri 5530511 wikitext text/x-wiki [[Image:An illustration of the dining philosophers problem.png|thumb|200px|Проблем на [[Проблем на филозофска вечера|филозовската вечера]] е класичен проблем поврзан со конкурентност и споделени ресурси]] Во рамките на информатичката наука, поимот '''конкурентност''' претставува својство на систем кај кој два или повеќе алгоритми се извршуваат паралелно и потенцијално имаат меѓусебна интеракција<ref name="Wiki-concurency">{{Наведена мрежна страница |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Concurrency_(computer_science)|title=Concurrency (computer science)|publisher=Wikimedia Foundation, Inc}}</ref>. Конкурентните системи претставуваат инхерентно [[Дистрибуиран компјутерски систем|дистрибуиран системи]]. Алгоритмите може да бидат извршени во рамките на еден сметач кој содржи мултиобработувачско јадро или истото може да се извршува на повеќе сметачи, во кој случај станува збор за [[дистрибуиран компјутерски систем]]. Голем број на математички модели се развиени за да се опишат интаракциите на конкурентните системи. Најпознат модел е моделот на [[Petri nets|петри мрежи]], додека постојат и други како [[process calculi]], [[Parallel Random Access Machine]] и [[Actor model]]. == Организација на конкурентни системи<ref name="flynn1972">{{Наведено списание|last=Flynn|first=Michael J|title=Some Computer Organizations and Their Effectiveness|journal=IEEE Transactions on computers|volume=C-21|issue=9|date=September, 1972|url=http://ieeexplore.ieee.org/lpdocs/epic03/wrapper.htm?arnumber=5009071|pages=948-960|doi=10.1109/TC.1972.5009071}}</ref>== Поради фактот дека текот на извршувањето на алгоритмите кај конкурентните системи е недетерминистички, за да се поедностави анализата на конкурентните системи, како и анализата на алгоритмите кои работат на овие системи, создадени се модели на конкурентни системи во зависност од податоците и операциите кои системот ги извршува. Разликуваме неколку видови и тоа: * SISD Систем кој извршува една инструкција врз еден податок, т.е. ова претставува централизиран неконкурентен систем. * SIMD Систем кој извршува една инструкција врз повеќе податоци едновремено * MISD Систем кој извршива повеќе едновремени операции врз ист податок * MIMD Системи кои извршуваат повеќе операции врз повеќе податоци === SIMD === "Single instruction multiple data" или Една инструкција за повеќе податоци е модел на конкурентност кај кој системот извршува само една инструкција во дадено време, додека инструкцијата се извршува на низа од податоци. Пример за ваков систем е мултиплицирањето на вектори кај SSD обработувачите. Вередностите на векторот се спакувани во континуирана мемориска локација, додека обработувачот извршува само една инструкција која се пропагира низ сите ќелии во кои се сместени податоците од векторот. ==== SIMT ==== "Single instruction multiple threads" овој систем е модификација на SIMD системот. Разликата е во тоа што кај овој систем, за секој од податоците е поврзана состојба (или нишка) која е локална за тој податок. Пример за ваков систем е графичкиот обработувач. Пример за обработка на ваков систем претставува примерот за кластер од сметачи кои извршуваат Map-Reduce алгоритам. Секој од јазлите во кластерот ќе ја извршува истата Map инструкција врз еден од низата на податоци, па оттука системот гледан како целина ќе извршува една операција (функцијата мап) на повеќе податоци. Во ваквиот модел најчесто се јавува проблемот на "редослед на промена на податоците" и проблемот на "користење стари податоци". === MIMD === "Multiple instructions multiple data" овие системи се најсложени конкурентни системи. Системот овозможува секој од сегментите да извршува резлични операции врз различни податоци. Пример за ваков систем претставува кластер од сметачи кои поддржуваат дистривуиран податотека систем. Секој од јазлите во кластерот, во исто време, извршува различна операција (читање или пишување) врз различни податоци (различни податотеки). Поради сложеноста на овие системи, кај нив најчесто можат да се јават следниве проблеми: "користење стари податоци", "заклучување на ресурси", "блокирање". == Проблеми поврзани со конкурентноста == Поради тоа што процесите во рамките на конкурентниот систем имаат меѓусебна интеракција, бројот на возможни патеки на извршување е значајно голем, што како резултат може да доведе до тоа однесувањето на системот да биде недетерминистичко, т.е. да не може да се предвиди крајниот резултат врз основа на зададените влезни параметри. Конкурентното користење на споделени ресурси може да довде до блокирање (dead-lock) и до појава на феноменот наречен "изгладнување"<ref name="cleaveland1996">{{Наведено списание|last=Cleaveland|first=Rance|author2=Scott Smolka|title=Strategic Directions in Concurrency Research|journal=ACM Computing Surveys|volume=28|issue=4|date=December, 1996|url=http://doi.acm.org/10.1145/242223.242252|pages=607|doi=10.1145/242223.242252}}</ref>. === Користење на стари податоци === Користењето на стари податоци претставува проблем на конкурентност кој настанува кога кај алгоритмот постои временска разлика помеѓу моментот кога податоците се прочитани и моментот кога податоците се употребени. За полесно да го илустрираме проблемот, да го земеме за пример следниов сегмент на код: <syntaxhighlight lang="java"> a = b; a = a + 1; if (a == b+1 ) { System.out.println ("Нема проблем со стари податоци"); } else { System.out.println("Настана проблем со стари податоци"); } </syntaxhighlight> За системот да може да ја изврши втората линија од кодот, системот треба повторно да ја прочита вредноста на <code>а</code> од мемориската локација во која е сместена променливата. Очекувано е дека по извршувањето на втората линија, <code>a</code> ќе ја има вредноста на <code>b+1</code>, па така линијата 3 ќе биде вистинита и системот ќе испечати "Нема проблем со стари податоци". Ова е точно кај неконкурентните системи, додека кај конкурентните системи, постои можност друг алгоритам кој се извршува едновремено на системот да ја има променето вредноста на <code>b</code>, па така при извршувањето на линијата 3, изразот <code>(а == b+1)</code> ќе биде невистински и алгоритмот ќе испише "Настана проблем со стари податоци". Надминувањето на овие проблеми најчесто се врши со заклучување на ресурсите за да не дојде до промена додека алгоритмот работи на нивна промена. === Заклучување на ресурси === Заклучувањето на ресурси се врши заради синхронизација на алгоритмите кои работат на конкурентниот систем. Најчест проблем кои се јавува при ваквото заклучување е проблемот на отклучување на ресурсот, имено, доколку поради несоодветно кодирање или поради непредвидена грешка, алгоритмот кој го има заклучено ресурсот не е во состојба да го отклучи ресурсот, сите останати алгоритми кои работат на системот ќе чекаат бесконечно ресурсот да стане достапен. === Блокирање === Блокирањето е проблем кој е последица на заклучувањето на ресурсите во конкурентен систем. Доколку во системот имаме повеќе учесници (алгоритми) кои користат повеќе од еден заеднички ресурс, иако редоследот на залкучување и отклучување на ресурсот за секој од дадените алгоритми е детерминистички, вкупниот редослед по кој ресурсите ќе се заклучуваат или отклучуваат во системот стануве многу комплексен и тежнее да биде недетерминистичен. Последица на ваквата недетерминираност е веројатноста да еден алгоритам, кој користи два ресурси, успее да ги зајкучи првиот ресурс и да чека на заклучување на вториот ресурс (поради тоа што вториот ресурс сè уште е во употреба). Доколку алгоритмот кој го има заклучено вториот ресурс, зависи од првиот ресурс (и чека тој да стане достапен за да го заклучи), настанува блокирање на системот. Првиот алгоритам нема да може да заврши и да го ослободи првиот ресурс пред вториот ресурс да стане достапе, и обратно, вториот алгоритам нема да може да заврши пред првиот ресурс да стане достапен. Двата алгоритми ќе се чекаат меѓусебно бесконечно долго. Најпознат пример за илустрација на блокадата е примерот за [[Проблем на филозофска вечера|филозовската вечера]]. Овој пример отсликува навидум едноставен систем заснован на едноставни правила (филозофот или чека на стапчињата или јади), кој поради ефектите на конкурентноста, може да влезе во состојба на блокада. Наједноставен начин на надминување на блокадата во системите е да се воведе квазистохастички временски интервал на чекање на ресурсот да стане достапен по што алгоритмот би се откажал, би ги ослободил сите заклучени ресурси и би чекал квазистохастички временски интервал за да проба повторно да се обиде да ги заклучи сите ресурси и да ја заврши зададената работа. === Редослед на промена на податоците === Редоследот на кој податоците се променети, иако навидум личи на тривијално прашање гледано од аспект на краен резултат, може да има последици врз системот. Да земеме за пример две банкарски трансакции, едната е +1000 денари а другата е -800 денари. Доколку двете се аплицираат на една сметка (која има почетна состојба 0), како краен резултат ќе дадат +200 денари. Но, ако земеме дека прво била направена трансакцијата од -800 денари, тогаш сметката влегла во негативно салдо и истата е предмет на пресметка на затезна камата, доколку ако прво била направена трансакцијата од +1000 денари, сметката била предмет на пресметка на позитивна камата. Икао ова сè уште делува тривијално, кога системот ќе се пондерира врз интербанкарски трансакции, проблемот на редоследот на трансакции достигнува милионски суми. При дизајнирање на конкурентни системи треба да се води сметка за ефектот кој редоследот на трансакции го има врз финалната состојба на системот. Наједноставен трик за обезбедување на правилен редослед е употребата на растечки број со кој се маркира секоја трансакција. Системот може да го заклучи редоследот на трансакции според растечкиот број на трансакцијата. Ова може да се модифицира кај дистрибуираните системи со употреба на временски маркер, т.е. секоја трансакција се маркира со времето во кое трансакцијата настанала. === Неконвергентна состојба<ref name="andreson2008">{{Наведена книга|last=Anderson|first=Ross|publisher=Wiley Publishing|isbn=9780470068526|year=2008|title=Security Engineering: A Guide to Building Dependable Distributed Systems}}</ref>. === За еден ситем велиме дека е конвергентен доколку системот, без разлика на бројот и видот на меѓусостојби, секогаш завршува во една иста состојба. Пример од областа на физиката е системот со една [[пружина]] на која е обесен еден [[тег]]. Кога системот е смирен (тегот е во нултата точка), гравитацијата која делува не тегот е поништена од силата на пружината. Доколку тегот се помести од нултата точка системот почнува да оцилира. Осцилациите се пригушени, па по извесно време системот повторно ќе ја воспостави балансот помеѓу гравитацијата и силата на пружината, т.е. осцилациите на системот ќе конвергираат во нултата точка. Друг пример за балансиран систем е системот за книговодство. Без разлика на бројот на промени во системот, крајното салдо во главната книга е секогаш 0 или системот е балансиран. Во реалниот свет, системот за книговодство работи во услови на дистрибуирана аквизиција на податоци и интегрирано пренесување на податоци (од други системи кон системот за книговодство). Во ваква конкурентна ситуација, посои голема веројатност да настане случајна или намерна грешка во податоците и системот за книговодство да престане да биде балансиран, т.е. крајното салдо во главната книга да е различно од 0. Ова го нарекуваме ''неконвергентна состојба на системот''. За да се надмине овој проблем, системот дозволува вметнување на корекциона трансакција која по извршувањето ќе го врати системот во балансирана состојба. При дизајнирање на конкурентни системи мора да се предивди начин со кој состемот ќе може да се врати во балансирана состојба, т.е. потребно е да се предвидат неконвергентните состојби кои системот може да ги заземе и за сите нив да се обезбеди метод со кој системот ќе се врати во балансирана состојба. Треба да се напомене дека предвидувањето на начините на кој системот може да заземе неконвергентна состојба и нивно анулирање, икао нетреба да биде занемарено, е помалку продуктивно поради тоа што постојат условно неограничен број на начини на кој системот може да заземе неконвергентна состојба, додека постојат релативно мал број на неконвергентни состојби кои системот може да ги заземе. == Поврзано == [http://en.wikipedia.org/wiki/Petri_net Петри Мрежи] [http://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_programming_model Паралелно програмирање] == Наводи == {{reflist}} == Дополнителна литература == *{{Наведена книга |last=Taubenfeld |first=Gadi |title=Synchronization Algorithms and Concurrent Programming |url=http://www.faculty.idc.ac.il/gadi/book.htm |publisher=Pearson / Prentice Hall |isbn=0131972596 |year=2006 |page=433}} *{{Наведена книга |last=Leppäjärvi |first=Jouni |title=A pragmatic, historically oriented survey on the universality of synchronization primitives |year=2008 |url=http://www.oamk.fi/~joleppaj/personal/jleppaja_gradu_080511.pdf |publisher=University of Oulu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717025818/http://www.oamk.fi/~joleppaj/personal/jleppaja_gradu_080511.pdf |archivedate=2011-07-17 |access-date=2011-05-13 |url-status=dead }} == Надворешни поврзувања == [http://www.erlang.org/doc/getting_started/conc_prog.html Програмски јазик Ерланг] qj7mciskwz7en6jd8v0if49fluy1dyy 0 757904 5530282 5341588 2026-03-27T16:52:18Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - голема буква на секој дел од името 5530282 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kosovo Vilayet, Ottoman Empire (1900).svg|мини|десно|300п|Скопскиот Вилает во 1900 година]] '''Косовски Вилает''' ([[турски]]: ''Kosova Vilayeti''), од [[1888]] година познат како '''Скопски Вилает''' — посебна административно-управна единица во рамките на [[Османлиското Царство]] со седиште во [[Приштина]], егзистирал во периодот меѓу [[1877]] – [[1912]] година. Во [[септември]] [[1888]] година седиштето на [[вилает]]от од [[Приштина]] било преселено во [[Скопје]] и од таа година е познат како ''Скопски Вилает'' <ref>Salname-i vilayeti Kosovo, ikinci defa, H. 1300 (1882/1883)</ref><ref>Islam Ansiklopedisi, 65 cwz, Istanbul, 1954</ref><ref>Die Provinzen des Osmanischen Reiches von Andreas Birken, Wiesbaden, 1976</ref>. == Административана поделба == Во првите години влегуваат [[санџак|санџаците]]: :[[Приштина]], [[Скопје]], [[Призрен]], [[Нови Пазар]] и [[Дебар]]. Повремено станувале промени во однос на санџаците, така што кон крајот на [[19 век]] и почетокот на [[XX век]] се состоел од санџаците: :[[Скопје]], [[Приштина]], [[Сеница]], [[Пеќ]], [[Ташлиџа]] (Приеполе) и [[Призрен]]. Поголем дел од [[Североисточна Македонија]] со [[каза|казите]]: :[[Скопје]], [[Тетово]], [[Гостивар]], [[Куманово]], [[Крива Паланка]], [[Кратово]], [[Велес]], [[Кочани]], [[Штип]], [[Радовиш]], [[Пехчево]], со повремени промени, биле дел од вилаетот. [[Велешка Каза|Велешката Каза]] првично била под [[Солунски Вилает|Солунскиот Вилает]],<ref>{{нмс | author= | title=Carte etnographique du Vilayet de Kosovo |trans-title=Етногеографска карта на Косовскиот Вилает | url=https://balkanethnicmaps.hu/originalmap85.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207065144/https://balkanethnicmaps.hu/originalmap85.html | work= | publisher=balkanethnicmaps.hu |location= | archivedate=7 декември 2023 | date=околу 1901 | accessdate= 3 август 2024}}</ref> но потоа казата била приклучена на Косовскиот Вилает.<ref>{{нмс | author= | title=Zur Detailbeschreibung von Makedonien |trans-title=За подробен опис на Македонија | url=https://balkanethnicmaps.hu/originalmap93.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211018045558/https://balkanethnicmaps.hu/originalmap93.html | work= | publisher=balkanethnicmaps.hu |location= | archivedate=18 октомври 2021 | date=1905 | accessdate= 3 август 2024}}</ref> == Валии == Кон крајот на 20 век паша на Косовскиот Вилает бил [[Афуз-паша]]. <gallery> Image:Kosovo02.png Image:Vilayet of Kosovo (1881–1913) map.png </gallery> == Извори == <references/> {{Административна поделба на Отоманското Царство}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Вилаети во Отоманското Царство]] [[Категорија:Географија на Турција]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Вилаети на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1913 година]] sc26ltnha8bg54bi82yxpxqe6umym5h 0 758216 5530474 5508275 2026-03-28T06:24:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530474 wikitext text/x-wiki [[File:In-N-Out Burger cheeseburgers.jpg|thumb|Типичен оброк во САД]] [[Податотека:Pitagyros mit Beilagen und Bier (Gaststätte).jpg|мини|Гиро]] '''Брза храна''' e термин за храната која што може да биде подготвена и сервирана за многу брзо време. Додека еден оброк со кратко време на подготовка може да се смета за брза храна, својствено терминот соодветствува на храна продадена во ресторан или во продавница, со состојки претходно загреани или претходно приготвени и на тој начин сервирани на купувачот во спакувана форма за носење. Терминот „брза храна“ (Fast Food) постои во речникот на [[Мериам Вебстер]] од [[1951]] година. Продажните места на брза храна може да бидат на плажа или да се во вид на трафики, каде што може да нема обезбедено покрив над глава за купувачите, или пак места за седење.<ref>{{Наведена книга | title = Fast Food: Roadside Restaurants in the Automobile Age | first = John | last = Jakle | publisher = Johns Hopkins University Press | year = 1999 | isbn = 0-8018-6920-X }}; {{Наведена книга | title = Texts Under Negotiation: The Bible and Postmodern Imagination | first = Walter | last = Brueggemann | publisher = Fortress Press | year = 1993 | isbn = 0-8006-2736-9 }}</ref> Овде спаѓаат и рестораните за брза храна. Синџирите на ресторани стандардизираа прехранбени производи испорачани до секој ресторан од централните локации, што претставува брза храна.<ref>{{Наведена книга | title = Fast Food, Fast Track: Immigrants, Big Business, and the American Dream | first = Jennifer | last = Talwar | publisher = Westview Press | year = 2003 | isbn = 0-8133-4155-8 }}</ref> Брзата храна често се конзумира како замена за готвена домашна храна. Брзата храна е богата со мрснотии, шеќери, сол и калории.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livestrong.com/article/49366-definition-fast-foods/|title=Definition of Fast Foods {{!}} LIVESTRONG.COM|last=Hellesvig-Gaskell|first=Karen|website=LIVESTRONG.COM|access-date=May 3, 2016|archive-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302133604/https://www.livestrong.com/article/49366-definition-fast-foods/|url-status=dead}}</ref> Ако често се конзумира брза храна, може да се појават сериозни заболувања, како на пример, [[Хиперхолестеролемија|покачен холестерол]].<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Pietrangelo|first1=Ann|last2=Carey|first2=Elea|title=13 Effects of Fast Food on the Body|url=http://www.healthline.com/health/fast-food-effects-on-body|website=Healthline|accessdate=March 20, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://coloncancerfoundation.org/prevention/eatingWellDiet.html|title=Susan Cohan Colon Cancer Foundation: Prevention: Eating Well/Diet|website=coloncancerfoundation.org|access-date=2016-08-16|archive-date=2016-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018155440/https://coloncancerfoundation.org/prevention/eatingWellDiet.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.health.harvard.edu/family-health-guide/red-meat-and-colon-cancer|title=Red meat and colon cancer - Harvard Health|last=Publications|first=Harvard Health|language=en-US|access-date=2016-08-16|archive-date=2016-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222181735/http://www.health.harvard.edu/family-health-guide/red-meat-and-colon-cancer|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymail.co.uk/health/article-2363152/Snacking-sweets-fast-food-fizzy-drinks-linked-bowel-cancer-time.html|title=Snacking on sweets, fast food and fizzy drinks is linked to bowel cancer for the first time|access-date=2016-08-16}}</ref> ==Историја== Концептот за брзо подготвена храна за продажба е тесно поврзан со урбаниот развој. Во [[Стар Рим]], градовите имале улици каде што се продавале храна и пијалаци.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ancient Romans preferred fast food|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2007/06/20/1956392.htm|website=ABC Science|accessdate=30 June 2016}}</ref> Во [[Источна Азија]], во продавниците за брза храна се продаваат тестенини. Продавници или ресторани за брза храна постојат во градовите од [[Среден Исток|Средниот Исток]], во [[Индија]] и во [[Африка]]. ===Европа=== Во градовите на Стариот Рим, поголемиот дел од населението живееле во [[инсула|инсули]], згради во кои имало повеќе станови. Жителите зависеле од продавачите на храна за поголемиот дел од своите оброци. Наутро јаделе леб потопен во вино како мала ужинка, а зготвен зеленчук и чорби подоцна во текот на денот.<ref>{{Наведена книга | title=The Ancient Roman City | publisher=JHU Press | author=Stambaugh, John E. | year=1988 | pages=200, 209 | isbn=978-0-8018-3692-3}}</ref> Во [[Среден век]], во големите градови и урбаните места како што се [[Лондон]] и [[Париз]], постоеле голем број продавачи коишто продавале брза храна, како што се пити, пасти, колач, вафли, палачинки и зготвени меса. Како и во римские градови за време на антиката, овие продавачи ги снабдувале со јадење оние коишто немале средства за готвење на храна, особено луѓето кои живееле сами. За разлика од богатите градски семејства, многумина не можеле да си дозволатда изнајмат дом со кујнска опрема, па јаделе брза храна. Патниците биле исто така чести гости во ваквите ресторани.<ref>{{Наведена книга | title=Food and Eating in Medieval Europe | publisher=Bloomsbury Academic | author=Carling, Martha | year=2003 | pages=27–51 | isbn=978-1852851484}}</ref> ===Велика Британија=== [[File:Fish, chips & mushy peas.JPG|thumb|Риба и чипс]] Во областите кои имале пристап до крајбрежјето, брзата храна често вклучувала морски плодови или [[морска храна]], како што е [[острига]]та, a во [[Лондон]], [[јагула]]та. Честопати оваа морска храна би била готвена директно на кејот или во близина.<ref name="pie">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/5301158.stm|title=Eel and pie shop|accessdate=November 24, 2007|publisher=BBC|author=BBC | date=2006-08-31}}</ref> Со развојот на рибарскиот брод кон средината на 19 век, се појавило и омилената брза храна во Велика Британија, [[риба и чипс]]. Британската брза храна има значајна регионална варијација. Понекогаш регионалноста на садовите стануваше дел од културата на својата почитувана област. Содржината на брзата храна варираше, со живина (како што е пилешкото), или пердувест дивеч, најчесто користејќи ги заедно. По Втората светска војна, мисирката почесто се користеше во брзата храна.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2095973/50-things-love-best-Britain-nation-food-lovers.html "Bacon butties, roast dinners and a cuppa: 50 things we love best about Britain show we're a nation of food lovers"]. Daily Mail. Retrieved 3 November 2016</ref> Денес во Британија постојат повеќе варијанти на брза храна, што вклучува разни видови на сендвичи, печено пилешко, но и храна од другите кујни, како [[Ќебап|ќебапи]] и [[пица]]. ===Соединетите Американски Држави === По [[Првата светска војна]], во Америка се појавиле кино сали и ресторани, каде се влегувало со автомобил. Американската компанија „Бел замок“ (White Castle) од [[Канзас]], во [[1921]] година била втората продавница за брза храна, и првиот ланец за [[хамбургер]]и, којшто се продавал по цена од само пет центи.<ref name="npr">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.npr.org/programs/morning/features/patc/hamburger/|title=The Hamburger|accessdate=November 23, 2007|publisher=[[National Public Radio|NPR]]|year=2002|author=[[National Public Radio]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020911155727/http://www.npr.org/programs/morning/features/patc/hamburger/|archivedate=2002-09-11|url-status=live}}</ref> Волтер Андерсон го отворил првиот ресторан „Бел замок“ во [[Вичита]], во [[1916]] година, воведувајќи ограничено [[мени]], ниски цени, и [[хамбургер]] што бил брзо подготвуван.<ref name="jpfarrell">{{Наведена мрежна страница|url=http://jpfarrell.blogspot.com/2007/11/evolution-of-quick-service-restaurant.html|title=The Evolution of the Quick Service Restaurant|accessdate=February 14, 2008|publisher=A Management Consultant @ Large|author=James P Farrell}}</ref> Покрај сите останати иновации, потрошуачите можеле да гледаат како им се подготвува храната. Домашна достава на храна била воведена во доцните дваесетти години од 19 век, а во 1940-те години доставувачите користеле [[ролшуи]].<ref name="Honk for Service">{{Наведена книга | title=Honk for Service, a Man, a Tray, and the Glory Days of the Drive-in | publisher=Tray Days Publishing | author=Mcginley, Lou Ellen | year=2004 | isbn=978-0615126975}}</ref> Се смета дека Соединетите Американски Држави ја имаат најголемата индустрија за брза храна во светот, а американските ресторани за брза храна имаат свои претставништва во преку 100 земји низ светот. Приближно 4,7 милиони работници во Соединетите Американски Држави се вработени во индустријата за подготовка на храна и служење на храната, вклучувајќи ја брзата храна.<ref name="bls.gov">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bls.gov/ooh/food-preparation-and-serving/food-and-beverage-serving-and-related-workers.htm | title=BLS.gov: Food and Beverage Serving and Related Workers | date=December 17, 2015 | accessdate=April 6, 2016}}</ref> ==Храна за носење== [[File:20070509 Rock 26 Roll McDonalds from 7th fl of Sports Authority.jpg|thumb|Мек Доналдс во Чикаго]] Продавниците за брза храна им овозможуваат на потрошувачите да си ја земат храната со себе, а често таа услуга им овозможува да нарачаат и да ја подигнат храната без да излезат од своите автомобили. Денес, продавниците за брза храна имаат по неколку маси (надвор и внатре) каде може да се изеде храната на лице место. Брзата храна станала популарна поради тоа што не бил потребен традиционален прибор за јадење. Најчесто, менито за брза храна вклучува: [[риба и чипс]], [[сендвич]]и, [[пита|пити]], [[хамбургер]]и, пилешко, [[помфрит]], [[пилешки прсти]], [[такос]], [[пица]], [[хот-дог]] и [[сладолед]], a некои ресторани за брза храна нудат и чили, пире од компири и салати. Брза храна може да се купи и на бензиските пумпи, кои најчесто продаваат спакувани сендвичи, крофни и друг вид храна. „Уличната храна“ е достапна насекаде низ светот, и обично се продава од количка, тезга, скара или моторно возило. Во некои култури, типично за уличните продавачи е да ги извикуваат цените, да пеат или да пуштаат музика. ==Брза храна== [[File:Fried calamari.jpg|thumb|Лигни]] Денес брзата храна најчесто е прозиведена со висок квалитет, односно на високо ниво со стандардизирани состојки и стандардизирани готвачки и производни методи. Најчесто се пакува во хартиена кутија или во пластична хартија за пакување, со што се намалува цената. Во најголем дел, брзата храна се подготвува од состојки кои се претходно подготвени, а потоа само се подгреваат, или се пржат во фритеза или пак се печат на скара. Овој процес обезбедува постојан квалитет на прозиводите, а воедно е клучен елемент при брзото подготвување и испорака на храната. Исто така, овој начин на подготовка го елиминираш трошокот за опрема. Поради брзата подготовка, постојаните состојки и ниската цена, производите на брзата храна најчесто се направени од состојки со кои се постигнува одреден постојан вкус. ===Варијанти=== [[File:2007feb-sushi-odaiba-manytypes.jpg|thumb|Разни видови на суши]] [[File:Shish-kebab-MCB.jpg|thumb|left|Јагнешки ќебап]] Покрај [[хамбургер]], [[чипс]], [[хот-дог]], и останатите [[сендвич]]и, постојат варијанти на брза храна кои се дел од [[кинеска кујна|кинеската кујна]], [[јапонска кујна|јапонската кујна]] ([[суши]]), потоа разни видови на тестенини, ориз или месо, [[пица]], разни видови на [[салата|салати]], [[Ќебап|ќебапи]], [[плескавица|плескавици]] и друга храна подготвена на скара. Во некои случаи, храната е понудена на самопослужување. Купувачот ја избира големината на кутијата, а потоа ја полни со негов избор на храна. Многу од овие ресторани за брза храна нудат бесплатна достава за купувачите, доколку купат производи над некоја одредена вредност. Продавниците за пржена риба и пржени компирчиња се вид на брза храна која што најмногу е распространета во [[Велика Британија]], [[Нов Зеланд]] и [[Австралија]]. Рибата е здробена и потоа сервирана со пржен компир. [[Германија|Германците]] пак, имаат свои видови на брза храна. Еден оброк брза храна кај нив се состои од една порција пржен компир, со прелив и некој вид на месо. Најчестиот прелив којшто го употребуваат со пржениот компир е [[мајонез]]от, а друг вид на прелив може да биде [[кечап]] или пак сос од кикиритки. Понекогаш пржениот компир го сервираат со различни комбинации на сосови, меѓу кои најчесто се користат: мајонез, зачинет или незачинет кечап, и сечкан кромид; мајонез со сос од кикиритки (понекогаш и со кечап и исечкан кромид). Месото е некаков вид пржено месо или крокети. Во [[Португалија]], има неколку видови на локална брза храна и специјализирани ресторани за ваквиот вид на кујна. Едно од најпопуларнiте јадењa е познатото „франго асадо“ (пилешко на скара, претходно маринирано), „еспетада“ (сочна мисирка или свинско месо на две стапчиња) и „бифанас“ (свински котлети со специфичен сос сервирани како сендвич). Ваков вид на храна честопати е сервиран со пржен компир. ==Индустријата на брза храна== Само во Соединетите Американски Држави во 2012 година на брза храна биле потрошени околу 160 милијарди американски долари (во споредба со 1970 година, кога потрошувачката изнесувала 6 милијарди американски долари).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.franchisehelp.com/industry-reports/fast-food-industry-report|title=Fast Food Industry Analysis 2015 - Cost & Trends|publisher=|accessdate=May 24, 2015}}</ref><ref name="Schlosser000">{{Наведена книга | title = Fast Food Nation: The Dark Side of the All-American Meal | first = Eric | last = Schlosser | publisher = Houghton Mifflin Books | year = 2001 | isbn = 0-395-97789-4 }}</ref> Во 2006 година, порастот на глобалниот пазар за брза храна порасна за 4,8% и со тоа достигна вредост од 102,4 милијарди фунти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ourlife.org.uk/silo/files/takeaways-factsheet.pdf |title=Our Life Policy Research Notes on takeaways - The UK fast-food market |accessdate=July 28, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114222613/http://ourlife.org.uk/silo/files/takeaways-factsheet.pdf |archivedate=January 14, 2013 |df=dmy }}</ref> Само во Индија, индустријата за брза храна расте за 41% годишно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldwatch.org/|title=Worldwatch Institute|accessdate=2014-07-05|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819191857/http://www.worldwatch.org/|url-status=dead}}</ref> [[Мекдоналдс]] е сместен во 126 држави и на 6 континенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1616_fastfood/|title=The Fast Food Factory}}</ref> Најголемиот Мекдоналдс ресторан во светот се наоѓа во [[Орландо]], САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vacationsmadeeasy.com/OrlandoFL/pointsOfInterest/WorldsLargestMcDonaldsinOrlandoFL.cfm|title=World's Largest McDonald's in Orlando, FL|publisher=|accessdate=May 24, 2015|archive-date=2016-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318012752/https://www.vacationsmadeeasy.com/orlandofl/pointsofinterest/worldslargestmcdonaldsinorlandofl.cfm|url-status=dead}}</ref> Има голем број на ресторани за брза храна низ светот. [[Бургер Кинг]] има повеќе од 11.000 ресторани во повеќе од 65 држави. KFC е сместен во повеќе од 25 држави. Сабвеј е еден од рестораните којшто најбрзо се развил. Од мај 2009 година, во повеќе од 90 држави се изградени приближно 39.129 ресторани. [[Пица Хат]] (Pizza Hut) се наоѓа во над 97 земји, од кои 100 локации се наоѓаат во [[Кина]]. „Тако Бел“ (Taco Bell) брои 278 ресторани сместени во 14 земји, без Соедиентите Американски Држави. ==Критика== {{Внимание}} Синџирите на брзата храна дојдоа до пресврт од некои групи на потрошувачите, како што е Центарот за наука на Јавниот интерес. Долго време имаше критики во врска со Fast food, како што се калоричните производи и големините на порциите. Во 2001 година, истражувачката работа на Eric Schlosser (Ерик Склозер) – Fast Food Nation, им обезбеди на американците детален поглед на културата на брзата храна од најниско па сè до највисоко рангираните. Во 2008 година, Caeser Barber се обиде да тужи голем број на ресторани со брза храна затоа што направиле тој да се здебели. Случајот никогаш не излезе пред суд. Многу научници ја истакнаа значајноста на брзата храна во многу урбани легенди, коишто предвидуваат дека модерните потрошувачи имаат амбивалентни врски со Fast food, особено децата. Оваа вина е предвидена со храна, каде чудни измислици со загадување и невнимателност се крајно поверувани. Друга загризжувачка работа е порастот на Slow Food, или движењата на локалната храна. Овие движења трагаат по обезбедување на локална кујна и состојки и со тоа директно се спротивставуваат на законите и навиките и го карактеризираат изборот на брзата храна. Застапниците на движењата на Slow food се обидуваат да ги образоваат потрошувачите за тоа- што нивните членови сметаат дека е богата храна, по различни вкусови на освежителност, локални состојки кои до неодамна биле нажнеани. Во Јапонија, нагласувањето се заснова на образованието за исхранувањето и прозиводството, наречено „шокоику“. Владата не учествува во кампањата против личните одлуки, но убедува дека секој жител разбира од каде доаѓа храната. [[File:McDonald's in Moscow, 2008.jpg|thumb|]] ==Здравствени прашања== {{Внимание}} Во согласност со Комитетот за Медицинско Здружение за Исхрана во Масачусетс, брзата храна е особено висока во дебела содржина, а некои студии создадоа здруженија помеѓу конзумирањето на брзата храна и здобивањето на тежината. Во 2006 година се направила студија со која се хранат мајмуни со диета која содржи слично ниво на калории како што би изедил човек кој се исхранува со брза храна. Двете диети имаа ист број на калории. Двете произведија знаци на инсулинска издржливост, кое што претставува рана фаза на дијабетис. По 6 години од оваа диета, мајмуните се здобиваат со 7.2% тежина, во споредба со само 1.8% од оние кои беа заситени. Директорот на програмата за згоеност на детската болница во Бостон, [[Дејвид Лудвиг]] тврди дека потрошувачите на брзата храна го зголемија конзумирањето на калориите, промовирајќи зголемена тежина, и огромен ризик за дијабетичарите. Центрите за контрола и спречување на повреди ја рангираа згоеноста на високо место во 2003 година. Претставува втора причина за неспречива смрт во Соединетите Американски Држави и резултира со 400.000 смртни случаи секоја година. Околу 60 000 возрасни американци се класифицирани како дебели, во споредба со 127 000 кои се со прекумерна тежина. Здравствените прашања поврани со економските причини за згоеност исчезнуваат што се однесува до здравствената нега. Според студија во 2003 година во Јужна Каролина, цената на здравствена нега во Америка изнесува 93 милиони долари годишно, главно од два типа на дијабетис и срцева болест, двете поврзани со згоеноста. Претераните калории се уште еден проблем кој е поврзан со брзата храна. Според B. Lin(Б. Лин) и E. Frazao(Е.Фразао), од Одделот за Земјоделство, тврдат дека процентот на калории во конзумирањето на брзата храна се зголеми од 3% на 12% од вкупните калории конзумирани во С А Д. Редовен оброк во Мек Доналдс се состои од Big Mac (Биг Мек), голем помфрит, голема кока кола, а сето тоа содржи 1.430 калории. Диета која содржи приближно 2 000 калории се смета за здрав диета за еден ден ( кое може да биде различна за секој зависно од неколку фактори како што се возраста, тежината, височината, физичката активност и полот). Во еден истражувачки експеримент направен од педијатри, 6 212 деца и адолесценти на возраст од 4 до 19 години беа испитувани за да откријат некои информации за брзата храна. По интервјуто со испитаниците за експериментот, беше откриено дека на даден ден, 30.3% од учесниците конзумираат fast food. Конзумирањето на брза храна беше распространето и кај машките и кај женските, кај сите етнички групи, и во сите региони од државата. Децата кои јадат брза храна, споредбено од оние што не јадат, имаат поголема тежина, повеќе јагленохидрати и засладени пијалаци. Исто така, оние кои конзумираат брза храна, во организмот внесуваат помалку млеко, овошје и зеленчук. По прегледот на тест резултатите, истражувачите заклучија дека конзумирањето на брза храна од страна на децата се чини дека има негативен ефект на диетата на поединецот, со тоа што може значително да го зголеми ризикот на згоеност. Просечно една третина од децата во Соединетите Американски Држави на возраст од 4 до 19 години јадат брза храна секој ден. Со текот на годините, оваа лоша навика прави децата да се здобиваат со плус 6 килограми годишно. ==Контроверзноста на Цезар Барбер== {{Внимание}} Цезар Барнер (роден во 1945 година) е американец кој стана познат по своите обиди да ги тужи синџирите на McDonalds, Burger King, Wendy's и KFC поради тоа што го направија зависен од нивната храна, а тоа резултираше со прекумерна тежина. За време на судењето, Барбер беше 57 години и имаше 123 килограми. Тој беше медицински згоен, страдаше од дијабетис и имаше два срцеви удари. Живееше во Бронкс. По некој приод тој јадеше брза храна 4 до 5 пати неделно. “Им ги препишувам сите мои (здравствени проблеми) на McDonalds, Burger King, Wendy's и KFC- немаше брза храна која не ја јадев, а јадев многу често, не поради тоа што бев сам, туку затоа што не сум добар готвач, а и беше многу брзо. Беше потреба, мислам дека ме убиваше, мојот доктор викаше дека ме убива, а јас не сакав да умрам”. Неговиот адвокат, Samuel Hirsch (Семуел Хирч), се надеваше дека со овој случај ќе го подобри својот статус, а притоа ќе има можност да суди во име на сите со прекумерена тежина во Њујорк. Повеќе од 30% од американците се со прекумерена тежина, 30% од тие се згоени, а повеќе од половината јадат редовно во Мек Доналдс. Хирч се отповика на тоа да ги прогласи Фирмите на McDonalds, Burger King, Wendy's и KFC за одговорни и виновни во поставувањето на нивните информации за исхраната. Тој кажа дека тие мораат да нудат поздрави опции на нивното мени, и дека тие создаваат фактор на зависност кај нивните потрошувачи, особено кај сиромашните и децата. “Немаш потреба од никотин или некоја друга дрога за да станеш зависен, ти создаваш желба. Мислам дека ќе дознаеме дека индустријата на брзата храна не беше во целост во конфликт со потрошувачите”. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Fast food}} *[http://news.findlaw.com/cnn/docs/mcdonalds/barbermcds72302cmp.pdf Копија од тужбата на Цезар Барбер] {{en}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исхрана]] [[Категорија:Брза храна]] [[Категорија:Англиски пронајдоци]] [[Категорија:Американски пронајдоци]] ofx3xlumntb8k1jq17kng03wo6dicq0 10 760805 5530491 4749296 2026-03-28T07:40:02Z Bjankuloski06 332 5530491 wikitext text/x-wiki {{Навкутија |name = Димензија |title = [[Димензија]] |state = {{{state|collapsed}}} |image = [[Податотека:Tesseract.gif|75п|врска=Хиперкоцка]] |group1 = Димензионални простори |list1 = {{nowrap begin}} [[Нултодимензионален простор|0Д]]{{·w}} [[Еднодимензионален простор|1Д]]{{·w}} [[Дводимензионален простор|2Д]]{{·w}} [[Тридимензионален простор|3Д]]{{·w}} [[Четиридимензионален простор|4Д]]{{·w}} [[Петдимензионален простор|5Д]]{{·w}} [[Шестдимензионален простор|6Д]]{{·w}} [[Седумдимензионален простор|7Д]]{{·w}} [[Осумдимензионален простор|8Д]]{{·w}} [[n-димензионален простор|''n''-димензии]]{{·w}} [[Простор-време]]{{·w}} [[Проективен простор]]{{·w}} [[Хиперрамнина]] {{nowrap end}} |group2 = [[Политоп]]и и облици |list2 = {{nowrap begin}} [[Симплекс]]{{·w}} [[Хиперкоцка]]{{·w}} [[Хиперправоаголник]]{{·w}} [[Полухиперкоцка]]{{·w}} [[Накрсен политоп]]{{·w}} [[n-сфера|''n''-сфера]] {{nowrap end}} |group3 = Поими и математика |list3 = {{nowrap begin}} [[Декартов координатен систем|Декартови координати]]{{·w}} [[Линеарна алгебра]]{{·w}} [[Геометриска алгебра]]{{·w}} [[Конформна геометрија]]{{·w}} [[Одраз (математика)|Одраз]]{{·w}} [[Вртење (математика)|Вртење]]{{·w}} [[Простор]]{{·w}} [[Фрактална димензија]]{{·w}} [[Мултивселена]] {{nowrap end}} |below = [[:Категорија:Димензија|Категорија]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за математика|Димензија]] </noinclude> duotp57d01a96otnpk9ijf1uzwkrt4h 0 763418 5530509 5511251 2026-03-28T09:50:59Z Andrew012p 85224 5530509 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Замок на небото | kanji = 天空の城ラピュタ | romaji = Tenkū no Shiro Rapyuta | image = Castle in the Sky (Movie Poster).jpg | caption = филмскиот постер | director = [[Хајао Мијазаки]] | writer = Хајао Мијазаки | starring = Кеико Јокозава<br />Мајуми Танака<br />Котое Хацуи<br />Минори Терада | music = [[Џо Хисаиши]] | producer = [[Исао Такахата]] | studio = [[Студио Гибли]] | distributor = Компанија Тоеи | released = {{film date|1986|8|2}} | runtime = 126 минути | country = Јапонија | language = Јапонски | budget = | gross = }} {{Закосен наслов}}{{Nihongo|'''''Замок на небото'''''|天空の城ラピュタ|Tenkū no Shiro Rapyuta}} — јапонски анимиран филм напишан и режиран од [[Хајао Мијазаки]] од 1986. Ова е првиот филм создаден и објавен од [[Студио Гибли]]. Филмот ја освои наградата Animage Anime Grand Prix во 1986. Музиката за филмот е компонирана од [[Џо Хисаиши]] == Кратка содржина == Алтернативна реалност која е на ниво на технолошкиот развој на [[Европа]] на почетокот на XX век. Лапута - легентарниот летачи остров за некои луѓе претставува огромен капацитет за моќ за други место полно богатства. Но небесниот замок изгубен во облаците е можно да се пронајде само со кристалот на Летечкиот Камен. Шита, сопстевинчата на каменот кој и бил предаден од нејзиното семејство не е свесна за оваа моќ сè додека не почне потера по неа. Филмот започнува како пирати го напаѓаат и окупираат авионот во кој се наоѓа Шита. Шита бега и паѓа, но волшебната моќ на талисманот ја спасува. Онесвестената Шита е пронајдена од Пазу - момче од рударскиот град. Меѓутоа пиратите не престануваат да се надеват дека ќе го украдат и искористат талисманот. Нивна конкуренција е војската која со талисманот сака да го пронајде островот Лапута скриен меѓу облаците. Војската ја фаќа и заробува Шита. Нејзиниот талисман случајно враќа во живот еден [[робот]] кој живеел на Лапута. Роботот започнува да пустоши околу себе заради што војската го напаѓа и уништува. За тоа време Паз успева да ја спаси Шита и заедно побегнуваат. Талисманот останува во војската и им го покажува патот до Лапута. Почнува друга битка меѓу [[пират]]ите и војската. На чело на вторите е Муска - еден од потомците на Лапута и во родство со Шита чија желба е да завладее со островот и на тој начин да ја преземе власта над целиот свет. == Ликови == '''Шита''' е 13-годишно фармско девојче. Пред почеткот на филмот нејзините родители и баба умираат со што Шита останува сираче како Пазу. Владата и бандата на Дола ја бркаат заради нејзината огрлица која ја носи постојано откако мајка и ја дала пред да умре. Шита е храбра, внимателна и паметна. Е земјоделка, знае сè за сонцето, земјата и животните. '''Пазу''' — врсник на Шита, сирак и помошник на господарот на рудникот за [[метал]]. Како татко си и тој сака да ја најде Лапута. Има своја куќа и се грижи за стадо [[гулаб]]и. Обожава да лета и сон му е да изгради [[авион]] со кој ќе ја пронајде Лапута и ќе докаже дека приказните кои ги раскажувал тако му за замокот Лапута се вистинити. Пазу е љубезен и вреден иако малку своеглав. Исто така е искусен механичар. '''Дола''' е главата на летечката пиратска банда Дола и мајка на тројца од членовите. Таа е солидна командерка и одлична лидерка. и знае сите тајни воени кодови и ги користи за да прислушкува владини пораки и да ги искористи во своја полза. Останува мирна и за време на итни случаи, и е пристоен борец и покрај својата возраст. '''Полковник Муска''' е таен агент на владата и супериорен на генерал Муоро. Полковникот Муска е лукав и уверлив. Владата го задолжила за потрагата на замокот Лапута. Муска знае многу за Лапута и неговите тајни. == Улоги == * Принцеза Шита (Лушита Тоел Ур Лапута) — Кеико Јокозава; * Пазу — Мајуми Танака; * Полковник Муска (Ромуска Пало Ур Лапута) — Котое Хацуи; * Генерал — Ичиро Нагаи; * Чичко Пом — Фуџио Токита; * Шалалу — Такузо Камијама; * Луи — Јошито Јасухара; == Надворешни врски == * [http://www.ghibli.jp/// Официјално мрежно место на Студио Гибли] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110718072802/http://www.ghibli.jp/ |date=2011-07-18 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0092067/ Семрежна филмска база на податоци] * [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=481 Енциклопедијата на Anime News Network] * [https://wallpapercat.com/howls-moving-castle-wallpapers Замок на Небото - Official Wallpapers] [[Категорија:Филмови од 1986 година]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] gwmv8ikp50cib5kqiee38041p5nd6u4 1 771839 5530567 4549280 2026-03-28T11:30:44Z Dandarmkd 31127 Dandarmkd ја премести страницата [[Разговор:Ева Кософски Сеџвик]] на [[Разговор:Ив Кософски Сеџвик]]: Правилен изговор и со тоа правопис 2095432 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 4 773078 5530524 5518537 2026-03-28T10:53:26Z Kiril Simeonovski 3243 5530524 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nuvola apps cookie.svg|десно|200п]] Ова е '''список на јубилејни статии''' на Википедија на македонски јазик. Како такви, овде се наведени сите оние за кои заедницата има утврдено дека се издвојуваат по својот квалитет од останатите создадени на денот на надминување на секоја илјадита статија. Во табелата во продолжение се наведени сите јубилејни статии досега, како и податоци за нивниот создавач и датумот на кој биле создадени. {| class="wikitable" |- ! Број !! Статија !! Автор !! Датум |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/160.000|160.000]] || ? || ? || [[26 март]] [[2026]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/159.000|159.000]] || [[Баритокалцит]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[20 февруари]] [[2026]] |- |rowspan="3" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/158.000|158.000]] || [[Хелмут фон Молтке Помладиот]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] ||rowspan="3"| [[15 јануари]] [[2026]] |- | [[Па де Кале]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] |- | [[Илија Бирчанин]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/157.000|157.000]] || [[Аталанта (митологија)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[5 декември]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/156.000|156.000]] || [[Бездомно куче]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[25 октомври]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/155.000|155.000]] || [[Џон Ивлин]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[16 септември]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/154.000|154.000]] || [[Династија Шјиа]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[16 јули]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/153.000|153.000]] || [[Гоџи]] || [[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] || [[14 јуни]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/152.000|152.000]] || [[Крвав Божиќ (1963)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[25 април]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/151.000|151.000]] || [[Сепак се врти]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[25 март]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/150.000|150.000]] || [[Људски врт]] || [[Корисник:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] || [[24 февруари]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/149.000|149.000]] || [[Технологија на древните цивилизации]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[8 февруари]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/148.000|148.000]] || [[Чанге-5]] || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] || [[23 декември]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/147.000|147.000]] || [[Ослободување на Тетово]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[14 октомври]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/146.000|146.000]] || [[Јаглеродна ѕвезда]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || [[30 август]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/145.000|145.000]] || [[Андраж Шпорар]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[22 јуни]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/144.000|144.000]] || [[Чашицу]] || [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] || [[21 мај]] [[2024]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/143.000|143.000]] || [[Барања]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[13 април]] [[2024]] |- | [[Масовен терор на Крим (1917-1918)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/142.000|142.000]] || [[Ливади (Лариско)]]|| [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] ||rowspan="2"| [[27 февруари]] [[2024]] |- | [[Мутагенеза]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/141.000|141.000]] || [[ПУ „Гоце Делчев“ - Пирава]]|| [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] ||rowspan="2"| [[20 јануари]] [[2024]] |- | [[Антихасија]] || [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/140.000|140.000]] || [[Бад Кисинген]]||rowspan="2"| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] ||rowspan="2"| [[8 декември]] [[2023]] |- | [[Бриген]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/139.000|139.000]] || [[Шаранта]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[14 октомври]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/138.000|138.000]] || [[Фемке Бол]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[28 август]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/137.000|137.000]] || [[Иконопис]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[10 јули]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/136.000|136.000]] || [[Туниски поход]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[8 мај]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/135.000|135.000]] || [[Астерикс галскиот јунак]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[26 март]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/134.000|134.000]] || [[Силициум карбид]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[6 март]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/133.000|133.000]] || [[Хетеросоцијалност]] || [[Корисник:B. Gjuro|B. Gjuro]] || [[28 јануари]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/132.000|132.000]] || [[Сицилија (римска провинција)]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[10 декември]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/131.000|131.000]] || [[Semantic Scholar]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[15 октомври]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/130.000|130.000]] || [[Окер]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[20 август]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/129.000|129.000]] || [[Светски ден на бегалците]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[24 јуни]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/128.000|128.000]] || [[Гај Симондс]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[11 мај]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/127.000|127.000]] || [[Туниска кујна]] || [[Корисник:Матеј2008г|Матеј2008г]] || [[18 април]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/126.000|126.000]] || [[Хорхе Буручага]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[21 март]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/125.000|125.000]] || [[Војна во Приднестровие]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[7 март]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/124.000|124.000]] || [[Матео Беретини]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[18 февруари]] [[2022]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/123.000|123.000]] || [[Епир (римска провинција)]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[1 февруари]] [[2022]] |- | [[Мезопелагиска зона]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/122.000|122.000]] || [[Кралство Сардинија]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[6 јануари]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/121.000|121.000]] || [[Бранова функција]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[1 декември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/120.000|120.000]] || [[Атмосфера на Венера]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[24 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/119.000|119.000]] || [[Јупитерови прстени]] || [[20 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/118.000|118.000]] || [[Катин двор]] || [[Корисник:MartinStojc|MartinStojc]] || [[10 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/117.000|117.000]] || [[Дева (планина)]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[24 септември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/116.000|116.000]] || [[Аре]] || [[30 јули]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/115.000|115.000]] || [[Тетовски древности]] || [[Корисник:Darko gavro|Darko gavro]] || [[4 јуни]] [[2021]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/114.000|114.000]] || [[Животот и делата на бесмртниот водач Караѓорѓе]] || [[Корисник:Pta345MK|Pta345MK]] ||rowspan="2"| [[19 април]] [[2021]] |- | [[Крстоносен поход на Смирна]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/113.000|113.000]] || [[Гаврилова хорна]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[4 март]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/112.000|112.000]] || [[Пирошки]] || [[Корисник:MikasaAckerman10|MikasaAckerman10]] || [[11 февруари]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/111.000|111.000]] || [[Регионален пат 1105]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[29 декември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/110.000|110.000]] || [[Ками]] || [[Корисник:КатеринаКајевска|КатеринаКајевска]] || [[20 ноември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/109.000|109.000]] || [[Де Морганови закони]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[20 октомври]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/108.000|108.000]] || [[Земја во развој]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[19 септември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/107.000|107.000]] || [[Георги Занков]] || [[3 август]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/106.000|106.000]] || [[Активен астероид]] || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || [[23 мај]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/105.000|105.000]] || [[Гама Лебед]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[10 април]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/104.000|104.000]] || [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Бањане]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[7 февруари]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/103.000|103.000]] || [[Прнар]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[24 ноември]] [[2019]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/102.000|102.000]] || [[Западни Инди]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="2"| [[30 август]] [[2019]] |- | [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Долно Српци]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/101.000|101.000]] || [[Косинусна теорема]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[9 јуни]] [[2019]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/100.000|100.000]] || [[Небка]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[27 април]] [[2019]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/99.000|99.000]] || [[Систем на национални сметки]] || [[Корисник:ГП|ГП]] ||rowspan="2"| [[12 февруари]] [[2019]] |- | [[Фосфор пентоксид]] || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/98.000|98.000]] || [[Ломбок]] || [[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]] || [[31 декември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/97.000|97.000]] || [[Жерар Муру]] || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || [[2 ноември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/96.000|96.000]] || [[Мартинус Бејеринк]] || [[Корисник:Simona Trajkoska|Simona Trajkoska]] || [[8 септември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/95.000|95.000]] || [[Пуцк]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[20 јуни]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/94.000|94.000]] || [[Надја Ножарова]] || [[Корисник:19user99|19user99]] || [[17 април]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/93.000|93.000]] || [[КК Алба Берлин]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[22 февруари]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/92.000|92.000]] || [[Сакураџима]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[26 декември]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/91.000|91.000]] || [[Список на споменици на НОБ во Македонија]] || [[31 октомври]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/90.000|90.000]] || [[Црква „Св. Димитриј“ - Кованец]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[3 јули]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/89.000|89.000]] || [[Ашов]] || [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] || [[27 март]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/88.000|88.000]] || [[ХЕЦ Света Петка]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[19 јануари]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/87.000|87.000]] || [[Динан (Белгија)]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[13 октомври]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/86.000|86.000]] || [[Алшар - допри го сонцето]] || [[Корисник:Македонец|Македонец]] || [[14 јуни]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/85.000|85.000]] || [[Хемиска индустрија Велес]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[11 февруари]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/84.000|84.000]] || [[Иконостас]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[11 ноември]] [[2015]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/83.000|83.000]] || [[Светско првенство во водени спортови 2013]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[13 август]] [[2015]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/82.000|82.000]] || [[Роберт Левандовски]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[23 мај]] [[2015]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/81.000|81.000]] || [[Должина на искачувачкиот јазол]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="2"| [[22 февруари]] [[2015]] |- | [[Вик на Фер]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/80.000|80.000]] || [[Боемство]] || [[Корисник:Bridenh|Bridenh]] || [[16 декември]] [[2014]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/79.000|79.000]] || [[ФК Динамо Киев]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[25 септември]] [[2014]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/78.000|78.000]] || [[Војводство Лауенбург]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[15 август]] [[2014]] |- |rowspan="3" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/77.000|77.000]] || [[Рупишта (општина)]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="3"| [[16 јуни]] [[2014]] |- | [[Плимомер]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] |- | [[Амфихидромна точка]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/76.000|76.000]] || [[Карлос Валдерама]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] ||rowspan="2"| [[6 март]] [[2014]] |- | [[Цугшпице]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/75.000|75.000]] || [[Пер Лагерквист]] || [[Корисник:Darko Grmaskoski|Darko Grmaskoski]] ||rowspan="2"| [[9 јануари]] [[2014]] |- | [[Единична кружница]] || [[Корисник:Lfahlberg|Lfahlberg]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/74.000|74.000]] || [[Германски музеј]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[8 ноември]] [[2013]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/73.000|73.000]] || [[Бела тресиопашка]] || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] ||rowspan="2"| [[31 јули]] [[2013]] |- | [[Ел Греко]] || [[Корисник:Mikrosam Akademija 4|Mikrosam Akademija 4]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/72.000|72.000]] || [[Бел свиркач]] || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] || [[11 мај]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/71.000|71.000]] || [[Арго (филм)]] || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] || [[1 април]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/70.000|70.000]] || [[Никола Младенов]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[28 март]] [[2013]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/69.000|69.000]] || [[Лесен Удар]] || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] ||rowspan="2"| [[22 март]] [[2013]] |- | [[Е3 Харелбеке 2013]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/68.000|68.000]] || [[Дивље јагоде]] || [[Корисник:M4r51n|M4r51n]] || [[2 февруари]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/67.000|67.000]] || [[Габриел Батистута]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[5 декември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/66.000|66.000]] || [[Трка околу Пекинг 2012]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[19 октомври]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/65.000|65.000]] || [[Курдски јазик]] ||rowspan="2"| [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[4 октомври]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/64.000|64.000]] || [[Браќа Карамазови]] || [[28 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/63.000|63.000]] || [[Денга]] || [[Корисник:Peter.C|Peter.C]] || [[17 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/62.000|62.000]] || [[Економско однесување]] || [[Корисник:Kekev|Kekev]] || [[5 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/61.000|61.000]] || [[Општина Самоков]] ||[[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[28 август]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/60.000|60.000]] || [[Жак Мизес]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[19 август]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/59.000|59.000]] || [[Розвел (Ново Мексико)]] || [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[27 јули]] [[2012]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/58.000|58.000]] || [[Анафилакса]] || [[Корисник:Lady Jefferson|Lady Jefferson]] ||rowspan="2"| [[19 јули]] [[2012]] |- | [[Борење на Летните олимписки игри 2012]] ||rowspan="2"| [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/57.000|57.000]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 2012]] || [[15 јули]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/56.000|56.000]] || [[Премиер на Јапонија]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[4 јуни]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/55.000|55.000]] || [[Географија на Маршалските Острови]] ||rowspan="3"| [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[19 март]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/54.000|54.000]] || [[Географија на Боцвана]] || [[30 јануари]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/53.000|53.000]] || [[Грб на Општина Радовиш]] || [[10 декември]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/52.000|52.000]] || [[Дисбург]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[25 октомври]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/51.000|51.000]] || [[Список на национални паркови во Шведска]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[8 октомври]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/50.000|50.000]] || [[Раскол во Внатрешната македонска револуционерна организација]] || [[Корисник:Dalco26|Dalco26]] || [[2 октомври]] [[2011]] |} Во продолжение е направено рангирање на корисници по бројот на создадени јубилејни статии. {| class="wikitable" |- ! Ранг !! Корисник !! Број на статии |- | 1 || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || 14 (84.000, 101.000, 103.000, 109.000, 113.000, 121.000, 130.000, 132.000, 135.000, 137.000, 139.000, 149.000, 151.000, 154.000) |- | 2 || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || 13 (52.000, 66.000, 69.000, 74.000, 76.000, 78.000, 81.000, 85.000, 88.000, 102.000, 104.000, 111.000, 141.000) |- | 2 || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || 13 (91.000, 92.000, 107.000, 108.000, 114.000, 119.000, 120.000, 123.000, 134.000, 143.000, 152.000, 155.000, 157.000) |- | 4 || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || 11 (51.000, 56.000, 77.000, 81.000, 95.000, 102.000, 105.000, 116.000, 117.000, 131.000, 158.000) |- | 5 || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || 9 (122.000, 125.000, 128.000, 136.000, 140.000 х 2, 147.000, 158.000, 159.000) |- | 6 || [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || 7 (53.000, 54.000, 55.000, 59.000, 61.000, 64.000, 65.000) |- | 6 || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || 7 (67.000, 76.000, 79.000, 82.000, 93.000, 126.000, 145.000) |- | 8 || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || 6 (57.000, 58.000, 83.000, 87.000, 124.000, 138.000) |- | 9 || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || 5 (123.000, 142.000, 143.000, 146.000, 158.000) |- | 10 || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || 4 (77.000 х 2, 97.000, 106.000) |- | 11 || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || 3 (60.000, 70.000, 90.000) |- | 11 || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || 3 (100.000, 129.000, 156.000) |- | 13 || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] || 2 (69.000, 71.000) |- | 13 || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] || 2 (72.000, 73.000) |- | 13 || [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] || 2 (141.000, 142.000) |- | 13 || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] || 2 (99.000, 148.000) |- | 17 || [[Корисник:Dalco26|Dalco26]] || 1 (50.000) |- | 17 || [[Корисник:Lady Jefferson|Lady Jefferson]] || 1 (58.000) |- | 17 || [[Корисник:Kekev|Kekev]] || 1 (62.000) |- | 17 || [[Корисник:Peter.C|Peter.C]] || 1 (63.000) |- | 17 || [[Корисник:M4r51n|M4r51n]] || 1 (68.000) |- | 17 || [[Корисник:Mikrosam Akademija 4|Mikrosam Akademija 4]] || 1 (73.000) |- | 17 || [[Корисник:Darko Grmaskoski|Darko Grmaskoski]] || 1 (75.000) |- | 17 || [[Корисник:Lfahlberg|Lfahlberg]] || 1 (75.000) |- | 17 || [[Корисник:Bridenh|Bridenh]] || 1 (80.000) |- | 17 || [[Корисник:Македонец|Македонец]] || 1 (86.000) |- | 17 || [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] || 1 (89.000) |- | 17 || [[Корисник:19user99|19user99]] || 1 (94.000) |- | 17 || [[Корисник:Simona Trajkoska|Simona Trajkoska]] || 1 (96.000) |- | 17 || [[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]] || 1 (98.000) |- | 17 || [[Корисник:ГП|ГП]] || 1 (99.000) |- | 17 || [[Корисник:КатеринаКајевска|КатеринаКајевска]] || 1 (110.000) |- | 17 || [[Корисник:MikasaAckerman10|MikasaAckerman10]] || 1 (112.000) |- | 17 || [[Корисник:Pta345MK|Pta345MK]] || 1 (114.000) |- | 17 || [[Корисник:Darko gavro|Darko gavro]] || 1 (115.000) |- | 17 || [[Корисник:MartinStojc|MartinStojc]] || 1 (118.000) |- | 17 || [[Корисник:Матеј2008г|Матеј2008г]] || 1 (127.000) |- | 17 || [[Корисник:B. Gjuro|B. Gjuro]] || 1 (133.000) |- | 17 || [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] || 1 (144.000) |- | 17 || [[Корисник:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] || 1 (150.000) |- | 17 || [[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] || 1 (153.000) |} [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии| ]] t9op2qk8ehuncoj173rag4gcx4betrl 2 781423 5530440 5496099 2026-03-27T22:47:24Z Dandarmkd 31127 5530440 wikitext text/x-wiki {| {| style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: darkgreen solid 2px" |- | style="text-align: center" | '''Подробности''' |- |{{Корисник Македонец}} |- |{{Корисник Македонец 100%}} |- |{{Корисник моментална старост|ден=15|месец=01|година=1995}} |- |{{Активност на Википедија|year=2011|month=10|day=21}} |} {| class="wikitable" ! colspan=3 width="200"|Собирен преглед на создадените статии |- ! width="130"|Бројност ! width="130"|Датум ! width="400"|Јубилејна статија |- |1. статија |13 ноември 2011 |[[СЕХА лига]] |- |10. статија |7 октомври 2013 |[[Фудбалски куп на Македонија 2012-2013]] |- |20. статија |6 декември 2013 |[[Фудбалски куп на Македонија 2009-2010]] |- |50. статија |9 август 2014 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 1999/2000]] |- |100. статија |30 јуни 2015 |[[ФК Шкупи]] |- |200. статија |9 февруари 2017 |[[КК Неметали Огражден]] |- |500. статија |25 април 2020 |[[Бело знаме (слика)]] |- |1000. статија |23 ноември 2020 |[[Марија Тереза Рафаела Шпанска]] |- |2000. статија |26 декември 2021 |[[Меѓународен фолклорен детски фестивал „Оро без граници“]] |- |3000. статија |11 март 2023 |[[Иванович (украинско презиме)]] |- |4000. статија |29 септември 2025 |[[Општина Кален]] |} {| class="wikitable" ! colspan=4 width="200"|Натпреварувачки успеси на Википедија |- ! width="130"|Натпревар ! width="150"|Датум ! width="150"|Учинок ! width="370"|Место и награда |- |[[Википедија:Уредувачки натпревари/Византија|Византија]] |16 јули-15 август 2015 |30 нови статии и 6 подобрени статии |3. место |- |[[Википедија:Уредувачки натпревари/Ракомет|Ракомет]] |1-31 октомври 2019 |72 нови статии и 24 подобрени статии |3. место |- |rowspan=2|[[Википедија:Уредувачки натпревари/Генетика|Генетика]] |rowspan=2|1-29 февруари 2024 |rowspan=2|99 нови статии |1. место |- |Награда за најдобра статија ([[Историја на евгениката]]) |- |rowspan=2|[[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2024|СИЕ Пролет 2024]] |rowspan=2|1-30 април 2024 |rowspan=2|59 нови статии |2. место |- |Награда за најдобар постоечки корисник (кој немал претходно учествувано на СИЕ Пролет) |- |[[Википедија:Право на домување|Право на домување]] |3-9 јуни 2024 |32 нови статии |3. место |- |[[Википедија:Уредувачки натпревари/Ѕвезди|Ѕвезди]] |23 август-22 септември 2024 |81 нова статија и 7 подобрени статии |2. место |- |[[Википедија:Риби|Риби]] |21-27 ноември 2025 |25 нови статии |3. место |} {| class="wikitable" ! colspan=3 width="200"|[[Википедија:Јубилејни статии|Јубилејни статии]] |- ! width="130"|Број на јубилејна статија ! width="120"|Датум ! width="250"|Јубилејна статија |- |[[Википедија:Јубилејни статии/123.000|123.000]] |1 февруари 2022 |[[Епир (римска провинција)]] |- |[[Википедија:Јубилејни статии/142.000|142.000]] |27 февруари 2024 |[[Мутагенеза]] |- |[[Википедија:Јубилејни статии/143.000|143.000]] |13 април 2024 |[[Барања]] |- |[[Википедија:Јубилејни статии/146.000|146.000]] |30 август 2024 |[[Јаглеродна ѕвезда]] |- |[[Википедија:Јубилејни статии/158.000|158.000]] |15 јануари 2026 |[[Илија Бирчанин]] |} {| class="wikitable" ! colspan=3 width="200"|[[Википедија:Кандидати за избрана статија|Избрани статии]] |- ! width="180"|Статија ! width="130"|Датум на создавање ! width="120"|Датум на одбирање |- |[[Фране Петриќ]] |30 април 2024 |[[Википедија:Кандидати за избрана статија/Фране Петриќ|6 февруари 2025]] |- |[[Гама-изблик]] |10 септември 2024 |[[Википедија:Кандидати за избрана статија/Гама-изблик|1 јуни 2025]] |} [[Категорија:Корисници од Македонија]] algzw7spoihkb87o6ccv82ti5cjplao 0 781538 5530446 5273009 2026-03-27T23:32:10Z ~2026-19316-18 131772 Поправив печатна грешка. 5530446 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Единица | назив = јазол | слика = Airspeed Indicator mk.svg | опис = Авионски брзиномер означен со јазли | стандард = {{ubl|метеорологија|воздухопловство|поморство}} | величина = [[брзина]] | симбол = kn, јаз | единици1 = [[километар на час|км/ч]] | воединици1 = 1,852 | единици2 = [[милја на час|ми/ч]] | воединици2 = 1,15078 | единици3 = [[метар во секунда|м/с]] | воединици3 = 0,514444 | единици4 = [[стапка во секунда|ст/с]] | воединици4 = 1,68781 }} '''Јазол''' (крат. '''kn''' или '''јаз''') — единица за [[брзина]] еднаква на една [[морска милја]] (1,852&nbsp;км) на [[час]]. [[Меѓународна хидрографска организација|Меѓународната хидрографска организација]] (МХО), каде членуваат сите поморски држави, ја претпочита кратенката ''kn'';<ref>{{нмс |url=http://www.nauticalcharts.noaa.gov/mcd/chartno1.htm |title=Графикон бр. 1: Положби, растојанија, насоки, компас |publisher=NOAA и Министерство за трговија на САД |accessdate=2011-11-15 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810061501/http://www.nauticalcharts.noaa.gov/mcd/chartno1.htm |url-status=dead }} {{en}}</ref> но, мошне застапена е и кратенката ''kt'' (множ. ''kts'').<ref>{{нмс | title=Google-ов дигитрон | url=http://www.google.com/search?q=kt | quote=1 kt = 0.514444444 m/s | accessdate=5 април 2009}}</ref><ref>Кратенката ''kt'' се коси со истоветната кратенка за [[тон|килотон]] во [[Меѓународен систем на мерни единици|SI-системот]]</ref>. Јазолот како не е [[Меѓународен систем на мерни единици|SI-единица]], но е прифатен за употреба со единиците на SI.<ref name="nonSi">{{нмс | title = Единици вон SI прифатени за употреба со единиците на SI, и единици на основа на фундаментални константи | work = Брошура на SI (VIII изд.) | publisher = [[Меѓународно биро за тегови и мерки]] | url = http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table8.html | quote = Јазолот се дефинира како една морска милја на час.}} {{en}}</ref> Оваа единица наоѓа поширока примена во светот во области како [[метеорологија]]та, [[морепловство]]то и [[воздухопловство]]то. На пример, бродот кој патува со 1 јазол долж некој [[меридијан]] поминува 1 [[лачна минута|минута]] [[географска должина]] за еден час. Единицата е наречена по [[јазол|јазлите]] на јажето на чиј крај е приврзан исечок од талпа наречен „[[лог (инструмент)|лог]]“.<ref>[http://rechnik.on.net.mk/#/recnik/mk-leksikon/лог „лог“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131217061800/http://rechnik.on.net.mk/#/recnik/mk-leksikon/лог |date=2013-12-17 }} - Лексикон на македонскиот јазик, он.нет</ref> == Дефиниции == ;1 меѓународен јазол = :1&nbsp;[[морска милја]] на [[час]] (по дефиниција), :1,852&nbsp;[[километар на час|километри на час]] (точно),<ref name="nonSi" /> :0,51<span style="text-decoration: overline;">4</span> [[метри во секунда]], :1,151 [[милји на час]] (приближно). Брзината на пловилата во однос на [[флуид]]ите во кои се движат (бродови и воздухоплови) се изразува во јазли. Ова важи и за брзината на тековите по кои се плови (брзината на приливните струи, речните струи и [[ветер]]от). {{Единици за брзина-споредба}} == Потекло == [[Податотека:Speyer Handlog.jpg|мини|десно|300п|Традиционален лог за мерење на брзина во јазли]] Сè до средината на XIX век, брзината на бродовите се мерела со [[лог (инструмент)|лог]]. Оваа направа се состоела од исечок од талпа врзана за макара. Исечокот бил потежок од едната страна за да може да плута исправен и да биде неподвижен во однос на водата. Талпата се фрла во вода додека се движи бродот, и така макарата се почнува да се одмотува. Јажето имало по еден јазол на секои 47&nbsp;[[стапка (должина)|стапки]] и 3&nbsp;[[инч]]и (14,4018&nbsp;м). Еден морнар ги броел јазлите, додека друг броел 30 секунди со [[песочен часовник]] (денес 28 секунди). Така, брзината се утврдувала според тоа колку јазли изминале за тој временски период<ref>Oxford Companion to Ships and the Sea, стр. 454.</ref> Бројот на јазли потоа му се соопштувал на кормиларот. Мерејќи на овој начин, еден јазол е еднаков на 1,85166&nbsp;км/ч (20,25&nbsp;ин/с), што се разликува од денешната дефиниција за помалку од 0,02%. == Поврзано == * [[Бофорова скала]] * [[Кабел (единица)]] * [[Метар во секунда]] * [[Морска милја]] * [[Величински редови (брзина)]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Kemp, Peter (editor). ''The Oxford Companion to Ships and the Sea''. Oxford university Press, 1976. ISBN 0-19-282084-2 [[Категорија:Навигација]] [[Категорија:Единици за брзина]] [[Категорија:Воден сообраќај]] s0ix310hvarr07oc1yaknc5jpq29s1o 0 1049264 5530480 5457839 2026-03-28T07:00:48Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Печатна грешка, replaced: еѓитоа → еѓутоа 5530480 wikitext text/x-wiki [[File:Galaxy Nexus smartphone.jpg|thumb|180px|Телефоните од видот на [[Galaxy Nexus]], дел од [[Google Nexus]] серијата, се со фабрички овозможено рут пристап<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Kralevich |first=Nick |url=http://android-developers.blogspot.com/2010/12/its-not-rooting-its-openness.html |title=Android Developers Blog: It's not "rooting", it's openness |publisher=Android-developers.blogspot.com |date=2010-12-20 |accessdate=2011-11-27}}</ref>]] '''Насочување на Андроид''' е процес со кој се овозможува на корисниците на [[паметни телефони]], [[таблет компјутери|таблети]] и други уреди кои го користат [[Android (оперативен систем)|Андроид]] оперативниот систем за мобилни уреди да ги користат [[Privilege escalation|привилегираните команди]] (т.е. да имаат "[[Superuser|root пристап]]") во рамките на подсистемите на Андроид. Насочувањето често се прави со цел да се надминат ограничувањата кои безжичните и мобилните оператори како и производителите на овие уреди ги поставуваат на уредите. После насочувањето се добива можност за измена или замена на системските апликации и нагодувања, извршување на специјализирани [[Апликациски софтвер|апија]] кои бараат администраторско ниво на привилегии, или за извршување на други операции кои на друг начин се недостапни за нормален корисник на Андроид. Насочувањето е аналогно на [[iOS jailbreaking|jailbreaking]] на уредите кои работат на [[iOS]] оперативниот систем на Apple. Кај Андроид уредите, насочувањето исто така може да овозможи комплетно бришење и замена на почетно инсталираниот оперативен систем, најчесто со последната верзија на тековно инсталираниот. Бидејќи Андроид е деривација на [[Linux]], насочувањето на Андроид уредите е слично како и овозможувањето до администраторските привилегии на [[Linux]] или било кој друг [[Unix-like]] оперативен систем, како што се [[FreeBSD]] или [[OS X]]. == Опис == Насочувањето овозможува сите инсталирани апликации од страна на корисникот на уредот да може да извршуваат привилегирани команди кои вообичаено не се достапни на уредите во нивнато продажно издание. Насочувањето е потребно за некои напредни и потенцијално опасни операции, вклучувајќи и измена и бришење на системски податотеки, бришење на апликации инсталирани од страна на мобилните оператори или самиот производител, пристап на најниско ниво до хардверските ресурси на уредот (ребутирање, контрола на статусните светла, или рекалибрација на влезните посредници.) Типична рутинг инсталација исто така ја инсталира и суперусер апликацијата, која ги надгледува апликациите на кои им се овозможени суперусер права. Секундарна операција, отклучување на [[bootloader]] верификација на уредот, е потребна за да го избрише или замени инсталираниот [[оперативен систем]]. За разлика од [[iOS jailbreaking]], насочување не е потребно за извршување на апликации дистрибуирани надвор од Google Play продавницата, таканаречено "[[sideloading]]". Андроид оперативниот систем го поддржува ова својство на два начина: со опцијата "Unknown sources" во менито за нагодување и со [[Android Debug Bridge]]. Меѓутоа некои телеком оператори, како [[AT&T Mobility|AT&T]], го забрануваат инсталирањето на апликации кои не се во Складиштето на апликации определни од нивна страна.,<ref name="AT&T Android FAQs">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wireless.att.com/cell-phone-service/cell-phone-sales/promotion/androidComingSoon.jsp?status=success&_requestid=281920 |title=The Official AT&T FAQs |publisher=Wireless.att.com |date= |accessdate=2011-12-18 |archive-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001090745/http://www.wireless.att.com/cell-phone-service/cell-phone-sales/promotion/androidComingSoon.jsp?status=success&_requestid=281920 |url-status=dead }}</ref> меѓутоа за некои уреди (во кои спаѓа [[Samsung Infuse 4G]]) не важат овие правила,<ref name="Mobileburn Blog">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mobileburn.com/news.jsp?Id=14654 |publisher=MobileBurn |title=Samsung INFUSE 4G capable of side-loading apps, accessing Amazon Appstore |date=7-05-2011 |accessdate=18-12-2011}}</ref> па и AT&T скоро го тргна ова ограничување на некои свои постари уреди.<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Mike Luttrell |url=http://www.tgdaily.com/mobility-brief/56057-att-customers-can-finally-use-amazons-appstore |title=AT&T customers can finally use Amazon's Appstore |publisher=TG Daily |date=2011-05-19 |accessdate=2012-07-27 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029232954/http://www.tgdaily.com/mobility-brief/56057-att-customers-can-finally-use-amazons-appstore |url-status=dead }}</ref> 2012 година Амазоновиот [[Kindle Fire]] фабрички беше подесен за Амазоновото складиште на апликации (Amazon Appstore) а не за [[Google Play]], но како и многу други Андроид уреди, Kindle Fire овозможува симнување на апликации од непознати извори,<ref>{{Наведена мрежна страница |author= Austin Krause |url=http://www.groovypost.com/howto/enable-sideloading-kindle-fire-android-tablet/ |title=How to Enable Sideloading on the Kindle Fire |publisher=groovyPost |date=2011-12-08 |accessdate=2012-07-27}}</ref> а апликацијата "easy installer" од складиштето на Амазон го прави ова навистина доста лесно. Пристапот од некои алтернативни апликации може да бата насочување но насочувањето не секогаш е неопходно. Немањето на рут привилегии го заштитува корисникот од оштетување на витални програми/апликации на телефонот, рут корисникот има пристап до разни нагодувања и до софтверот кој е неопходен за извршување на некои системски операции, така што е можно да се оштети уредот; т.е. да се направи уредот некорисен и практично непоправлив, преку оштетување на некоја погрешна податитека.<ref name="Droid Lessons">{{Наведена мрежна страница |url=http://droidlessons.com/what-is-rooting-on-android-the-advantages-and-disadvantages/ |title=Disadvantages of Rooting |publisher=DroidLessons |date=2011-02-15 |accessdate=18-12-2011 |archive-date=2011-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223065253/http://droidlessons.com/what-is-rooting-on-android-the-advantages-and-disadvantages/ |url-status=dead }}</ref> == Процес на насочување == Процесот на рутрање прилично се разликува во зависност од тоа кај кој уред се изведува, но секогаш вклучува [[Exploit (компјутерска безбедност)|искористување]] на безбедносните слабости на софтверот вграден од страна на производителот ([[firmware]]). Потоа следи копирање на [[su (Unix)|su]] податотеката на локација на патот ([[PATH (variable)|PATH]]) на тековниот процес (т.е. <code>/system/xbin/su</code>) и доделување на извршни привилегии со наредбата [[chmod]]. Надгледувачка апликација како SuperUser или SuperSU може да ги контролира привилегиите на барањата за запис во дневниците (log) од страна на други апликации. Постојат многу напатствија, прирачници и туторијали, како и софтвер кој го автоматизира целиот процес за постоечките Андроид уреди со што го прават процесот на насочување брз и лесен. Пример, кусо време откако беше пуштен во продажба [[T-Mobile G1]], брзо беше откриено дека сè што ќе се напише на тастатурата било толкувано како команда во привилегиран (рут) мод. Се разбира Google набрзо издаде закрпа и го исправи овој баг, но копија од старата верзија на кодот се појави во јавноста, со што им се даде можност на корисниците да направат симнување на пониска верзија за да може да ги користат рут привилегиите. [[Google Nexus|Google-брендираните]] Андроид уреди, [[Nexus One]], [[Nexus S]] и [[Galaxy Nexus]], може да бидат отклучени на ниво на boot-loader едноставно ако се поврзи уредот со компјутер додека се наоѓа во boot-loader мод и се стартура [[Fastboot]] програмата со командата "fastboot oem unlock".<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://source.android.com/source/building-devices.html |title=Building for devices |publisher=source.android.com |access-date=1-11-2011 |archive-date=2012-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107123505/http://source.android.com/source/building-devices.html |url-status=dead }}</ref> Откако ќе се прифати предупредувањето, ќе биде отклучен boot-loader така што новиот системски код може да биде директно запишан во флеш меморијата без потреба било што да се хакира. Во скоро време, [[Motorola]], [[LG Electronics]] и [[HTC Corporation]] имаат додадено некои безбедносни својства на нивните уреди на хардверско ниво со цел да го спречат продадените Андроид уреди да бидат рутирани. Така, [[Motorola Droid X]] има безбеден boot-loader кој го поставува телефонот во "recovery mode" ако се направи обид неверификуван фабрички код да биде вчитан во уредот. [[Samsung Galaxy S II]] ќе прикаже индикатор - жолт триаголник, ако фабричкиот код на уредот бил изменет. == Реакција на индустријата == Сè до скоро, производителте на таблети и паметни телефони и мобилните оператори не беа позитивно настроени кон развојот на firmware од трети страни. Производителите ја искажуваа својата загриженост за несоодветното функционирање на уредите кои користат неофицијален софтвер<ref name=htcdev>{{Наведена мрежна страница |title=Unlock Bootloader |url=http://htcdev.com/bootloader/ |accessdate=2011-10-30 |archive-date=2011-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101152226/http://www.htcdev.com/bootloader |url-status=dead }}</ref> и поврзаните трошоци за поддршка. Уште повеќе, производителите на firmware, како [[CyanogenMod]] понекогаш нудат својства за кои операторите може да наплатуваат како за дополни/премиум услуги (пример, [[tethering]]). Како резултат на тоа, техничките пречки како заклучување на [[bootloader]]-ите и ограничениот пристап до рут пермисиите беа воведени во повеќето уреди. Така кон крајот на 2011 година, [[Barnes and Noble]] и [[Amazon.com|Amazon.com, Inc.]] започнаа да го користат автоматското, [[Over-the-air programming|over-the-air]] надградување на firmware-от, кај 1 април 1 на [[Nook Tablet]]-те и 6 февруари 1 на [[Amazon Kindle Fire|Kindle Fire]], беа избришани можностите за добивање на рут пристап до уредите. Nook Tablet-от 1 април 1 исто така ја има избришано и можноста корисниците да [[sideloading|преземаат апликации]] од други продавници/складишта различни од официјалната Barnes and Noble продавница/складиште за апликации (без [[modding]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.itworld.com/mobile-wireless/234809/kindle-fire-and-nook-tablet-both-get-upgraded-reduced-functionality|website=ITWorld.com|work=IT World|author=Smith, Peter|date=December 21, 2011|accessdate=January 10, 2012|title=Kindle Fire and Nook Tablet both get 'upgraded' with reduced functionality|archive-date=2012-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108015721/http://www.itworld.com/mobile-wireless/234809/kindle-fire-and-nook-tablet-both-get-upgraded-reduced-functionality|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pcper.com/category/tags/update|website=PCPerspective.com|work=PC Perspective|author=Verry, tim|date=December 21, 2011|accessdate=January 10, 2012|title=Kindle Fire and Nook Tablet Receive Root Access Killing Software Updates}}</ref> Но, како што софтверот развиен од заедницата станува се попопуларен,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zdnet.com/blog/perlow/cyanogenmod-cm7-teach-your-old-droid-new-tricks/15574 |title=CyanogenMod CM7: Teach your old Droid New Tricks |author=Jason Perlow |publisher=ZDNet |date=2011-01-18 |accessdate=2012-01-04}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://androidandme.com/2011/08/devices/popular-android-aftermarket-firmware-miui-gets-its-own-superphone/ |title=MIUI firmware is "popular" |publisher=AndroidAndMe |date=2011-08-16 |accessdate=2012-01-04}}</ref> и имајќи ја предвид позицијата на Copyright Office and Librarian of Congress (US), која [[де факто]] дозволува "jailbreaking" на мобилните уреди,<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Sadun |first=Erica |url=http://www.tuaw.com/2010/07/26/library-of-congress-rules-in-favor-of-jailbreaking/ |title=LoC rules in favor of jailbreaking |publisher=Tuaw.com |date=2010-07-26 |accessdate=2012-01-04 |archive-date=2012-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030023251/http://www.tuaw.com/2010/07/26/library-of-congress-rules-in-favor-of-jailbreaking/ |url-status=dead }}</ref> производителите и операторите ги омекнаа своите позиции, а некои од нив меѓу кои [[HTC]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://htcdev.com/bootloader |title=HTC's bootloader unlock page |publisher=Htcdev.com |date= |accessdate=2012-01-04 |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019020546/http://htcdev.com/bootloader |url-status=dead }}</ref> [[Samsung]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://itmag.org/android-operating-system-news/175-cyanogenmod-supported-by-samsung-gives-away-galaxy-s2-to-devs.html |title=CyanogenMod supported by Samsung |publisher=http://itmag.org |date= |accessdate=2012-01-16 |archive-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912092349/http://itmag.org/android-operating-system-news/175-cyanogenmod-supported-by-samsung-gives-away-galaxy-s2-to-devs.html |url-status=dead }}</ref> [[Motorola]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://techcrunch.com/2011/10/24/motorola-offers-unlocked-bootloader-tool-for-droid-razr-verizon-removes-it/ |title=Motorola Offers Unlocked Bootloader Tool |publisher=Techcrunch.com |date=2011-10-24 |accessdate=2012-01-04}}</ref> и [[Sony Ericsson]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://developer.sonyericsson.com/wp/2011/09/28/sony-ericsson-supports-independent-developers/ |title=Sony Ericsson supports independent developers |publisher=Developer.sonyericsson.com |date= |accessdate=2012-01-04 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212160322/http://developer.sonyericsson.com/wp/2011/09/28/sony-ericsson-supports-independent-developers/ |url-status=dead }}</ref> дури и активно обезбедуваат поддршка и го поддржуваат развојот. == Правни норми == === САД === На 26 јули 2010, американското копирајт биро (Copyright office) објави дека е легално<ref name="U.S. Copyright Office">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.copyright.gov/1201/ |title=Rule making on Exemptions from Prohibition on Circumvention of Technological Measures that Control Access to Copyrighted Works |publisher=U.S. Copyright Office |access-date=4-10-2011}}</ref> да се рутираат уредите и да се употребуваат неавторизирани апликации од трети страни, како и можноста за [[SIM lock|отклучување на мобилните телефони]] заради нивно користење во мрежите на различни мобилни оператори. == Поврзано == * [[Андроид (оперативен систем)]] * [[Android Dev Phone]] * [[CyanogenMod]] * [[Fastboot]] * [[Google Nexus]] * [[RootzWiki]] * [[SIM lock]] * [[Superuser]] * [[Ubuntu for Android]] == Наводи == {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.androidcentral.com/root Instructions] * [http://lifehacker.com/5789397/the-always-up+to+date-guide-to-rooting-any-android-phone "The Always Up-To-Date Guide to Rooting Any Android Phone" - LifeHacker.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140226053654/http://lifehacker.com/5789397/the-always-up+to+date-guide-to-rooting-any-android-phone |date=2014-02-26 }} * [http://htcdev.com/bootloader/ Official HTC information to unlock the bootloader] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111101152226/http://www.htcdev.com/bootloader |date=2011-11-01 }} * [http://www.androidpolice.com/2010/04/15/rooting-explained-top-5-benefits-of-rooting-your-android-phone/ Rooting Explained + Top 5 Benefits Of Rooting Your Android Phone - androidpolice.com] *[http://androidsocialmedia.com/developments/android-g1-root-access-why-how Android – G1 – Root Access Why & How (Android Social Media)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120724042705/http://www.androidsocialmedia.com/developments/android-g1-root-access-why-how |date=2012-07-24 }} * [http://www.readwriteweb.com/archives/how_to_hack_your_android_phone.php How to Hack Your Android Phone (and Why You Should Bother) - ''Read Write Web''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120718032035/http://www.readwriteweb.com/archives/how_to_hack_your_android_phone.php |date=2012-07-18 }} * [http://android-dls.com/wiki/index.php?title=Why_Root Why Root - ''android-dls.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121024234031/http://android-dls.com/wiki/index.php?title=Why_Root |date=2012-10-24 }} * [http://lifehacker.com/5342237/five-great-reasons-to-root-your-android-phone ''Five Great Reasons to Root Your Android Phone'' - LifeHacker.com] {{Android}} {{Mobile operating systems}} {{Mobile phones}} {{Linux devices}} {{Linux}} {{DEFAULTSORT:Rooting (Android OS)}} [[Категорија:Андроид (оперативен систем)]] [[Категорија:Хардверски ограничувања]] {{Tech-stub}} ds59xujcecqee0nvvdoaof6e7ubg6xu 0 1078008 5530371 5207291 2026-03-27T19:25:24Z Bjankuloski06 332 /* Македонски денар */ Исправен поим, replaced: денариус → денариј 5530371 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Coin of Amyntas III-161113.jpg|мини|десно|250п|Сребрен [[статер]] на кралот [[Аминта III]]]] [[Податотека:Coins of Philip III Arrhidaeus. 323-317 BC.jpg|мини|десно|250п|Монета на кралот [[Филип III Аридеј]], 323-17 п.н.е.]] '''Историја на парите во Македонија''' е преглед на мошне долг временски период на постоењето на [[пари]]те како платежно средство, од монетоковањата на македонските родовски заедници векови пред нашата ера, па сè до денешниот [[македонски денар]] како валута на [[Република Македонија]]. ==Монетите на македонските заедници== Почетокот на монетоковањето на територијата на [[Македонија]] датира од крајот на VI п.н.е, кога [[Пајонци|пајонските]] заедници почнале да ги издават своите сребрени [[монети]] само еден век подоцна од појавата на [[монети]]те во светот. Во текот на VI век п.н.е. меѓу заедниците кои ја населувале оваа територија се издигале владетели коишто, по примерот на [[Мала Азија|малоазиските]] владетели, почнале да издаваат свои [[пари]], [[Сребро|сребрени]] парчиња со стандардизирана тежина на кои биле втиснати претстави карактеристични за нивната заедница. Во почетокот, парите биле користени за купување мир, т.е за плаќање [[данок]] на [[Персијци]]те и за [[трговија]].<ref name="nbrm.mk">http://www.nbrm.mk/WBStorage/Files/Trezor_Trezor_Makedonija_parite_i_istorijata.pdf</ref> На крајот од VI век и во текот на V век п.н.е. племињата кои ги населувале регионите на [[Пајонија]], Македонија и [[Тракија]] влегле во своевиден [[монетарен сојуз]], па нивните пари биле ковани со ист тежински стандард, имале исти номинали и [[иконографија]] која е блиска, но сепак со белег на посебност, а била поврзана со нивната [[религија]] и со секојдневниот живот. [[Пари]]те што биле ковани пред 480 г. п.н.е. содржат претстави само на аверсната(предната) страна, додека на реверсот(задната страна) е втиснат инкузен [[квадрат]], отпечаток што настанал во самиот процес на нивната изработка. Поголемите номинали најчесто содржат композиции на [[човек]] и [[говедо]]. Кај деронските и лајајските примероци е прикажано некое локално божество или можеби самиот владетел во кола влечена од говедо. [[Сонце]]то, шлемот или растителниот мотив коишто често се дел од аверсната композиција можно е да претставуваат своевидни ковнички знаци. Македонските племенски заедници биле во тесна врска со пајонските, па некогаш и тешко се разграничуваат едни со други. Меѓу обединувачките претстави кои се јавуваат на монетите е [[сонцето]], кое подоцна ќе прерасне во препознатлив симбол на македонската кралска куќа на Аргеадите.<ref name="nbrm.mk"/> ==Монетите на пајонските владетели== Во [[НБРМ]] се чуваат 180 монети кои биле ковани од пајонските владетели, меѓу кои има исклучително ретки и уникатни примероци. Еден таков примерок е диаболот на пајонскиот владетел Тевтај, за кој нема потврда во пишаните извори и единствено оваа монета го потврдува неговото постоење. Покрај Тевтај, уште пет владетели се посведочени единствено преку [[монети]] определени како пајонски кнежевства и паралелно со познатата пајонска кралска династија која е потврдена во историските извори. [[File:Тевтај-.jpg|thumb|Монета на Тевтај-|right]] [[File:Ликеј.jpg|thumb|Монети на Ликеј|left]] Ликеј (с.359/6 – с.340/35 г. пр.н.е) е првиот пајонски владетел кој ковал свои [[пари]], тетрадрахми, драхми и тетроболи. Мотивите на неговите пари асоцираат на поврзаност со македонската кралска куќа ([[Зевс]], борбата на [[Херакле]] со немејскиот [[лав]]), а аверсната претстава на [[Аполон]], дел од неговите тетрадрахми ги поврзува со ковниците во Олинт Дамастиј. Во времето на следниот пајонски крал [[Патрај]] (340/35-315 г.пр.н.е) продолжило ковањето на истите номиналии, тетрадрахми, драхми и тетраболи според пајонскиот тежински стандард. Аверсниот тип со претстава на [[Аполон]] на аверсната страна на тетрахмите исто така бил задржан од претходниот владетел. На неговите тетрадрахми се познати два типа на реверсни претстави, едната е со глава на [[коњ]], а на другата има претстава на коњаник кој прободува паднат непријател. Особено е интересна аверсната претстава на неговите драхми и тетраболи каде што е претставен млад маж со тенија на главата, за кој се смета дека е портрет на самиот владетел. ==Монети на македонските владетели== Историјата на македонското кралско ковништво започнува со Александар I Филхелен (498-454 г.пр.н.е). Имено, по повлекувањето на [[Персијци]]те, околу 480 г. п.н.е. започнало политичкото анектирање на областите Крестонија, Бизалтија и Мигдонија кон Македонија. Во регионот што го населувале Бизалтите се наоѓала планината Дисорон позната по своите богати рудници од кои, според [[Херодот]], [[Александар I]] добивал по еден [[талант]] сребро дневно(околу 26 кг). Пред 480 г. п.н.е., заедницата на Бизалтите издавала свои [[монети]] чии претстави останале исти со нивното влегување во Македонското Кралство,[[File:Македонска тетрадрахма.jpg|thumb|Македонска тетрадрахма]] така што практично овие монети, на чија реверсна страна било додадено името на Александар, претставувале негови први парични изданија. Покрај поголемите номинали, во периодот помеѓу 476/75 и 460 г.пр.н.е [[Александар]] емитувал октооболи и тетроболи, обележани со буквите А и Н. Овој македонски паричен систем бил заснован врз [[Феникија|феникискиот]] тежински стандард, односно бил негова редуцирана варијанта. За време на своето владеење [[Пердика II]] водел мудра и флексибилна [[политика]] и склучувал сојузи во зависност од политичката ситуација, со што успеал да го зачува територијалниот интегритет на неговото кралство. Ковал само сребрени монети со помали номинални вредности – тешки и лесни тетраболи, диоболи и оболи можеби заради недостатокот од сребро со кој се соочувал, но и заради потребата од поголема монетаризација на неговата [[економија]]. Неговите тетроболи и диоболи имаат иста [[Икона|иконографија]] како монетите на неговиот татко, но на оболите на Пердика II за првпат бил претставен [[Херакле]], [[мит]]скиот предок на Македонците. Наследникот на [[Пердика II]], кралот Архелај (413-399 г.пр.н.е) ја претворил [[Македонија]] во значајна економска сила во поширокиот регион. Во [[историја]]та е запаметен како голем градител и реформатор кој, меѓу другото ја преселил македонската престолнина од [[Ајга]] во [[Пела]] и организирал македонски [[олимписки игри]] во [[Дион]], бидејќи на [[варвари]]те им било забрането учество на [[Хеленистички период|хеленските]] олимписки игри. Во однос на неговата м[[онетарна политика]], [[Архелај]] останал забележан заради реформата со која бил променет дотогашниот тежински стандард, односно за основа на паричниот систем бил прифатен т.н. лидиско персиски стандард, но со локални одлики. Покрај тоа, повторно биле воведени големи номинали во сребро коишто требало да ги задоволат потребите на надворешната трговија. За потребите на локалниот [[пазар]] биле ковани поситни сребрени номинали, како и [[Бронза|бронзени]] пари коишто за првпат биле воведени во употреба во 400 г. п.н.е. Се чини дека иконографијата на парите ја отсликува потребата на Архелај да го истакне своето аргеадско потекло.[[File:Статер.jpg|thumb|Статер]] Очигледноста на оваа намера е забележлива преку изразеното присуство на претставата на Херакле, како и претставата на [[волк]]от што требало да алудира на легендата за основањето на градот Арг. Во времето на [[Филип II Македонски]], Македонија станала најмоќна [[држава]]. По неговото доаѓање на власт започнало ковањето на Филиповите сребрени пари во [[Пела]]. Со монетарната реформа којашто била спроведена во 345 г.п.н.е. Филип II првпат во монетарната историја на Македонија вовел [[Злато|златна]] номинала. Златниот [[статер]] бил кован во истите ковници во кои биле произведувани сребрените пари, а заради флексибилност на монетарниот систем биле издавани и неговите фракции: ½, ¼, 1/8 и 1/12 од статерот. За статерите бил користен атичкиот тежински стандард, додека за тертадрахмите локалниот македонски тежински стандард. Паричниот систем на Филип II бил триметален, па покрај статерите и тетрадрахмите во Пела и [[Амфилон]] веројатно биле ковани и неговите [[Бронза|бронзени]] пари. Сите тие продолжиле да бидат ковани во негово име долго време по неговата смрт. По смртта на Филип II, на престолот дошол неговиот син [[Александар III Македонски]] еден од најголемите и најхаризматичните војсководители во [[историја]]та на човештвото. Во текот на своето владеење успеал да ја прошири територијата на Македонија од [[Египет]] до [[Индија]] и на тој огромен простор во циркулација биле неговите [[Злато|златни]], [[Сребро|сребрени]] и бронзени пари кои се ковале во триесетина ковници низ целата империја. Моќта на [[Александар Македонски]], како и високата чистота на [[метал]]от од кој биле ковани неговите пари условиле овие [[Монета|монети]] да станат општоприфатено меѓународно платежно средство. Паричниот систем на [[Македонската Империја]] во овој период се засновал врз атичкиот систем. Златни деноминации биле дистатер, статер, ½, ¼ и 1/8 статер, а сребрени биле декадрахми, тетрадрахми, дидрахми, [[драхма|драхми]], половина драхма, диобол, обол и половина обол а било интензивирано и ковањето бронзени монети. На аверсната страна на неговите тетрадрахми е претставен [[Херакле]], а на реверсот врховниот бог, за кој е прифатено дека го претставува Зевс.<ref name="nbrm.mk"/> ==Римски монети== По поразот на Македонците во 168 година пр.н.е, [[држава]]та била ставена под [[Римско Царство|римски]] протекторат и поделена на четири области. Рудниците од кои се добивала златна и сребрена руда биле затворени и со таа мерка монетоковањето било значително редуцирано. Монетите кои биле емитувани во име на градовите претставуваат вообичаен тип на римското провинциско монетоковање. Тие најчесто биле ковани во бронза и се употребувале локално па на територијата на Македонија меѓу I и [[III век]] во циркулација биле монетите на градовите од провинцијата Македонија, Амфипол, [[Бероја]], [[Едеса]], [[Тесалоника]], муникипиумот [[Стоби]], колониите Касандреја, Дион, [[Пела]] и [[Филипини]]. Меѓу мноштвото градови кои во римскиот империјален период добиле дозвола да издаваат пари на територијата на Македонија денес се наоѓа единствено Стоби. Во римскиот период, Стоби бил најголем град во провинцијата Македонија Салутарис и во него постоела римска заедница за чие значење зборува и добивањето муникипијален статус во 69 г. Овој статус му овозможил на градот ковање сопствени бронзени [[монети]] коешто започнало на крајот на I век и траело до 217 г. ==Римски денари== [[File:Лесен тетробол.jpg|thumb|Лесен тетробол|left]] Со паѓањето на Македонија под власт на [[Римјани]]те покрај провинциските монети во првата половина на I век п.н.е. во циркулацијата на територијата на [[Република Македонија]] влегол и римскиот [[денар]]. Денарот е сребрена монета која [[Римска Република|Римската Република]] била воведена во оптек околу 211 г. п.н.е. Името потекнува од лат. Deni (по десет), што ја означувало неговата првобитна вредност од 10 аса, која на дел од денарите е означена со ознака Х. Според оваа номинала е именувана и денешната македонска валута. Во републиканскиот период, монетите биле ковани во името на монетарните магистрати. На аверсот најчесто е претставена Рома, а на реверсот сцени од римската митологија, [[историја]] како и прикази на значајни политички и воени настани. Една од најтемелните монетарни реформи во историјата била спроведена од страна на [[Диоклетијан]]. Со реформата била коригирана тежината на ауреусот, а биле воведени сребрен аргентеј и фолис или нумус, бронзена [[монета]] со сребрена навлака. Во [[301]] година бил донесен Едикт за цените со кој се утврдувале максималните цени на определени стоки, а непридржувањето до него повлекувало ригорозни санкции. Во [[309]] година [[Константин I]] повторно спровел монетарна реформа со која било воведена нова златна номинала – солид и неговата фракција семис. Околу [[324]] година биле воведени и две нови сребрени парични единици, милиаренс и силикава.<ref name="nbrm.mk"/> ==Византиски монети== [[File:Акант.jpg|мини|десно|Акант]] Почетокот на [[Византија|византиската]] [[нумизматика]] најчесто се поврзува со монетарната реформа на [[Анастасиј I]] со која биле воведени нови [[бакар]]ни [[пари]] додека златното ковање останало непроменето, па во оптек биле златните солиди, семиси и тремизи. Покрај драстичното зголемување на тежината во однос на доцноримските монети, новите бакарни пари добиле и ознака за вредност според хеленскиот бројчен систем која била забележана на нивната реверсна страна. Со М (40 нумии) бил обележуван фолисот, со К (20 нумии) полуфолисот и со I (10 нумии) деканумијата. Со реформата од [[512]] година двојно била зголемена тежината на бакарните монети а била додадена и нова номинала, 5 нумии обележана со Е. Парите биле ковани во четири ковници: [[Цариград]], Тесалоника, [[Антиохија]] и [[Никомедија]]. Од [[VIII век]] до почетокот на [[ХI век]] монетоковањето било поедноставно со елиминирање на сите фракции и се состоело од три номиналии ковани во три [[метали]]. Во втората половина на ХI век циркулацијата на пари на територијата на Македонија била зголемена, а една од причините била фискалната реформа во [[1042]] година со која [[данок]]от во натура бил заменет со данок на пари. Покрај тоа, зголемената монетаризација може да се објасни и со распаѓањето на [[Самуил]]овата држава и потпаѓањето на македонската територија под византиска контрола како и со инфлациските процеси кои во овој период зеле замав.<ref name="nbrm.mk"/> ==Венецијански грошеви и српски динари== Венецијанскиот [[грош]] кој бил воведен во времето на дуждот [[Енрико Дандоло]] со својата стабилна тежина од 2,17 грама и непроменливата чистота на среброто од 98,5 % станал доминантно платежно средство во трговијата. Карванската [[трговија]] која се одвивала помеѓу [[Венеција]] и внатрешноста на [[Балкански Полуостров|Балканот]] била главна причина за циркулација на венецијанските грошеви на територијата на [[Македонија]], паралелно со византискиот монетарен систем. Нивното присуство започнало набрзо по воведувањето и со различен интензитет продолжило сè до потпаѓањето на овие области под [[Османлиско Царство|османлиска]] власт. Во втората половина од [[ХIII век]], паралелно со венецијанските грошеви, во Македонија циркулирале [[динар]]ите на српските владетели. [[Српска средновековна држава|Српската средновековна држава]] почнала да емитува свои пари во времето на [[крал Радослав|кралот Радослав]], но дури по освојувањето на северниот дел од [[Македонија]] од страна на [[Крал Милутин|Милутин]], во [[1282]] година, тие станале доминантна парична единица на овие простори. Српските динари во почетокот ги имитирале венецијанските грошеви, а од првата половина на [[ХIV век]], динарите добиле чисто византиска иконографија. Покрај овие промени, и инскрипциите од [[Латински јазик|латински]] се смениле во [[Кирилица|кирилски]]. Во [[Скопје]] бил донесен [[Душанов законик|Душановиот законик]] и со овој законик било регулирано и правото на издавање на пари со што на златарите им се забранувало да коваат пари на други места, освен во градовите во кои се наоѓа царската ковница. ,,Ако се пронајде златар во градот кој кова пари тајно, златарот да се изгори, а градот да плати глоба. ==Монетите на самостојните владетели во Македонија== По распаѓањето на српската средновековна држава, на територијата на [[Македонија]] биле формирани неколку кралства и благороднички поседи чии владетели ковале свои [[пари]]. Познато е дека една од ковниците на кралот [[Волкашин]] се наоѓала во [[Призрен]], но сигурно дека ковањето било организирано и во Македонија. Со исклучок на најраниот совладетелски тип на Волкашин, аверсот на преостанатите негови динари како и монетите на другите владетели во Македонија содржи четириреден натпис, додека на реверсот е претставен [[Исус Христос]]. ==Отомански монети== До крајот на [[XIX век]] врз територијата на Македонија била воспоставена отоманската власт а со тоа влегле во циркулација парите на отоманскиот монетарен систем. Низ целата територија биле отворени повеќе ковници кои требало да ги задоволат нејзините економски и фискални потреби. Во тоа време, на пазарот циркулирале златните алтани, сребрени акчи и [[бакар]]ни мангири. ==Македонски денар== [[Монетарно осамостојување на Македонија|Монетарното осамостојување]] е процес на прецизирање на државниот [[суверенитет]] во областа на монетарните финансии, тука вклучувајќи и создавање на национална валута. Тоа се вршело во најголема тајност веднаш по прогласувањето на независноста и донесувањето на [[Устав]]от. Прогласувањето се случило на [[26 април]] [[1992]] година, кога првиот премиер на нашата држава, [[Никола Кљусев]] од говорницата на парламентот ги презентирал првите пари. Името на македонскиот денар води потекло од римскиот збор ''denarius'', збор изведен од дени – што значи „по десет“. Најпрвин, во [[1991]] година биле воведени вредносни бонови печатени во печатницата „[[11 Октомври]]“ од [[Прилеп]]. Тие требале да послужат како привремено платежно средство. На [[29 април]] [[1993]] година, [[Југословенски динар|југословенските]] динари официјално престанале да важат како платежно средство во Македонија. Дизајнот на првата емисија на книжни пари било дело на [[Графички дизајн|графичкиот]] уметник [[Борче Николоски]], а [[Банкнота|банкнотите]] носеле ликовни решенија од [[Историја на македонскиот народ|македонската историја]]. Подвалутата на денарот е наречена „дени“ и претставува еден стоти дел од [[денар]]от. Во моментот, во оптек во Македонија се монети од 50 дени, 1, 2, 5, 10 и 50 денари и банкноти од 10, 50, 100, 500, 1000 и 5000 денари.<ref name="nbrm.mk"/> [[Народна банка на Република Македонија|Народната банка на Република Македонија]] го има ексклузивното право на печатење и издавање на нашата валута. [[Монети]]те се коваат во ковачницата „Сувенир“ во [[Самоков]], а банкнотите од 10, 50 и 100 денари се печатат во Македонија, додека деноминациите од 500, 1000 и 5000 денари од [[1996]] година се печатени во една [[лондон]]ска печатница. НБРМ постојано издава јубилејни [[монети]], како златен, сребрен, бакарен денар, во апоени од 1, 2, 5, 10, 60 и 100 денари, со што се одбележани важни историски настани и личности. Ретка појава во оптек се монетите од 50 дени. Тие се помали од оние од 1 [[денар]], со слична боја и првото нивно издание од 1993 година го вклучувало и стилизираното 16-крако сонце и претстава на [[галеб]] во лет. Печатењето на банкнотите трае од четири до шест месеци. При изработката на десетденарката на [[хартија]]та се нанесуваат 12 слоја бои. Во банкнотата се вградени 10 заштитни елементи. Температурата во просторијата во која се печатат парите мора да изнесува 18 степени, притисокот да биде 989 хектопаскали, а влажноста на [[воздух]]от не смее да биде повисока ниту пониска од 55 проценти. На крајот секоја банкнота мора да издржи двочасовно вриење на 90 Целзиусови степени во [[перална машина]], односно не смее да претрпи никакви оштетувања. Таа не смее да се скине и по 5 000 превиткувања, а предвидено е во промет да издржи 5-7 години. Од средствата за заштита банкнотите содржат воден жиг, дел што ги менува боите во зависност од аголот под кој се гледа, и таканаречен двоен пасер, предмет поделен на два дела, кој кога се гледа во правец на светлината прави целина. Третата страна на банкнотата служи за заштита и ја гледаат малкумина. Сегашното издание на македонски банкноти е пуштено во оптек на [[8 септември]] [[1996]] година и се состои од книжни [[пари]], што се дело на ликовниот уметник [[Билјана Унковска]]. Банкнотите носат ликовни решенија што го изразуваат богатото културно-историско наследство на Република Македонија. Издадени се и две сувенир-банкноти – „личникот“ (создаден од вевчанци) и „Македонката“ (на која е прикажана Белата кула во [[Солун]]).<ref name="nbrm.mk"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Банкарски систем на Македонија]] [[Категорија:Економија]] [[Категорија:Монетарна економија]] [[Категорија:Историја на Македонија]] [[Категорија:Економија на Македонија]] nnrc9z3q7i2r77jq3a705xxoz58dm3v 0 1085178 5530349 5283223 2026-03-27T19:04:05Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530349 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бајрам Шабани | портрет = Bajram Šabani.jpg | опис = Портрет на Шабани | родено-име = Бајрам Расим Шабани | роден-дата = {{роден на|14|октомври|1922}} | роден-место = [[Липково]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на и возраст|df=yes|1941|10|14|1922|10|14}} | починал-место = [[Белановце]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Кралство Бугарија]] | починал-причина = паднал во бој | националност = [[Македонски Албанци|Албанец]] | познат = [[Орден на народен херој|народен херој на Југославија]] | наставка = | занимање = учесник во НОБ | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бајрам Шабани''' ({{роден на|14|октомври|1922}} во {{роден во|Липково}} — {{починат на|14|октомври|1941}} во {{починат во|Белановце}}) — учесник во [[НОВ]] во Македонија, првоборец и народен херој.<ref>{{МакЕнц|1643|Шакири|II}}</ref> За [[народен херој на Југославија]] бил прогласен на [[10 октомври]] [[1951]] година.<ref name="ReferenceA">„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 427</ref><ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 1643 стр.</ref> == Животопис == Потекнува од сиромашно селско семејство кое во Липково немало доволно земја за обработување. Сирак од шестгодишна возраст, од својата петнаесетта година работел во [[Куманово]] како земјоделски и градежен работник и како ковач. Во [[1939]] година се вклучил во синдикалното движење, а во летото [[1941]] година станал член на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|Сојузот на комунистичката младина на Југославија]] (СКОЈ).<ref>Јордан Цеков – Дане „Загинаа за слободата на Македонија“, „Графотекс“, Куманово, 2001, 43 и 45 стр.</ref> Во септември 1941 година, Шабани е дел од групата која, по наредба на кумановската партиска организација, го проучува просторот на делување на [[Карадачки партизански одред|Карадачкиот партизански одред]]. При престојот на групата во селата, Шабани на [[албански јазик]] ги убедуваше своите соговорници дека бугарската власт е ненародна и дека ги пљачкосува и [[Албанци]]те и [[Македонци]]те.<ref>Јордан Цеков – Дане, цит. дело, 45 стр.</ref> На [[12 октомври]] [[1941]] година кога се формира [[Карадачки партизански одред|Карадачкиот партизански одред]], Шабани станува борец на одредот. Загинал по два дена, во борба со бугарската војска и полиција во атарот на с. [[Белановце]], Кумановско, држејќи отстапница на своите другари. Во моментот кога ја фрлил последната бомба, бил погоден од митралески оган и паднал мртов. За народен херој бил прогласен на 10 октомври 1951 година.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Bajram Šabani}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шабани, Бајрам}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски Албанци]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] kwbtokwwc6ia4j41q2wgewsgtbm70jr 0 1085849 5530327 5034348 2026-03-27T18:48:59Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530327 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Лиман Каба | портрет = Liman Kaba, foto.jpg | px = | опис = Лиман Каба | родено-име = | роден-дата = 1924 | роден-место = [[Дебар]] | починал-дата = 17 април 1945 | починал-место = [[Банова Јаруга]] | починал-причина = | наставка = | познат = | занимање = | сопружник = | родители = | деца = }} [[Податотека:Liman Kaba.JPG|thumb|Биста на Лиман Каба во Дебар]] '''Лиман Каба''' ([[Дебар]], [[1924]] - [[Банова Јаруга]], [[Славонија]], [[17 април]] [[1945]]) бил учесник во [[НОВ]], [[народен херој на Југославија]].<ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 655 стр.</ref> ==Животопис== Лиман Каба е роден во Дебар, во многудетно сиромашно семејство.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 205</ref> Откако завршил основно училиште во Дебар, по Априлската војна ([[1941]]) учел во гимназијата во [[Приштина]], каде што дејствувал и на организирањето на антифашистичката младина, поради што двапати бил апсен (во [[1942]] година). ==Учество во НОБ== Избегал од Приштинскиот затвор и се вратил во Дебар, дејствувајќи како организатор на народноослободителното движење. Неговата куќа била центар за илегалните партиски состаноци на активистите на [[КПЈ]] и во нивната куќа [[Кузман Јосифовски - Питу]] го формирал Месниот комитет на КПЈ во Дебар. Од економски причини, во февруари [[1943]] отишол во [[Тирана]]. Во мај истата година станал борец на албанскиот партизански одред „Дајти“. Извесно време со партизанската единица престојувал во Дебарско и на теренот на [[Пешкопеја]]. По капитулацијата на [[Италија]] (на [[8 септември]] [[1943]]) пристигнал во слободниот Дебар и бил назначен за заменик политички комесар на чета при Командата на градот, а потоа при формирањето стапил во Четвртата македонска (албанска) бригада ([[26 август]] [[1944]]). Подоцна истата година бил примен за член на КПЈ. Како заменик политички комесар на баталјон на Петнаесеттиот (македонски) корпус на НОВЈ загинал во борба со четнички сили на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] во западна [[Славонија]]. На [[8 октомври]] [[1953]] година е прогласен за народен херој на Југославија.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 209</ref> == Литература == * Садо Хаме, „Лиман Каба“, Скопје, 1978 (на албански) == Наводи == {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каба, Лиман}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски Албанци]] [[Категорија:Луѓе од Дебар]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] ch6mag1wkj5eho81nk5fbwyoprbk7fx 0 1099359 5530319 5332578 2026-03-27T18:39:09Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530319 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Трајан Белев - Гоце|image_name=Трајан Белев.jpg|роден-дата=[[4 јануари]] [[1902]] година|роден-место=[[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]], [[Битолско]]|починал-дата=[[6 октомври]] [[1943]] година|починал-место=[[Кленоец]], [[Кичевско]]|националност=[[Македонец]]|починал-причина=застрелан од балистите|занимање=[[Револуционер]] - борец за слобода на [[Македонскиот народ]]|сопружник=[[Зора Белева (Ѓавато)|Зора Белева]]|деца=Методија Белев (роден август 1923), од бракот со првата сопруга.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.pollitecon.com/Assets/Ebooks/Trajan-Belev-Goce.pdf|title=Trajan Belev-Goce|last=Dimovski-Colev|first=Gjorgi|publisher=The Historical Archive – Bitola and the Municipal Council SZBNOV – Bitola|year=1987|location=Битола}}</ref> Цане Белев (роден август 1934), од бракот со втората сопруга. Близначките Велика и Верка Белеви (родени 1941), од бракот со втората сопруга.}} '''Трајан Белев - Гоце''' ({{роден|4|јануари|1902}} во [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] ― {{починат|6|октомври|1943}} во [[Кленоец]]) [[Македонија|македонски]] партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|last=Киселиновски и др.|first=д-р Стојан|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=68}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски и други|first=Јован|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=40}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%b2-%d1%82%d1%80%d0%b0%d1%98%d0%b0%d0%bd/|title=БЕЛЕВ, Трајан|date=2018-10-23|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> == Животопис == Трајан уште од рано детство бил принуден да работи за издржување на фамилијата. Кога имал 18 години, заминал на печалба во [[Франција]], а потоа и во [[САД]]. Трајан Белев бил редовен на сите митинзи каде се манифестирала солидарноста со [[Советскиот Сојуз]]. Трајан сакал илегално да замине за Советскиот Сојуз, меѓутоа бил откриен и како непожелен протеран од САД. Белев не само во [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] туку и во соседните села агитирал против профашистичкиот режим на Стојадиновиќ. За време на окупацијата станал и секретар на Реонскиот комитет на Први реон, потоа и илегалец но во реонот секаде се чувствувало неговото присуство. Активноста на Трајан го истакнала до тоа да биде член на Оперативниот штаб на Втората оперативна зона и комесар по снабдување. По формирањето на [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|баталјонот „Мирче Ацев“]], Белев ја имал должноста заменик комесар на баталјонот. Во една од многубројните акции против [[балисти]]чките сили кај [[Кленоец]] ([[Кичевско]]), Трајан Белев-Гоце загинал на [[6 октомври]] [[1943]] година.<ref name=":0" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * Gjorgi Dimovski–Colev, [http://www.pollitecon.com/Assets/Ebooks/Trajan-Belev-Goce.pdf "Trajan Belev – Goce"] * [https://mail.apla.mk/vilaet/item/6004-na-deneshen-den-ubien-e-trajan-belev-goce-uchesnik-vo-nov На денешен ден убиен е Трајан БЕЛЕВ Гоце, учесник во НОВ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220531185525/https://mail.apla.mk/vilaet/item/6004-na-deneshen-den-ubien-e-trajan-belev-goce-uchesnik-vo-nov |date=2022-05-31 }} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Белев, Трајан}} [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] 4di9fx8ie25yigt85zrv3spu6wtbc40 5530320 5530319 2026-03-27T18:39:16Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530320 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Трајан Белев - Гоце|image_name=Трајан Белев.jpg|роден-дата=[[4 јануари]] [[1902]] година|роден-место=[[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]], [[Битолско]]|починал-дата=[[6 октомври]] [[1943]] година|починал-место=[[Кленоец]], [[Кичевско]]|националност=[[Македонец]]|починал-причина=застрелан од балистите|занимање=[[Револуционер]] - борец за слобода на [[Македонскиот народ]]|сопружник=[[Зора Белева (Ѓавато)|Зора Белева]]|деца=Методија Белев (роден август 1923), од бракот со првата сопруга.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.pollitecon.com/Assets/Ebooks/Trajan-Belev-Goce.pdf|title=Trajan Belev-Goce|last=Dimovski-Colev|first=Gjorgi|publisher=The Historical Archive – Bitola and the Municipal Council SZBNOV – Bitola|year=1987|location=Битола}}</ref> Цане Белев (роден август 1934), од бракот со втората сопруга. Близначките Велика и Верка Белеви (родени 1941), од бракот со втората сопруга.}} '''Трајан Белев - Гоце''' ({{роден|4|јануари|1902}} во [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] ― {{починат|6|октомври|1943}} во [[Кленоец]]) [[Македонија|македонски]] партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|last=Киселиновски и др.|first=д-р Стојан|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=68}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски и други|first=Јован|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=40}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%b2-%d1%82%d1%80%d0%b0%d1%98%d0%b0%d0%bd/|title=БЕЛЕВ, Трајан|date=2018-10-23|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> == Животопис == Трајан уште од рано детство бил принуден да работи за издржување на фамилијата. Кога имал 18 години, заминал на печалба во [[Франција]], а потоа и во [[САД]]. Трајан Белев бил редовен на сите митинзи каде се манифестирала солидарноста со [[Советскиот Сојуз]]. Трајан сакал илегално да замине за Советскиот Сојуз, меѓутоа бил откриен и како непожелен протеран од САД. Белев не само во [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] туку и во соседните села агитирал против профашистичкиот режим на Стојадиновиќ. За време на окупацијата станал и секретар на Реонскиот комитет на Први реон, потоа и илегалец но во реонот секаде се чувствувало неговото присуство. Активноста на Трајан го истакнала до тоа да биде член на Оперативниот штаб на Втората оперативна зона и комесар по снабдување. По формирањето на [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|баталјонот „Мирче Ацев“]], Белев ја имал должноста заменик комесар на баталјонот. Во една од многубројните акции против [[балисти]]чките сили кај [[Кленоец]] ([[Кичевско]]), Трајан Белев-Гоце загинал на [[6 октомври]] [[1943]] година.<ref name=":0" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * Gjorgi Dimovski–Colev, [http://www.pollitecon.com/Assets/Ebooks/Trajan-Belev-Goce.pdf "Trajan Belev – Goce"] * [https://mail.apla.mk/vilaet/item/6004-na-deneshen-den-ubien-e-trajan-belev-goce-uchesnik-vo-nov На денешен ден убиен е Трајан БЕЛЕВ Гоце, учесник во НОВ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220531185525/https://mail.apla.mk/vilaet/item/6004-na-deneshen-den-ubien-e-trajan-belev-goce-uchesnik-vo-nov |date=2022-05-31 }} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Белев, Трајан}} [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] j0ne8wse12muar1mtasue9aesb4p33j 0 1099360 5530318 5412732 2026-03-27T18:33:53Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530318 wikitext text/x-wiki Михајло Митрев Андоновски е роден во [[ноември]] [[1918]] година во [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]]. Уште во раното детство нивната фамилија се преселила во [[село]] [[Гопеш]]. Конкретно Андоновски Михајло потекнува од сиромашна фамилија, која претежно се занимавала со [[сточарство]], а и со [[земјоделство]]. Поради слабата материјална положба Михајло како и неговите браќа биле принудени да се глават како момоци кај имотните селани во разни места. Окупацијата Михајло го затекнала во Мариово каде што бил да работи како момок. Преку партиската организација се поврзал во село [[Рапеш]] со партизаните кои ги помагал на сите можни илегални начини, а во [[август]] [[1944]] и самиот се приклучил кон НОВЈ. Како борец зел учество во повеќе акции, меѓу кои попознати се оние на Ѓавато, за ослободување на [[Прилеп]] и други. Во борбите за ослободување на [[Охрид]] од [[Германци]]те, Михајло го изгубил својот живот на [[7 ноември]] [[1944]] година. {{Македонија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андоновски, Михајло}} [[Категорија:Родени во 1918 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] 9veoa9xr2q6g0sguh6jp3qynx1eg5bh 0 1099361 5530346 5415734 2026-03-27T19:01:32Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530346 wikitext text/x-wiki '''Џодовски Ѓорѓиев Борис''' е роден во [[село]] [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] [[1924]] година во бедна фамилија. Уште како малечок Борис му помагал, а и подоцна често и самиот вршел препродавање на јаболка, дрва, риби и сл. за да ја издржува фамилијата. За време на окупацијата Џидовски со група прогресивни младинци ја помага [[НОБ]], а кога во Ѓавото дошла Седмата бригада, ѝ се приклучил. Подоцна, на Сремскиот фронт, ѝ припаѓа на Втората македонска бригада каде зел учество во повеќе борби. Во една таква борба за [[Врпоље|Врполје]], Џодовски бил тешко ранет, а нешто подоцна подлегнал на истите. Починал на [[5 април]] [[1945]] година. {{Македонија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џодовски, Борис}} [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] fkatlyznry306gb2yj2uzs380xpwtjw 5530347 5530346 2026-03-27T19:01:38Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530347 wikitext text/x-wiki '''Џодовски Ѓорѓиев Борис''' е роден во [[село]] [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] [[1924]] година во бедна фамилија. Уште како малечок Борис му помагал, а и подоцна често и самиот вршел препродавање на јаболка, дрва, риби и сл. за да ја издржува фамилијата. За време на окупацијата Џидовски со група прогресивни младинци ја помага [[НОБ]], а кога во Ѓавото дошла Седмата бригада, ѝ се приклучил. Подоцна, на Сремскиот фронт, ѝ припаѓа на Втората македонска бригада каде зел учество во повеќе борби. Во една таква борба за [[Врпоље|Врполје]], Џодовски бил тешко ранет, а нешто подоцна подлегнал на истите. Починал на [[5 април]] [[1945]] година. {{Македонија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џодовски, Борис}} [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] k2a0qxusogmf31ryafzxidsrst5ijb3 0 1099362 5530322 5412745 2026-03-27T18:40:29Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530322 wikitext text/x-wiki Буџевски произлегува од сиромашна земјоделска печалбарска фамилија од [[село]] [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]]. Роден е [[1923]] година. Уште како мало дете ја почувствувал сета сиромаштија, бидејќи морал да работи за да се прехранува. Подоцна бил овчар. За време на окупацијата Буџевски се дружел со прогресивните младинци од селото. Од нив добивал летки но не ги покажувал на власта. Во [[август]] [[1944]] година Буџевски ѝ се приклучил на НОВЈ. како борец на Втората македонска бригада зел учество во сите борби што ги водела неговата единица на Сремскиот фронт. Во една жестока борба кај Стризивојна, митролезецот Буџевски, на [[17 април]] [[1945]] година загинал. {{Македонија-никулец}} [[Категорија:Родени во 1923 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] aka4dpbvksivckmgeo2opq5161gmrlt 5530323 5530322 2026-03-27T18:40:35Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530323 wikitext text/x-wiki Буџевски произлегува од сиромашна земјоделска печалбарска фамилија од [[село]] [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]]. Роден е [[1923]] година. Уште како мало дете ја почувствувал сета сиромаштија, бидејќи морал да работи за да се прехранува. Подоцна бил овчар. За време на окупацијата Буџевски се дружел со прогресивните младинци од селото. Од нив добивал летки но не ги покажувал на власта. Во [[август]] [[1944]] година Буџевски ѝ се приклучил на НОВЈ. како борец на Втората македонска бригада зел учество во сите борби што ги водела неговата единица на Сремскиот фронт. Во една жестока борба кај Стризивојна, митролезецот Буџевски, на [[17 април]] [[1945]] година загинал. {{Македонија-никулец}} [[Категорија:Родени во 1923 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] 0ctjmhonrfqjwyzolsw2mhnuszsmamo 0 1099363 5530343 5414594 2026-03-27T19:00:15Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530343 wikitext text/x-wiki '''Тодор Спиров Чумковски''' е роден во [[село]] [[Ѓавато]] на [[24 март]] [[1924]] година, во мошне бедна селска печалбарска фамилија. Се школувал до четврто одделение. Заминувајќи на печалба татко му им ја оставил цела грижа на Тодор, наречен Тодија и брат му Борис, односно тие ги паселе говедата и така привредувале за фамилијата. По капитулацијата на стара [[Југославија]], Тодија од Дервен прибрал, како и многуте Ѓаваштани, оружје, муниција, шаторски крила и сл. и добар дел од тоа му предал на ѓаватската партиска ќелија. Така, на пример, покрај другото, го дал митролезот марка „Горки“ и уште еден пушкомитролез. Тодија во [[1944]] година на [[11 септември]] ѝ се приклучил на НОВЈ и ѝ припаѓал на Втората македонска бригада. Со заминувањето на Сремскиот фронт Чумковски зелу чество во повеќе борби, а во една таква кај [[Врпоље|Врполје]], на [[17 април]] [[1945]] година загина како борец - митролезец. {{Македонија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чумковски, Тодор}} [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] 8hnqoonf76p2e7uuse4iq3fkutqk1ek 5530344 5530343 2026-03-27T19:00:21Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530344 wikitext text/x-wiki '''Тодор Спиров Чумковски''' е роден во [[село]] [[Ѓавато]] на [[24 март]] [[1924]] година, во мошне бедна селска печалбарска фамилија. Се школувал до четврто одделение. Заминувајќи на печалба татко му им ја оставил цела грижа на Тодор, наречен Тодија и брат му Борис, односно тие ги паселе говедата и така привредувале за фамилијата. По капитулацијата на стара [[Југославија]], Тодија од Дервен прибрал, како и многуте Ѓаваштани, оружје, муниција, шаторски крила и сл. и добар дел од тоа му предал на ѓаватската партиска ќелија. Така, на пример, покрај другото, го дал митролезот марка „Горки“ и уште еден пушкомитролез. Тодија во [[1944]] година на [[11 септември]] ѝ се приклучил на НОВЈ и ѝ припаѓал на Втората македонска бригада. Со заминувањето на Сремскиот фронт Чумковски зелу чество во повеќе борби, а во една таква кај [[Врпоље|Врполје]], на [[17 април]] [[1945]] година загина како борец - митролезец. {{Македонија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чумковски, Тодор}} [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] 77z8y6g1kqrjlpjlt1hvgdigcm9rj5j 0 1099364 5530340 5414593 2026-03-27T18:59:06Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530340 wikitext text/x-wiki '''Трајан Тодоров Цибалевски''' е роден на [[14 февруари]] [[1924]] година во деветочлена селско-работничко фамилија, во [[село]] [[Ѓавато]]. Иако одличен ученик, немајќи материјални средства не го продолжил школувањето, туку работел како општ работник. Откако татко му настрадал од мина во [[1939]] година и станал немоќен да привредува, целата грижа околу семејството останало на младиот Трајан. Извесно време бил на работа во [[Германија]] од каде оболен и исцрпен се вратил в село. Во [[есен]]та [[1944]] година Цибалевски и се приклучил на Седмата бригада и зел борби во повеќе борби каде што се движела истата. Потоа, кога XV корпус, во чиј состав била и 48. дивизија со Седмата бригада, заминал на Сремскиот фронт. Цибалевски загинал како нишанџија на митролез заедно со својот помошник кај [[Кајгана]], [[Хрватска]] за кое е одликуван со „Орден заслуги за народ“. {{Македонија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цибалевски, Трајан}} [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] 9jon2ob0zxrub0mkns76b3504y55d9q 5530341 5530340 2026-03-27T18:59:10Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530341 wikitext text/x-wiki '''Трајан Тодоров Цибалевски''' е роден на [[14 февруари]] [[1924]] година во деветочлена селско-работничко фамилија, во [[село]] [[Ѓавато]]. Иако одличен ученик, немајќи материјални средства не го продолжил школувањето, туку работел како општ работник. Откако татко му настрадал од мина во [[1939]] година и станал немоќен да привредува, целата грижа околу семејството останало на младиот Трајан. Извесно време бил на работа во [[Германија]] од каде оболен и исцрпен се вратил в село. Во [[есен]]та [[1944]] година Цибалевски и се приклучил на Седмата бригада и зел борби во повеќе борби каде што се движела истата. Потоа, кога XV корпус, во чиј состав била и 48. дивизија со Седмата бригада, заминал на Сремскиот фронт. Цибалевски загинал како нишанџија на митролез заедно со својот помошник кај [[Кајгана]], [[Хрватска]] за кое е одликуван со „Орден заслуги за народ“. {{Македонија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цибалевски, Трајан}} [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Ѓавато (Битолско)]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] ivxvlyfi4ii286n3dvz92arqc6dyqsa 0 1099472 5530337 5332609 2026-03-27T18:58:09Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530337 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stevo Hristovski.jpg|мини|десно|Стево Христовски]] '''Стево Христовски - Патако''' ([[1920]]-[[1943]]), [[Македонија|македонски]] [[револуционер]], личност која беспоштедно ѝ се предава на [[НОБ|ослободителната и антифашистичка борба на македонскиот народ за слобода]]. == Биографија == Уште пред војната станал член на [[КПЈ]] и се пројавувал со својата активност во редовите на револуционерното движење во [[Битола]]. За време на окупацијата, поради борбените негови активности, на двапати бил затворан и мачен. После тортурите во битолскиот затвор, [[Бугарија|бугарската]] полиција го интернирала во [[Кавала]]. При враќањето од интернација, на битолската железничка станица успеал да ѝ избега на полицијата. Претрпените мачења, тортури и интернацијата не успеале да го скршат неговиот револуционерен дух, туку го правеле уште поцврст и длабоко убеден во идеите кои ги пропагирала Партијата. После бегството, илегално живеел и дејствувал во [[Битола]]. За тоа време поминато во илегала, не мирувал, туку неуморно работел за револуционерното движење. За потребите на Партијата извршувал најразлични одговорни партиски должности. На [[28 јули]] [[1943]] г. бил откриен и обиколен од бугарската полиција. Влегол во борба, но увидувајќи дека борбата е осудена на неуспех, со последнот куршум се убил, за да не падне жив во рацете на непријателот. {{Македонија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Христовски, Стево}} [[Категорија:Родени во 1920 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] jz9azdehrsdqiouby18cqyq16sfkqyx 5530338 5530337 2026-03-27T18:58:15Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Народни херои на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530338 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stevo Hristovski.jpg|мини|десно|Стево Христовски]] '''Стево Христовски - Патако''' ([[1920]]-[[1943]]), [[Македонија|македонски]] [[револуционер]], личност која беспоштедно ѝ се предава на [[НОБ|ослободителната и антифашистичка борба на македонскиот народ за слобода]]. == Биографија == Уште пред војната станал член на [[КПЈ]] и се пројавувал со својата активност во редовите на револуционерното движење во [[Битола]]. За време на окупацијата, поради борбените негови активности, на двапати бил затворан и мачен. После тортурите во битолскиот затвор, [[Бугарија|бугарската]] полиција го интернирала во [[Кавала]]. При враќањето од интернација, на битолската железничка станица успеал да ѝ избега на полицијата. Претрпените мачења, тортури и интернацијата не успеале да го скршат неговиот револуционерен дух, туку го правеле уште поцврст и длабоко убеден во идеите кои ги пропагирала Партијата. После бегството, илегално живеел и дејствувал во [[Битола]]. За тоа време поминато во илегала, не мирувал, туку неуморно работел за револуционерното движење. За потребите на Партијата извршувал најразлични одговорни партиски должности. На [[28 јули]] [[1943]] г. бил откриен и обиколен од бугарската полиција. Влегол во борба, но увидувајќи дека борбата е осудена на неуспех, со последнот куршум се убил, за да не падне жив во рацете на непријателот. {{Македонија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Христовски, Стево}} [[Категорија:Родени во 1920 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] kdgszw0wh9bg1oycp5nmayprlehbdsn 0 1099902 5530514 5493892 2026-03-28T10:15:26Z Andrew012p 85224 5530514 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Punk_Red_Mohawk_Morecambe_2003.jpeg|десно|мини|300п|Група панкери на музички фестивал.]] Панк поткултурата, која се темели на панк-рок-музиката вклучува широк спектар на идеологии, моди и форми на израз, вклучувајќи визуелна уметност, танц, литература и филм. Гледишта против државното уредување и унапредување на идивидуалната слобода во голема мера ја карактеризираат поткултурата. ==Историја== Панк поткултурата се родила во Соединетите Американски Држави, Велика Британија и Австралија во средината на 70-тите години. Во кој точно регион настанал панкот е голема полемика во рамките на ова движење. Раниот панк имал изобилие на претходници и влијанија и Џон Севиџ ја опишува поткултурата како колаж од речиси сите претходни култури на младите во западниот свет уште од [[Втората светска војна]], споени со [[безопасна|безопасна игла]]. Различни музички, филозофски, политички, книжевни и уметнички движења имале влијание врз поткултурата. Во доцните 70-ти, почнале да се појавуваат различности, кои довеле до брз раст во бројот на факции, како што се [[нов бран]] (New Wave), два тона (2 Tone), поп панк, хардкор панк, Ноу вејв (No wave), стрит панк и Ои. Хардкор панкот, стрит панкот и Ои панкот настојувале да ја отфрлат несериозноста воведена во подоцнежните години од првенственото панк движење. Панк поткултурата влијаела на други андерграунд музички сцени како што се алтернативниот рок, инди музиката и кросовер (crossover) трешот. Во раните и средните 90-ти години, настанало ново движење во Соединетите американски држави кое настојувало повторно да го оживее панк движењето, отстранувајќи некои од орнаментите на хардкорот. == Музика == Панк поткултурата се темели на гласен, агресивен жанр на рок-музика наречена панк-рок. Панк-рокот обично го свират мали бендови кои се состојат од вокалист, една или две електрични гитари, електрична бас гитара и тапанар. Во некое панк бендови има и придружни вокали кои вообичаено се состојат од извикување слогани, рефрени или скандирања во фудбалски стил. Додека во поголемиот дел од панк-рокот се користат гитари со дисторзија и гласни тапани кои се изведени од гаражниот рок од 60-тите и рокот од пабовите од 70-тите години, некои панк бендови вклучуваат елементи од други потжанрови, како што се хеви метал, фолк рок, павер поп (power pop), рокабили или реге. Повеќето панк-рок песни се куси, имаат едноставни и основни аранжмани со користење на релативно мал број акорди и имаат текстови кои ги изразуваат панк идеологиите и вредностите, иако некои панк текстови се во врска со поедноставни теми како разделба или драма во врските. Различни панк поткултури често се разликуваат меѓу себе преку нивниот единствен стил на панк-рок, иако не секој панк-рок стил е поврзан со своја поткултура. Најраната форма на музика која се нарекувала панк-рок бил гаражниот рок од 60-тите години, и поимот бил ретроактивно изнесен од влијателни рок критичари во 70-тите години. Во доцните 60-ти години, музиката која денес се нарекува протопанк станала како резултати на повторното оживување на гаражниот рок во североисточните делови на Соединетите Американски Држави. Првата посебна музичка сцена која го усвоила обележјето „панк“ се појавила во Њујорк во периодот помеѓу 1974 и 1976 година. Околу тој период или пак набргу потоа, се создала панк сцена во Лондон, Англија. Последователно, Лос Анџелес станал дом на третата главна панк сцена. Овие три градови го формирале ‘рбетот на движењето во подем, но постоеле и други панк сцени во градовите како што се Брисбејн, Мелбурн и Сиднеј во Австралија и Бостон во Соединетите Американски Држави. Панк рок сцената во Њујорк се воздигна од поткултурното подземје кое го унапредуваа уметници, новинари, музичари и широк спектар на некомерцијални ентузијасти. На грубиот и експериментален, но сепак мелодичен звук на Д Велвет Андерграунд (The Velvet Undergroud) кој се јавил во периодот од средината до крајот на 60-тите години, поврзан со трансгресивните медиумски дела на Енди Ворхол, му се оддава признание за неговото влијание врз бендовите од 70-тите како што се Њујорк долс (New York Dolls), Д Стуџес (The Stooges) и Д Рамоунс (The Ramones). Раните панк бендови од Њујорк често опстанувале мошне кратко поради широката употреба на рекреативни дроги, промискуитетен секс и длабоки – некогаш насилни- борби за моќ, но релативната популарност на музиката довела до развој на панкот во еден начин на живот и движење. == Идеологии == Иако за панкерите се смета дека застапуваат најчесто левичарски или прогресивни гледишта, панк политиката го покрива целиот политички спектар. Панк идеологиите се најчесто поврзани со поединечната слобода и анти-државните гледишта. Најчестите панк гледишта вклучуваат анти-авторитарност, етика за независење од експерти на одредена област, не-сообразеност, директна акција и непродавање на своите морални вредности за лична добивка. Други забележителни трендови во панк политиката вклучуваат нихилизам, бунтовништво, анархизам, индивидуализам, социјализам, анти-милитаризам, анти-капитализам, анти-расизам, анти-сексизам, анти-национализам, анти-хомофобија, екологија, вегетаријанство, веганство и животински права. Меѓутоа, некои поединци во рамите на панк поткултурата застапуваат десничарски гледишта (како оние поврзани со мрежната страница Конзервативен Панк), нео-нацистички гледишта (наци-панк) или имаат аполитички гледишта (хорор-панк). Раните британски панкери изразувале нихилистички гледишта со слоганот „Нема Иднина“, кој произлезе од песната на Секс пистолс (Sex Pistols) “Гад сејв д куин (God Save the Queen)”. Во Соединетите Американски Држави, панкерите имале поинаков пристап кон нихилизмот кој се засновал на нивната незаинтересираност за сегашноста и нивното незадоволство од стандардите на средната и работничката класа. Панк нихилизмот се изразувал преку употребата на посилни, повеќе само-деструктивни, свесто-уништувачки супстанци како што се хероин и метамфетамини. Автентичноста е мошне важна во панк поткултурата – пејоративниот поим „позер“ им се дава на оние кои ги прифаќаат стилистичките вредности на панкот, но притоа не ги разбираат суштинските вредности на филозофијата. == Мода == Панкерите сакаат да ги збеснат останатите со нивната театрална облека, фризура, козметички препарати, тетоважи, накит и модификации на телото. Раната панк мода ги адаптирала предметите од секојдневнието за естетички ефект: искинати парчиња облека биле прикачени меѓусебно со помош на безопасни игли или пак биле обложени со селотејп; обичната облека била прилагодена преку нејзино декорирање со маркери или со боја; кесата за ѓубре станувала фустан, маица или здолниште; безопасни игли и жилети се користеле како накит. Исто така, популарни биле парчињата облека од кожа, гума, винил кои јавноста ги поврзувала со трансгресивни сексуални игри како врзување и садо-мазохизам. Некои панкери носеле тесни и припиени фармерки, карирани пантолони, килтови или здолништа, маички, кожни палта (кои најчесто биле украсени со насликани логоа на некој бенд, игли и беџови, метални обетки или боцки) и обувки како што се Конверс старки, скејтерски патики, „бротел криперс (brothel creepers)“ или чизми Д-р. Мартенс (Мартинки). Некои панкери кои се појавиле на почетокот, повремено носеле облека на која бил изложен нацистичкиот крст (Свастика) за да предизвикаат контроверзност, но повеќето постојани панкери биле строго анти-расисти и поголема била веројатноста истите да носат прецртана свастика. Некои панкери ја правеле својата коса во вид на четка или други драматични форми, ја исправувале да стои во вид на боцки и ја фарбале со вибрантни и неприродни нијанси. Некои панкери се против модата, застапувајќи го ставот дека панкот треба да се дефинира преку музиката или идеологијата. Ова се среќавало најчесто кај бендовите од американската хардкор панк сцена по 80-тите години, каде припадниците на поткултурата често се облекувале во еднобојни маици и фармерки, наспроти комплицирано-дизајнираните алишта и офарбаната коса со боцки на нивните британски спротивности. Многу групи усвојувале изглед кој се сведува на улична облека и работна униформа на работничката класа. Обожавателите на хардкор панкот усвоиле стил на облекување кој се состои од маици, фармерки, војнички чизми или патики и кусо ишишана коса. Жените кои биле дел од хардкор сцената вообичаено носеле војнички пантолони, маица од некој бенд и дуксер. Стилот на хардкор сцената од 80-тите години претставува контраст на оној кој го практикувале панк-рокерите од 70-ти години (комплицирани фризури, искинати алушта, прешивачи, безопасни игли, метални обетки, боцки, итн.). Фронтменот на Сркл џркс (Circle Jirks), Кит Морис, ја опиша раната хардкор мода како “панк сцената всушност се базираше на англиската мода. Но, ние немавме никаква врска со тоа. Блек флег (Black Flag) и Сркл џркс (Circle Jerks) не беа ни блиску до тоа. Ние изгледавме како момчето кое работи на бензинската станица или во продавницата за подводна опрема.“ Хенри Ролинс ја надополнува поентата на Морис, додавајќи дека за него да се облечеш се подразбира облекување на црна маица и потемни панталони; Ролинс го гледал интересот за модата како одвлекување на вниманието. Џими Гестапо од бендот Мрфис Ло (Murphy’s Law) ја опишува својата транзиција од облекување во панк стил (фризура со боцки и ремен за врзување) во прифаќање на хардкор стилот (избричена глава и чизми) како транзиција која се јавила како потреба за носење на пофункционална облека. Научен извор тврди дека „хардкор децата не личат на панкери“, бидејќи членовите на хардкор сцената носат најобична облека и куса фризура, во контраст со „украсените кожни палта и панталони“ кои се носат на панк сцената. Во контраст со гледиштата на Морис и Ролинс, научен извор тврди дека стандардната хардкор панк облека и стил вклучуваат искинати фармерки, кожни палта, стегачи со боцки за рацете и околувратник, коса во форма на четка, своерачно изработени украси од облека со метални обетки, насликани имиња на бендови, политички изјави и прешивачи. Друг научен извор го опишува изгледот кој бил вообичаен за хардкор сцената во Сан Франциско и вели дека тој се содржи од бајкерски кожни палта, ланци, украсени алки, пирсови на носот и други делови од телото, насликани или истетовирани изјави (на пример анархистички симбол) и фризури кои можат да бидат куси во војнички стил, офарбани црно или сино, четки и бричени глави. Метрополитскиот Музеј на Уметност беше домаќин на една сеопфатна изложба; Панк: Кеос ту кутур (PUNK: Chaos to Couture) во 2013 година која ги истражуваше техниките на хардверот, уништувањето и повторното пронаоѓање на смислата во панк модата. == Визуелна уметност == Панк естетиката го одредува видот на уметност која панкерите ја сакаат, обично со подземни, минималистички, иконокластични и сатирични сензибилитети. Панк уметничките дела ги красат омотите на албумите, флаерите за концерти и панк списанијата. Обично директна и со јасни пораки, панк уметноста често се занимава со политички прашања како што се социјалната неправда и економската различност. Употребата на слики кои прикажуваат патење со цел да се предизвика шок и да се создаде чувство на емпатија кај гледачот е вообичаена. Алтернативно, панк уметничките дела може да содржат слики кои прикажуваат себичност, глупавост или апатија за да испровоцираат презир кај гледачот или читателот. Голем број од првенствените уметнички дела биле црно-бели, поради тоа што што биле дистрибуирани во списанијата кои се репродуцирале во копирниците. Панк уметноста исто така ја користел естетиката на студиото на Енди Ворхол за масовна продукција. Панкот одиграл и улога во повторното оживување на стенсил уметноста, предводена од Крас (Crass). Д Сичуејшнистс (The Situationists) исто така извршиле влијание врз изгледот на панк уметноста, особено на онаа од Секс пистолс (Sex Pistols). Панк уметноста често користела колаж, а пример за тоа била уметноста на Дед кенедис (Dead Kennedys), Крас (Crass), Џејми Реид и Виндстон Смит. Џон Холмстром бил панк илустратор кој изработил дела за Рамоунс (Ramones) и Панк Магазин (Punk Magazine). Уметничкото движење Стукизам (Stuckism) го започнало своето постоење во панкот и своето прво големо шоу го насловило Д стукистс панк викторијан (The Stuckists Punk Victorian) во Вокер Арт (Walker Art) галеријата за време на биеналето во Ливерпул во 2004 година. Чарлс Томпсон, соосновачот на групата, го опиша панкот како „огромен успех“ во неговата уметност. == Танц == Два вида на танц кои се поврзуваат со панкот се пого танцување (pogo dancing) и мошање (moshing). Стејџ дајвинг (Stage diving) и крауд сурфинг (crowd surfing) првенствено биле поврзани со протопанк бендови како што е Д Стуџес (The Stooges), а почнале и да се појавуваат на панк, метал и рок концерти. Ска панкот унапредил ажурирана верзија на скенкинг (skanking). Хардкор танцување е подоцнежно развиен танц кој се развил под влијание на претходно споменатите стилови. Сајкобилис (Psychobillies) претпочитаат еден вид на танцување каде луѓето се удираат меѓусебно по градите и рацете, притоа движејќи се околу кругот наменет за тоа. == Литература == Панкот има создадено значаен број на поетски и прозни дела. Тој има свој подземен печат во форма на панк списанија кои вклучуваат вести, оговарање, културна критика и интервјуа. Некои списанија се во форма на списанија во кои се дава личното мислење. Важни панк списанија се: Максимум рокенрол (Maximum RocknRoll), Панк планета (Punk Planet), Ноу кјур (No Cure), Кометбас (Cometbus), Флипсајд (Flipside) и Срч енд дистрој (Search & Destroy). За панкот се напишани неколку романи, биографии, автобиографии и стрипови. Лав енд рокетс (Love and Rockets) е забележлив стрип со заплет поврзан со панк сцената во Лос Анџелес. Како што фан-списанијата, често наречени и само списанија, играле голема улога во ширењето на информации за различни сцени во панк ерата (пр. британски фан-списанија како Скифинг глу (Sniffin Glue) на Марк Пери и Бондиџ (Bondage) на Шејн Мекгован), така и обичните списанија исто така одиграле значајна улога на хардкор сцената. Во ерата пред интернетот, списанијата им овозможувале на читателите да научат повеќе за бендовите, клубовите и имињата на продукциските куќи. Списанијата обично содржеле преглед на концерти и плочи, интервјуа со бендови, писма и реклами за плочи и издавачки куќи. Списанијата биле производ на сопствениот труд „гордо аматерски, обично рачно изработени и секогаш независни“ и во 90-тите години, списанијата биле единствениот начин да се следи панкот и хардкорот. Тие дејствувале како „блогови“, делови за коментирање и социјални мрежи во нивното време. Во средозападниот дел на Америка, списанието Тач енд Гоу (Touch and Go) ја опишувало средозападната хардкор сцена во периодот од 1979 до 1983. Уи Гат Пауер (We Got Power) ја опишувало сцената во Лос Анџелес во периодот од 1981 до 1984 и вклучувало преглед на концертите и интервју со бендови како Д.О.А (D.O.A), Д Мисфиц (The Misfits), Блек флег (Black Flag), Суисајдал Тенденсис (Suicidal Tendencies) and Д Сркл џркс (The Circle Jerks). Мај Рулс (My rules) било списание со слики кое вклучувало слики од хардкор концерти низ Соединетите Американски Држави. Ин ефект (In Effect), кое започнало во 1988 година, ја опишало сцената во Њујорк. Пример за панк-рок поети се: Ричард Хел, Џим Керол, Пети Смит, Џон Купер Кларк, Ситинг Велс, Реган Бачр и Атила д Стокброукр (Atillathe Stockbrocker). Изведувачката група Д Медвеј поетс (The Medway Poets) била составена од панк музичарот Били Чајлдиш и имаше влијание на Трејси Емин. Автобиографските дела на Џим Керол се меѓу првите познати примери за панк литература. Панк поткултурата ги има инспирирано литературните правци [[киберпанк]] и [[стимпанк]]. == Филм == Снимени се многу филмови со панк тематика, како и панк-рок-музички видеа и панк-ориентирани видеа со скејтбординг. Некои панк филмови ги променуваат архивираните снимки со нови клипови и аматерски видеа од концерти. Движењата Ноу Вејв Синема (No Wave Cinema) и Ремодернист Филм (Remodernist Film) и должат многу на панк естетиката. Неколку познати панк бендови имаат учествувано во филмови, како Д Рамоунс (The Ramones) во Рокенрол хајскул (Rock ‘n’ Roll High School), Д Секс пистолс (The Sex Pistols) во Д Грејт рокенрол свиндл (The Great Rock ‘n’ Roll Swindle) и Сошал дисторжнс (Social Distorsions) во Анадр стејт оф мајнд (Another State of Mind). Дерек Џарман и Дон Летс се познати режисери на панк филмови. Првиот дел на документарната трилогија Д Диклајн оф вестерн цивилајзејшн (The Decline of Western Civilization) на режисерот Пенелопи Сферис од 1981 година, се фокусира на раната панк сцена во Лос Анџелес преку интервјуа и снимка од рани концерти од бендови како Блек флег (Black Flag), Сркл Џркс (Circle Jerks), Џрмс (Germs) и Фијр (Fear). Третиот дел на Д Диклајн оф вестерн цивилајзејшн (The Decline of Western Civilization) го истражува гатерпанк (gutterpunk) начинот на живот во 90-тите години. == Начин на живот и заедница == Панкерите доаѓаат од сите сфери на животот и сите економски класи. Во споредба со некои алтернативни култури, панкот е многу близок до половата рамноправност од аспект на неговата идеологија. Иако панк културата во поголемиот дел е анти-расистичка, таа има најчесто припадници од белата раса. Меѓутоа, припадници на други групи (црнци, латино и Азијци) исто така придонеле за развојот на поткултурата. Користењето дрога понекогаш било дел од панк сцената, со забележителен исклучок на Стрејт Еџ (Straight Edge) движењето. Насилството исто така понекогаш се појавувало во панк поткултурата, но одредени подгрупи била против насилството, како што се пацифистите или анархо-панкерите. Панкерите обично формираат една локална сцена која може да има околу 6 членови во еден помал град, или пак да достигне до 1000 членови во поголем град. На локалната сцена обично има мала група од посветени панкери, проследени од еден круг понепосветени панкери. Типичната панк сцена е составена од панк и хардкор бендови, обожаватели кои одат на нивните концерти, протести и други настани, издавачи на списанија, рецезенти на бендовите и писатели, визуелни уметници кои прават илустрации за списанијата, постери и омоти за албум, луѓе кои организираат концерти, луѓе кои работат во музички продавници и луѓе кои работат за независни продукциски куќи. Илегално населување (Squatting) игра улога во некои панк заедници, овозможувајќи им покрив над главата и други видови на поддршка. Оваа населување во напуштени куќи и комунални „панк куќи“ понекогаш ги снабдува бендовите со место за престој дојдека се на турнеја. Постојат некои такви панк комуни како што е Д Дајл хаус (The Dial House). Интернетот игра се позначајна улога во панкот, особено во форма на виртуелни заедници и програми за споделување на податотеки со цел разменување со музички податотеки. == Автентичност == Во панк и хардкор поткултурите, припадниците на сцената често се оценувани за автентичноста на нивната посветеност кон вредностите или филозофијата на сцената, кои можат да се движат од политички убедувања до пракса на начинот на живот. Во панк поткултурата, епитетот „позер“ се користи за да се опише личност која по навика се обидува да биде нешто што не е. Терминот се користи за да се посочи на некоја личност која го усвојува стилот на облекување, говорот и/или манирите од одредена поткултура, но за која се смета дека не ги практикува или разбира вредностите или филозофијата на поткултурата. Додека на оваа неавтентичност се гледа со презир и гадење од членовите на поткултурата, дефиницијата на терминот и оној на кој таа треба да му се упати се субјективни. Статија во Драунд ин саунд (Drowned in Sound) објаснува дека во ерата на 80-тите „хардкорот е вистинскиот дух на панкот“, бидејќи “откако сите позери и следбеници на модата преминаа на следниот тренд со тенки розови кравати и новоромантичарски фризури, пеејќи лигави текстови“, панк сцената се состоеше од само од луѓе „потполно посветени на етиката –направи сам-“. == Глобална перспектива == Панк поткултурата е проширена во многу земји низ светот. Течноста на музичкиот израз особено ја прави панк културата идеален медиум за оваа помеѓукултурна интерпретација. == Допирни точки со другите поткултури == Гламур рокерите како што се Њујорк долс (New York Dolls) и Дејвид Боуви имале големо влијание врз протопанкот, раниот панк-рок, и вкрстениот поджанр подоцна наречен гламурен панк. Боуви особено, ги поддржувал новонастанатите панк бендови од неговото време, и подоцна откако панкот речиси излегол од мода, тој рекол: „Огромна штета е што оваа категорија речиси потполно ја загуби својата важност.“ Панкот и хип-хопот се појавиле речиси во исто време, во доцните 70-ти години во Њујорк и помеѓу нив постоел контакт. Некои од првите хип-хоп емсиња себеси се нарекуваа панк-рокери и некои панк моди се појавиле во хип-хоп стилот на облекување. Малком Мекларен одиграл улога во воведувањето на панкот и хип-хопот во В.Британија. Некои панк и хардкор бендови како што се Хед пи и (Hed PЕ), Блегерс (Blaggers), И.Т.А Биохазард (I.T.A, Biohazard), И таунт конкрит (E.Town Concrete), Д Трансплентс (The Transplants), и Рефјузд (Refused) подоцна попримиле влијание од хип-хопот. Скинерската поткултура од доцните 60-ти години, која речиси сосема исчезнала во раните 70-ти години, била повторно оживеана во доцните 70-ти, делумно поради влијанието на панк-рокот, особено на неговиот поджанр – Ои панкот. Од друга страна пак, музичките правци ска и реге, популарни кај традиционалните скинери, влијаеле врз неколку панк музичари. Панкерите и скинерите имаат антагонистички и пријателски врски, зависно од социјалните околности, временскиот период и географската локација. Од зачнувањето на панкот, панк и хеви метал поткултурите делат некои сличности. Хеви метал сцената од раните 70-ти години имала влијание на развојот на протопанкот. Алис Купер биле предвесник на модата и музиката на панк и метал поткултурите. Уште од издавањето на нивниот прв албум во 1977 година, Моторхед (Motorhead) имаат постојана популарност на панк сцената, а пејачот Леми е обожавател на панк-рокот. Жанрови како што се металкор, грајндкор, кросовер треш во голема мера имале влијание од панкот и хеви металот. Новиот бран на британски хеви метал извршил влијание врз британски хардкор панк бендови како Дисчарџ (Discharge), а и хардкор панкот имал првенствено влијание на треш метал бендови како што се Металика (Metallica) и Слејер (Slayer). Гранџ поткултурата од раните 90-ти години била преклопување на идеалите на панк против-модата и гитарските звуци со метал влијание. Меѓутоа, хардкор панкот и гранџот делумно се развиле во еден вид реакција против хеви метал музиката која била популарна во 80-тите години. Во периодот кога панкот бил во најголем подем, панкерите се соочувале со малтретирање и напади од јавноста и членовите на другите поткултури. Во 80-тите години во Велика Британија, панкерите биле понекогаш вмешани во улични тепачки со членовите на другите поткултури како што се: Теди Бојс (Teddy Boys), грисерс (greasers), бајкерс (bikers) и модс (mods). Исто така постоело значително ниво на непријателство помеѓу позитивни панкери (денес познати како готи) и гламурозно облечените нови романтичари. Во доцните 70-ти години, било познато дека панкерите имале соочувања со хипиците како последица на противречните идеологии и заднина на хипик културата. Сепак, Пени Римбауд, член на анархо-панк бендот Крас (Crass), во своите интервјуа, а и во есејот под име „Последниот од хипиците“, изјавил дека бендот Крас бил формиран во чест на неговиот пријател Воли Хоуп. Римбауд исто така рече дека Крас биле активно вклучени во хипик движењето во 60-тите и 70-тите години, особено со поставувањето на Дајл Хаус (Dial House) во 1967 година. Многу панкери ги критикувале Крас за нивната вмешаност во хипик движењето. Џело Бијафра, исто како и Крас, го попримил влијанието на хипик движењето и ги навел членовите на организацијата Младинска интернационална партија (Youth International Party) како клучно влијание врз неговиот политички активизам и неговото мислење, иако напишал песни кои ги критикуваат хипиците. Поткултурите индастријал (industrial) и риветхед (rivethead) имале врска со панкот, во однос на музиката, модата, и ставовите. Пауер поп (power pop) музиката (дефинирана од групите како што се Бедфингер ([[Badfinger]]), Чип Трик (Cheap Trick), Д Некс (The Knacks) и Д Романтикс (The Romantics)) се родила речиси во исто време и на иста географска поставеност со панк-рокот, и во однос на музиката, тие имале многу заедничко, свирејќи куси и гласни песни, притоа обидувајќи се да ги нагласат заразните чувства. Под општата ознака „нов бран на музика“ се вбројувал и мелодичен панк и панк со поп влијание, придружен од пауер поп бендови. Добар пример за пауер поп бенд кој спаѓа и во двата жанрови е популарната група Протекс (Protex) од Северна Ирска. Меѓутоа, стилистички и лирски, пауер поп бендовите настојувале да имаат големо топ 40 комерцијално поп влијание и висока тинејџерска поп мода, особено модерните пауер поп групи како што се Стерео скајлајн (Stereo Skyline) и Ол тајм лоу (All Time Low). == Мексико == Во Мексико, панк културата првенствено е феномен помеѓу младите од средната и високата клас, од кои повеќето првпат се запознале со панк музиката преку посета на Англија. Поради ниските партиципации на јавните универзитети во Мексико, значајно мал дел од мексиканските панкери се студенти. Се проценува дека речиси 5.000 млади се активни панкери во Град Мексико, организирајќи две или три андерграунд-свирки во неделата. Овие млади, често припадници на бандата Чавос или други младински банди, често организираат поткултурни активности преку создавање на формални места за средби, ритуали и пракса. Говорните прекари се карактеристично обележје на мексиканските панкери каде традицијата на говорната култура влијае на создавањето прекари за речиси сите мексикански панкери. Прешивачите се широкораспространети како поекономичен начин за нанесување промени на облеката и изразување на идентитет. Иако англиски бендови како Дед кенедис (Dead Kennedys) се добро познати во Мексико, панкерите претпочитаат музика на шпански јазик или шпански преработки на песни. Стилот на танцување – шуткање, кој е вообичаен за калифорниската панк сцена во раните 80-ти е многу популарен. Пробите за изведба ги одразуваат социо-економските услови на мексиканските панкери. Свирки наречени токади се случуваат попладне и завршуваат рано за да им се дадат 3-4 часа на панкерите за да се вратат дома со помош на јавниот транспорт. Мексиканските панк бендови ретко издаваат плочи или ЦД снимки и претпочитаат касети. Иако мексиканскиот панк самиот нема експлицитна политичка пропаганда, мексиканските панкери се активни во движењето Запатиста, Анархо-панк движењето и двиењето за анти-глобализација. ==Панкот како тема во уметноста и во популарната култура== * „Колку ниско може да се спушти панкерот“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''How Low Can A Punk Get'') — песна на американската рок-група [[Бед брејнс]] (''Bad Brains'').<ref>[https://www.discogs.com/master/25239-Bad-Brains-Rock-For-Light Discogs, Bad Brains ‎– Rock For Light (пристапено на 10.11.2019)]</ref> * „Не сум панкер“ (англиски: ''I'm Not a Punk'') - песна на американската [[Хардкор панк]] група [[Дисендентс]] (''Descendents'') од 1982 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=N-8oujFcuQ0 YouTube, Descendents - Milo Goes to College (Full Album)(пристапено на 31.5.2017)]</ref> * „[[Сид и Ненси]]“ ([[англиски]]: ''Sid & Nancy'') — британски [[филм]] од 1986 година, во [[режија]] на [[Алекс Кокс]] (Alex Cox).<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2022-06-25 Сid & Nancy, britanski film (пристапено на 25.6.2022)]</ref> * „Панкот не е мртов“ — македонски игран [[филм]] од 2011 година, во [[режија]] на [[Владимир Блажевски]].<ref>„Обединување на старите панкери“, ''Антена'', број 843, 22.8.2014, стр. 3.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Популарна култура]] [[Категорија:Супкултури]] kbfuam3anh3lme1z5uo73aeulvm26c8 0 1107924 5530325 5283043 2026-03-27T18:42:31Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530325 wikitext text/x-wiki {{Народен херој |дидаскалија=Перо Георгиевски |слика=[[File:Pero Georgievski.jpg|200px]] |опис слике=Перо Георгиевски |датум на раѓање={{роден на|||1918}} |место на раѓање={{роден во|Куманово}} |држава на раѓање= [[Кралство СХС]] |датум на смрт={{починал на|14|октомври|1941}} |место на смрт=[[Белановце]], {{починал во|Кумановско}} |држава на смрт=[[Окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]], [[Царство Бугарија]] |професија=шивач |КПЈ=[[1934]] |војна=[[НОБ]] |народен херој=[[11 октомври]] [[1951]] }} '''Перо Миланов Георгиевски - Чичо''' ({{роден во|Куманово}}, [[1918]] - кај с. [[Белановце]], {{починал во|Кумановско}}, {{починал на|14|октомври|1941}}) — македонски комунист, учесник во [[НОВ]]. Прогласен е за [[народен херој на Југославија]] на [[11 октомври]] [[1951]] година.<ref>''„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973''</ref> ==Животопис== Георгиевски е роден во [[Куманово]] во [[1918]] година во занаетчитско семејство. Завршил занаетчиско училиште во [[1932]] година. Бил шивачки работник. Како член на [[СКОЈ]] (од крајот на [[1933]]) и на [[КПЈ]] ([[1934]]), бил член на Месниот комитет на КПЈ во Куманово во перидот од 1934 до 1936 година, член на Покраинскиот комитет на СКОЈ за Македонија (1935) и секретар на Работничкото културно-уметничко друштво „Абрашевиќ“ во Куманово од 1935 година. Тој се јавувал и како еден од организаторите на честите работнички штрајкови во Куманово, а во еден момент успеал да одржи говор на говорница, по што веднаш бил уапсен. Во притворот бил мачен и тепан. Во 1936 година бил раководител на Одборот за собирање помош за учество во [[Шпанската граѓанска војна]], а поради апсење во [[1937]] година не успеал и самиот да замине. Второто лежење во затвор било подолготрајно. По отсложувањето на воениот рок, тој станал секретар на МК на КПЈ во Куманово, каде ја извршувал функцијата до 12 октомври 1941 и член на ПК на КПЈ за Македонија. Во јануари 1941 по враќање од партиски состанок, тој бил следен од полиција и бил уапсен. Во затвор поради немање на докази бил пуштен по 2 месеци. Во март [[1941]] дошло до судир со [[Методија Шаторов]] поради неговиот опортунистички став за организирањето на демонстрации на [[27 март]]. Затоа тој самиот ги предводел Мартовските демонстрации во Куманово на [[27 март]] [[1941]] година. На [[12 октомври]] е назначен за политички комесар на [[Карадачки партизански одред|Карадачкиот партизански одред]]. Загинал два дена подоцна, на [[14 октомври]], во борба со бугарската војска и полиција.<ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 351 стр.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Георгиевски}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Луѓе од Куманово]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] 95qb5m6mmw8todds1jspd739o162x68 5530326 5530325 2026-03-27T18:46:02Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5530326 wikitext text/x-wiki {{Народен херој |дидаскалија=Перо Георгиевски |слика=[[File:Pero Georgievski.jpg|200px]] |опис слике=Перо Георгиевски |датум на раѓање={{роден на|||1918}} |место на раѓање={{роден во|Куманово}} |држава на раѓање= [[Кралство СХС]] |датум на смрт={{починал на|14|октомври|1941}} |место на смрт=[[Белановце]], {{починал во|Кумановско}} |држава на смрт=<br/>[[Окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]<br/> [[Царство Бугарија]] |професија=шивач |КПЈ=[[1934]] |војна=[[НОБ]] |народен херој=[[11 октомври]] [[1951]] }} '''Перо Миланов Георгиевски - Чичо''' ({{роден во|Куманово}}, [[1918]] - кај с. [[Белановце]], {{починал во|Кумановско}}, {{починал на|14|октомври|1941}}) — македонски комунист, учесник во [[НОВ]]. Прогласен е за [[народен херој на Југославија]] на [[11 октомври]] [[1951]] година.<ref>''„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973''</ref> ==Животопис== Георгиевски е роден во [[Куманово]] во [[1918]] година во занаетчитско семејство. Завршил занаетчиско училиште во [[1932]] година. Бил шивачки работник. Како член на [[СКОЈ]] (од крајот на [[1933]]) и на [[КПЈ]] ([[1934]]), бил член на Месниот комитет на КПЈ во Куманово во перидот од 1934 до 1936 година, член на Покраинскиот комитет на СКОЈ за Македонија (1935) и секретар на Работничкото културно-уметничко друштво „Абрашевиќ“ во Куманово од 1935 година. Тој се јавувал и како еден од организаторите на честите работнички штрајкови во Куманово, а во еден момент успеал да одржи говор на говорница, по што веднаш бил уапсен. Во притворот бил мачен и тепан. Во 1936 година бил раководител на Одборот за собирање помош за учество во [[Шпанската граѓанска војна]], а поради апсење во [[1937]] година не успеал и самиот да замине. Второто лежење во затвор било подолготрајно. По отсложувањето на воениот рок, тој станал секретар на МК на КПЈ во Куманово, каде ја извршувал функцијата до 12 октомври 1941 и член на ПК на КПЈ за Македонија. Во јануари 1941 по враќање од партиски состанок, тој бил следен од полиција и бил уапсен. Во затвор поради немање на докази бил пуштен по 2 месеци. Во март [[1941]] дошло до судир со [[Методија Шаторов]] поради неговиот опортунистички став за организирањето на демонстрации на [[27 март]]. Затоа тој самиот ги предводел Мартовските демонстрации во Куманово на [[27 март]] [[1941]] година. На [[12 октомври]] е назначен за политички комесар на [[Карадачки партизански одред|Карадачкиот партизански одред]]. Загинал два дена подоцна, на [[14 октомври]], во борба со бугарската војска и полиција.<ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 351 стр.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Георгиевски}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Луѓе од Куманово]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] koi7vfcwbksc4b2dzk9e26rgwzute25 0 1107953 5530329 5283113 2026-03-27T18:51:18Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530329 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Боро Менков | портрет = Boro Menkov.jpg | px = | опис = Боро Менков | родено-име = | роден-дата = 5 мај 1919 | роден-место = [[Куманово]] | починал-дата = 14 октомври 1941 | починал-место = [[Белановце]] | починал-причина = | наставка = | познат = | занимање = | сопружник = | родители = | деца = }} '''Боро Менков''' ([[Куманово]], [[5 мај]] [[1919]] - кај с. [[Белановце]], Кумановско, [[14 октомври]] [[1941]]) — македонски комунист, учесник во [[НОВ]]. Прогласен е за [[народен херој на Југославија]] на [[20 декември]] [[1951]] година.<ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 939 стр.</ref> ==Животопис== Боро Менков е роден во Куманово, на 5 мај 1919 година, во сиромашно семејство.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 217</ref> По завршување на основното училиште, учел берберски занает, како чирак во берберница. Бил истакнат синдикален активист и раководител на штрајкот на берберските работници во Куманово, во [[1936]] година. По штрајкот, полицијата им забранила на мајсторите да го примаат Борко Менков на работа, поради што тој морал да замине од градот. Откако безуспешно барал работа низ Белград, заминал во [[Крагуевац]] на работа, каде останал од 1936 до 1938 година, и каде учел [[есперанто]].<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 218</ref> Во Крагуевац ја добил поканата за војска, и по отслужувањето се вратил во Куманово. Во 1940 година се преселил во Скопје, каде отворил свој дуќан. По неколку претреси од страна на полицијата, Боро Менков го затворил дуќанот и се вратил во Куманово. Станал член на [[КПЈ]] во 1940 година. ==Учество во НОБ== По окупацијата на Македонија бил еден од организаторите на НОВ во Куманово. Собирниот центар за оружје се наоѓал во неговата куќа, која подоцна била претворена и во тајна работилница за експлозивен материјал. Во работата помагале и неговите браќа. На [[12 октомври]] 1941 година бил назначен за командант на [[Карадачки партизански одред|Карадачкиот партизански одред]]. Загинал два дена подоцна, на [[14 октомври]] 1941 година, во борба со бугарската војска и полиција, при разбивањето на одредот. За народен херој бил прогласен на 20 декември 1951 година.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 221</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Менков, Боро}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Луѓе од Куманово]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] amsprg082is1fwpi0qwbf1hetyx5hjq 0 1118086 5530331 4608987 2026-03-27T18:54:27Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530331 wikitext text/x-wiki {{Народен херој |дидаскалија=Трајко Стојковски | слика = [[Податотека:Trajko Stojkovski.jpg|200п]] | опис_слике=Трајко Стојковски |датум рођења={{роден на|10|јануари|1923}} |место рођења={{роден во|Куманово}} |држава рођења=<BR>[[Кралство СХС]] |датум смрти={{починал на|14|октомври|2005}} |место смрти={{починал во|Скопје}} |држава смрти=<BR>[[Македонија]] |професија= |КПЈ=[[1941]] |рат=[[НОБ]] |народни херој=[[20 ноември]] [[1951]] }} '''Трајко Стојковски - Бузо''' ([[Куманово]], [[10 јануари]] [[1923]] - [[Скопје]], [[14 октомври]] [[2005]]) — македонски комунист, учесник во НОВ, офицер на [[ЈНА]] и општественик. Прогласен е за [[народен херој на Југославија]] на [[20 ноември]] [[1951]] година. Носител е и на [[Партизанска споменица 1941]]. ==Животопис== Трајко Стојковски е роден во Куманово. Како член на [[СКОЈ]] (од [[1941]]), активно учествувал во подготовките на НОВ во Куманово, а во јуни [[1943]] година станал борец на [[Кумановски партизански одред|Кумановскиот партизански одред]]. Посебно се истакнал како пушкомитралезец во борбата на [[Дренак]] против четничките сили во декември 1943 година. При формирањето на [[Трета македонска бригада|Третата македонска бригада]] бил назначен за командант на баталјон, а подоцна за командант на [[Дванаесетта македонска бригада|Дванаесеттата македонска (скопска) бригада]]. Учествувал во борбите за „Црно Око“, каде неговата чета требало да пробие пат за бригадата.<ref name="ReferenceA">„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 341</ref> Има значаен придонес во ослободувањето на [[Скопје]], односно по негова заслуга Германците биле спречени да ги урнат мостовите на Вардар.<ref name="ReferenceA"/><ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 1436 стр.</ref> ==По војната== По завршувањето на војната, завршил Воена школа при Врховниот штаб. До [[1951]] година бил на разни должности во ЈНА, а потоа премина на работа во Државниот секретаријат за внатрешни работи. Пензиониран е во [[1959]] година. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2604&stID=43159 „На јуриш, до слободно Скопје“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305010153/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2604&stID=43159 |date=2016-03-05 }}, „Дневник“ * [http://vecer.mk/skopska/spasuvanjeto-na-branata-matka-glavna-cel „Спасувањето на браната Матка - главна цел“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305013742/http://vecer.mk/skopska/spasuvanjeto-na-branata-matka-glavna-cel |date=2016-03-05 }}, „Вечер“ {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стојковски, Трајко}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Луѓе од Куманово]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] tw9fwj55mton2anh15fwbtb7xfhgd47 0 1119089 5530556 5388445 2026-03-28T11:18:34Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5530556 wikitext text/x-wiki '''Вивијан Доротеја Маер''' (1 февруари 1926 - 21 април 2009) била американски уличен фотограф, која е родена во [[Њујорк]], а голем дел од своето детство го минала во [[Франција]].<ref name=chicmag>O'Donnell, Nora (December 14, 2010). [http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/January-2011/Vivian-Maier-Street-Photographer/ "The Life and Work of Street Photographer Vivian Maier"], Chicago Magazine. Посетено на January 4, 2011.</ref> По враќањето во [[САД]], Маер работела околу 40 години како дадилка, најмногу во [[Чикаго]]. Во текот на овие години, таа има направено повеќе од 150.000 фотографии, претежно од луѓе и архитектура во Њујорк, Чикаго и Лос Анџелес, иако патувала и фотографирала низ светот.<ref>[http://www.vivianmaier.com/2012/01/vivian-maier-a-life-discovered-hosted-by-tim-roth-at-merry-karnowsky-gallery-in-los-angeles/ “Vivian Maier: A Life Discovered” hosted by Tim Roth at the Merry Karnowsky Gallery in Los Angeles.]</ref> [[File:Exhibition - Vivian Maier (24951622513).jpg|thumb|Изложба на Вивијан Маер во [[Дом на културата во Данкер]] во [[Хелсингборг]] 2016 година.]] Фотографиите на Маер останаа непознати, и многу од нејзините филмови останаа неразвиени, сè додека нејзините кутии со имот биле купени на аукција. Џон Малуф - историчар и колектор од Чикаго, ги испитал сликите и започнал да ги објавува на интернет во 2009 година, веднаш по смртта на Маер. Критиката и интересот за работата на Маер брзо следеле.<ref name=bbc>{{наведени вести | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-12247395 | title = Vivian Maier: A life's lost work seen for first time | first = Katie | last = Beck |date = January 21, 2011 | work = [[BBC]] | accessdate = January 21, 2011}}</ref><ref name=wttw>[http://www.wttw.com/main.taf?p=42%2C8%2C80&pid=A1hO97qcWo7ViDL_rWniVH2LakYxNa7J "Vivian Maier"], ''Chicago Tonight'', broadcast by WTTW, December 22, 2010. Посетено на January 4, 2011</ref> Фотографиите на Маер биле изложени во САД, Европа и Азија и биле вклучени во многу статии низ целиот свет.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vivianmaierprints.com/exhibitions/ |title=Exhibitions &#124; Vivian Maier |publisher=Vivianmaierprints.com |date=2013-09-14 |accessdate=2014-05-26 |archive-date=2014-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429231825/http://vivianmaierprints.com/exhibitions/ |url-status=dead }}</ref> За нејзиниот живот и работа се раскажува и во книги и документарни филмови. ==Фотографии== Фотографскиот критичар Алан Секула сугерираше дека фактот што Маер го помина нејзиниот ран живот во Франција ја наостриле нејзината визуелна благодарност кон американските градови и општество. Исто така рекол: “Мислам дека таа го покажа светот на жените и децата на начин кој е доста без преседан."<ref name = Cahan40>Cahan, ''Vivien Maier: Out Of The Shadows'', 2012, pp. 40–41</ref> Фотографот Мери Елен Марк ја споредила работата на Маер со онаа на Хелен Левит, Роберт Франк, Лисет Модел, и Дајан Арбус. Џоел Мејеровитз, исто така, уличен фотограф, изјави дека работата на Маер е "исполнета со вид на човеково разбирање, топлина и разиграност."<ref>{{наведени вести| url = http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/finding-vivian-maier-movie-review-portrait-of-a-great-if-not-a-straight-shooter/2014/04/23/9a17ab22-c990-11e3-a75e-463587891b57_story.html| title = ‘Finding Vivian Maier’ movie review: Portrait of a great, if not a straight, shooter| author = Hornaday, Ann| date = April 14, 20134| accessdate = June 30, 2014| publisher = washingtonpost.com }}</ref> Повеќето од фотографиите на Маер се црно-бели, и многу вклучуваат секојдневни снимки од минувачите фатени во минливи моменти, но сепак поседуваат гравитација и емоции.<ref name=chicmag/> Пишувајќи во ''The Wall Street Journal'', Вилијам Мејерс забележува дека постојат голем број на автопортрети во работата на Маер, "во многу генијални пермутации, како да си го проверува сопствениот идентитет или се сместува себеси во животната средина. Со таен карактер, таа често ја фотографирала својата сенка, можеби како начин да биде таму и истовремено не сосема таму.“<ref>{{наведени вести| url = http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052970204879004577110884090494826 | title = The Nanny's Secret| author = Meyers, William| date = January 3, 2012| accessdate = July 2, 2014| publisher = wsj.com}}</ref> Роберта Смит, пишувајќи во ''The New York Times'', го привлече вниманието на начините на кои фотографиите на Маер потсетуваат на многу познати фотографи од 20 век, а сепак имаат своја естетика. Таа пишува дека работата на Маер "одржува специфичен елемент на смиреност, јасност на составот и благост карактеризиран со недостаток на ненадејно движење или екстремни емоции.“<ref>{{наведени вести| url = http://www.nytimes.com/2012/01/20/arts/design/vivian-maier.html?_r=0| title = Vivian Maier: 'Photographs From the Maloof Collection'| author = Smith,Roberta| date = January 19, 2012| accessdate = July 6, 2014| publisher = ''The New York Times''}}</ref> ==Личен живот== Џон Малуф, куратор на некои фотографии на Маер, го сумирал начинот на кој децата кои таа ги чувала подоцна ја опишале: {{цитат|"Таа беше [[социјализам|социјалистка]], [[феминизам|феминистка]], филмска критичарка, и директна. Таа научи англиски со одејќи во театри, која ги сакаше... Таа постојано правеше слики, кои на никој не ги покажувала."<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://vivianmaier.blogspot.com/2009/10/unfolding-vivian-maier-mystery.html | title = Vivian Maier - her discovered work| author = Maloof, John| date = October 22, 2009| accessdate = August 6, 2014| publisher = vivianmaier.blogspot}}</ref>}} Во 1959 и 1960 година, Маер патувала околу светот, фотографирајќи ги [[Лос Анџелес]], [[Манила]], [[Бангкок]], [[Шангај]], [[Пекинг]], [[Индија]], [[Сирија]], [[Египет]] и [[Италија]].<ref name = Cahan40/> Патувањето беше веројатно финансирано од продажбата на семејната фарма во Сен Џулиен-ен-Чампсаур. Во документарниот филм ''Наоѓајќи ја Вивијан Маер'', интервјуата со работодавачите на Маер и нивните деца укажуваат на тоа дека Маер се претставувала на неколку начини, со различни акценти, имиња, животни детали, и дека нејзиното однесување со децата можело да биде инспиративно и позитивно, и, исто така, непредвидливо и застрашувачки.<ref name=Maloof>''Finding Vivian Maier'' (2013), directors John Maloof, Charlie Siskel</ref> ==Книги со фотографиите на Маер== *''Vivian Maier: Street Photographer.'' Brookyln, NY: powerHouse, 2011. ISBN 978-1-57687-577-3. Edited by John Maloof. *''Vivian Maier: Out of the Shadows''. Chicago, IL: CityFiles, 2012. ISBN 978-0978545093. Edited by Richard Cahan and Michael Williams. *''Vivian Maier: Self-Portraits.'' Brookyln, NY: powerHouse, 2013. ISBN 978-1-57687-662-6. Edited by John Maloof. *''Eye to Eye: Photographs by Vivian Maier.'' Chicago, IL: CityFiles, 2014. ISBN 9780991541805. Photographs by Maier, edited and with some writing by Richard Cahan and Michael Williams. ==Документарни филмови за Маер== * ''Vivian Maier: Who Took Nanny's Pictures'' (2013), directed by Jill Nicholls, produced by the [[BBC]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.imdb.com/title/tt2997754/ | accessdate = 16 January 2014 | publisher = [[IMDB]] | title = Vivian Maier: Who Took Nanny's Pictures (2013)}}</ref> This film was re-cut and released in the U.S. in December 2013, as ''The Vivian Maier Mystery''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.imdb.com/title/tt3252208/ | accessdate = 16 January 2014 | publisher = [[IMDB]] | title = The Vivian Maier Mystery (2013)}}</ref> * ''Finding Vivian Maier'' (2013), directed by John Maloof and Charlie Siskel.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.imdb.com/title/tt2714900/ | accessdate = 16 January 2014 | publisher = [[IMDB]] | title = Finding Vivian Maier (2013)}}</ref> ==Надворешни врски== * [http://www.vivianmaier.com Maloof Collection website on Vivian Maier] * [http://www.vivianmaierprints.com Jeffrey Goldstein Collection website on Vivian Maier] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170629075822/http://www.vivianmaierprints.com/ |date=2017-06-29 }} *[http://www.post-movie.net/finding-vivian-maier-an-interview-with-producer-co-director-charlie-siskel/ Finding Vivian Maier - An Interview with Producer, Co-Director Charlie Siskel by Stephen Slaughter Head, PostMovie.net, April 3, 2014] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201009175133/http://www.post-movie.net/finding-vivian-maier-an-interview-with-producer-co-director-charlie-siskel/ |date=2020-10-09 }} * [http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204879004577110884090494826.html "The Nanny's Secret"] by William Meyers, ''The Wall Street Journal'', January 3, 2012 * [http://www.smithsonianmag.com/multimedia/Vivian-Maier-The-Unheralded-Street-Photographer.html "Vivian Maier: The Unheralded Street Photographer"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131004215113/http://www.smithsonianmag.com/multimedia/Vivian-Maier-The-Unheralded-Street-Photographer.html |date=2013-10-04 }} by David Zax, Smithsonian Magazine, December 2011 * [http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303725404579461170488341910?mg=reno64-wsj&url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB10001424052702303725404579461170488341910.html "Nanny Strangest: On "Finding Vivian Maier," by Richard B. Woodward, The Wall Street Journal, March 25, 2014.] ==Наводи== {{Reflist|colwidth=30em}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мајер, Вивијан}} [[Категорија:Француски фотографи]] [[Категорија:Американски фотографи]] [[Категорија:Феминистки]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] 73teu9z5ie7140z1l3j6lx2f89gkr43 0 1123318 5530559 4004163 2026-03-28T11:23:10Z Dandarmkd 31127 5530559 wikitext text/x-wiki '''Димитар Станоевски''' ([[1917]]-[[2009]]), или '''Дедо Митко''', бил познат ороводец на познатото соборско [[оро]] „[[Копачката]]“, кое е дел од светското нематеријално наследство на [[УНЕСКО]]. ==Животопис== Дедо Митко бил ороводец на „Копачката“ во текот на 60 години, од [[1948]] до [[2008]] година, кога за последен пат го повел орото на фестивалот во [[село]]то [[Долнени]], по што ороводачката крпа-тријачка му ја предал на синот Симеон. Поради неговите заслуги за развојот на ова оро, во делчевското село [[Драмче]] била отворена спомен-соба, која се наоѓа во рамките на неговата родна куќа. Притоа, бил уредени чардакот, ходникот и собата на Дедо Митко, во која се врамени текстови од весници и списанија, посветени на него и на „Копачката“, бројни [[Фотографија|фотографии]] и носијата што ја носел кога го водел орото. Исто така, во собата се изложени разни [[Занаетчиство|занаетчиски]] предмети кои ги изработил тој.<ref>Љупчо Шатевски, „Дедо Митко ја играше „Копачката“, но беше и „заболекар“ во Драмче“, ''Дневник'', година XIX, број 5685, петок, 6 февруари 2015, стр. 28.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Станоевски, Димитар}} [[Категорија:Луѓе од Драмче]] [[Категорија:Македонски играорци]] [[Категорија:Југословенски играорци]] [[Категорија:Родени во 1917 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] gzy76xrlqqaoeqwo0mzbayxhxav084o 0 1167559 5530416 5526879 2026-03-27T21:39:32Z Виолетова 1975 5530416 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lazar Ristovski Portret.JPG|мини|десно|Лазар Ристовски]] '''Лазар Ристовски''' (р. {{рн|26|октомври|1952}}) — [[Србија|српски]] глумец, [[режисер]] и [[продуцент]] од [[Македонци|македонска]] [[народност]]. ==Животопис== Ристовски е оженет со сопругата Даница, со која ги има синовите Јован и Петар.<ref name="Milica Prelević 2016">Milica Prelević, „Sve se manje bojim u životu“, ''Story'', број 573, 9 септември 2016, стр. 42-45.</ref> ==Творештво== Роден е на 26 октомври 1952 г. во [[Војводина|војводинското]] [[Равно Село]]. Татко му Петар бил доселеник од [[Гуѓаково]], [[Прилепско]], а мајка му била [[Црногорци|Црногорка]]. Во текот на својата долга кариера, Ристовски играл во над 4.000 театарски претстави и глумел во 73 филмови и тв-серии. Неговата прва филмска улога била во 1977 година, во филмот „Хајка“.<ref name="Milica Prelević 2016"/> Во 2016 година, Ристовски го снимил филмот „Дневникот на машиновозачот“ (''Dnevnik mašinovođe'') во кој глумел и бил продуцент. Премиерата на филмот се одржала на филмскиот фестивал во [[Москва]], каде освоил награда од публиката. Истата година, на фестивалот „Филмски средби“ (''Филмски сусрети'') во [[Ниш]], Ристовски ја добил наградата за исклучителен придонес на српската кинематографија.<ref name="Milica Prelević 2016"/> Ристовски е автор на неколку книги:<ref name="Milica Prelević 2016"/> * Бел костум (''Бело одело'') * Како добив Оскар (''Како сам добио Оскара'') * Едноставни приказни (''Једноставне приче'') == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ристовски, Лазар}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Српски глумци]] [[Категорија:Српски филмски режисери]] [[Категорија:Српски филмски продуценти]] [[Категорија:Српски филмски композитори]] [[Категорија:Српски романописци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Гуѓаково]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] pk7kaqzd3c9ozpwznji9tp08zu16dr6 5530436 5530416 2026-03-27T22:27:00Z Dandarmkd 31127 5530436 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Лазар Ристовски | native_name = | native_name_lang = | image = Lazar Ristovski Portret.JPG | caption = Лазар Ристовски во февруари 2011 година | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1952|10|26|df=y}} | birth_place = [[Равно Село]], [[СР Србија|НР Србија]], [[ФНРЈ]] | death_date = | death_place = | spouse = {{marriage|Даница Ристовски|1980|2022|end=разведен}} | children = Јован, Петар<ref>{{Cite web|url=http://www.hellomagazin.rs/domace-vesti/idilicni-glumacki-brakovi-koji-odolevaju-trendu-razvoda/|publisher=[[Hello! (списание)|Hello!]]|title=Idilični glumački brakovi koji odolevaju trendu razvoda}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.blic.rs/zabava/vesti/laza-ristovski-nije-mi-smetalo-da-mi-sin-nareduje/lev90w3|publisher=blic.rs|title=Laza Ristovski: Nije mi smetalo da mi sin naređuje|date=октомври 2015 }}</ref> | occupation = [[Глумец]], [[режисер]], [[продуцент]] и [[писател]] | alma_mater = | homepage = | office = Пратеник во [[Народно собрание на Србија|Народното собрание на Србија]] | term_start = 1 август 2022 | term_end = 9 август 2022 | nickname = Лаза | party = [[Независен политичар|Независен]] }} '''Лазар Ристовски''' (р. {{рн|26|октомври|1952}}) — [[Србија|српски]] глумец, [[режисер]] и [[продуцент]] од [[Македонци|македонска]] [[народност]]. ==Животопис== Ристовски е оженет со сопругата Даница, со која ги има синовите Јован и Петар.<ref name="Milica Prelević 2016">Milica Prelević, „Sve se manje bojim u životu“, ''Story'', број 573, 9 септември 2016, стр. 42-45.</ref> ==Творештво== Роден е на 26 октомври 1952 г. во [[Војводина|војводинското]] [[Равно Село]]. Татко му Петар бил доселеник од [[Гуѓаково]], [[Прилепско]], а мајка му била [[Црногорци|Црногорка]]. Во текот на својата долга кариера, Ристовски играл во над 4.000 театарски претстави и глумел во 73 филмови и тв-серии. Неговата прва филмска улога била во 1977 година, во филмот „''Хајка''“.<ref name="Milica Prelević 2016"/> Во 2016 година, Ристовски го снимил филмот „''Дневникот на машиновозачот''“ (српски: ''Dnevnik mašinovođe'') во кој глумел и бил продуцент. Премиерата на филмот била одржана на филмскиот фестивал во [[Москва]], каде освоил награда од публиката. Истата година, на фестивалот „Филмски средби“ (српски: Филмски сусрети) во [[Ниш]], Ристовски ја добил наградата за исклучителен придонес на српската кинематографија.<ref name="Milica Prelević 2016"/> Ристовски е автор на неколку книги:<ref name="Milica Prelević 2016"/> * ''Бел костум'' (''Бело одело'') * ''Како добив Оскар'' (''Како сам добио Оскара'') * ''Едноставни приказни'' (''Једноставне приче'') == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ристовски, Лазар}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Српски глумци]] [[Категорија:Српски филмски режисери]] [[Категорија:Српски филмски продуценти]] [[Категорија:Српски филмски композитори]] [[Категорија:Српски продуценти]] [[Категорија:Српски романописци]] [[Категорија:Српски пратеници]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Гуѓаково]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] r01m980fgvmjnfbygqgndxvg9gl6yb5 0 1167849 5530430 5443909 2026-03-27T22:08:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530430 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> | name = Болград | native_name = | native_name_lang = uk | settlement_type = град | image_skyline = Rathaus Bolgrad 02.jpg | imagesize = 250px | image_alt = | image_caption = Градското собрание во Болград | image_flag = Bolhrad flag.png | flag_size = 100px | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = Bolgrad gerb new.png | shield_size = 100px | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Украина | pushpin_map1 = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 40 |lats = 2 |latNS = N | longd = 28 |longm = 36 |longs = 46 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = | subdivision_name = Украина | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = [[Болградски реон]] | established_title = основан | established_date = 1821 | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = 94 | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = 75 | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = 15,499 | population_as_of = 2015 | population_density_km2 = 164.6 | population_density_sq_mi= | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски броеви во Украина]] | postal_code = 68700—706 | area_code_type = | area_code = +380-4846 | registration_plate = | twin1 = | twin1_country = | website = | footnotes = }} '''Болград''' ({{langx|uk|Болград}}; [[бугарски]] и {{langx|ru|Болград}}; {{langx|ro|Bolgrad}}) е мал [[град]] во [[Одеска област]] во југозападниот дел на [[Украина]], во историскиот реон [[Буџак]]. Болград е главен град на [[Болградски реон|Болградскиот реон]]. Број на жители според пописот од 2015 година - 15.499. ==Историја== Во почетокот на 19 век, по [[Руско-турска војна (1806-1812)]] и потпишувањето на [[Договор од Букурешт (1812)|Договорот од Букурешт (1812)]], регионот Бесарабија, вклучувајќи го и Буџак, преминал под контрола на Руската империја. Оваа територија, порано дел од Отоманската Империја и Молдавското кнежевство, станала дел од Бесарапската губернија. Руските власти имале интерес да ја населат оваа релативно ретка населена област со лојално население, особено со цел да се зајакне економијата и да се обезбеди границата со Отоманската Империја. Болград бил основан во 1821 година од страна на бугарски доселеници, а по наредба на генералот [[Иван Инзов]] кого жителите на Болград го сметаат за „Основач на нашиот град“.<ref>Куемжи, Мария, Болградский Историко-Этнографический Музей (Bolhrad, Odes'ka Oblast, Ukraine; Фонд им. И.Н. Инзова, 2007)</ref>[[Податотека:Bolgrad, Sveto Preobrazenie, katedrala, 1938.jpg|мини|200п|лево|Катедрала [[Црква Свето преображение (Болград)|„Св. Преображение“]] во Болград, 1938 година]] Еден од најзначајните моменти во раната историја на Болград е изградбата на црквата „Свето Преображение Господово“. Темелите на храмот биле поставени во 1820 година, уште пред официјалното основање на градот, а изградбата завршила во 1838 година. Црквата, проектирана од рускиот архитект Аврам Мелников, била осветена на 29 октомври 1838 година, датум што подоцна станал празник за бесарабските Бугари. Овој храм не само што бил духовен центар, туку и симбол на бугарскиот идентитет во регионот. Во 1858 година, со поддршка на молдавскиот управител Никола Богориди (кој бил од бугарско потекло), била основана Болградската гимназија „Св. Кирил и Методиј“, првото средно училиште за Бугарите во Бесарабија. Ова училиште станало центар на бугарската просвета и одиграло клучна улога во зачувувањето на бугарскиот јазик, култура и национална свест. Гимназијата привлекувала ученици од целата Бесарабија, а подоцна и истакнати бугарски револуционери, како [[Христо Ботев]] и [[Љубен Каравелов]], кои престојувале во Болград во 1870-тите. Болград станал дел од [[Молдавија]] во периодот од 1856 до 1859 година, на [[Романија]] од 1859 до 1878 година, од 1918 до 1940 година, и од 1941 до 1944 година, пред да биде заземен од [[СССР]], како дел од територијата на Украинската Советска Република, а денес е во рамките на [[Украина]]. ==Демографија== {{Historical populations |type = |align = none |footnote = |1930 | 14280 |1941 | 10713 |[[Ukrainian Census (2001)|2001]] | 17353 |2011 (est.) | 15479 }} Во околината на Болградскиот дистрикт најмногу живеат Бугари (околу 61%). Жителите го сметаат градот Болград за неофицијален гчавен град на [[Бесарабија|бесарабискиот]] историски реон [[Буџак]]. == Стопанство == Од 1920 година, Болград има индустрија на [[јаглен]].<ref name=Kaba>{{Наведена книга|last=Kaba|first=John|title=Politico-economic Review of Basarabia|year=1919|publisher=American Relief Administration|location=United States|page=27|url=http://www.wdl.org/en/item/7313/view/1/27/|access-date=2016-12-22|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828233543/https://www.wdl.org/en/item/7313/view/1/27/|url-status=dead}}</ref> ==Образование== [[File:Bulgarian high school 02.jpg|thumb|Средно училиште во Болград]] Средното училиште во Болград „Георги Сава Раковски“ е основано во 1858 година, и е најстаро средно училиште [[Бугарска преродба|Бугарската преродба]].<ref name="aba">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aba.government.bg/BOLGRAD/index.htm |title=150 години Болградска гимназия |last=Манолова |first=Надя |author2=Красимира Табакова |year=2008 |publisher=Държавна агенция за българите в чужбина |language=bg |accessdate=2009-10-19 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090411112711/http://aba.government.bg/BOLGRAD/index.htm |archivedate=April 11, 2009 }}</ref><ref name="bgenc">{{Наведена книга |title=Българска енциклопедия А-Я |publisher=БАН, Труд, Сирма |language=bg |year=2002 |chapter=Болградска гимназия „Свети свети Кирил и Методий“ |isbn=954-8104-08-3 |oclc=163361648 }}</ref> ==Познати личности== * Абрахам Иванович Мелников 1784-1854), руски архитект, автор на проектот на катедралата „Св. Преображение“ <ref>'''(ru)'''[https://odessa-future.com.ua/ru/articles-odessa-i-bessarabiya-arhitektora-melnikova Одесса и Бессарабия архитектора Мельникова. - Одесса будущего, 09.05.2022]</ref> * [[Димитар Греков]] (1847–1901), бугарски политичар * [[Данаил Николаев]] (1852–1942), бугарски генерал * [[Георги Тодоров (генерал)|Георги Тодоров]] (1858–1934), бугарски генерал * [[Микола Шматко]] (роден 1943), современ украински [[вајар]], професор и [[сликар]] ''(не е роден таму, но живеел во Болград)'' * [[Петро Порошенко]] (роден 1965), сегашен [[претседател на Украина]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Градови во Украина]] [[Категорија:Градови во Бесарабија]] [[Категорија:Населени места основани во 1821 година]] de0oubhnumq7t6g9j30g3t9as43k7l2 0 1172018 5530425 5354097 2026-03-27T21:50:34Z Dandarmkd 31127 5530425 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Colossal_octopus_by_Pierre_Denys_de_Montfort.jpg|мини|Цртеж на кракен]] '''Кракен''' — легендарно морско чудовиште со џиновска големина за кое што се вели дека живее меѓу бреговите на [[Норвешка]] и [[Гренланд]]. Голем број на автори тврдат дека легендата потекнува од појавувањата на големи октоподи што може да порасне до 12-15 метри во должина, иако во оригиналните приказни немал пипала и повеќе личел на кит или рак. == Наводи == {{наводи}} {{Никулец}} [[Категорија:Поморски фолклор]] [[Категорија:Митолошки цефалоподи]] [[Категорија:Скандинавски легендарни суштества]] [[Категорија:Морски чудовишта]] p43xfouwaoj68pzr4isx9mnf0wdh4hj 0 1172206 5530353 5167882 2026-03-27T19:06:58Z Ehrlich91 24281 5530353 wikitext text/x-wiki '''Стара Река''' може да се однесува на: == Реки == * [[Стара Река (Бабина)]] — река во [[Битолско]], десна притока на [[Црна Река]]; * [[Стара Река (Костурско)]] — река во [[Костурско]], Егејска Македонија; * [[Стара Река (Милеткова)]] — река во [[Гевгелиско]], десна притока на [[Вардар]]; * [[Стара Река (Прилепскополска)]] — река во средишниот дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], западно од [[Прилеп]], се влева во реката [[Блато (река)|Блато]]; и * [[Стара Река (Пиринска Македонија)]] — река во [[Горноџумајско]], Пиринска Македонија, десна притока на [[Струма]]. == Археолошки наоѓалишта == * [[Стара Река (Слепче)]] — археолошко наоѓалиште во [[прилепско]]то село [[Слепче (Прилепско)|Слепче]]. * [[Стара Река (Бигла)]] — некропола од доцноантичкото време во општина [[Делчево]]. {{појаснување}} axyyl7ale3plpjdsx2rykj8xjop3xub 0 1182099 5530441 5206162 2026-03-27T23:11:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530441 wikitext text/x-wiki {{other uses}} {{Инфокутија Населено место |name = Ботафого |native_name = |other_name = |settlement_type = Населба |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = [[File:Rio De Janeiro location map.svg|250px|]] |pushpin_map = Brazil Rio de Janeiro#Brazil |pushpin_map_caption = Локација во [[Рио де Жанеиро]] |subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] |subdivision_name = {{знаме|Brazil}} |subdivision_type1 = [[States of Brazil|држава]] |subdivision_name1 = [[Рио де Жанеиро (сојузна држава)|Рио де Жанеиро]] |subdivision_type2 = Општина/Град |subdivision_name2 = [[Рио де Жанеиро]] |subdivision_type3 = Зона |subdivision_name3 = [[Rio de Janeiro#South Zone|Јужна зона]] |subdivision_type4 =Административен регион |subdivision_name4 =Ботафого |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_ha =479.90 |population_as_of =2010 |population_footnotes =<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://portalgeo.rio.rj.gov.br/bairroscariocas/mostra_temas.php?varea=Botafogo&area=020&tipo=click | title=Bairro: Botafogo | publisher=Prefeitura da Cidade do Rio de Janeiro | language=pt | accessdate=8 October 2014 | archive-date=2014-10-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141013023902/http://portalgeo.rio.rj.gov.br/bairroscariocas/mostra_temas.php?varea=Botafogo&area=020&tipo=click | url-status=dead }}</ref> |population_total =82,890 |population_density_km2 =auto |timezone = |utc_offset = |coordinates = {{coord|22|57|0|S|43|11|3|W|region:BR|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |website = |footnotes = }} '''Ботафого''' (<small>local/standard </small>{{IPA-pt|bɔtaˈfoɡu}} <small>alternative [[Brazilian Portuguese]] pronunciation:</small> {{IPA-pt|botɐˈfoɡu|}}) е крајбрежна населба ('[[bairro]]' ') во [[Рио де Жанеиро]], [[Бразил]]. Таа е претежно населена од средна класа население и има мала комерцијална заедница која се наоѓа меѓу ридовите на Мундо Ново, Дона Марта (која го одделува од [[Ларниераиса]]) и Сао Жоао (која ја одделува од [[Копакабана]]). Зборот Ботафого, исто така, се однесува на танцовиот потег на [[Латинска Америка]] во салата за танц, именуван затоа што областа на Ботафого е од каде потекнува. == Ертимологија == [[File:Nicola Antonio Facchinetti - Enseada do Botafogo.JPG|thumb|right|"Ботафого Беј "(1869), од Николао Антонио Фачинети. Колекција на [[Музеј на Уметност na Саун Пауло]]]]. Ботафого бил именуван по Жоао Переира де Соса Ботафого, кој бил одговорен за артилеријата на [[галеон]] на '' Ботафого''. Поради тоа, тој го добил прекарот "Ботафого" и го вклучил во неговото [[презиме]]. Кога отишол да живее во Бразил, португалската круна му ја дала земјата позната денес како Ботафого. Името буквално значи "го запали" (упатување на артилериската моќ на "Галеон" "Ботафого").<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://martin.romano.org/ps05/ps05_394.htm |title=архивска копија |accessdate=2017-10-14 |archive-date=2022-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410162712/https://martin.romano.org/ps05/ps05_394.htm |url-status=dead }}</ref> Во средината на XIX век, [[англиските говорници]] исто така го нарекуваle '''Бота Фого'''.<ref name=Roberts>{{Наведена книга|last=Roberts|first=Edmund|title=Embassy to the Eastern Courts of Cochin-China, Siam, and Muscat|year=1837|publisher=Harper & Brothers|location=New York|page=28|url=http://www.wdl.org/en/item/7317/view/1/28/}}</ref> == Атракции и удобства == Плажата Ботафого е во заливот [[Гуанабара]], засолната од [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] на полуостровот [[Урка]] и [[Шеќерната гора]]. Meѓу атракциите исто така е и домот на [[Руи Барбоса]], [[Музејот на Индијанците]] - кој ја истражува културата и историјата на главните домородни народи на Бразил - и [[Еитор Вила-Лобос|Вила-Лобос]] музејот.<ref name="muse">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.museuvillalobos.org.br/ingles/index.htm |title=Villa-Lobos Museum Website |accessdate=2017-10-14 |archive-date=2013-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412161239/http://www.museuvillalobos.org.br/ingles/index.htm |url-status=dead }}</ref> Јавниот архив на државата Рио де Жанеиро е исто така во Ботафого. ==Спорт== Ботафого е дом на фудбалскиот клуб [[ФК Ботафого|Ботафого]], мулти-спортски клуб, најпознат е по тоа што е еден од најголемите фудбалски тимови во Бразил.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.botafogo.com.br/historia.php?cat=oclube | title=História | publisher=Botafogo de Futebol e Regatas | accessdate=12 September 2014 | archive-date=2017-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171019144725/http://www.botafogo.com.br/historia.php?cat=oclube | url-status=dead }}</ref> ==Инфраструктура== Населбата е опслужувана од страна на Ботафого станицатаи метрото на Рио де Жанеиро.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.metrorio.com.br/Estacoes?p_ponto=73 | title=Botafogo - Sobre a Estação | publisher=MetrôRio | accessdate=12 September 2014}}</ref> {{wide image|Botafogo180o M.jpg|900px|align-cap=center|Панорамски поглед на Праја де Ботафого (плажата Ботафого) со планината [[Шеќерна гора]] и [[Урка]] во позадина.}} ==Обраование== [[File:Predio bandeiras.jpg|thumb|Германско училиште Рио де Жанеиро]] Приватно училиште: *[[Германско интернационало училиште]] (Escola Alemã Corcovado)<ref>[http://www.eacorcovado.com.br/ Home page (Portuguese)]/[http://www.eacorcovado.com.br/de Home page (German)]. [[Deutsche Schule Rio de Janeiro]]. Посетено на May 3, 2015. "Rua São Clemente 388 - Botafogo - CEP: 22260-000 Rio de Janeiro - RJ - Brasil"</ref> ==Наводи== {{Reflist}} [[Категорија:Бразил]] [[Категорија:Бразилски држави]] 8g4oey6xn2nw13zsvuczuvo9iqnpu17 0 1188690 5530572 5425558 2026-03-28T11:33:45Z Dandarmkd 31127 5530572 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Камило Чибин<br>''Camillo Cibin'' |image = Camillo Cibin 20051219.jpg |image_size = 220px |caption = |order = |office = Главен ревизор на Жандармерискиот корпус на државата на градот Ватикан |term_start = [[1972]] |term_end = [[2006]] |predecessor = |successor = [[Доменико Џани]] |office2 = |term_start2 = |term_end2 = |order3 = |office3 = |term_start3 = |term_end3 = |birth_date = {{роден на|df=yes|3|јуни|1926}} |birth_place = {{роден во|Салгареда}}, [[Италија]] |death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2009|10|25|1926|06|03}} |death_place = {{починал во|Рим}}, [[Италија]] |other_names = |movement = |alma_mater = |occupation = |profession = |religion = [[Римокатоличка црква|Католик]] |signature = }} '''Камило Чибин''' (на {{langx|it|Camillo Cibin}}; {{роден на|3|јуни|1926}}, {{роден во|Салгареда}} - {{починал на|25|октомври|2009}}, {{роден во|Рим}}) — поранешен Главен ревизор на [[Ватиканска жандармерија|Жандармерискиот корпус на државата на градот Ватикан]] на чија функција служи 34 години почнувајќи од 1972 година. {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чибин, Камило}} 75lv5smire54qd98pxvvlwrnzgzzwdw 0 1206696 5530433 5508012 2026-03-27T22:13:48Z Dandarmkd 31127 5530433 wikitext text/x-wiki '''Инканијамба''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Inkanyamba'') е легендарно суштество кое наводно живее во езерото кај водопадот [[Ховик (водопад)|Ховик]] во близина на градот [[Питермарицбург]] во покраината [[Квазулу-Натал]] во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]. Племињата [[Зулу]] веруваат дека ова е голема змија со глава на [[коњи|коњ]]. Најмногу се појавува на [[лето]]. Се верува дека Инканијамбиниот гнев го предизвикува дождот. Криптозоолозите веруваат дека ова би можело да биде голема [[јагули|јагула]]<ref>http://www.getawaytoafrica.com/content/magazine/features/feature.asp?id=909 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060113075226/http://www.getawaytoafrica.com/content/magazine/features/feature.asp?id=909 |date=2006-01-13 }} - Getaway Magazine accessed 18 June 2007</ref><ref>Inkanyamba - African Legend. Novel by Tharina Strauss. Published in 2010 by Tekskor, P O Box 28378, Danhof, Bloemfontein, 9300.</ref>. == Наводи == {{наводи}} {{Митологија-никулец}} [[Категорија:Митски змии]] [[Категорија:Јужноафрикански легендарни суштества]] [[Категорија:Водни криптиди]] [[Категорија:Зулунски легендарни суштества]] [[Категорија:Јужноафриканска култура]] [[Категорија:Влекачки криптиди]] o4u9y1a55q4wh6uuqytlcjw0mfbrq4h 0 1206955 5530431 5049461 2026-03-27T22:09:19Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530431 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cadborosaurus October 1937.jpg|мини|д|Наводно тело на Кадборосаурус од 1937]] '''Кадборосаурус''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Cadborosaurus willsi'') уште познат како '''''Кади''''' (Caddy), е назив за морска [[змија]] која наводно живее на [[Тихи Океан|тихоокеанскиот]] брег на [[Северна Америка]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bcscc.ca/cadborosaurus.htm |title=The British Columbia Scientific Cryptozoology Club |accessdate=2018-09-08 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219185341/http://www.bcscc.ca/cadborosaurus.htm |url-status=dead }}</ref> Го добил името по заливот во кој најмногу пати е виден. Луѓето кои го виделе го опишуваат слично како што се опишуваат [[морските чудовишта]] [[Огопого]] и [[Чудовиште од Лох Неса|Неси]]. == Опис == Луѓето го опишуваат како морска змија која нурка и излегува од водата. Повеќето од луѓето не му ја виделе главата, а оние кои ја виделе кажуваат дека има глава со иста големина како и коњска глава, дека на опашката има перки. Сите кажуваат дека многу бргу плива. == Животни кои би можеле да бидат Кадборосаурус == Во заливот каде е виден живеат многу [[морски лав]]ови и много научници мислат дека тие се Кади. Некои луѓе исто така мислат дека би можел да биде [[Ајкула|морско куче]], затоа што ако морско куче плива близу до површината неговите перки можат да бидат наводни Кадиеви грпки. == Кадиево тело == Во [[1937]] година во [[желудник]]от на мртов кит пронајдено е мртво суштество кое личело на морска змија. Никогаш не е откриено што е тоа всушност, затоа што телото исчезнало неколку недели откако е откриено. Многу денес мислат дека Кадборосаурус е всушност нов вид на животно кое не било откриено и дека телото било мртов Кадборосаурус.<ref>[http://thenecromancer.wordpress.com/2009/09/08/context-cryptozoology-and-the-cadborosaurus/ Context, Cryptozoology and the Cadborosaurus | The Necromancer]</ref> == Поврзано == * [[Морски чудовишта]] * [[Криптозоолошки влекачи и водозeмци]] == Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110817192426/http://hellboy57.e-monsite.com/rubrique,caddy,272845.html Кади, морската канадска змија] * [http://www.cryptomundo.com/sea-serpents/15-caddy-2/ Cryptomundo: Кадборосаурус?] * [https://web.archive.org/web/20120206182941/http://collections.ic.gc.ca/folklore/monster/caddybay.htm Кадборосаурус] * [http://www.qsl.net/w5www/caddy.html Кадборосаурус] * [http://www.newanimal.org/caddy.htm Криптидска зоолошка:Кадборосаурус] * [http://www.msnbc.msn.com/id/43801173/ns/technology_and_science-science/ Извештаи за Кадборосаурус.] [[Категорија:Канадски фолклор]] [[Категорија:Крајбрежје на Британска Колумбија]] [[Категорија:Култура на Британска Колумбија]] [[Категорија:Канадски легендарни суштества]] [[Категорија:Водни криптиди]] [[Категорија:Глобстери]] [[Категорија:Морски змии]] [[Категорија:Влекачки криптиди]] kowrpqbn0ia6apdb8zqhx04mupihkzr 0 1207058 5530432 5513883 2026-03-27T22:11:33Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530432 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Митолошко суштество|name= Емела-нтоука|image= Emela-ntouka.png|caption= Илустрација на наводниот изглед|Sub_Grouping= [[Живи диносауруси|"Жив диносаурус"]], [[Езерски чудовишта|Езерско чудовиште]]|Grouping=[[Криптиди|криптид]]|Similar_creatures= |Habitat = мочуришта во Република Конго, езеро Бангвелу во Замбија|Region={{Знаме|Република Конго }}{{Знаме|Замбија }}| first_sight=[[1930]]|last_sighting=[[1981]]}} '''Емела-нтоука''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Emela-ntouka'') е [[Криптиди|криптид]] од [[Република Конго]] кој се појавува во митологијата на Пигмејските племиња. Исто така се наведува дека живее на подрачјето на езерото Бангвелу во [[Замбија]]. Описот на Емела-нтоука наликува на криптидот [[Нгубу]]. == Потекло и значење на називот == Името на оваа суштество доаѓа од [[Лингала]] јазикот што во превод значи "убиец на слонови". == Други називи == Овој криптид е познат уште како: * '''Асека-моке''' (Aseka-moke), * '''Нјаго-гунда''' (Njago-gunda), * '''Иризима''' (Irizima), * '''Нгамба-намае''' (Ngamba-namae)<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://newanimal.org/emela.htm |title = The Cryptid Zoo: Emela-ntouka (or "Killer of Elephants") |accessdate = 29 декември 2009}}</ref>, * '''Дриптоцератопс хидроенсис''' (англиски јазик|Dryptoceratops hydroensis). == Опис на криптидот == Емела-нтоука наводно наликува на диносаурус од групата [[Цератопс]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.cryptomundo.com/cryptozoo-news/emela-ntouka/ |title= Emela-Ntouka: Africa's Killer of Elephants |publisher= Cryptomundo |accessdate = 29 декември 2009}}</ref> Висок е 3 метри, долг 6 метари, а тежок 6 тони. Има грпка на грбот, кожата и е кафеава или сива по боја слична со слоновата но без влакна, телото и е масивно и градено како кај носорог<ref>Loren Coleman & Jerome Clark. ''Cryptozoology A-Z.'' New York: Simon & Schuster, 1999. Page 83</ref>, сите четири нозе се здепасти и кратки и оставаат тропрст отпечатк голем како кај слон, опашката е дебела и долга и наликува на опашка кај крокодилот и има долг рог на носот. Животното е водоземни и вегетаријанец е кој се храни со лиснати билки. Се огласува со кратко режење и рикот. Многу е агресивно и територијално животно, и напаѓа слонови и други поголеми животни и ги брка од својата територија. == Хронологија на средби со ова суштество и видувања == * Во [[1930]] година наводно е убиена една Емела-нтоука во близина на градот Донгоуа (Република Конго); * Ј.Е. Хуџес во својата книга ''"Осумнаесет години на езерото Бангвеулу"'' (англиски јазик|Eighteen Years on Lake Bangweulu) од [[1933]] година, наведува дека неименувано животно (чиј опис одговара на Емела-нтоуку) е убиено на брегот на реката Луапула, кој го поврзува езерото Бангвелу и езерото Мверу, од страна на луѓе од племето Ва-Уши; * Емела-нтоуку првпат се споменува во записите, под своето име, од [[1954]] година во статија во списанието ''"Мамалиа"'' (англиски јазик|Mammalia) од страна на тамошниот ликоуалски инспектор Луциена Бланкоа. Тој наведува дека Емела-нтоука е суштество поголемо од бизон и дека живее во ликоуаланските мочуришта (Република Конго). Исто така тој прв го споменал фактот дека Емела-нтоука убива слонови, бизони и водени коњи кога е вознемирена, исто како што [[Мокеле-Мбембе]] напаѓа водени коњи. Иако двете животни се вегетаријанци, исто така ја делат особината дека се територијални и дека тоа се причини зошто Пигмеите највеќе им се плашат од сите опасни животни. * Д-р Рој П. Макал, кој предводел две експедиции во Република Конго во [[1980]] и [[1981]] година, ја наведува меѓу различни криптиди во својата книга ''"Живи диносауруси?"'' (англиски јазик|A Living Dinosaur?) од [[1987]] година и Емела-нтоука и сите записи кои ги собрал за неа<ref>Roy P. Mackal (1987) ''A Living Dinosaur? In Search of Mokele-Mbembe.'' E.J. Brill, Leiden.</ref>; * Во втората епизода од планираната втора сезона на Новозеландски документарни емисии ''"Светски мистерии"'' (англиски јазик|World Mysteries) требало да биде интервј со човек кој тврди дека наишол на пцовисан труп на Емела-нтоукуа. Тој тврди дека уште го поседува рогот на оваа животно, кој тој го отсекол од трупот. Епизодата е снимена но никогаш не била прикажана. == Литература == * {{Наведена книга|last=Shuker|first=Karl|title=In Search of Prehistoric Survivors|url=|publisher=Blandford |location=London|year=1995|isbn=978-0-7137-2469-1|pages=}} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Живи диносауруси]] * [[Езерски чудовишта]] == Надворешни врски == * [http://livedinopedia.wikia.com/wiki/Emela_Ntouka Емела-нтоука] * [http://cryptidz.wikia.com/wiki/Emela-Ntouka Емела-нтоука] * [http://cryptid-tidbits.wikia.com/wiki/Emela-Ntouka Емела-нтоука] * [http://primordialpredators.wikia.com/wiki/Emela-Ntouka Емела-нтоука] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160310054909/http://primordialpredators.wikia.com/wiki/Emela-Ntouka |date=2016-03-10 }} * [http://www.monstropedia.org/index.php?title=Emela-ntouka Емела-нтоука] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130330134803/http://monstropedia.org/index.php?title=Emela-ntouka |date=2013-03-30 }} * [http://new-cryptozoology.wikia.com/wiki/Emela-Ntouka Емела-нтоука] * [http://www.genesispark.com/exhibits/evidence/cryptozoological/ceratopsian/emela-ntouka/ Емела-нтоука] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200926015056/https://www.genesispark.com/exhibits/evidence/cryptozoological/ceratopsian/emela-ntouka/ |date=2020-09-26 }} * [http://www.americanmonsters.com/site/2010/01/emela-ntouka-democratic-republic-of-congo/ Емела-нтоука] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150628091714/http://www.americanmonsters.com/site/2010/01/emela-ntouka-democratic-republic-of-congo/ |date=2015-06-28 }} [[Категорија:Централноафрикански легендарни суштества]] [[Категорија:Водни криптиди]] [[Категорија:Влекачки криптиди]] [[Категорија:Пигмејска митологија]] sbyqduhfrintzwxprx2eni8m17b8l65 0 1207063 5530434 5305063 2026-03-27T22:15:20Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530434 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Митолошко суштество|name= Мокеле-Мбембе|image= Diplosil.svg|caption= |Sub_Grouping= [[Живи диносауруси|"Жив диносаурус"]], [[Езерски чудовишта|Езерско чудовиште]]|Grouping=[[Криптиди|криптид]]|Similar_creatures= |Habitat = мочуришта во Република Конго, езерото Теле |Region={{Знаме|Република Конго }}| first_sight=[[1776]]|last_sighting=[[2012]]}} [[Податотека:Brontosaurus (PSF).jpg|мини|alt=Илустрација.|илустрација на наводен изглед на '''Мокеле-Мбембеа''']] [[Податотека:Mokele-mbembe ill artlibre jnl.png|мини|alt=Еден можен жив диносаурус Мокеле-Мбембе.|цртеж '''Мокеле-Мбембеа''' од страна на сведоци кои се срeтнале со суштеството.]] '''Мокеле-Мбембе''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Mokèlé-mbèmbé'') наводно е [[Криптиди|криптид]] од езерото [[Теле (езеро)|Теле]] во [[Република Конго]], кое се појавува во митологијата на африканските племиња. Оваа суштество по изглед е слично со криптидите [[Амали (криптид)|Амалиjи]] и [[Нсанга]]. == Потекло и значење на називот == Име на оваа суштество доаѓа од [[Лингала]] јазикот што во превод значи "оној кој го запира текот на реката". == Опис на криптидот == Се опишува како голем влекач којшто наликува на диносауруси од групата Сауроподи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mokelembembe.com/ |title=архивски примерок |accessdate=2018-09-09 |archive-date=2003-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031020230344/http://www.mokelembembe.com/ |url-status=dead }}</ref> Оваа суштество е водоземен билкојадец кој се населува во мочуришни подрачја. == Хронологија на средби со ова суштество и видувања == Бројни експедицији се спроведени во Африка во потрага по Мокеле-Мбембеом. Иако во неколку експедицији е наведено дека истражувачи имале блиски средби со оваа суштество, никој не бил во состојба да обезбеди неоспорливи докази дека оваа суштество постои.<ref name = clark1>{{harv |Clark |1993. |p = }}</ref><ref name = Carroll>{{Наведена мрежна страница |last = Carroll |first = Robert T. |title = mokele-mbembe |url = http://www.skepdic.com/mokele.html |work = The Skeptic's Dictionary |publisher = John Wiley & Sons |accessdate = 28 декември 2011}}</ref> *Во [[1776]] година Мокеле-Мбембе првпат се споменува во записите, под свое име, од страна на францускиот мисионер Абе Лијевен Бонавентир во книгата ''"Историја на Лоанго, Каконга и други кралевстава во Африка"'' (''"History of Loango, Kakonga, and Other Kingdoms in Africa"''). Тој напишал дека видел огромни траги на стапала од непознато, многу големо суштество <ref>[http://www.unknownexplorers.com/mokelembembe.php Unknown Explorers - Mokele–M’bembe]</ref> за кое локалните домородци тврделе дека се работи за Мокеле-Мбембеу; * Во [[1909]] година Паул Граз изјавил дека видел суштество кое го опишал како диносаурус од групата Сауроподи. Таа година и Џо Менгес рекол дека видел суштество слично на [[бронтосаурус]]<ref>[http://www.trueauthority.com/cryptozoology/mokele.htm TrueAuthority.com - Cryptozoology - Mokele-mbembe]</ref>. Исто така истата година Мокеле-Мбембе се споменува во автобиографската книга ''"Ѕверови и луѓе"'' (''"Beasts and Men"'') на славниот ловец на голем дивеч Карло Хагенбек. Тој наведува дека слушнал звуци на необично суштество за кое се наведува дека се опишува како ''"полу слон - полу змеј"''; * Од [[1913]] година долаѓа уште еден извештај од списите на германскиот капетан Лудвиг Фрајхер вон Штајн зу Лаусник. Тој слушнал приказни за огромен влекач за кој се тврди дека живеат во џунглата, и во својот званичен извештај вклучил опис на овој ѕвер; * Последно видување се случило во [[2012]] година<ref>[http://creation.com/mokele-mbembe-a-living-dinosaur Mokele-mbembe: a living dinosaur? - creation.com]</ref>. == Поврзано == * [[Живи диносауруси]] * [[Езерски чудовишта]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.skepticblog.org/2011/06/22/a-living-dinosaur-in-the-congo/|title=A Living Dinosaur in the Congo? (Part 1)|last=Prothero|first=Donald|5=|publisher=Skepticblog.org|date=22 јуни 2011|accessdate=1 June 2013|archive-date=2013-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507140922/http://www.skepticblog.org/2011/06/22/a-living-dinosaur-in-the-congo/|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.skepticblog.org/2011/06/29/a-living-dinosaur-in-the-congo-part-2/|title=A Living Dinosaur in the Congo? (Part 2)|last=Prothero|first=Donald||publisher=Skepticblog.org|date = 29 јуни 2011|accessdate=1 June 2013}} * {{Наведена книга|title=Unexplained! 347 Strange Sightings, Incredible Occurrences, and Puzzling Physical Phenomena|last=Clark|first=Jerome||publisher=Visible Ink Press|year=1993|isbn=0-8103-9436-7|ref={{harvid|Clark|1993}}}} * {{Наведена книга|last=Coleman|first=Loren|title=The Field Guide to Lake Monsters, Sea Serpents, and Other Mystery Denizens of the Deep|publisher=Jeremy P. Tarcher|location=New York|year=2003|isbn = 1-58542-252-5|ref={{harvid|Coleman|2003}}}} * Gibbons, William J., ''Missionaries And Monsters''; Coachwhip Publications, 2006 * Leal, M. E., 2004. ''The African rainforest during the Last Glacial Maximum, an archipelago of forests in a sea of grass''; Wageningen: Wageningen University: ISBN 90-8504-037-X * {{Наведена книга|title=Exotic Zoology|last=Ley|first=Willy||publisher=Capricorn Books|location=New York|year=1966|ref={{harvid|Ley|1966}}}} (trade paperback edition) * {{Наведена книга|title=A Living Dinosaur? In Search of Mokele-Mbembe|last=Mackal|first=Roy P.||year=1987|publisher=E.J. Brill|isbn=90-04-08543-2|ref={{harvid|Mackal|1987}}}} * Ndanga, Alfred Jean-Paul (2000) 'Réflexion sur une légende de Bayanga: le Mokele-mbembe', in ''Zo'', 3, 39-45. * {{Наведена книга|title=Drums along the Congo: on the trail of Mokele-Mbembe, the last living dinosaur|last=Nugent|first=Rory||publisher=Houghton Mifflin|location=Boston|year=1993|isbn=0-395-58707-7|ref={{harvid|Nugent|1993}}}} * Redmond O'Hanlon, ''No Mercy: A Journey Into the Heart of the Congo'', 1997 * Regusters, H.A.(1982) ''Mokele - Mbembe: an investigation into rumors concerning a strange animal in the Republic of the Congo, 1981'' (Munger Africana library notes, vol. 64). Pasadena: California Institute of Technology (CIT). http://www.cryptoarchives.com/1900/1980/1981-regusters.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110708205942/http://www.cryptoarchives.com/1900/1980/1981-regusters.pdf |date=2011-07-08 }} * Shuker, Karl P.N., ''In Search of Prehistoric Survivors.'' London: Blandford, 1995: ISBN 0-7137-2469-2 * Sjögren, Bengt, ''Berömda vidunder'', Settern, {{page|year=1980|id=ISBN 91-7586-023-6|pages=}} == Надворешни врски == * [http://cryptidz.wikia.com/wiki/Mokele_Mbembe Мокеле-мбембе] * [http://cryptid-tidbits.wikia.com/wiki/Mokele-mbembe Мокеле-мбембе] * [http://www.pygmies.org/ Африкански пигмеи], култура и митологија [[Категорија:Мокеле-мбембе]] 7vvuvlxespi8rw1enlks8hgkjt0adgd 5530435 5530434 2026-03-27T22:15:33Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530435 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Митолошко суштество|name= Мокеле-Мбембе|image= Diplosil.svg|caption= |Sub_Grouping= [[Живи диносауруси|"Жив диносаурус"]], [[Езерски чудовишта|Езерско чудовиште]]|Grouping=[[Криптиди|криптид]]|Similar_creatures= |Habitat = мочуришта во Република Конго, езерото Теле |Region={{Знаме|Република Конго }}| first_sight=[[1776]]|last_sighting=[[2012]]}} [[Податотека:Brontosaurus (PSF).jpg|мини|alt=Илустрација.|илустрација на наводен изглед на '''Мокеле-Мбембеа''']] [[Податотека:Mokele-mbembe ill artlibre jnl.png|мини|alt=Еден можен жив диносаурус Мокеле-Мбембе.|цртеж '''Мокеле-Мбембеа''' од страна на сведоци кои се срeтнале со суштеството.]] '''Мокеле-Мбембе''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Mokèlé-mbèmbé'') наводно е [[Криптиди|криптид]] од езерото [[Теле (езеро)|Теле]] во [[Република Конго]], кое се појавува во митологијата на африканските племиња. Оваа суштество по изглед е слично со криптидите [[Амали (криптид)|Амалиjи]] и [[Нсанга]]. == Потекло и значење на називот == Име на оваа суштество доаѓа од [[Лингала]] јазикот што во превод значи "оној кој го запира текот на реката". == Опис на криптидот == Се опишува како голем влекач којшто наликува на диносауруси од групата Сауроподи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mokelembembe.com/ |title=архивски примерок |accessdate=2018-09-09 |archive-date=2003-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031020230344/http://www.mokelembembe.com/ |url-status=dead }}</ref> Оваа суштество е водоземен билкојадец кој се населува во мочуришни подрачја. == Хронологија на средби со ова суштество и видувања == Бројни експедицији се спроведени во Африка во потрага по Мокеле-Мбембеом. Иако во неколку експедицији е наведено дека истражувачи имале блиски средби со оваа суштество, никој не бил во состојба да обезбеди неоспорливи докази дека оваа суштество постои.<ref name = clark1>{{harv |Clark |1993. |p = }}</ref><ref name = Carroll>{{Наведена мрежна страница |last = Carroll |first = Robert T. |title = mokele-mbembe |url = http://www.skepdic.com/mokele.html |work = The Skeptic's Dictionary |publisher = John Wiley & Sons |accessdate = 28 декември 2011}}</ref> *Во [[1776]] година Мокеле-Мбембе првпат се споменува во записите, под свое име, од страна на францускиот мисионер Абе Лијевен Бонавентир во книгата ''"Историја на Лоанго, Каконга и други кралевстава во Африка"'' (''"History of Loango, Kakonga, and Other Kingdoms in Africa"''). Тој напишал дека видел огромни траги на стапала од непознато, многу големо суштество <ref>[http://www.unknownexplorers.com/mokelembembe.php Unknown Explorers - Mokele–M’bembe]</ref> за кое локалните домородци тврделе дека се работи за Мокеле-Мбембеу; * Во [[1909]] година Паул Граз изјавил дека видел суштество кое го опишал како диносаурус од групата Сауроподи. Таа година и Џо Менгес рекол дека видел суштество слично на [[бронтосаурус]]<ref>[http://www.trueauthority.com/cryptozoology/mokele.htm TrueAuthority.com - Cryptozoology - Mokele-mbembe]</ref>. Исто така истата година Мокеле-Мбембе се споменува во автобиографската книга ''"Ѕверови и луѓе"'' (''"Beasts and Men"'') на славниот ловец на голем дивеч Карло Хагенбек. Тој наведува дека слушнал звуци на необично суштество за кое се наведува дека се опишува како ''"полу слон - полу змеј"''; * Од [[1913]] година долаѓа уште еден извештај од списите на германскиот капетан Лудвиг Фрајхер вон Штајн зу Лаусник. Тој слушнал приказни за огромен влекач за кој се тврди дека живеат во џунглата, и во својот званичен извештај вклучил опис на овој ѕвер; * Последно видување се случило во [[2012]] година<ref>[http://creation.com/mokele-mbembe-a-living-dinosaur Mokele-mbembe: a living dinosaur? - creation.com]</ref>. == Поврзано == * [[Живи диносауруси]] * [[Езерски чудовишта]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.skepticblog.org/2011/06/22/a-living-dinosaur-in-the-congo/|title=A Living Dinosaur in the Congo? (Part 1)|last=Prothero|first=Donald|5=|publisher=Skepticblog.org|date=22 јуни 2011|accessdate=1 June 2013|archive-date=2013-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507140922/http://www.skepticblog.org/2011/06/22/a-living-dinosaur-in-the-congo/|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.skepticblog.org/2011/06/29/a-living-dinosaur-in-the-congo-part-2/|title=A Living Dinosaur in the Congo? (Part 2)|last=Prothero|first=Donald||publisher=Skepticblog.org|date = 29 јуни 2011|accessdate=1 June 2013}} * {{Наведена книга|title=Unexplained! 347 Strange Sightings, Incredible Occurrences, and Puzzling Physical Phenomena|last=Clark|first=Jerome||publisher=Visible Ink Press|year=1993|isbn=0-8103-9436-7|ref={{harvid|Clark|1993}}}} * {{Наведена книга|last=Coleman|first=Loren|title=The Field Guide to Lake Monsters, Sea Serpents, and Other Mystery Denizens of the Deep|publisher=Jeremy P. Tarcher|location=New York|year=2003|isbn = 1-58542-252-5|ref={{harvid|Coleman|2003}}}} * Gibbons, William J., ''Missionaries And Monsters''; Coachwhip Publications, 2006 * Leal, M. E., 2004. ''The African rainforest during the Last Glacial Maximum, an archipelago of forests in a sea of grass''; Wageningen: Wageningen University: ISBN 90-8504-037-X * {{Наведена книга|title=Exotic Zoology|last=Ley|first=Willy||publisher=Capricorn Books|location=New York|year=1966|ref={{harvid|Ley|1966}}}} (trade paperback edition) * {{Наведена книга|title=A Living Dinosaur? In Search of Mokele-Mbembe|last=Mackal|first=Roy P.||year=1987|publisher=E.J. Brill|isbn=90-04-08543-2|ref={{harvid|Mackal|1987}}}} * Ndanga, Alfred Jean-Paul (2000) 'Réflexion sur une légende de Bayanga: le Mokele-mbembe', in ''Zo'', 3, 39-45. * {{Наведена книга|title=Drums along the Congo: on the trail of Mokele-Mbembe, the last living dinosaur|last=Nugent|first=Rory||publisher=Houghton Mifflin|location=Boston|year=1993|isbn=0-395-58707-7|ref={{harvid|Nugent|1993}}}} * Redmond O'Hanlon, ''No Mercy: A Journey Into the Heart of the Congo'', 1997 * Regusters, H.A.(1982) ''Mokele - Mbembe: an investigation into rumors concerning a strange animal in the Republic of the Congo, 1981'' (Munger Africana library notes, vol. 64). Pasadena: California Institute of Technology (CIT). http://www.cryptoarchives.com/1900/1980/1981-regusters.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110708205942/http://www.cryptoarchives.com/1900/1980/1981-regusters.pdf |date=2011-07-08 }} * Shuker, Karl P.N., ''In Search of Prehistoric Survivors.'' London: Blandford, 1995: ISBN 0-7137-2469-2 * Sjögren, Bengt, ''Berömda vidunder'', Settern, {{page|year=1980|id=ISBN 91-7586-023-6|pages=}} == Надворешни врски == * [http://cryptidz.wikia.com/wiki/Mokele_Mbembe Мокеле-мбембе] * [http://cryptid-tidbits.wikia.com/wiki/Mokele-mbembe Мокеле-мбембе] * [http://www.pygmies.org/ Африкански пигмеи], култура и митологија [[Категорија:Мокеле-мбембе| ]] onpj3cs42x556w0773h7y1vxd7gp0pa 0 1207132 5530426 4765001 2026-03-27T21:53:19Z Dandarmkd 31127 /* Литература */ 5530426 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Merman.jpg|мини|Епископ-риба, дело на Јохан Зан од 1696 година.]] '''Морски епископ''' или '''епископ-риба''' е вид на морско чудовиште кое првпат се појавило во [[16 век]]. Според некои описи има крлушки како риба, странични перки на грбот, многу му е широк и остар гребенот на грбот. Името го добил по тоа што некои тврдат дека личи на [[епископ]]. Според легендата, првиот морски епископ е фатен во [[1433]] година. Наводно било многу бизарно суштество. Според една приказна бил доведен пред кралот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pantheon.org/articles/b/bishop-fish.html |title=Bishop-fish |accessdate=2018-09-09 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171127/http://www.pantheon.org/articles/b/bishop-fish.html |url-status=dead }}</ref> == Наводи== {{наводи}} ==Литература== * Anon? ''The Readers Digest book of Strange Stories, Amazing Facts 1976,'' various contributors * Gesner, C. ''Historia Animalium'' {{Никулец}} [[Категорија:Морски чудовишта]] [[Категорија:Христијански легендарни суштества]] [[Категорија:Средновековноевропски легендарни суштества]] [[Категорија:Легендарни риби]] 85xc0fr9na8kqcm0wms8iszrme4isz8 0 1207138 5530428 4877530 2026-03-27T22:01:14Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5530428 wikitext text/x-wiki [[Податотека:St augustine carcass.jpg|мини|alt=Труп пронајден на брегот на градот [[Сент Огастин (Флорида)|Сент Огастин]] на [[Флорида]]. ]] '''Луска''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Lusca'') е име дадено на морското чудовиште кое се појавува на [[Кариби]]те. Се мисли дека оваа суштество е [[гигантски октопод]] или [[ајкула|морско куче]].<ref>[http://www.bahamas4kids.com/stories/stories-myths.html Bahamas Myths and Legends For Kids]</ref> == Видувања == Многу извештаи зборуваат дека оваа суштество се појавува во ''Сини дупки'' на острвот [[Андрос (Бахами)|Андрос]] на [[Бахами]]те. [[Сент Огастинско чудовиште|Сент Огастинското чудовиште]] е суштество кое се појавило на брегот на градот [[Сент Огастин (Флорида)|Сент Огастин]] на [[Флорида]] во [[1896]] година. За него се мисли дека е Луска. На [[18 јануари]] [[2011]] година на брегот на [[Бахами|бахамскиот]] остров [[Голема Бахама]] се појавил труп на животно. Сведоците изјавиле дека личело на џиновски октопод. Тоа наводно било само дел од главата.<ref>Noel, G. 2011. [http://freeport.nassauguardian.net/national_local/76226686916908.php Octopus remains washed ashore] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110122221133/http://freeport.nassauguardian.net/national_local/76226686916908.php |date=2011-01-22 }}. ''The Freeport News'', January 19, 2011.</ref> == Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Карипски легендарни суштества]] [[Категорија:Митолошки цефалоподи]] [[Категорија:Морски чудовишта]] akt4vxdkdtammx7g92a34qu6eawgy3g 0 1212262 5530503 5413289 2026-03-28T08:56:15Z Идеологист 62535 5530503 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kerch Strait, Ukraine, Russia, near natural colors satellite image, LandSat-5, 2011-08-30.jpg|мини|десно|300п|Сателитска снимка од Керчкиот Порток од август 2011 година. Бојата на снимката не е целосно природна.]] '''Керчкиот Проток''' (на {{langx|ru|Керченский пролив}}, на {{langx|uk|Керченська протока}}, на {{langx|crh|Keriç boğazı}}), во македонскиот јазик се среќава и како [[Проток|'''Керчки Теснец''' или '''Керчки Мореуз''']], ги поврзува [[Црно Море|Црното Море]] и [[Азовско Море|Азовското Море]]. Широк е 3.1 до 15 километри и длабок до 18 метри. Името го добива по градот [[Керч]], важно пристаниште, сместен на самиот брег на [[Керчки Полуостров|Керчкиот Полуостров]]. Протокот го дели [[Тамански Полуостров|Таманскиот Полуостров]], во границите на [[Краснодарски крај|Краснодарскиот крај]] во [[Русија]], со Керчкиот Полуостров на [[Крим (полуостров)|Крим]], спорна територија меѓу Русија и [[Украина]]. Денес двата полуострови се поврзани за сообраќај преку [[Кримски мост|Кримскиот мост]]. {{Крим-гео-никулец}} [[Категорија:Географија на Крим]] [[Категорија:Протоци во Европа]] [[Категорија:Меѓународни протоци]] [[Категорија:Керч]] [[Категорија:Руско-украинска граница]] 4twxrlwohq0fn0hp07l4rbssgdj519u 0 1220440 5530548 5417356 2026-03-28T11:06:28Z Dandarmkd 31127 5530548 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = | caption = | name = Вања Драх<br/>Vanja Drach | birth_date = {{Birth date|1932|1|2|df=yes}} | birth_place = [[Бошњаци (место)|Бошњаци]], [[Савска Бановона]], [[Кралство Југославија]] | residence = [[Загреб]], [[Хрватска]] | nationality = [[Хрватска|Хрват]] | death_date = {{починал на и возраст|2009|9|6|1932|1|2|df=yes}} | death_place = [[Загреб]], [[Хрватска]] | othername = | occupation = [[глумец]] | years active = 1958 до 2009 }} '''Вања Драх''' ({{langx|hr|Vanja Drach}}; {{роден на|1|февруари|1932}} во {{роден во|Бошњаци}} — {{починат на|6|септември|2009}} во {{починат во|Загреб}}) — [[Хрватска|хрватски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и телевизиски [[актер]]. == Животопис == Роден е на [[1 февруари]] [[1932]] година во Бошњаци. Основно и средно образование стекнал во родниот град, потоа се запишал на Медицинскиот факултет во [[Загреб]]. По една година, ги напуштил студиите по медицина и се запишал на Академијата за драмски уметности во Загреб, во класата на професорот Бранко Гавела<ref>[http://www.gavella.hr/ Драмско казалиште Гавела]</ref>. По дипломирањето, две години глумел во Драмскиот театар во Загреб. На предлог од истакнатиот режисер и педагог [[Бојан Ступица]], се префрлил во Хрватскиот народен театар<ref>[http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=8609 Умро Вања Драх]</ref>. Бил пред сè познат како театарски глумец, глумејќи во античките драми, делата на руските, француските, англиските и американските класици и модернисти, како и во улогите од домашните автори, особено на оние пишувани од [[Мирослав Крлежа]]. Вања Драх, исто така бил познат и како филмски глумец каде имал карактерни улоги. Дебитирал во 1958 година во филмот „Х - 8“. Глумел во повеќе театри во [[Хрватска]] и [[Југославија]]. Добитник бил на многубројни награди меѓу кои е и наградата за животно дело -[[Награда Владимир Назор|Владимир Назор]] == Филмографија == ===Филмови и драми=== * „[[Човекот под масата]]“, ([[2009]]) * „[[Зад стаклото]]“, ([[2008]]) * „[[Сè за џабе]]“, ([[2006]]) * „[[Либертас]]“, ([[2006]]) * „[[Мукло]]“, ([[2005]]) * „[[Инфекција]]“, ([[2003]]) * „[[Сведоци]]“,([[2003]]) * „[[Серафин, синот на светилничарот]]“, ([[2002]]) * „[[Гарсија]]“,([[1999]]) * „[[Богородица]]“, ([[1999]]) * „[[Пресвета Богородица]]“, ([[1994]]) * „[[Златните години]]“, ([[1993]]) * „[[Мор]]“,([[1992]]) * „[[Папата Сикстин V]]“, ([[1992]]) * „[[Чаруга]]“, ([[1991]]) * „[[Скршеници]]“,([[1991]]) * „[[Би сакал да сум гулаб]]“, ([[1990]]) * „[[Ѓаволски рај]]“, ([[1989]]) * „[[Ветената земја]]“, ([[1986]]) * „[[За среќата се потребни тројца]]“, ([[1985]]) * „[[Патот за рајот]]“, ([[1985]]) * „[[Ифигенија во Аулиди]]“, ([[1983]]) * „[[Со воз кон југ]]“, ([[1981]]) * „[[Висок напон]]“, ([[1981]]) * „[[Поглавја од животот на Август Шеноа]]“, ([[1981]]) * „[[Тајната на Никола Тесла]]“, ([[1980]]) * „[[Успорено движење]]“, ([[1979]]) * „[[Годишното време на Жељка, Вишња и Бранка]]“, ([[1979]]) * „[[Пробни датуми]]“, ([[1979]]) * „[[Љубица]]“, [[(1978]]) * „[[Сите се русокоси]]“, ([[1978]]) * „[[Бомбашкиот процес]]“, ([[1978]]) * „[[Пукот]]“, ([[19771]]) * „[[Јагош и Угљеша]]“, ([[1976]]) * „[[Докторот Младен]]“, ([[1975]]) * „[[Како во лош роман]]“, ([[1974]]) * „[[Тимон]]“, ([[1973]]) * „[[Кога ќе ги слушнеш ѕвоната]]“, ([[1969]]) * „[[Павилјон број 6]]“, ([[1968]]) * „[[Црните птици]]“ ([[1967]]) * „[[Илузија]]“, ([[1967]]) * „[[Кинескиот ѕид]]“, ([[1967]]) * „[[Воени години, години на мирот]]“, ([[1967]]) * „[[Седмиот континент]]“, ([[1966]]) * „[[Четвртата димензија]]“, ([[1965]]) * „[[Клуч]]“, ([[1965]]) * „[[Бура на улица]]“, ([[1965]]) * „[[Банкет]]“, ([[1965]]) * „[[Изгрев]]“, ([[1964]]) * „[[Автобиографијата на удавената]]“, ([[1964]]) * „[[Опасен пат]]“, ([[1963]]) * „[[Женидбата на господинот Марципан]]“, ([[1963]]) * „[[Телефон]]“, ([[1962]]) * „[[Часови за умор]]“, ([[1962]]) * „[[Авантуристот пред вратите]]“, ([[1961]]) * „[[Царевото ново руво]]“, ([[1961]]) * „[[Одважен човек]]“, ([[1961]]) * „[[Акција (филм)|Акција]]“, ([[1960]]) * „[[Х-8“]], ([[1958]]) === ТВ Серии === * „[[Луд, збунет, нормален]]“, ([[2007—2009]]) * „[[Бибиниот свет]]“, ([[2008—2009]]) * „[[Театар в куќа]]“, ([[2007]]) * „[[Златниот бокал]]“, ([[2004]]) * „[[Алекса Шантиќ]]“, ([[1992]]) * „[[Диригенти и музичари]]“, ([[1990]]) * „[[Небесни птици]]“, ([[1989]]) * „[[Тоа не е мојот живот, тоа е само привремено]]“, ([[1985]]) * „[[Инспекторот Винко]]“, ([[1984]]) * „[[Габриел]]“, ([[1984]]) * „[[Деновите на АВНОЈ]]“, ([[1983]]) * „[[Големото место]]“, ([[1981]]) * „[[Непокорениот град]]“, ([[1981]]) * „[[Никола Тесла]]“, ([[1979]]) * „[[Со полна пареа]]“, ([[1978]]) * „[[Грунтовчани]]“, ([[1975]]) * „[[Во регистратурата]]“, ([[1974]]) * „[[Капелски искричења]]“, ([[1974]]) * „[[Опасни средби]]“, ([[1973]]) * „[[Златниот младич]]“, ([[1970]]) * „[[Кога мечот ја кроеше правдата]]“, ([[1967]]) * „[[Летовите што се паметат]]“, ([[1967]]) === Синхронизација === * „[[Пинокио]]“, како Џепето, ([[2009]]) * „[[Снежана и седумте џуџиња]]“, како Лутко, ([[2009]]) * „[[Книга за Џунглата 2]]“, како полковникот Хатхи, ([[2008]]) * „[[Дамата и скитникот]]“, како Верен, ([[2006]]) * „[[Бамби]]“ како Големиот кнез, ([[2005]]) * „[[Тарзан 2]]“ како Зугор, ([[2005]]) == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{IMDb name|0236620}} *[http://hebeta.lzmk.hr/natuknica.aspx?id=16098 LZMK / Hrvatska enciklopedija: Drach, Vanja]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://proleksis.lzmk.hr/18407/ LZMK / Proleksis enciklopedija: Drach, Vanja] *[http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5267 LZMK / Hrvatski biografski leksikon: Drach, Vanja] <small>(autorica: Jasna Ivančić, 1993.)</small> *[http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1457 LZMK / Krležijana: Drach, Vanja] *[http://www.gavella.hr/natuknice/drach_vanja Gradsko dramsko kazalište ''Gavella'': Vanja Drach] *[http://old.hnk.hr/novosti/iz_kazalista/in_memoriam_vanja_drach HNK u Zagrebu: In memoriam – Vanja Drach]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.index.hr/vijesti/clanak/preminuo-glumac-vanja-drach/449086.aspx Index.hr – Preminuo glumac Vanja Drach] *[http://arhiva.nacional.hr/clanak/29582/vanja-drach-majstor-glume-iz-gavelline-garde Nacional.hr – Tanja Simić: »Vanja Drach – majstor glume iz Gavelline garde«] (intervju) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Драх, Вања}} [[Категорија:Хрватски телевизиски глумци]] [[Категорија:Хрватски филмски глумци]] [[Категорија:Хрватски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти наљ Загрепскиот универзитет]] luf10iff4g7hnhvjrkvh01afwdll8v3 0 1231509 5530388 5311658 2026-03-27T20:06:20Z Dandarmkd 31127 5530388 wikitext text/x-wiki {{Викификација}} [[Податотека:Brittany Murphy.jpg|мини|Британи Марфи]] '''Британка Ана Марфи-Монјак''' <ref name="eni">{{Наведена мрежна страница|url=http://images.eonline.com/static/news/pdf/BrittanyMurphyDeathCertificate.pdf|title=Brittany Murphy Death Certificate|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903213751/http://images.eonline.com/static/news/pdf/BrittanyMurphyDeathCertificate.pdf|archive-date=September 3, 2014|accessdate=March 5, 2010}}</ref> (родена '''Британија Ен Бертолоти''' ; 10 ноември 1977 година) &nbsp; - 20 декември 2009 година) била американска глумица и пејачка. Роден во Атланта, Марфи се преселил во Лос Анџелес како тинејџер и водела кариера во глума. Нејзината пробивна улога била како Таи Фресиер во ''[[Clueless|Клуеса]]'' (1995), проследена со поддршка на улоги во независни филмови како ''Автопат'' (1996) и ''Бонгатер'' (1998). Таа го направила своето деби на сцената во Бродвеј производство на [[Артур Милер]] е ''Поглед од мостот'' во 1997 година, пред да се појавува како Дејси Рандонво ''Девојка, прекината'' (1999) и како Лиза Свенсон во ''капка мртов згодна'' (1999). Во 2000-тите, Марфи се појави во „ ''Не кажувај збор“'' (2001) заедно со [[Мајкл Даглас]], и заедно со [[Еминем]] во ''[[8 милја (филм)|8 милја]]'' (2002), за што таа доби критичко признание.<ref name="8miletravers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/8-mile-20021108|title=8 Mile: Movie Reviews|last=Travers|first=Peter|date=November 8, 2002|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=November 18, 2013|archive-date=2017-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929175222/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/8-mile-20021108|url-status=dead}}</ref> Нејзините подоцнежни улоги ги вклучија ''Возењето автомобили со момчиња'' (2001), ''Спун'' (2002), Само оженет (2003), ''девојчињата во град'' (2003), ''Синот Сити'' (2005) и ''Среќната нога'' (2006). Марфи, исто така, изрази Луан Платтер на анимираната телевизиска серија ''Кинг на ридот'' (1997-2009). Нејзиниот последен филм, ''Нешто злобен'', беше објавен во април 2014 година. Во декември 2009 година, Марфи почина од [[пневмонија]] на 32-годишна возраст. == Раниот живот == Британката Ана Бертолоти <ref name="CT">{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/12/20/brittany.murphy/index.html|title=Actress Brittany Murphy dead at 32|date=December 20, 2009|access-date=December 20, 2009|publisher=CNN}}</ref> е родена во [[Атланта]], Georgiaорџија,<ref name="NYT1220">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/12/21/movies/21murphy.html|title=Brittany Murphy, Actress in 'Clueless,' Dies at 32|last=Wheaton|first=Sarah|date=December 21, 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=December 20, 2009}}</ref> на Шерон Кетлин Марфи <ref name="eni"/> и Анџело Josephозеф Бертолоти,<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2009-12-21/gossip/17941836_1_simon-monjack-difficult-time-mystified|title=Brittany Murphy's father Angelo Bertolotti 'mystified' over actress' tragic death|last=Salamone|first=Gina|date=December 21, 2009|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|access-date=April 7, 2011|location=New York|archive-date=2012-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403122657/http://articles.nydailynews.com/2009-12-21/gossip/17941836_1_simon-monjack-difficult-time-mystified|url-status=dead}}</ref> кои се развеле кога имала две години. Марфи ја одгледала нејзината мајка во Едисон, Newу ерси . Бертолоти не бил назначен за нејзиниот татко на првиот потврда за смртта на Бретања. Пред да се запише во средното училиште Едисон, семејството се преселило во Лос Анџелес во 1991 година, така што Марфи би можела да продолжи со глумечка кариера.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2001/09/30/movies/film-a-young-trouper-who-plays-crazy-as-well-as-sexy.html|title=Film; A Young Trouper Who Plays Crazy as Well as Sexy|last=Rochlin|first=Margy|date=September 30, 2001|work=The New York Times|access-date=December 20, 2009|page=2}}</ref><ref name="ref1209">{{Наведени вести|url=http://www.herald-dispatch.com/entertainment/x300696482/Actress-Brittany-Murphy-dies-in-LA-at-age-32|title=Actress Brittany Murphy dies in LA at age 32|date=December 20, 2009|access-date=July 21, 2013|publisher=[[The Herald-Dispatch]]|agency=[[Associated Press]]|location=Huntington, West Virginia|archive-date=2014-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903214002/http://www.herald-dispatch.com/entertainment/x300696482/Actress-Brittany-Murphy-dies-in-LA-at-age-32|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/2009/12/20/brittany-murphy-dead-dies_n_398576.html|title=Brittany Murphy Dead: Dies At Just 32|date=December 20, 2009|work=[[The Huffington Post]]|access-date=March 5, 2010}}</ref> Марфи изјавила дека нејзината мајка никогаш не се обидела да ја задуши нејзината креативност и дека нејзината мајка ја сметала за клучен фактор за нејзиниот подоцнежен успех: „Кога ја прашав мајка ми да се пресели во Калифорнија, таа продаде сè и се пресели тука за мене. Таа секогаш веруваше во мене. “ <ref name="NYT1220"/> Мајката на Марфи е со ирско и источноевропско потекло, а нејзиниот татко е со италијанско потекло.<ref name="ref1153">{{Наведени вести|url=http://www.brittanymurphy.8m.com/mrshowbiz.html|title=The rising actress switches gears and goes from crazy to sexy for Riding in Cars With Boys|last=Wollman Rusoff|first=Jane|date=October 18, 2001|access-date=November 18, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412060228/http://www.brittanymurphy.8m.com/mrshowbiz.html|archive-date=April 12, 2009|publisher=Mr. Showbiz}}</ref><ref name="ref1121">{{Наведени вести|url=http://www.irishabroad.com/news/irishinamerica/entertainment/brittanyimirish-050713.asp|title=Brittany: I'm Irish!|last=McGoldrick|first=Debbie|work=Irish Voice|access-date=November 18, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224115432/http://www.irishabroad.com/news/irishinamerica/entertainment/brittanyimirish-050713.asp|archive-date=December 24, 2009|year=2005}}</ref> Таа беше воспитана [[Баптизам|баптист,]] а подоцна стана и неознавачки христијанин.<ref name="revmtv2">{{Наведени вести|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1548870/20061226/story.jhtml|title=Role Call: Brittany Murphy On Playing Prostitute, Penguin|last=Horowitz|first=Josh|date=December 28, 2006|access-date=December 20, 2009|publisher=MTV|archive-date=2010-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116095238/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1548870/20061226/story.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref name="sanjose">{{Наведени вести|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0FCE7E2A9ADD3D7E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D|title=Uptown Brittany, Effervescent Actress Finds Herself Cast As A Tabloid Darling While Her Career Moves into Fast Lane|date=August 11, 2003|work=[[San Jose Mercury News]]|access-date=December 20, 2009|archive-date=2018-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120095436/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0FCE7E2A9ADD3D7E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D|url-status=dead}}; "A non-denominational Christian, she wears a cross around her neck and has ''my whole life&nbsp;—I feel more comfortable with a cross.''"</ref> Имала двајца постари полубраќа и помлада полусестра.<ref>[http://abcnews.go.com/Entertainment/wrong-brittany-murphy/story?id=9395052 What Went Wrong With Brittany Murphy?: Was It Drugs, Anorexia or Her 'Shady' Husband" That Led to Her Death at 32?] Luchina Fisher. ABC News. December 22, 2009.</ref> Марфи присуствуваше на Верн Фаулер Школата за танц и театарска уметност во Колонија, Newу ерси, во 1982 година. Од четиригодишна возраст, таа тренираше да пее, танцува и глуми сè додека не се пресели во Калифорнија на тринаесет години.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Movies/12/21/brittany.murphy.remembered/index.html|title=Mentor remembers Brittany Murphy as 'talented child'|date=December 21, 2009|access-date=April 27, 2010|publisher=CNN}}</ref> Марфи го направи своето деби на Бродвеј во 1997 година, како Кетрин, во заживување на ''погледот'' на [[Артур Милер]] ''од мостот'' наспроти глумците од ветеранот Ентони Ла Паглија и Алисон annени .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibdb.com/person.php?id=70024|title=The official source for Broadway Information|last=The Broadway League|date=November 10, 1977|publisher=IBDB|accessdate=April 7, 2011}}</ref> Првата работа Марфи ја следеше во Холивуд кога имаше тринаесет години, глуми како Бренда Дрексел во серијалот ''Дрекссел Класа'' . Потоа продолжи да ја игра Моли Морган во краткотрајниот спин ''„Торкелсонс'' “ ''скоро до дома'' . Марфи, исто така, гостуваше во неколку телевизиски серии, меѓу кои и ''Паркер Луис не може да се изгуби'', ''цут'', ''мореQuest 2032'', ''Убиство Еден'' и ''[[Фрејзер|Фрасиер]]'' . Таа исто така имаше повторливи улоги на ''сестра, сестра'', ''партија на пет'' и ''момче се среќава со светот'' . Најнапредната улога на Марфи беше во нејзиниот втор игран филм, тинејџерската комедија ''[[Clueless|Клуеса]]'' (1995), во режија на Ејми Хекерлинг, која разви култ после тоа . Таа го следи ова со улоги во ''автопатот'' (1996), со [[Рис Витерспун]] и [[Кифер Сатерленд]], и независната комедија ''Бонгутер'' (1998). Во 1999 година, таа имаше споредна улога во ''девојката на'' Jamesејмс Манголд '', прекината'' како проблематичен психијатри, заедно со [[Винона Рајдер]] и [[Анџелина Џоли|Анџелина olоли]] ; и како стремеж за убавина кралица во ''Drop Dead Gorgeous'' . Таа, исто така, го изрази ликот Луан Платтер на анимираниот ситком „ Фокс “ ''Кинг на Хил'' за целокупната претстава од 1997 до 2009 година, а theозеф Грибл до петтата сезона. Таа беше номинирана за награда Ени за глас глумејќи во епизодата на ''кралот на ридот'' „ Movin 'On Up “.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0118375/awards ''King of the Hill'' awards] Internet Movie Database</ref> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Марфи, Британи}} [[Категорија:Италоамериканци]] [[Категорија:Американски пејачки]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] 54zpwx31lb80e7c9ypsagzpxei54ma2 0 1250986 5530506 5454745 2026-03-28T09:23:34Z Bjankuloski06 332 5530506 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Beaver_dam_in_Tierra_del_Fuego.jpg|мини|Дабарите од Северна Америка се инвазивен вид во [[Огнена Земја]], каде што имаат значително влијание врз пејзажот и локалната екологија преку [[даброва брана|нивните брани]].]] [[Податотека:Kudzu_on_trees_in_Atlanta,_Georgia.jpg|десно|мини|[[Куџу]] е јапонски вид инвазивна лоза во југоисточниот дел на САД, која расте во [[Атланта]], [[Џорџија]].]] [[Податотека:Vinca_spreading_along_a_border.jpg|мини|''[[Винка]]'' проширувајќи се низ градина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hear.org/gcw/species/vinca_major/|title=Global Compendium of Weeds: ''Vinca major''|publisher=Hear.org|accessdate=13 февруари 2020}}</ref>]] '''Инвазивен вид''' — [[доведен вид|недомороден вид]] кој се шири од точката на воведување и станува изобилен.<ref name="kolar"/> Називот „инвазивни видови“ се придава само на популации на видови чие влијание, при воведувањето, ја сменило нивната нова средина.<ref name="davis">{{Наведено списание|last=Davis|first=Mark A.|last2=Thompson|first2=Ken|year=2000|title=Eight Ways to be a Colonizer; Two Ways to be an Invader: A Proposed Nomenclature Scheme for Invasion Ecology|journal=Bulletin of the Ecological Society of America|publisher=Ecological Society of America|volume=81|pages=226–230}}</ref> Иако ова влијание може да биде од корист, поимот што најчесто се користи, се однесува на воведените видови кои влијаат негативно врз нападнатите [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] и [[Биорегија|биорегиони]], предизвикувајќи еколошка или економска штета.<ref>{{Наведено списание|last=Ehrenfeld|first=Joan G.|year=2010|title=Ecosystem Consequences of Biological Invasions|url=https://semanticscholar.org/paper/cf68387ea54f93d8fd2f1d8e0dd08ba8c79292ae|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|volume=41|pages=59–80|doi=10.1146/annurev-ecolsys-102209-144650}}</ref> Ова вклучува растителни видови обележани како „егзотични растенија од штетници“ и „инвазивни егзотики“ кои растат во локалните [[Растителна заедница|растителни заедници]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cal-ipc.org/ip/inventory/pdf/Inventory1999.pdf|title=Exotic Pest Plants of Greatest Ecological Concern in California|publisher=Exotic Pest Plant Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908082938/http://cal-ipc.org/ip/inventory/pdf/Inventory1999.pdf|archive-date=September 8, 2017|accessdate=4 октомври 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.invasivespeciesinfo.gov/what-are-invasive-species|title=National Invasive Species Information Center – What are Invasive Species?|date=September 21, 2006|publisher=USDA: National Agriculture Library|accessdate=1 септември 2007}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=1999|title=Executive Order 13112 of February 3, 1999: Invasive Species|journal=Federal Register|publisher=Federal government of the United States|volume=64|issue=25|pages=6183–86}}</ref> Поимот се користи и од [[Управување со земјиштето|управители на земјишта]], [[Ботаника|ботаничари]], истражувачи, [[Хортикултура|хортикултуристи]], [[Конзерваторско движење|конзерватори]] и од јавноста за [[Штетен плевел|штетни плевели]].<ref>{{cite web|url=http://www.cal-ipc.org/ip/inventory/pdf/Inventory1999.pdf|title=Exotic Pest Plant Council|page=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908082938/http://cal-ipc.org/ip/inventory/pdf/Inventory1999.pdf|archive-date=September 8, 2017|access-date=October 4, 2010}}</ref> Поимот „инвазивни“ е слабо дефиниран и честопати многу субјективен,<ref name="neutral">{{Наведено списание|last=Colautti|first=Robert I.|last2=MacIsaac, Hugh J.|year=2004|title=A neutral terminology to define 'invasive' species|url=http://planet.botany.uwc.ac.za/nisl/Invasives/Assignment1/ColauttiandMacIsaac.pdf|journal=Diversity and Distributions|volume=10|issue=2|pages=135–141|doi=10.1111/j.1366-9516.2004.00061.x|access-date=September 1, 2007|archive-date=2007-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926060354/http://planet.botany.uwc.ac.za/nisl/Invasives/Assignment1/ColauttiandMacIsaac.pdf|url-status=dead}}</ref> а некои го прошируваат поимот за да вклучат домородни видови кои колонизираат природни подрачја - на пример, [[елени]] за кои некои сметаат дека се пренаселени во нивните матични зони и соседните приградски градини во регионите на [[Северисток (САД)|североисточниот]] и [[Западно Крајбрежје (САД)|тихоокеанскиот брег]] на [[САД]].<ref name="Rachael E.">{{Наведено списание|last=Urbanek|first=Rachael E.|year=2011|title=Urban and Suburban Deer Management by State Wildlife-Conservation Agencies|journal=Wildlife Society Bulletin|volume=35|issue=3|pages=310–315|doi=10.1002/wsb.37|jstor=wildsocibull2011.35.3.310}}</ref> Дефиницијата за „матично“ е исто така понекогаш контроверзна. На пример, предците на ''[[див коњ|Equus ferus]]'' (современи коњи) [[Еволуција|еволуирале]] во [[Северна Америка]] и мигрирале до [[Евроазија]] пред да изумрат локално. По враќањето во Северна Америка во 1493 година, за време на нивната миграција помогната од човекот, дискутабилно е дали тие биле родени или егзотични на континентот на нивните еволутивни предци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ansp.org/museum/leidy/paleo/equus.php|title=Ancient American Horses|last=Leidy|first=Joseph|date=March 5, 2012|publisher=Academy of Natural Sciences, Drexel University|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305215318/http://www.ansp.org/museum/leidy/paleo/equus.php|archive-date=March 5, 2012|accessdate=10 јануари 2019}}</ref> Инвазијата на одамна воспоставените екосистеми од организмите, е природна појава, но воведувањето олеснето од човекот, масовно ја зголеми стапката, размерот и географскиот опсег на инвазија. Со милениуми, луѓето служеа и како случајни и намерни агенси за дисперзија, почнувајќи од нашите [[Рани миграции на луѓе|најрани миграции]], забрзувајќи во [[Големите географски откритија|ерата на откривање]] и повторно забрзувајќи со [[Меѓународна трговија|меѓународната трговија]].<ref name="Williams3">{{наведена книга|title=Status and Trends of the Nation's Biological Resources|last=Williams|first=J. D.|publisher=[[United States Geological Survey]]|year=1998|isbn=9780160532856|location=Reston, Virginia|pages=117–29|chapter=Non-indigenous Species|chapter-url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a368849.pdf|access-date=2020-09-26|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114042318/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a368849.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Mack2">{{наведено списание|last=Mack|first=R.|year=2000|title=Biotic invasions: Causes, epidemiology, global consequences, and control|url=https://semanticscholar.org/paper/3073e8d84afa5584c00aca60073705d2891b133b|journal=Ecological Applications|volume=10|issue=3|pages=689–710|doi=10.1890/1051-0761(2000)010[0689:BICEGC]2.0.CO;2|s2cid=711038}}</ref> Забележителни примери на инвазивни растителни видови вклучуваат лозата [[куџу]], [[Пампасна трева|пампасната трева]] на Андите и ''[[Centaurea Solstitialis]]''. Примери за животни ги вклучувaт: калливиот полжав од [[Нов Зеланд]], [[Дива свиња|дивата свиња]], [[Зајак дупкар|европскиот зајак]], [[сива верверица]], [[Мачка|домашна мачка]], [[крап]] и [[ласица]].<ref name=":32">{{наведено списание|last1=Ivey|first1=Matthew R.|last2=Colvin|first2=Michael|last3=Strickland|first3=Bronson K.|last4=Lashley|first4=Marcus A.|date=June 14, 2019|title=Reduced vertebrate diversity independent of spatial scale following feral swine invasions|journal=Ecology and Evolution|volume=9|issue=13|pages=7761–67|doi=10.1002/ece3.5360|pmc=6635915|pmid=31346438}}</ref><ref>{{наведено списание|last1=Krishna|first1=Neal|last2=Krishna|first2=Vandana M.|last3=Krishna|first3=Ryan N.|last4=Krishna|first4=Sampath|date=February 2018|title=The Invasiveness of the Genus Sylvilagus in Massachusetts and the Resulting Increase in Human Allergen Sensitization to Rabbits|journal=Journal of Allergy and Clinical Immunology|volume=141|issue=2|pages=AB236|doi=10.1016/j.jaci.2017.12.747|doi-access=free}}</ref><ref>{{наведено списание|last1=Cove|first1=Michael V.|last2=Gardner|first2=Beth|last3=Simons|first3=Theodore R.|last4=Kays|first4=Roland|last5=O’Connell|first5=Allan F.|date=February 1, 2018|title=Free-ranging domestic cats (Felis catus) on public lands: estimating density, activity, and diet in the Florida Keys|journal=Biological Invasions|volume=20|issue=2|pages=333–44|doi=10.1007/s10530-017-1534-x|s2cid=3536174}}</ref> Некои популарни референтни извори сега го именуваат ''[[Човек|Хомо Сапиенс]]'', особено луѓето од модерната доба, како инвазивен вид <ref>{{Наведено списание|last=Marean|first=Curtis W.|year=2015|title=The Most Invasive Species of All|journal=Scientific American|volume=313|issue=2|pages=32–39|bibcode=2015SciAm.313b..32M|doi=10.1038/scientificamerican0815-32|jstor=26046104|pmid=26349141}}</ref><ref>{{наведена енциклопедија|last=Rafferty|first=John P.|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|title=Invasive species|url=https://www.britannica.com/science/invasive-species|access-date=August 18, 2020|year=2015|quote="...[M]odern humans are among the most successful invasive species."}}</ref> но широката проценка на човечкиот капацитет за учење, нашиот потенцијал за однесување и адаптибилноста се спротивставува на која било таква фиксна категоризација.<ref name="root">{{Наведено списание|last=Root‐Bernstein|first=Meredith|last2=Ladle|first2=Richard|year=2019|title=Ecology of a widespread large omnivore, Homo sapiens, and its impacts on ecosystem processes|journal=Ecology and Evolution|volume=9|issue=19|pages=10874–94|doi=10.1002/ece3.5049|pmc=6802023|pmid=31641442|doi-access=free}}</ref><ref name="Garrido">{{Наведено списание|last=Garrido-Pérez|first=Edgardo I.|last2=Tella Ruiz|first2=David|date=2016|title=Homo sapiens (Primates: Hominidae): an invasive species or even worse? A challenge for strengthening ecology and conservation biology. (Translated from Spanish)|url=https://www.researchgate.net/publication/319234497|journal=Puente Biologico|language=es|issue=8|pages=43–55|access-date=August 19, 2020}}</ref> == Причини == Типично, воведениот вид мора да преживее со мала густина на население пред да стане инвазивен на ново место.<ref name="tilm">{{Наведено списание|last=Tilman|first=D.|year=2004|title=Niche tradeoffs, neutrality, and community structure: A stochastic theory of resource competition, invasion, and community assembly|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=101|issue=30|pages=10854–10861|bibcode=2004PNAS..10110854T|doi=10.1073/pnas.0403458101|pmc=503710|pmid=15243158}}</ref> На мала густина на население, може да биде тешко за воведените видови да се размножуваат и да се одржуваат на нова локација, така што еден вид може да достигне локација повеќе пати пред да се утврди. Повторените обрасци на човечко движење, како што се бродови кои пловат од и до пристаништата или автомобили што возат нагоре и надолу по автопатите, нудат повторни можности за воспоставување (исто така познат како висок пропагирачки притисок).<ref name="verl">{{Наведено списание|last=Verling|first=E.|year=2005|title=Supply-side invasion ecology: characterizing propagule pressure in coastal ecosystems|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=272|issue=1569|pages=1249–1256|doi=10.1098/rspb.2005.3090|pmc=1564104|pmid=16024389}}</ref> Научниците го вклучуваат екосистемот и факторите на видовите, меѓу механизмите кои кога се комбинираат, воспоставуваат инвазивност кај новововедениот вид. === Механизми засновани на екосистем === Во [[екосистем]]ите, количината на достапни ресурси и степенот на искористеностна истите, ги одредуваат ефектите на дополнителните видови врз екосистемот. Во стабилните екосистеми, рамнотежата постои во користењето на достапните ресурси. Овие механизми опишуваат ситуација во која екосистемот претрпел нарушување, што ја менува основната природа на екосистемот.<ref>{{Наведено списание|last=Byers|first=J.E.|year=2002|title=Impact of non-indigenous species on natives enhanced by anthropogenic alteration of selection regimes|url=https://semanticscholar.org/paper/13d34642d68a4cabf7eabb60d46c917b8a703aae|journal=Oikos|volume=97|issue=3|pages=449–458|doi=10.1034/j.1600-0706.2002.970316.x}}</ref> Кога се случуваат промени како [[шумски пожар]], наследството им дава предност на матичните [[треви]] и [[Форб|насади]]. Воведен вид што може да се шири побрзо од староседелците, може да користи ресурси што би им биле достапни на родните видови, истиснувајќи ги. [[Азот]] и [[фосфор]] често се ограничувачки фактори во овие ситуации.<ref name="Davis 2000 528–534">{{Наведено списание|last=Davis|first=M.A.|last2=Grime|first2=J.P.|last3=Thompson|first3=K.|year=2000|title=Fluctuating resources in plant communities: A general theory of invisibility|url=https://semanticscholar.org/paper/fb8c277d02037a2cf2efa041ec5ef5469bf8d871|journal=Journal of Ecology|volume=88|issue=3|pages=528–534|doi=10.1046/j.1365-2745.2000.00473.x}}</ref> Секој вид зафаќа [[Еколошка ниша|ниша]] во својот природен екосистем; некои видови исполнуваат големи и разновидни улоги, додека други се високо специјализирани. Некои видови напаѓачи пополнуваат ниши кои не ги користат домородните видови, а исто така можат да создадат нови ниши.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/encyclopediaecol00jorg|title=Encyclopedia of Ecology|last=Fath|first=Brian D.|publisher=Elsevier Science; 1 edition|year=2008|isbn=978-0444520333|location=Amsterdam, The Netherlands|page=[https://archive.org/details/encyclopediaecol00jorg/page/n1122 1089]|url-access=limited}}</ref> Пример за овој тип може да се најде во рамките на ''[[Lampropholis delicata]]'' видови на кожа. Инвазијата е поверојатно во екосистемите слични на оние во кои еволуирал потенцијалниот напаѓач.<ref name="Williams3"/> Промените во екосистемот можат да ја променат дистрибуцијата на видовите. На пример, ефектите на работ опишуваат што се случува кога дел од екосистем е нарушен, како кога се расчистува земјиштето за [[земјоделство]]. Границата помеѓу преостанатото немирно живеалиште и самата новочистена земја формира посебно живеалиште, создавајќи нови победници и губитници и евентуално домаќини на видови кои не би напредувале надвор од граничното живеалиште.<ref>{{Наведено списание|last=Alverson|first=William S.|last2=Waller|first2=Donald M.|last3=Solheim|first3=Stephen L.|date=1988|title=Forests Too Deer: Edge Effects in Northern Wisconsin|journal=Conservation Biology|volume=2|issue=4|pages=348–358|doi=10.1111/j.1523-1739.1988.tb00199.x|jstor=2386294}}</ref> Во 1958 година, [[Чарлс С.Елтон|Чарлс С. Елтон]]<ref name="elton2">{{наведена книга|title=The Ecology of Invasions by Animals and Plants|last=Elton|first=C.S.|publisher=University of Chicago Press|others=Foreword by Daniel Simberloff|year=2000|isbn=978-0-226-20638-7|location=Chicago|page=196|origyear=1958}}</ref> тврди дека екосистемите со поголема [[разновидност на видовите]] се помалку предмет на инвазивни видови поради помалку достапни ниши. Други екологисти подоцна укажаа на многу разновидни, но силно нападнати екосистеми и тврдат дека екосистемите со висока разновидност на видовите се поподложни на инвазија.<ref name="Schell">{{Наведено списание|last=Stohlgren|first=T.J.|last2=Binkley|first2=D.|last3=Chong|first3=G.W.|last4=Kalkhan|first4=M.A.|last5=Schell|first5=L.D.|last6=Bull|first6=K.A.|last7=Otsuki|first7=Y.|last8=Newman|first8=G.|last9=Bashkin|first9=M.|year=1999|title=Exotic plant species invade hot spots of native plant diversity|url=https://semanticscholar.org/paper/6acdc0c9383a5104ea2f2cff02ed809a6e341984|journal=Ecological Monographs|volume=69|pages=25–46|doi=10.1890/0012-9615(1999)069[0025:EPSIHS]2.0.CO;2}}</ref> Оваа дебата зависеше од [[Скала (просторна)|просторната скала]] во која беа извршени студиите за инвазија, а прашањето како различноста влијае на чувствителноста остана нерешено од 2011 година. Студиите од мали размери имаат тенденција да покажат негативна врска помеѓу [[Биоразновидност|различноста]] и инвазијата, додека големите студии имаат тенденција да го покажат токму обратното. Последниот резултат може да биде несакан ефект на способноста на инвазивите да профитираат на зголемената достапност на ресурсите и послабите интеракции на видовите, кои се почести кога ќе се земат предвид поголемите примероци.<ref>{{Наведено списание|last=Byers|first=J.E.|year=2003|title=Scale dependent effects of biotic resistance to biological invasion|url=https://semanticscholar.org/paper/ed326a283889a560a95c9edab6020fd47a3a7ad1|journal=Ecology|volume=84|issue=6|pages=1428–1433|doi=10.1890/02-3131}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Levine|first=J. M.|year=2000|title=Species diversity and biological invasions: Relating local process to community pattern|url=https://semanticscholar.org/paper/cc3a2995f5056aed13cc142ccb105c0ab96482dc|journal=Science|volume=288|issue=5467|pages=852–854|bibcode=2000Sci...288..852L|doi=10.1126/science.288.5467.852|pmid=10797006}}</ref> Сепак, се чини дека оваа зависна шема на просторната скала на ефектите од инвазијата врз различноста, не важи кога напаѓачот е ’рбетник.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Ivey|first=Matthew R.|last2=Colvin|first2=Michael|last3=Strickland|first3=Bronson K.|last4=Lashley|first4=Marcus A.|date=June 14, 2019|title=Reduced vertebrate diversity independent of spatial scale following feral swine invasions|journal=Ecology and Evolution|volume=9|issue=13|pages=7761–67|doi=10.1002/ece3.5360|pmc=6635915|pmid=31346438}}</ref> [[Податотека:Snake_browntree.jpg|десно|мини|[[Змија кафеаво дрво|Кафенa бојга]] (''Boiga irregularis'')]] [[Островски екосистем|Островските екосистеми]] може да бидат поподложни на инвазија затоа што нивните видови се соочуваат со силни конкуренти и грабливци, или затоа што нивната оддалеченост од колонизирани видови, ги прави поверојатно да имаат „отворени“ ниши.<ref name="stach">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/speciesinvasions0000unse|title=Species Invasions: Insights into Ecology, Evolution, and Biogeography|last=Stachowicz|first=J.J.|publisher=Sinauer Associates|year=2005|isbn=978-0-87893-811-7|editor-last=D.F. Sax|location=Sunderland, Massachusetts|chapter=Species invasions and the relationships between species diversity, community saturation, and ecosystem functioning|editor-last2=J.J. Stachowicz|editor-last3=S.D. Gaines|url-access=registration}}</ref> Пример за овој феномен е десеткувањето на популацијата на природните птици на [[Гуам]] од инвазивната кафена бојга.<ref>[https://www.invasivespeciesinfo.gov/profile/brown-tree-snake Invasive Species: Animals – Brown Tree Snake], National Agricultural Library, United States Department of Agriculture, Retrieved August 31, 2010</ref> И обратно, на нападнатите екосистеми може да им недостигаат природни конкуренти и грабливци кои го проверуваат растот на инвазивите во нивните родни екосистеми. На малите острови, домородните птици можеби станале без летање поради отсуството на грабливци пред воведувањето. Овие птици не можат лесно да избегаат од опасноста што им ја донеле воведените грабливци. Тенденцијата на [[Блатни кокошки|шините]] (Блатни кокошки) особено да еволуираат во форми кои не летаат, на островите ги направи ранливи и доведе до непропорционален број на истребувања во тоа семејство. На [[Хаваи]] има многу инвазивни видови кои влијаат на домородните растенија и животни на островите. Инвазивни инсекти, растенија, копитасти животни како елени, кози и свињи ги загрозуваат домородните растенија, розовиот волчешки полжав (''Euglandina rosea'') од [[Африка]], кои се хранат со родните полжави на островот, а растенијата како што се [[Папрат од австралиско дрво|Австралискиот папрат]] и ''Miconia calvescens'' ги засенчуваат матичните растенија. Население на воведени [[мали пожарни мравки]] на Хаваите може да има големи негативни влијанија врз животните, посевите и луѓето. [[Покриен камелеон|Прекриениот камелеон]] и [[Заглавен камелеон|Џековиот камелеон]] имаат големо влијание врз екологијата на Хаваите. Во [[Нов Зеланд]] први инвазивни видови биле кучињата и стаорците донесени од полинезиски доселеници околу 1300 година.<ref>{{Наведена книга|title=The Quest for Origins|last=Howe|first=K. R.|year=2003|isbn=0-14-301857-4|page=179}}</ref><ref>[https://www.newscientist.com/channel/being-human/mg19826595.200-rat-remains-help-date-new-zealands-colonisation.html Rat remains help date New Zealand's colonisation]. ''New Scientist''. June 4, 2008. Retrieved June 23, 2008.</ref> [[Мачки]]те, донесени подоцна од [[Европа|Европејците]], имаа поразителен ефект врз родниот живот на птици, особено затоа што многу птици од Нов Зеланд не летаат. [[Зајак|Зајаците]], воведени како извор на храна од морнарите во 1800-тите, станаа сериозна мака за земјоделците, особено на [[Јужен Остров|Јужниот остров]]. Обичен ''Ulex'', првично растение за жива ограда во [[Обединето Кралство|Велика Британија]], беше воведен во Нов Зеланд за истата цел, но расте агресивно и се заканува да ги уништи домородните растенија во поголемиот дел од земјата и затоа рутински се искорени. Домородните шуми се силно погодени од неколку видови [[елени]] од [[Северна Америка]] и [[Европа]] и од австралискиот [[четкоопашест посум]]. Сите овие егзотични видови успевале во животната средина на Нов Зеланд. Колонизацијата на островот [[Мадагаскар]] воведе егзотични растителни и животински видови кои значително го променија пределот на островот.<ref>{{Наведена книга|title=The birds of southeastern Madagascar|last=Goodman|first=Steven M.|date=1997|publisher=Field Museum of Natural History|series=Fieldiana|location=Chicago, Ill.|doi=10.5962/bhl.title.3415}}</ref> Ова е резултат на вештачки нарушувања на присутните екосистеми. Најпознато нарушување е обемна сеча.<ref>{{Наведено списание|last=Brown|first=K. A.|last2=Gurevitch|first2=J.|date=2004-04-05|title=Long-term impacts of logging on forest diversity in Madagascar|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=101|issue=16|pages=6045–6049|bibcode=2004PNAS..101.6045B|doi=10.1073/pnas.0401456101|issn=0027-8424|pmc=395920|pmid=15067121|doi-access=free}}</ref> Ова овозможува инвазија на невородени видови, при воспоставување на создадените простори. Некои од инвазивните растителни видови во Мадагаскар вклучуваат [[опунција|бодликава круша]] (''Opuntia'' spp) и сребрен ватил (''[[Мимоза|Acacia dealbata]])''.<ref>{{наведено списание|last1=Kull|first1=CA|last2=Tassin|first2=J|last3=Carriere|first3=SM|date=2015-02-26|title=Approaching invasive species in Madagascar|journal=Madagascar Conservation & Development|volume=9|issue=2|pages=60|doi=10.4314/mcd.v9i2.2|issn=1662-2510|doi-access=free}}</ref> Водниот зумбул (''[[воден зумбул|Eichhornia crassipes]]''), еден од најчестите инвазивни растителни видови во светот, пристигна во Мадагаскар последните неколку децении.<ref>{{Наведено списание|last=Villamagna|first=A. M.|last2=Murphy|first2=B. R.|date=February 2010|title=Ecological and socio-economic impacts of invasive water hyacinth (Eichhornia crassipes): a review|journal=Freshwater Biology|volume=55|issue=2|pages=282–298|doi=10.1111/j.1365-2427.2009.02294.x|issn=0046-5070|doi-access=free}}</ref> Ова растение финансиски влијае на Мадагаскар бидејќи многу ресурси се користат во обидите да се ограничи ширењето. Растението зафаќа сливови на езера и други водни тела. Формира густи душеци со своите корени над површините на водата и го ограничува продирањето на светлината што влијае на водните организми.<ref name="Rakotoarisoa 365–379">{{Наведено списание|last=Rakotoarisoa|first=T. F.|last2=Richter|first2=T.|last3=Rakotondramanana|first3=H.|last4=Mantilla-Contreras|first4=J.|date=December 2016|title=Turning a Problem Into Profit: Using Water Hyacinth (Eichhornia crassipes) for Making Handicrafts at Lake Alaotra, Madagascar|journal=Economic Botany|volume=70|issue=4|pages=365–379|doi=10.1007/s12231-016-9362-y|issn=0013-0001}}</ref> Сепак, ова растение сега се користи во ѓубрива и хартиени кеси и за чистење на биолошкиот отпад. Нападнатите екосистеми може да доживеале нарушувања, обично предизвикани од луѓе.<ref name="Williams">{{Наведена книга|title=Status and Trends of the Nation's Biological Resources|last=Williams|first=J. D.|publisher=[[United States Geological Survey]]|year=1998|isbn=9780160532856|location=Reston, Virginia|pages=117–29|chapter=Non-indigenous Species|chapter-url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a368849.pdf|access-date=2020-09-26|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114042318/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a368849.pdf|url-status=dead}}</ref> Ваквото нарушување може да им даде на инвазивните видови шанса да се утврдат со помала конкуренција од матичните растенија, кои се помалку способни да се прилагодат на нарушениот екосистем.<ref name="tilm"/> Примарните геоморфолошки ефекти на инвазивните растенија се биоконструкција и биопротекција. На пример, Куџу ''[[Pueraria montana]]'', лоза родена во [[Азија]], беше широко воведена во [[Југоисточна САД|југоисточниот дел на САД]] на почетокот на 20 век за да се контролира [[Ерозија на почвата|ерозијата на почвата]]. Примарните геоморфолошки ефекти на инвазивните животни се [[биотурбација]], [[биоерозија]] и биоконструкција. На пример, инвазиите на кинескиот рак ''[[Eriocheir sinensis]]'' резултираа со повисоки стапки на биотурбација и биоерозија.<ref>{{Наведено списание|last=Fei|first=S.|year=2015|title=Biogeomorphic Impacts of Invasive Species|url=https://semanticscholar.org/paper/2da7c8b96a7ace236d4d418807ad8234f2a5242e|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|volume=45|pages=69–87|doi=10.1146/annurev-ecolsys-120213-091928}}</ref> === Механизми засновани на видови === Додека сите видови се натпреваруваат за опстанок, инвазивните видови се чини дека имаат специфични одлики и комбинации на одлики кои им овозможуваат да ги надминат [[Мајчин вид|домашните видови]]. Во некои случаи, конкуренцијата се однесува на стапки на раст и репродукција. Во други случаи, видовите комуницираат подиректно. Истражувачите не се согласуваат за корисноста на одликите како маркери за инвазивност. Едно истражување открило дека од списокот на инвазивни и неинвазивни видови, 86% од инвазивните видови може да се идентификуваат само од одликите.<ref>{{Наведено списание|last=Kolar |first=C.S. |year=2001 |title=Progress in invasion biology: predicting invaders|journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=16 |issue=4 |pages=199–204 |doi=10.1016/S0169-5347(01)02101-2 |pmid=11245943}}</ref> Друго истражување открило дека инвазивните видови имаат само мала подгрупа на претпоставените особини и дека многу слични особини се пронајдени кај неинвазивните видови, што бара други објаснувања.<ref name="kolar">{{Наведено списание|last=Kolar|first=C. S.|year=2001|title=Progress in invasion biology: predicting invaders|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=16|issue=4|pages=199–204|doi=10.1016/S0169-5347(01)02101-2|pmid=11245943}}</ref><ref name="theb">{{Наведено списание|last=Thebaud|first=C.|year=1996|title=Assessing why two introduced Conyza differ in their ability to invade Mediterranean old fields|journal=Ecology|volume=77|issue=3|pages=791–804|doi=10.2307/2265502|jstor=2265502}}</ref><ref name="reichard">{{Наведено списание|last=Reichard|first=S.H.|year=1997|title=Predicting invasions of woody plants introduced into North America|journal=Conservation Biology|volume=11|issue=1|pages=193–203|doi=10.1046/j.1523-1739.1997.95473.x|pmc=7162396}}</ref> Вообичаени одлики на инвазивни видови го вклучуваат следново: * Брз раст * Брза [[Размножување|репродукција]] * Висока способност за [[Биолошко растерување|дисперзија]] * [[Фенотипна пластичност|Пластичност на фенотип]] (можност за промена на формата на раст за да одговара на моменталните услови) * Толеранција на широк спектар на услови во животната средина ([[еколошка компетентност]]) * Способност да се живее од широк спектар на видови храна ([[Генералистички и специјалистички видови|генералист]]) * Здружение со луѓе<ref>{{Наведена книга|last=Williams|first=J.D.|year=1998|chapter=Non-indigenous Species|title=Status and Trends of the Nation's Biological Resources|pages=117–129|publisher=United States Department of the Interior, Geological Survey|isbn=9780160532856|chapter-url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a368849.pdf|location=Reston, Virginia|access-date=2020-09-26|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114042318/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a368849.pdf|url-status=dead}}</ref> * Претходни успешни инвазии<ref name="ewell">{{Наведено списание|last=Ewell|first=J.J.|year=1999|title=Deliberate introductions of species: Research needs – Benefits can be reaped, but risks are high|journal=BioScience|volume=49|issue=8|pages=619–630|doi=10.2307/1313438|jstor=1313438|doi-access=free}}</ref> Воведен вид може да стане инвазивен ако може да ги надмине домашните видови за ресурси, како што се [[хранлива материја|хранливи материи]], [[светлина]], физички простор, [[вода]] или храна. Ако овие видови еволуирале под голема [[Конкуренција (биологија)|конкуренција]] или [[грабливост]], тогаш новата средина може да биде домаќин на помалку способни конкуренти, дозволувајќи му на напаѓачот брзо размножување. [[Екосистем]]ите што се користат во најголем капацитет од страна на домородните видови можат да бидат моделирани како системи со [[Нула-збир|нулта сума]], во кои секоја добивка за напаѓачот е загуба за матичното население. Сепак, таквата еднострана конкурентска супериорност (како и истребување на домородни видови со зголемено население на напаѓачот) не е правило.<ref name="Schell"/><ref name="sax">{{Наведено списание|last=Sax|first=D.F.|year=2002|title=Species Invasions Exceed Extinctions on Islands Worldwide: A Comparative Study of Plants and Birds|url=https://semanticscholar.org/paper/0a15d078580a859ba91239302fe88b19fd8989b1|journal=American Naturalist|volume=160|issue=6|pages=766–783|doi=10.1086/343877|pmid=18707464}}</ref> Инвазивните видови често коегзистираат со домородни видови подолго време, и постепено, супериорната конкурентска способност на инвазивните видови станува очигледна, бидејќи неговата популација расте и станува погуста и се прилагодува на својата нова локација. [[Податотека:Lantana_Invasion_of_abandoned_citrus_plantation_Sdey_Hemed_Israel.JPG|десно|мини|300п|[[Лантана]] расте во напуштена [[цитрус]]на плантажа; [[Мошав Сдеи Хемед]], [[Израел]]]] Инвазивниот вид може да биде во можност да користи ресурси што претходно не биле достапни за родните видови, како што се извори на длабока вода до кои пристапува долг [[Основно|корен од јадрото]], или можност да живее на претходно ненаселени типови на почва. На пример, козјата трева (''[[Aegilops triuncialis]])'' беше воведена во [[Калифорнија]] на [[Серпентина почва|серпентина почвa]], кои имаат мало задржување на водата, ниски нивоа на хранливи материи, висок однос на [[магнезиум]]/[[калциум]] и можна токсичност на [[Тежок метал (хемија)|тешки метали]]. Растенијата на овие почви имаат тенденција да покажуваат ниска густина, но козјата трева може да формира густи штандови на овие почви и да ги совлада домашните видови кои лошо се прилагодиле на серпентина.<ref>{{Наведено списание|last=Huenneke|first=L.|year=1990|title=Effects of soil resources on plant invasion and community structure in California (USA) serpentine grassland|url=https://semanticscholar.org/paper/750045041793d129ba04fb72e5fb99832e1f684a|journal=Ecology|volume=71|issue=2|pages=478–491|doi=10.2307/1940302|jstor=1940302}}</ref> Инвазивните видови може да ја променат својата околина со ослободување на хемиски соединенија, модифицирање на [[Абиотички фактори|абиотички]] фактори или влијаат врз однесувањето на [[Растителнојадно животно|тревопасни животни]], создавајќи позитивно или негативно влијание врз другите видови. Некои видови, како ''[[Bryophyllum daigremontianum|Kalanchoe daigremontana]]'', произведуваат [[Алелопатија|алелопатски соединенија]], кои можат да имаат инхибиторен ефект врз конкурентските видови и да влијаат на некои процеси на почвата, како минерализацијата на [[јаглерод]] и [[азот]].<ref name="HERRERAFERRER-PARIS20182">{{наведено списание|last1=Herrera|first1=Ileana|last2=Ferrer-Paris|first2=José R.|last3=Benzo|first3=Diana|last4=Flores|first4=Saúl|last5=García|first5=Belkis|last6=Nassar|first6=Jafet M.|year=2018|title=An Invasive Succulent Plant (Kalanchoe daigremontiana) Influences Soil Carbon and Nitrogen Mineralization in a Neotropical Semiarid Zone|journal=Pedosphere|volume=28|issue=4|pages=632–643|doi=10.1016/S1002-0160(18)60029-3}}</ref> Другите видови како ''[[Stapelia gigantea]] го'' олеснуваат регрутирањето на садници од други видови во суви средини, обезбедувајќи соодветни [[микроклима]]тски услови и спречувајќи ги тревојадите во раните фази на развој.<ref>{{наведено списание|last1=Herrera|first1=Ileana|last2=Ferrer-Paris|first2=José R.|last3=Hernández-Rosas|first3=José I.|last4=Nassar|first4=Jafet M.|date=2016|title=Impact of two invasive succulents on native-seedling recruitment in Neotropical arid environments|journal=Journal of Arid Environments|volume=132|pages=15–25|bibcode=2016JArEn.132...15H|doi=10.1016/j.jaridenv.2016.04.007}}</ref> Други примери се ''[[Centaurea solstialis|Centaurea solstitialis]]'' и ''[[Centaurea diffusa]]''. Овие [[Источна Европа|источни европски]] [[Штетен плевел|штетни плевели]] се шират низ [[Запад (САД)|западните]] и [[Западно Крајбрежје (САД)|западните брегови]]. Експериментите покажуваат дека [[8-хидроксихинолин]], хемикалија произведена во коренот на ''C. diffusa'', има негативен ефект само врз растенијата кои не се развиле истовремено со него. Таквите ко-еволуирани природни растенија имаат еволуирана одбрана. ''C. diffusa'' и ''C. solstitialis'' не се покажуваат како одлични и успешни конкуренти во нивните природни живеалишта. Успехот или недостатокот на успех во едно живеалиште не мора да значи успех кај другите. И обратно, испитувањето на живеалиштата во кои еден вид е помалку успешен, може да открие нови оружја за да ја победи инвазивноста.<ref>{{Наведено списание|last=Hierro|first=J.L.|year=2003|title=Allelopathy and exotic plant invasion|journal=Plant and Soil|volume=256|issue=1|pages=29–39|doi=10.1023/A:1026208327014}}</ref><ref name="vivan">{{Наведено списание|last=Vivanco|first=J.M.|last2=Bais|first2=H.P.|last3=Stermitz|first3=F.R.|last4=Thelen|first4=G.C.|last5=Callaway|first5=R.M.|year=2004|title=Biogeographical variation in community response to root allelochemistry: Novel weapons and exotic invasion|journal=Ecology Letters|volume=7|issue=4|pages=285–292|doi=10.1111/j.1461-0248.2004.00576.x}}</ref> Промените во [[Режим на пожар|режимите за пожар]] се друга форма на олеснување. ''[[Бромус текторум|Bromus tectorum]]'', по потекло од Евроазија, е многу прилагоден на оган. Не само што брзо се шири по согорувањето, туку исто така ја зголемува честотата и интензитетот (топлината) на пожарите, обезбедувајќи големи количини на сув [[детритус]] за време на пожарната сезона во западниот дел од Северна Америка. Во областите каде е широко распространет, толку многу го измени локалниот режим на пожар, што природните растенија не можат да ги преживеат честите пожари, дозволувајќи му на ''B. tectorum'' дополнително да ја прошири и задржи доминацијата во својот воведен опсег.<ref name="Brooks 2004 677–6882">{{наведено списание|last1=Brooks|first1=M.L.|last2=D'Antonio|first2=C.M.|last3=Richardson|first3=D.M.|last4=Grace|first4=J.B.|last5=Keeley|first5=J.E.|last6=DiTomaso|first6=J.M.|last7=Hobbs|first7=R.J.|last8=Pellant|first8=M.|last9=Pyke|first9=D. <!--exactly 9 authors-->|year=2004|title=Effects of invasive alien plants on fire|url=https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=42480&content=PDF|journal=BioScience|volume=54|issue=7|pages=677–688|doi=10.1641/0006-3568(2004)054[0677:EOIAPO]2.0.CO;2|doi-access=free|access-date=2020-09-26|archive-date=2019-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113122433/https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=42480&content=PDF|url-status=dead}}</ref> [[Еколошко олеснување|Еколошко олеснување се]] јавува и таму каде што еден вид физички го модифицира живеалиштето на начин кој е поволен за другите видови. На пример, [[Зебрести школки|зебрестите школки]] ја зголемуваат комплексноста на живеалиштата на езерските подови, обезбедувајќи пукнатини во кои живеат [[безрбетници]]. Ова зголемување на комплексноста, заедно со исхраната обезбедена од отпадокот од прехраната на овие школки, ја зголемува густината и разновидноста на заедниците на без’ррбетници.<ref name="silv">{{Наведено списание|last=Silver Botts|first=P.|last2=Patterson|first2=B.A.|last3=Schlosser|first3=D.|year=1996|title=Zebra mussel effects on benthic invertebrates: Physical or biotic?|journal=Journal of the North American Benthological Society|volume=15|issue=2|pages=179–184|doi=10.2307/1467947|jstor=1467947}}</ref> Студиите на инвазивни видови покажаа дека воведените видови имаат голем потенцијал за брза адаптација. Ова објаснува колку воведени видови се во можност да воспостават и да станат инвазивни во нови средини. Покрај тоа, стапката со која може да се шири инвазивен вид може да биде тешко да ја утврдат биолозите бидејќи растот на популацијата се јавува геометриски, наместо линеарно.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ncloDgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Plant+Ecology#v=onepage|title=Plant Ecology|last=Keddy|first=Paul A.|publisher=Cambridge University Press|year=2017|isbn=978-1-107-11423-4|location=|pages=343|language=en}}</ref> Кога [[Тесно грло на населението|тесните грла]] и [[Ефект на основачот|ефектите на основачите]] предизвикуваат големо намалување на големината на населението и кога постои можност за намалаување на [[Генетска варијација|генетската варијација]],<ref>{{наведено списание|last1=Xu|first1=Cheng-Yuan|last2=Tang|first2=Shaoqing|last3=Fatemi|first3=Mohammad|last4=Gross|first4=Caroline L.|last5=Julien|first5=Mic H.|last6=Curtis|first6=Caitlin|last7=van Klinken|first7=Rieks D.|date=September 1, 2015|title=Population structure and genetic diversity of invasive Phyla canescens: implications for the evolutionary potential|journal=Ecosphere|volume=6|issue=9|pages=art162|doi=10.1890/ES14-00374.1|doi-access=free}}</ref> поединците почнуваат да покажуваат додатен варијанс, за разлика од епистатската варијанса. Ова претворање всушност може да доведе до зголемена варијанса кај популациите основачи што потоа овозможува [[Адаптивна радијација|брза адаптивна еволуција]].<ref name="Prentis 2008 288-294">{{Наведено списание|last=Prentis|first=Peter|year=2008|title=Adaptive evolution in invasive species|journal=Trends in Plant Science|volume=13|issue=6|pages=288–294|doi=10.1016/j.tplants.2008.03.004|pmid=18467157}}</ref> По инвазивните настани, изборот првично може да делува врз капацитетот за распрснување, како и физиолошката толеранција кон новите стресори во околината. Адаптацијата потоа продолжува да одговара на селективните притисоци на новата средина. Овие одговори најверојатно би биле резултат на [[температура]]та и [[Глобално затоплување|климатските промени]] или присуството на домородни видови без оглед дали е тоа грабливец или плен.<ref name="Eunmi 2002 386-3912">{{наведено списание|last=Lee|first=Carol Eunmi|year=2002|title=Evolutionary genetics of invasive species|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=17|issue=8|pages=386–391|doi=10.1016/s0169-5347(02)02554-5}}</ref> Адаптациите вклучуваат промени во [[Морфологија (биологија)|морфологијата]], [[физиологија]]та, [[фенологија]]та и [[Фенотипна пластичност|пластичноста]]. Брзата адаптивна еволуција кај овие видови доведува до потомство што има поголема кондиција и е подобро прилагодено за нивната околина. Интраспецифична фенотипска пластичност, пред-адаптација и еволуција по воведувањето, се сите главни фактори во адаптивната еволуција.<ref name="Zenni 2013 635-644">{{Наведено списание|last=Zenni|first=R.D.|year=2013|title=Adaptive Evolution and Phenotypic Plasticity During Naturalization and Spread of Invasive Species: Implications for Tree Invasion Biology|journal=Biological Invasions|volume=16|issue=3|pages=635–644|doi=10.1007/s10530-013-0607-8}}</ref> Пластичноста кај популациите дава простор за промени, за подобри услови на поединецот во неговата околина. Ова е клучно во адаптивната еволуција бидејќи главната цел е како видот најдобро да се прилагоди на екосистемот во кој е воведен. Способноста да се постигне ова што е можно побрзо ќе доведе до популација со многу висока кондиција. Пред-адаптациите и еволуцијата по првичниот вовед, исто така, играат улога во успехот на воведените видови. Доколку видот се прилагодил на сличен екосистем или содржи одлики, кои се случајно соодветно прилагодени на областа каде што се воведува, веројатно ќе помине подобро во новата средина. Ова, покрај еволуцијата што се случува по воведувањето, сите одредуваат дали видовите ќе можат да се етаблираат во новиот екосистем и дали ќе се размножуваат и ќе напредуваат. [[Хипотеза за ослободување на непријателот|Хипотезата за ослободување на непријателот]] вели дека процесот на еволуција доведе до тоа секој екосистем да има еколошка рамнотежа. Секој вид не може да го опфаќа мнозинство од екосистемот поради присуството на конкуренти, грабливци и болести. Воведените видови преселени во ново живеалиште можат да станат инвазивни кога овие контроли - конкуренти, грабливци и болести - не постојат во новиот екосистем. Отсуството на соодветни контроли доведува до брз раст на населението, и, аналогно, до инвазија.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Invasive Species|last=Amstutz|first=Lisa J|publisher=Abdo Publishing|year=2018|isbn=9781532110245|location=Minneapolis, MN|pages=8–10}}</ref> == Вектори == Не-домородните видови имаат многу [[преносител|вектори]], вклучително и биогени вектори, но повеќето инвазии се поврзани со човечката активност. Екстензии на природен [[Ареал|опсег]] се вообичаени кај многу видови, но, стапката и магнитудата на проширувањата произлезени од луѓето во овие видови имаат тенденција да бидат многу поголеми од природните екстензии, а луѓето обично носат примероци на поголемо растојание од природните сили.<ref>{{Наведено списание|last=Cassey|first=P|year=2005|title=Concerning Invasive Species: Reply to Brown and Sax|journal=Austral Ecology|volume=30|issue=4|pages=475–480|doi=10.1111/j.1442-9993.2005.01505.x}}</ref> Ран човечки вектор се случил кога праисториските луѓе го вовеле [[тихоокеански стаорец|тихоокеанскиот стаорец]] (''Rattus exulans'') во [[Полинезија]].<ref>{{Наведено списание|last=Matisoo-Smith|first=E.|year=1998|title=Patterns of prehistoric human mobility in Polynesia indicated by mtDNA from the Pacific rat|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=95|issue=25|pages=15145–15150|bibcode=1998PNAS...9515145M|doi=10.1073/pnas.95.25.15145|pmc=24590|pmid=9844030}}</ref> [[Податотека:EriocheirSinensis1.jpg|лево|мини|285x285пкс|''Кинеска „калец“ краба (eriocheir sinensis).'']] Вектори вклучуваат растенија или семиња увезени за [[хортикултура]]. [[Трговија со миленичиња|Трговијата со миленичиња]] ги носи животните преку границите, каде што можат да избегаат и да станат инвазивни. Организмите се оддалечуваат од транспортните возила. Болестите може да бидат векторирани и од инвазивни инсекти, како што се [[Diaphorina citri|азискиот цитрусен псилид]] и бактериското заболување од [[Болест за зазеленување на цитрусите|цитрусно зеленило]].<ref name="r22">[http://www.clemson.edu/public/regulatory/plant_industry/invasive_exotic_programs/Pest%20Alerts/citrus_greening.html "Citrus Greening."]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Invasive Species Program – Pest Alerts. Clemson University – DPI (2013). Пристапено на 24 мај 2013.</ref> Видовите се исто така воведени намерно. На пример, за да се чувствуваат повеќе „како дома“, [[Американски колонисти|американските колонисти]] формираа „Друштва за аклимација“ кои постојано увезуваа птици родени во [[Европа]] во [[Северна Америка]] и други далечни земји. Во 2008 година, американските поштенски работници во [[Пенсилванија]] забележаа звуци што доаѓаат од внатрешноста на кутијата од [[Република Кина|Тајван]]; кутијата содржеше повеќе од дваесетина живи бубачки. Ентомолозите на [[Служба за земјоделско истражување|службата за земјоделски истражувања]] ги идентификувале како [[Бубачка носорог|бубачката носорог]], [[Бубачка Херкулес|бубачката Херкулес]] и [[Phalacrognathus muelleri|кралска ора-буба]].<ref>{{cite web|url=http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/jan10/insects0110.htm|title=Our Invaluable Invertebrate Collections|publisher=Ars.usda.gov|accessdate=17 мај 2011}}</ref> Бидејќи овие видови не биле родени во [[САД]], тие можеле да им се заканат на природните екосистеми. За да се спречат егзотичните видови да станат проблем во САД, потребни се посебни постапки и дозволи, за кога живите материјали се испраќаат од странски земји. Програмите како КШУТ (Контрадикција на шверц и усогласеност со трговијата),се обидуваат да спречат појава на егзотични видови во Америка. Многу инвазивни видови, откако ќе станат доминантни во областа, се од суштинско значење за екосистемот на тоа подрачје. Доколку се отстранат од локацијата, тоа може да биде штетно за таа област.<ref>{{Наведено списание|last=Zavaleta|first=Erika|last2=Hobbs|first2=Richard|last3=Mooney|first3=Harold|date=August 2001|title=Viewing invasive species removal in a whole-ecosystem context|url=http://www.esf.edu/efb/parry/invasivesseminar_readings/Zavaleta_etal_2001.pdf|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=16|issue=8|page=458|doi=10.1016/s0169-5347(01)02194-2|access-date=October 21, 2017|archive-date=2017-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021111912/http://www.esf.edu/efb/parry/invasivesseminar_readings/Zavaleta_etal_2001.pdf|url-status=dead}}</ref> Економијата игра голема улога во воведувањето егзотични видови. Големата побарувачка за вредниот Кинески рак е едно од објаснувањата за можно намерно ослободување на видовите во странски води.<ref>{{Наведена книга|title=Marine Pollution and Climate Change|last=Seinfeld|first=John H.|publisher=John Wiley & Sons|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> === Во рамките на водната средина === Развојот на поморската трговија брзо влијаеше на начинот на транспорт на морските организми во океанот. Два начина на транспорт на морските организми во нови средини се загадување на трупот и транспортот на вода со баласт. Всушност, Молнар во 2008 година ги документираше патеките на стотици морски инвазивни видови и откри дека бродската служба е доминантен механизам за трансферот на инвазивни видови.<ref>{{Наведено списание|last=Molnar|first=Jennifer L|last2=Gamboa|first2=Rebecca L|last3=Revenga|first3=Carmen|last4=Spalding|first4=Mark D|date=2008|title=Assessing the global threat of invasive species to marine biodiversity|url=https://semanticscholar.org/paper/d0be4fa91c637e06175f158251f11837e4a40cfa|journal=Frontiers in Ecology and the Environment|volume=6|issue=9|pages=485–492|doi=10.1890/070064}}</ref> [[Податотека:CSIRO_ScienceImage_1010_Discharging_ballast_water.jpg|мини|Дебаластирање на товарен брод]] Многу морски организми имаат капацитет да се прикачат на труповите на бродовите. Затоа, овие организми лесно се транспортираат од едно тело на вода во друго и се значаен фактор на ризик за настан со биолошка инвазија.<ref>{{Наведено списание|last=Drake|first=John|date=2007|title=Hull fouling is a risk factor for intercontinental species exchange in aquatic ecosystems|journal=Aquatic Invasions|volume=2|issue=2|pages=121–131|doi=10.3391/ai.2007.2.2.7|doi-access=free}}</ref> За жал, контролата за валканост на трупот на бродот е доброволна и во моментот не постојат регулативи за управување со валканоста на трупот. Сепак, владите на [[Калифорнија]] и [[Нов Зеланд]] најавија построга контрола за чистотата на трупот на бродот во рамките на нивните надлежности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gard.no/web/updates/content/24305557/biofouling-moves-up-the-regulatory-agenda.|title=Biofouling moves up the regulatory agenda – GARD|work=www.gard.no|accessdate=19 септември 2018|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113231807/http://www.gard.no/web/updates/content/24305557/biofouling-moves-up-the-regulatory-agenda.|url-status=dead}}</ref> Другиот главен вектор за транспорт на инвазивни водни видови е вода од баласт. [[Вода од баласт|Водата од баласт]] зафатена на море и ослободена на пристаништето од прекуокеанските пловни објекти е најголемиот вектор за инвазии од донесени водни видови.<ref name="cargo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jsonline.com/news/wisconsin/98880204.html|title=Noxious cargo|last=Egan, Dan|date=October 31, 2005|work=Journal Sentinel|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20111021122316/http://www.jsonline.com/news/wisconsin/98880204.html|archive-date=October 21, 2011|accessdate=22 април 2017}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Improving management of aquatic invasions by integrating shipping network, ecological, and environmental data: data mining for social good|last=Xu|first=Jian|last2=Wickramarathne|first2=Thanuka L.|last3=Chawla|first3=Nitesh V.|last4=Grey|first4=Erin K.|last5=Steinhaeuser|first5=Karsten|last6=Keller|first6=Reuben P.|last7=Drake|first7=John M.|last8=Lodge|first8=David M.|date=August 24, 2014|publisher=ACM|isbn=9781450329569|pages=1699–1708|doi=10.1145/2623330.2623364}}</ref> Всушност, се проценува дека 10,000 различни видови, од кои многу не се домородни, се транспортираат преку вода од баласт секој ден.<ref>{{Наведено списание|last=Streftaris|first=N|last2=Zenetos|first2=Argyro|last3=Papathanassiou|first3=Enangelos|date=2005|title=Globalisation in marine ecosystems: The story of non-indigenous marine species across European seas|url=https://www.researchgate.net/publication/253862066|journal=Oceanography and Marine Biology|volume=43|pages=419–453|via=}}</ref> Многу од овие видови се сметаат за штетни и можат негативно да влијаат на нивното ново опкружување. На пример, слатководните [[Зебра школка|зебрести школки]], родени во [[Азовско Море|морето]] [[Црно Море|Црно]], [[Касписко Езеро|Касписко]] и [[Азовско Море|Азовско]], најверојатно стигнале до [[Големи Езера|Големите езера]] преку баласт вода од [[прекуокеански брод]].<ref name=":1">Aquatic invasive species. A Guide to Least-Wanted Aquatic Organisms of the Pacific Northwest. 2001. University of Washington</ref> Зебрестите школки ги надминуваат другите природни организми за [[кислород]] и храна, како што се [[алги]]те. Иако инвазијата на зебрестите школки беше забележана во 1988 година, а планот за ублажување беше успешно спроведен набргу потоа, планот имаше сериозен пропуст или дупка, при што бродовите натоварени со товар кога стигнаа до морето не беа тестирани бидејќи резервоарите за вода со баласт беа празни. Сепак, дури и во празен резервоар за баласт, останува локва вода исполнета со организми што може да се испушти на следното пристаниште (кога резервоарот се полни со вода по истоварувањето на товарот, бродот зема вода од баласт која се меша со локвите а потоа, вклучувајќи ги и живите организми од локвите вода, се испушта на следното пристаниште). Тековните прописи за [[Големи Езера|Големите езера се]] потпираат на „[[Соленост|солениот]] шок“ за да се убијат [[Свежа вода|слатководните]] организми оставени во резервоарите со баласт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glc.org/wp-content/uploads/GLC-BW-Reg-Summary-11.14.16.pdf|title=Status of Ballast Water Discharge Regulations in the Great Lakes Region|last=Great Lake Commission}}</ref> И покрај тоа што се воспоставени регулативи за вода за баласт за заштита од потенцијално инвазивни видови, постои дупка за организмите во класата со големина од 10-50 микрони. За организмите помеѓу 10 и 50 микрони, како што се одредени видови на [[фитопланктон]], сегашните регулативи дозволуваат помалку од 10 клетки на милилитар во испуштање од системите за третман.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dco.uscg.mil/Portals/9/DCO%20Documents/5p/5ps/NVIC/2018/NVIC-01_18.pdf|title=Ballast Water Management for Control of Non-Indigenous Species in Waters of the United States|last=USCG|date=|work=|accessdate=}}</ref> Испуштањето се ослободува кога брод превезува товар на пристаниште, така што испуштената вода не е нужно иста со водното тело. Бидејќи многу видови фитопланктони се со големина помала од 10 микрони и се [[Бесполово размножување|размножуваат асексуално]], само една клетка ослободена во околината може експоненцијално да прерасне во многу илјадници клетки за краток временски период. Оваа може да има штетни ефекти врз животната средина. На пример, некои видови од родот ''[[Pseudo-nitzschia]]'' се помали од 10 микрони во ширина и содржат [[домоична киселина]] што е [[невротоксин]]. Ако е токсичната ''Pseudo-nitzschia'' spp. е живи при испуштање на баласт и се ослободи во нејзината „нова средина“, таа ќе може да предизвика труење со домоична киселина кај [[школка|школките]], [[Морски цицач|морските цицачи]] и [[птици]]те.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Trainer|first=Vera L.|last2=Bates|first2=Stephen S.|last3=Lundholm|first3=Nina|last4=Thessen|first4=Anne E.|last5=Cochlan|first5=William P.|last6=Adams|first6=Nicolaus G.|last7=Trick|first7=Charles G.|date=2012|title=Pseudo-nitzschia physiological ecology, phylogeny, toxicity, monitoring and impacts on ecosystem health|journal=Harmful Algae|volume=14|pages=271–300|doi=10.1016/j.hal.2011.10.025|hdl-access=free}}</ref> За среќа, смртта на луѓето поврзана со труење со домоична киселина е спречена поради строгите програми за следење што се појавија по избувнувањето на домоична киселина во [[Канада]] во 1987 година. Прописите за вода за баласт треба да бидат поригорозни за да се спречат идните последици поврзани со потенцијално ослободување на токсичен и инвазивен фитопланктон. Друг важен фактор што треба да се разгледа за морските инвазивни видови е улогата на промените во животната средина поврзани со [[Глобално затоплување|климатските промени]], како што е зголемувањето на [[Температура на морската површина|температурата на океанот]]. Постојат повеќе студии кои сугерираат дека зголемувањето на температурата на океанот ќе предизвика поместување на опсегот во организмите,<ref>{{Наведено списание|last=Occhipinti-Ambrogi|first=Anna|date=2007|title=Global change and marine communities: Alien species and climate change|journal=Marine Pollution Bulletin|volume=55|issue=7–9|pages=342–352|doi=10.1016/j.marpolbul.2006.11.014|pmid=17239404}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rahel|first=Frank J.|last2=Olden|first2=Julian D.|date=2008|title=Assessing the effects of climate change on aquatic invasive species|url=https://semanticscholar.org/paper/d7921a45a2701056d9ff46d785b7a6040db8bcd2|journal=Conservation Biology|volume=22|issue=3|pages=521–533|doi=10.1111/j.1523-1739.2008.00950.x|pmid=18577081}}</ref> што може да има штетни ефекти врз животната средина, како што се појавуваат интеракциите на новите видови. На пример, Хуа и Хванг предложија организмите од баласт од резервоар на брод што патува од температурната зона преку тропските води да доживеат температурни флуктуации дури 20&nbsp;°C.<ref>{{Наведено списание|last=Hua|first=J.|last2=Hwang|first2=W.H.|date=2012|title=Effects of voyage routing on the survival of microbes in ballast water|journal=Ocean Engineering|volume=42|pages=165–175|doi=10.1016/j.oceaneng.2012.01.013}}</ref> За понатамошно испитување на ефектите на температурата врз организмите транспортирани на трупови или во вода од баласт, Ленц (2018г.) спроведоа студија каде што спроведоа експеримент со двоен стрес на топлина. Нивните резултати сугерираат дека топлинските предизвици со кои се соочуваат организмите за време на транспортот може да ја подобрат толеранцијата на стрес кај видовите во нивниот нероден опсег, со избирање генетски адаптирани [[генотип]]ови кои ќе преживеат и втор применет топлински стрес, како што е зголемената температура на океанот кај основачката популација.<ref>{{Наведено списание|last=Lenz|first=Mark|last2=Ahmed|first2=Yasser|last3=Canning-Clode|first3=João|last4=Díaz|first4=Eliecer|last5=Eichhorn|first5=Sandra|last6=Fabritzek|first6=Armin G.|last7=da Gama|first7=Bernardo A. P.|last8=Garcia|first8=Marie|last9=von Juterzenka|first9=Karen|date=May 24, 2018|title=Heat challenges can enhance population tolerance to thermal stress in mussels: a potential mechanism by which ship transport can increase species invasiveness|journal=Biological Invasions|volume=20|issue=11|pages=3107–3122|doi=10.1007/s10530-018-1762-8}}</ref> Поради комплексноста на варијациите предизвикани од климатските промени, тешко е да се предвиди природата на успехот заснован на температура на не-домородни видови на самото место. Бидејќи некои студии сугерираат зголемена толеранција на температурата на „киднаперите“ на трупови на бродови или во вода од баласт, потребно е да се развијат посеопфатни планови за управување со загадувањето и водата со баласт, во обид да се спречат можни инвазии во иднина, бидејќи условите на животната средина продолжуваат да се менуваат во светот. === Ефекти од пожар и гаснење на пожар === Инвазивните видови често ги искористуваат нарушувања во екосистемот ([[шумски пожар|диви пожари]], [[пат]]ишта, стапки од нозе) за да ја колонизираат областа. Големите шумски пожари можат да ги [[Стерилизација (микробиологија)|стерилизираат]] почвите, истовремено додавајќи различни [[хранлива материја|хранливи материи]].<ref name="Davis 2000 528–5342">{{наведено списание|last1=Davis|first1=M.A.|last2=Grime|first2=J.P.|last3=Thompson|first3=K.|year=2000|title=Fluctuating resources in plant communities: A general theory of invisibility|url=https://semanticscholar.org/paper/fb8c277d02037a2cf2efa041ec5ef5469bf8d871|journal=Journal of Ecology|volume=88|issue=3|pages=528–534|doi=10.1046/j.1365-2745.2000.00473.x|s2cid=14573817}}</ref> Вкоренетите, матични видови ја губат својата предност, оставајќи повеќе простор за инвазивците. Во такви околности, растенијата што можат да се обноват од своите корени имаат предност. Инвазивните растенија со оваа способност можат да имаат корист од пожар со мал интензитет што ја отстранува површинската [[растителност]], оставајќи ги домородците кои се потпираат на семето за размножување, да ги најдат своите ниши зафатени кога конечно ќе им проникне семето.<ref name="Brooks 2004 677–688">{{Наведено списание|last=Brooks|first=M.L.|last2=D'Antonio|first2=C.M.|last3=Richardson|first3=D.M.|last4=Grace|first4=J.B.|last5=Keeley|first5=J.E.|last6=DiTomaso|first6=J.M.|last7=Hobbs|first7=R.J.|last8=Pellant|first8=M.|last9=Pyke|first9=D. <!--exactly 9 authors-->|year=2004|title=Effects of invasive alien plants on fire|url=https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=42480&content=PDF|journal=BioScience|volume=54|issue=7|pages=677–688|doi=10.1641/0006-3568(2004)054[0677:EOIAPO]2.0.CO;2|doi-access=free|access-date=2020-09-26|archive-date=2019-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113122433/https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=42480&content=PDF|url-status=dead}}</ref> Шумски пожари често се случуваат во оддалечени области, на кои им е потребна екипа за сузбивање на пожар да патуваат низ чистата шума за да стигнат до местото. Екипите можат да донесат инвазивни семиња со себе. Ако се воспостави некое од овие чувани семиња, просперитетна колонија инвазивни може да избувне за само шест недели, по што за контрола на епидемијата може да има потреба од повеќегодишно внимание за да се спречи понатамошно ширење. Исто така, нарушувањето на површината на почвата, како што се пожарите, го уништува природното покритие, ја изложува почвата и може да ги забрза инвазиите. Во предградијата, дозволите за растителност и прописи на општините за ''простор за одбрана'' (област околу зграда во која се третира, расчистува или намалува растителноста, за во случај на пожар да се забави ширењето на огнот до и од градбата) може да резултира со прекумерна отстранување на мајчин јазик грмушки и [[Повеќегодишно растение|едногодишни]] дрвја, што ја изложува почвата на повеќе светлина и така има помалку конкуренција за инвазивни видови растенија. Противпожарните возила честопати се големи виновници за ваквите избувнувања, бидејќи честопати се возат по задни патишта, обраснати со инвазивни растителни видови. Подвозјето на возилото станува главен транспорт. Како одговор, при големи пожари, станиците за перење „деконтаминираат“ возила пред да се вклучат во активности за сузбивање. Големите пожари привлекуваат пожарникари од оддалечени места, што дополнително го зголемува потенцијалот за транспорт на семе. == Несакани ефекти == Инвазивните видови можат негативно да влијаат на нападнатите живеалишта и биорегиони, предизвикувајќи еколошка или економска штета. === Еколошки === Европската унија ги дефинира „Инвазивните вонземски видови“ како оние што се, прво, надвор од нивната област на природна дистрибуција, и второ, ја загрозуваат [[Биоразновидност|биолошката разновидност]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/environment/nature/invasivealien/docs/1_EN_resume_impact_assesment_part1_v3.pdf|title=Communication From The Commission To The Council, The European Parliament, The European Economic And Social Committee And The Committee Of The Regions Towards An EU Strategy On Invasive Species|accessdate=17 мај 2011}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Lakicevic|first=Milena|last2=Mladenovic|first2=Emina|year=2018|title=Non-native and invasive tree species - their impact on biodiversity loss|journal=Zbornik Matice Srpske Za Prirodne Nauke|issue=134|pages=19–26|doi=10.2298/ZMSPN1834019L|doi-access=free}}</ref> Биотичката инвазија се смета за еден од петте главни двигатели за губење на глобалниот [[Губење на биоразновидноста|биоразновидност]] и се зголемува поради туризмот и [[глобализација]]та.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.nap.edu/read/10259/chapter/1|title=Read "Predicting Invasions of Nonindigenous Plants and Plant Pests" at NAP.edu|last=National Research Council (US) Committee on the Scientific Basis for Predicting the Invasive Potential of Nonindigenous Plants Plant Pests in the United States|year=2002|isbn=978-0-309-08264-8|doi=10.17226/10259|pmid=25032288}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Lewis|first=Simon L.|last2=Maslin|first2=Mark A.|year=2015|title=Defining the Anthropocene|journal=Nature|volume=519|issue=7542|pages=171–180|bibcode=2015Natur.519..171L|doi=10.1038/nature14258|pmid=25762280}}</ref> Ова може да биде особено точно во несоодветно регулирани системи за [[Свежа вода|слатка вода]], иако правилата за [[карантин]] и вода за баласт ја подобрија состојбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.millenniumassessment.org/documents/document.354.aspx.pdf|title=Ecosystems and Human Well-being: Biodiversity Synthesis|last=Millennium Ecosystem Assessment|year=2005|publisher=World Resources Institute}}</ref> [[Податотека:Gator_and_Python.jpg|десно|мини|[[Американски алигатор]] напаѓа [[бурмански питон]] во [[Флорида]]; бурманскиот питон е инвазивен вид кој претставува закана за многу домородни видови, вклучувајќи го и алигаторот.]] Инвазивните видови можат да ги наведат локалните природни видови до истребување преку исклучување на конкуренцијата, раселување на [[Еколошка ниша|нишата]] или [[хибрид]]изација со сродните природни видови. Затоа, покрај нивните економски последици, инвазиите може да резултираат со големи промени во структурата, составот и глобалната дистрибуција на биотата на местата за воведување, што на крајот ќе доведе до хомогенизација на светската [[фауна]] и [[флора]] и губење на [[биоразновидност]]а.<ref>{{Наведено списание|last=Baiser|first=Benjamin|last2=Olden|first2=Julian D.|last3=Record|first3=Sydne|last4=Lockwood|first4=Julie L.|last5=McKinney|first5=Michael L.|year=2012|title=Pattern and process of biotic homogenization in the New Pangaea|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=279|issue=1748|pages=4772–4777|doi=10.1098/rspb.2012.1651|pmc=3497087|pmid=23055062}}</ref><ref name="Odendaal 2008">{{Наведено списание|last=Odendaal|first=L. J.|last2=Haupt|first2=T. M.|last3=Griffiths|first3=C. L.|year=2008|title=The alien invasive land snail ''Theba pisana'' in the West Coast National Park: Is there cause for concern?"|journal=Koedoe|volume=50|issue=1|pages=93–98|doi=10.4102/koedoe.v50i1.153|doi-access=free}}</ref> Тешко е недвосмислено да се препишат истребувања на инвазијата на видовите. Иако се силни докази дека неодамнешното истребување на околу 90 видови водоземци може да се следи во [[Хитридиомикоза|хитридната габа]] што се шири со меѓународната трговија,<ref>{{Наведено списание|last=Fisher|first=Matthew C.|last2=Garner|first2=Trenton W. J.|year=2020|title=Chytrid fungi and global amphibian declines|journal=Nature Reviews Microbiology|volume=18|issue=6|pages=332–343|doi=10.1038/s41579-020-0335-x|pmid=32099078}}</ref> повеќето научни истражувања се фокусираат на напаѓачите на животни. Загриженоста за влијанијата на инвазивните видови врз биоразновидноста обично ги мери вистинските докази (еколошки или економски) во врска со потенцијалниот ризик.<ref>{{Наведена книга|title=Beyond Natural Resources to Post-Human Resources: Towards a New Theory of diversity and discontinuity|last=Baofu|first=Peter|date=2013|publisher=Cambridge Scholars Publishing; 1st Unabridged edition|isbn=978-1443844536|page=17}}</ref> Расчистувањето на земјиштето и населувањето на луѓето извршија значителен притисок врз локалните видови. Вознемирените живеалишта се склони кон инвазии што можат да имаат негативни ефекти врз локалните екосистеми, менувајќи ги функциите на екосистемот. Вид на мочуришна билка позната како ☃☃ae’ae на [[Хаваи]]те (домородното ''[[Бакопа мониери|Bacopa monnieri]]'') се смета за вид на [[Штетник (организам)|штетник]] во вештачки манипулирана вода птици-бегалци, затоа што набрзина покрива плитки [[приливно блато|калници]] поставени за загрозена хавајски вид (''[[Долгонога шлука|Himantopus mexicanus knudseni]]''), правејќи ги овие непожелни места за хранење на птиците. Повеќе последователни воведувања на различни невородени видови може да имаат интерактивни ефекти; воведувањето на втор не-домороден вид може да овозможи процут на првиот инвазивен вид. Примери за ова се воведувањето на ''школката аметист'' (''Gemma gemma'') и ''европски зелен рак'' (''[[Carcinus maenas]]''). Школката аметист беше воведена на [[Бодега|пристаништето Бодега]] во [[Калифорнија]] од источниот брег на [[САД]] пред еден век. Пронајдена е во мали количини на пристаништето, но никогаш не ги раселила домородните видови школки (''Nutricola'' spp.) Во средината на 90-тите години од минатиот век, воведувањето на европскиот зелен рак, кој се хранеше преференцијално на домородните школки, резултираше во пад на домашните школки и зголемување на воведената популација на школки.<ref>{{Наведено списание|last=Grosholz|first=E.D.|year=2005|title=Recent biological invasion may hasten invasional meltdown by accelerating historical introductions|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|issue=4|pages=1088–1091|bibcode=2005PNAS..102.1088G|doi=10.1073/pnas.0308547102|pmc=545825|pmid=15657121}}</ref> Инвазивните видови можат да ги променат функциите на екосистемите. На пример, инвазивните растенија можат да го изменат режимот на пожар (''[[Откачен Бром|Bromus tectorum]]''), [[Велосипедизам со хранливи материи|кружење на хранливи материи]] (''[[Spartina alterniflora]]'') и хидрологија (''[[Тамарикс|Tamarix]]'') во природните екосистеми.<ref name="Mack">{{Наведено списание|last=Mack|first=R.|year=2000|title=Biotic invasions: Causes, epidemiology, global consequences, and control|url=https://semanticscholar.org/paper/3073e8d84afa5584c00aca60073705d2891b133b|journal=Ecological Applications|volume=10|issue=3|pages=689–710|doi=10.1890/1051-0761(2000)010[0689:BICEGC]2.0.CO;2}}</ref> Инвазивните видови кои се тесно поврзани со ретки домородни видови имаат потенцијал да се хибридизираат со домородните видови. Штетните ефекти на хибридизацијата доведоа до пад, па дури и истребување на домородните видови.<ref>{{Наведено списание|last=Hawkes|first=C.V.|year=2005|title=Plant invasion alters nitrogen cycling by modifying the soil nitrifying community|journal=Ecology Letters|volume=8|issue=9|pages=976–985|doi=10.1111/j.1461-0248.2005.00802.x}}</ref><ref name="rhymer">{{Наведено списание|last=Rhymer|first=J. M.|last2=Simberloff, D.|year=1996|title=Extinction by hybridization and introgression|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=27|issue=1|pages=83–109|doi=10.1146/annurev.ecolsys.27.1.83}}</ref> На пример, [[хибрид]]изацијата со воведена трева, ''Spartina alterniflora'', го загрозува постоењето на калифорниска трева (''[[Спартина фолиоза|Spartina foliosa]]'') во [[Санфранциски Залив|Санфранцискиот Залив]].<ref name="ayres2">{{наведено списание|last=Ayres|first=D.|display-authors=etal|year=2004|title=Spread of exotic cordgrasses and hybrids (''Spartina'' sp.) in the tidal marshes of San Francisco Bay, California|journal=USA Biological Invasions|volume=6|issue=2|pages=221–231|doi=10.1023/B:BINV.0000022140.07404.b7|s2cid=24732543}}</ref> Инвазивните видови предизвикуваат конкуренција за домородни видови и поради тоа 400 од 958 загрозени видови според Законот за [[Закон за загрозени видови од 1973 година|загрозени видови]] се изложени на ризик.<ref>{{Наведено списание|last=Primtel|first=David|year=2005|title=Update on the environmental and economic costs associated with alien-invasive species in the United States|journal=Ecological Economics|volume=52|issue=3|pages=273–288|doi=10.1016/j.ecolecon.2004.10.002}}</ref> [[Податотека:Firewoodposter_white_web.pdf|десно|мини|Постер барајќи од камперите да не го пренесуваат огревното дрво наоколу, избегнувајќи го ширењето на инвазивните видови.]] Ненамерното воведување на видови шумски штетници и растителни патогени може да ја промени [[Шумска екологија|еколошката шума]] и да ја оштети [[Дрвна индустрија|индустријата]] за [[Дрвна индустрија|дрва]]. Генерално, [[Шумска екологија|шумските екосистеми]] во [[САД]] се широко нападнати од егзотични штетници, растенија и патогени микроорганизми.<ref>{{Наведено списание|last=Liebhold|first=S.|displayauthors=etal|year=2013|title=A highly aggregated geographical distribution of forest pest invasions in the USA|journal=Diversity and Distributions|volume=19|issue=9|pages=1208–1216|doi=10.1111/ddi.12112}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Oswalt|first=C.|displayauthors=etal|year=2015|title=A subcontinental view of forest plant invasions|journal=NeoBiota|volume=24|pages=49–54|doi=10.3897/neobiota.24.8378|doi-access=free}}</ref> [[Азиска буба со долг рог|Азиската буба со долг рог]] (''[[Anoplophora glabripennis]]'') за прв пат беше воведена во САД во 1996 година и се очекуваше да зарази и оштети милиони хектари дрвја од тврдо дрво. Од 2005 година, 30$ милиони беа потрошени во обиди да се искорени овој штетник и да се заштитат милиони дрвја во погодените региони.<ref name="pimental"/> На ''волнената алдегида'' причинила штета на [[Смрека|смреки]] од стар раст, шуми од [[ела]], [[Цуга|пелин]] и штети на индустрија за Божиќни дрвја.<ref> [http://wiki.bugwood.org/Archive:South/Balsam_Woolly_Aphid Balsam woolly aphid ''Adelges piceae'' (Ratzeburg)] ''ForestPests.org'' (March 3, 2005) Retrieved on September 1, 2007.</ref> И габата ''[[Лошо влијание на костен|Cryphonectria parasitica]]'' и холандската брестова болест (''[[Болест на холандски брест|Ophiostoma novo-ulmi]]'') се два растителни патогени со сериозни влијанија врз овие два вида и врз здравјето на шумите.<ref>Schlarbaum, Scott E., Frederick Hebard, Pauline C. Spaine, and Joseph C. Kamalay. (1998) [https://www.fs.usda.gov/treesearch/pubs/745 "Three American Tragedies: Chestnut Blight, Butternut Canker, and Dutch Elm Disease']. In: Britton, Kerry O., Ed. Exotic Pests of Eastern Forests Conference Proceedings; 1997 April 8–10; Nashville, TN. U.S. Forest Service and Tennessee Exotic Pest Plant Council., pp. 45–54.</ref><ref name="USDA-Forest Service-Schlarbaum-19972">{{cite web|url=http://www.srs.fs.usda.gov/pubs/ja/ja_schlarbaum002.htm|title=Three American Tragedies: Chestnut Blight, Butternut Canker and Dutch Elm Disease|author1=Schlarbaum, Scott E.|author2=Hebard, Frederick|year=1997|work=(originally published via: Proceedings: Exotic Pests of Eastern Forests; (1997 April 8–10); Nashville, TN. Tennessee Exotic Pest Plant Council: 45–54.)|publisher=Southern Research Station, Forest Service, United States Department of Agriculture|accessdate=22 јуни 2012|author3=Spaine, Pauline C.|author4=Kamalay, Joseph C.}} Alternative link and additional publication citation information: Tree Search, US Forest Service, USDA. http://www.treesearch.fs.fed.us/pubs/745 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121123093613/http://www.treesearch.fs.fed.us/pubs/745 |date=2012-11-23 }}</ref> Сенф од лук, ''[[Alliaria petiolata]]'', е еден од најпроблематичните инвазивни растителни видови во источните северноамерикански шуми. Одликите на сенфот од лук се малку поинакви од оние на околните природни растенија, што резултира со многу успешен вид што го менува составот и функцијата на родните заедници што ги напаѓа. Кога лукот од сенф ќе навлезе во [[Подземје|подстеријата]] на шумата, тоа влијае на стапката на раст на садници од дрвја, што веројатно ќе ја промени обновата на шумите на влијанието на шумите во иднина.<ref>{{наведено списание|last1=Rodger|first1=Vikki|last2=Stinson|first2=Kristin|last3=Finzi|first3=Adrian|year=2008|title=Ready or Not, Garlic Mustard Is Moving In: ''Alliaria petiolata'' as a Member of Eastern North American Forests|journal=BioScience|volume=58|issue=5|page=5|doi=10.1641/b580510|doi-access=free}}</ref> Домородните [[Вид (биологија)|видови]] можат да бидат загрозени од [[изумирање|истребување]]<ref>{{наведено списание|last1=Mooney|first1=HA|last2=Cleland|first2=EE|year=2001|title=The evolutionary impact of invasive species|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=98|issue=10|pages=5446–51|bibcode=2001PNAS...98.5446M|doi=10.1073/pnas.091093398|pmc=33232|pmid=11344292}}</ref> преку процесот на [[генетско загадување]]. Генетското загадување е ненамерна [[Хибрид (биологија)|хибридизација]] и [[интрогресија]], што доведува до хомогенизација или замена на локалните [[генотип]]ови како резултат на бројна или [[Адаптивна вредност|адаптивна]] предност на воведените видови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nativeseednetwork.org/article_view?id=13|title=Glossary: definitions from the following publication: Aubry, C., R. Shoal and V. Erickson. 2005. Grass cultivars: their origins, development, and use on national forests and grasslands in the Pacific Northwest. USDA Forest Service. 44 pages, plus appendices.; Native Seed Network (NSN), Institute for Applied Ecology, 563 SW Jefferson Ave, Corvallis, OR 97333, USA|publisher=Nativeseednetwork.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20060222092651/http://www.nativeseednetwork.org/article_view?id=13|archive-date=February 22, 2006|accessdate=17 мај 2011}}</ref> Генетското загадување се јавува или преку воведување или преку модификација на живеалиштето, каде што претходно изолираните видови се доведуваат во контакт со новите генотипови. Се покажува дека инвазивните видови се прилагодуваат на нивните нови средини за неверојатно краток временски период.<ref>{{Наведено списание|last=Mooney|first=H. A.|last2=Cleland|first2=E. E.|date=May 8, 2001|title=The evolutionary impact of invasive species|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=98|issue=10|pages=5446–5451|bibcode=2001PNAS...98.5446M|doi=10.1073/pnas.091093398|pmc=33232|pmid=11344292}}</ref> Големината на популацијата на инвазивните видови може да остане мала неколку години и потоа да доживее експлозија во популацијата, феномен познат како „ефект на доцнење“.<ref>{{Наведено списание|last=Mack|first=Richard N.|last2=Simberloff|first2=Daniel|last3=Mark Lonsdale|first3=W.|last4=Evans|first4=Harry|last5=Clout|first5=Michael|last6=Bazzaz|first6=Fakhri A.|date=June 1, 2000|title=Biotic Invasions: Causes, Epidemiology, Global Consequences, and Control|url=https://semanticscholar.org/paper/3073e8d84afa5584c00aca60073705d2891b133b|journal=Ecological Applications|volume=10|issue=3|pages=689–710|doi=10.1890/1051-0761(2000)010[0689:BICEGC]2.0.CO;2}}</ref> Хибридите што резултираат од вкрстување на инвазивните видови со домородните видови, можат да ги вметнат своите генотипови во генетскиот базен со текот на времето преку [[интрогресија]]. Слично на тоа, во некои случаи, мала инвазивна популација може да се закани на многу поголемо домородно население. На пример, ''Spartina alterniflora'' била воведена во Санфранцискиот Залив и вкрстена со родната ''Spartina foliosa.'' Поголемиот број на полен и машката подготвеност на инвазивните видови резултирало во [[интрогресија]] што им се заканувала на домородните популации поради помалиот број на полен и помалата одржливост на родните видови.<ref>{{Наведено списание|last=Anttila|first=C. K.|last2=King|first2=R. A.|last3=Ferris|first3=C.|last4=Ayres|first4=D. R.|last5=Strong|first5=D. R.|year=2000|title=Reciprocal hybrid formation of Spartina in San Francisco Bay|journal=Molecular Ecology|volume=9|issue=6|pages=765–770|doi=10.1046/j.1365-294x.2000.00935.x|pmid=10849292}}</ref> Намалувањето на кондицијата не е секогаш видливо само од [[Морфологија (биологија)|морфолошки]] набљудувања. Одреден степен на [[проток на гени]] е нормален и зачувува низи на [[ген]]и и генотипови.<ref>{{Наведено списание|last=Rhymer|first=Judith M.|last2=Simberloff|first2=Daniel|year=1996|title=Extinction by Hybridization and Introgression|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=27|pages=83–109|doi=10.1146/annurev.ecolsys.27.1.83}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.rirdc.gov.au/reports/AFT/01-114.pdf|title=Genetic Pollution from Farm Forestry using eucalypt species and hybrids; A report for the RIRDC/L&WA/FWPRDC]; Joint Venture Agroforestry Program; by Brad M. Potts, Robert C. Barbour, Andrew B. Hingston; September 2001; RIRDC Publication No 01/114; RIRDC Project No CPF – 3A;|publisher=Australian Government, Rural Industrial Research and Development Corporation|isbn=978-0-642-58336-9|access-date=April 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20040102175403/http://www.rirdc.gov.au/reports/AFT/01-114.pdf|archive-date=January 2, 2004}}</ref> Пример за ова е вкрстувањето на [[којот]]ите кои мигрираат со [[Црвен волк|црвениот волк]], во областите на источна [[Северна Каролина]] каде што повторно е воведен овој волк.<ref>{{наведено списание|last1=Bohling|first1=Justin H.|last2=Waits|first2=Lisette P.|year=2015|title=Factors influencing red wolf–coyote hybridization in eastern North Carolina, USA|journal=Biological Conservation|volume=184|pages=108–116|doi=10.1016/j.biocon.2015.01.013}}</ref> Крајниот резултат е намалување на стабилните парови за размножување од црвен волк, што може дополнително да ја комплицира социјалната стабилност на глутниците и напорите за повторно воведување. === На животната околина === Инвазивните видови и придружните контролни напори можат да имаат долгорочни импликации врз јавното здравство. На пример, [[пестицид]]ите што се применуваат за третирање на одреден вид на штетници можат да ја загадат почвата и површинските води.<ref name="pimental"/> Навлегувањето на луѓето во претходно оддалечените екосистеми не изложи на егзотичните болести како што е [[ХИВ]] на пошироката популација. Воведените птици (на пр. [[Гулаби]]те), глодачите и инсектите (на пример, комарците, [[Болва|болвите]], вошките и цветните штетници) можат да послужат како извори на болести и човечки страдања. Низ евидентираната историја, епидемиите на човечките болести, како што се [[маларија]]та, [[Жолта треска|жолтата треска]], [[тифус]]от и [[Бубонска чума|бубонската чума]], се шират преку овие пренесувачи.<ref name="elton">{{Наведена книга|title=The Ecology of Invasions by Animals and Plants|last=Elton|first=C.S.|publisher=University of Chicago Press|others=Foreword by Daniel Simberloff|year=2000|isbn=978-0-226-20638-7|location=Chicago|page=196|orig-year=1958}}</ref> Неодамнешен пример за воведена болест е ширењето на Западен Нил, вирус кој уби луѓе, птици, цицачи и влекачи.<ref>{{Наведено списание|last=Lanciotti|first=R. S.|last2=Roehrig|first2=J. T.|last3=Deubel|first3=V.|last4=Smith|first4=J.|last5=Parker|first5=M.|last6=Steele|first6=K.|last7=Crise|first7=B.|last8=Volpe|first8=K. E.|last9=Crabtree|first9=M. B.|displayauthors=8|year=1999|title=Origin of the West Nile virus responsible for an outbreak of encephalitis in the northeastern United States|url=https://semanticscholar.org/paper/a18870bb2ba881fb915ad7a4d7a14afa43126d1c|journal=Science|volume=286|issue=5448|pages=2333–2337|doi=10.1126/science.286.5448.2333|pmid=10600742}}</ref> Новите кинески ракови се носители на азиската белодробна болест.<ref name=":1"/> Агенси за болести од вода, како што се бактериите на [[колера]] (''Vibrio cholerae'') и агенсите од цветењето на алгите, често се транспортираат преку водата користена како баласт (товар за урамнотежување на бродовите).<ref>{{Наведено списание|last=Hallegraeff|first=G.M.|year=1998|title=Transport of toxic dinoflagellates via ships' ballast water: Bioeconomic risk assessment and efficacy of possible ballast water management strategies|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=168|pages=297–309|bibcode=1998MEPS..168..297H|doi=10.3354/meps168297|doi-access=free}}</ref> === Економски === Глобално, $1,400,000,000,000 се трошат секоја година за управување и контрола на инвазивните видови.<ref name=":4"/> Некои напаѓачки видови можат негативно да влијаат на економијата на локалното подрачје. На пример, во регионот на Големите езера, [[Морска змиулка|морската змиулка]] е инвазивен вид кој делува како грабливец. Во првичното живеалиште, таа користела коеволуција за да дејствува како [[Паразитизам|паразит]] без да го убие организмот домаќин. Меѓутоа, во регионот на Големите езера, оваа ко-еволутивна врска е отсутна, па таа делува како грабливец и може да изеде до 40 килограми риба во периодот на хранење од 12-18 месеци.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glfc.org/sea-lamprey.php|title=Great Lakes Fishery Commission – Sea Lamprey|work=www.glfc.org|accessdate=24 октомври 2017}}</ref> Плен им се сите видови големи риби како што се езерската пастрмка и лососот. Деструктивните ефекти на врз големите риби негативно влијаат на рибарската индустрија и помагаат да се предизвика пад на популацијата на некои видови. Економските трошоци од инвазивните видови можат да се одделат во директни трошоци, преку загуба на производството во земјоделството и шумарството, и трошоците за управување. Проценетата штета и контролната цена на инвазивните видови само во САД изнесуваат повеќе од $138,000,000,000&nbsp;годишно.<ref name="pimental">{{Наведено списание|last=Pimentel|first=D.|last2=R.|first2=Zuniga|last3=Morrison|first3=D|year=2005|title=Update on the environmental and economic costs associated with alien-invasive species in the United States|url=|journal=Ecological Economics|volume=52|issue=3|pages=273–288|doi=10.1016/j.ecolecon.2004.10.002}}</ref> Економските загуби можат да се појават и преку загуба на приходите од [[рекреација]]та и [[Туризам|туризмот]].<ref name="simb">{{Наведено списание|last=Simberloff|first=D.|year=2001|title=Biological invasions – How are they affecting us, and what can we do about them?|journal=Western North American Naturalist|volume=61|issue=3|pages=308–315|jstor=41717176}}</ref> Кога економските трошоци за инвазиите се пресметуваат како загуба на производството и трошоците за управување, тие се ниски затоа што не ја сметаат штетата кон животната средина. Доколку се додаде паричната вредности кон истребувањето на видовите, губење на биолошката разновидност и губење на услугите на екосистемот, трошоците од влијанието на инвазивните видови драстично ќе се зголемат. Следните примери од различни сектори на економијата го демонстрираат влијанието на биолошките инвазии. Често се тврди дека клучно за намалување на трошоците за оштетување и управување со инвазивните видови е раното откривање и брзата реакција,<ref>{{Наведена книга|title=2008–2012 National Invasive Species Management Plan.|last=|first=|publisher=National Invasive Species Council, Department of the Interior|year=2008|isbn=|location=Washington, DC.|pages=|quote=}}</ref> што значи дека почетните трошоци за пребарување и пронаоѓање на инвазивен вид и брзо контролирање, додека популацијата е мала, е поевтино отколку управувањето со инвазивното население кога е широко распространето и предизвикува штета. Сепак, интензивната потрага по напаѓачот е важна само за да се намалат трошоците во случаи кога инвазивниот вид:<ref>{{Наведено списание|last=Holden|first=Matthew H.|last2=Nyrop|first2=Jan P.|last3=Ellner|first3=Stephen P.|date=June 1, 2016|title=The economic benefit of time-varying surveillance effort for invasive species management|journal=Journal of Applied Ecology|volume=53|issue=3|pages=712–721|doi=10.1111/1365-2664.12617|doi-access=free}}</ref> (1) не се воведува често во управуваната област (2) е делотворно да се бара и да се најде. [[Податотека:Parthenium_smothering_native_flora_in_Biodiversity_Rich_Forest.jpg|мини|250x250пкс|Странските инвазивни видови ''Parthenium hysterophorus'' ја задушуваат природната флора во Аханакмар резерватот за тигри, Билашпур, Чатисгар, Индија.]] [[Плевел|Пирејот]] го намалува придонесот во земјоделството, иако може да обезбеди основни хранливи материи. Некои [[Корен|длабоко вкоренети]] плевели можат да ги „копаат“ [[хранливите материи]] (види динамичен акумулатор) од подземјето и да ги таложат на горната почва, додека други обезбедуваат живеалиште за корисни инсекти или обезбедуваат храна за видовите штетници. Многу видови плевел се случајно воведени придружно со семето и увезениот растителен материјал. Многу воведени плевели на пасиштата се натпреваруваат со природните фуражни растенија, им се закануваат на младите [[Домашно говедо|говеда]] (на пример, ''Euphorbia esula'') или не се вкусни поради трње и јазли (на пример, ''Centaurea solstitialis''). Загубата на сточна храна од инвазивните плевели на пасиштата изнесува околу [[Американски долар|$]]1,000,000,000 само во САД.<ref name="pimental"/> Пад на опрашувањето и губењето на производството на овошје е предизвикано од [[Западна медоносна пчела|медоносните пчели]] заразени од инвазивната ''varroa'' грина. Воведените стаорци (''Rattus rattus'' и ''Rattus norvegicus'') се сериозни штетници на фармите, уништувајќи ги складираните зрна. Воведувањето на ''Agromyzidae'' мувите, вклучително и американската мушичка ''Liriomyza trifolii'', предизвика загуби во [[Цвеќарство|цвеќарската]] индустријата во Калифорнија, бидејќи ларвите на овие инвазивни видови се хранат со украсни растенија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://entnemdept.ufl.edu/creatures/veg/leaf/a_serpentine_leafminer.htm|title=American serpentine leafminer – Liriomyza trifolii (Burgess)|work=entnemdept.ufl.edu|accessdate=20 ноември 2019}}</ref> Инвазивни растителни патогени и преносители инсекти на растителни болести, можат да ги потиснат земјоделските приходи и расадникот. Цитрусното позеленување е бактериска болест пренесена од инвазивната азиска бубачка ''Diaphorina citri''. Поради влијанието на оваа болест на цитрусните култури, цитрусот е под карантин и високо регулиран во областите каде што е пронајдена оваа бубачка.<ref name="r22"/> Инвазивните видови можат да влијаат на рекреацијата на отворено, како што се риболовот, [[лов]]от, [[пешачење во природа|пешачењето]], разгледувањето на диви животни и активностите на вода. Тие можат да оштетат широк спектар на еколошки услуги што се важни за рекреацијата, вклучувајќи, но не ограничувајќи се на [[Квалитет на водата|квалитетот]] и [[Количество|квантитетот]] на водата, разновидноста на растенијата и животните и изобилството на видови.<ref>{{Наведено списание|last=Eiswerth|first=M.E.|last2=Darden|first2=Tim D.|last3=Johnson|first3=Wayne S.|last4=Agapoff|first4=Jeanmarie|last5=Harris|first5=Thomas R.|year=2005|title=Input-output modeling, outdoor recreation, and the economic impacts of weeds|journal=Weed Science|volume=53|pages=130–137|doi=10.1614/WS-04-022R}}</ref> Ејсверт вели дека „многу малку истражувања се извршени за проценка на соодветните економски загуби во рамките на регионите, државите и сливовите“. Евроазискиот равнец (''Myriophyllum spicatum'') во некои делови на САД, ги исполнува езерата со што го отежнува риболовот и пловењето со брод.<ref>[http://www.great-lakes.net/envt/flora-fauna/invasive/milfoil.html#overview Eurasian Watermilfoil in the Great Lakes Region] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080725034837/http://great-lakes.net/envt/flora-fauna/invasive/milfoil.html#overview |date=2008-07-25 }}. ''GreatLakes.net''. Retrieved on September 1, 2007.</ref> Воведените жаби ''Eleutherodactylus coqui'', ги намалија вредностите на недвижностите во погодените населби на [[Хаваи]]те.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aphis.usda.gov/wildlife_damage/nwrc/symposia/invasive_symposium/content/Sin157_167_MVIS.pdf|title=Coqui frog research and management efforts in Hawaii|last=Sin, Hans|last2=Radford, Adam|year=2007|publisher=Managing Vertebrate Invasive Species: Proceedings of an International Symposium (G. W. Witmer, W. C. Pitt, K. A. Fagerstone, Eds). USDA/APHIS/WS, National Wildlife Research Center, Fort Collins, CO|accessdate=26 јуни 2013|archive-date=2017-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525103353/http://www.aphis.usda.gov/wildlife_damage/nwrc/symposia/invasive_symposium/content/Sin157_167_MVIS.pdf|url-status=dead}}</ref> == Поволни ефекти == Инвазивните видови имаат потенцијал да обезбедат соодветно живеалиште или извор на храна за други организми. Во областите каде што домородните видови изумреле или достигнале точка до која не може да се обноват, недомородните видови можат да ја пополнат нивната улога. Пример за тоа е тамариксот, недомородно дрвесто растение, и југозападниот врабец, која е птица во опасност од изумирање. Откриено е дека 75% од југозападните врапци се гнездат во овие растенија и нивниот успех е ист како и врапците кои се [[Гнездо|вгнездиле]] во родните растенија. Отстранувањето на Тамарискот би било штетно за овој врабец, бидејќи нивните природни места за гнездење не можат да бидат обновени.<ref name="potential">{{Наведено списание|last=Schlaepfer|first=Martin A.|last2=Sax|first2=DOV F.|last3=Olden|first3=Julian D.|date=2011|title=The Potential Conservation Value of Non-Native Species|url=https://semanticscholar.org/paper/cc23d465380f3cc90b82493328f7c69697ee439c|journal=Conservation Biology|volume=25|issue=3|pages=428–437|doi=10.1111/j.1523-1739.2010.01646.x|pmid=21342267}}</ref> Вториот начин на кој недомородните видови можат да бидат од корист е тоа што тие можат да дејствуваат како катализатори за обновување. Тоа е затоа што присуството на недомородните видови ја зголемува хетерогеноста и биоразновидноста во еден екосистем. Ова зголемување на хетерогеноста може да создаде микроклими во ретки и еродирани екосистеми, што потоа го промовира растот и воспоставувањето на природните видови. Последната придобивка од недомородните видови е што тие обезбедуваат екосистемски услуги. Главен пример се опрашувачите. Американската медоносна пчела е воведена во прашума за опрашување на фрагментирани пејзажи што не можат да ги имаат природните видови. Понатаму, недомородните видови можат да функционираат како агенси за биоконтрола ограничувајќи ги ефектите на инвазивните видови, како што е употребата на недомородни видови за контрола на земјоделските штетници.<ref name="potential"/> Азиските остриги, на пример, ги филтрираат [[Загадување на водата|загадувачите на вода]] подобро отколку природните остриги на заливот Чесапик. Студија на Факултетот за јавно здравје Џон Хопкинс покажа дека азиските остриги можат значително да му користат на влошениот квалитет на водата во заливот.<ref>Pelton, Tom (May 26, 2006) ''Baltimore Sun''.</ref> Дополнително, некои видови напаѓаат области од толку одамна што си наоѓаат своја корисна нишка во околината, термин наречен биолошка натурализација. На пример, пчелата ''Lasioglossum leucozonium'', која е претставена како инвазивен вид од генетските анализи во Северна Америка,<ref>{{Наведено списание|last=Zayed|first=Amro|last2=Constantin|first2=Şerban A.|last3=Packer|first3=Laurence|date=September 12, 2007|title=Successful Biological Invasion despite a Severe Genetic Load|journal=PLOS ONE|volume=2|issue=9|pages=e868|bibcode=2007PLoSO...2..868Z|doi=10.1371/journal.pone.0000868|pmc=1964518|pmid=17848999}}</ref> стана важен оплодувач на овошки како и [[тикви]]те, [[Јаболко|јаболката]] и грмушките со боровинки.<ref>Adamson, Nancy Lee (2011). [http://www.step-project.net/NPDOCS/Adamson_NL_D_2011.pdf An Assessment of Non-Apis Bees as Fruit and Vegetable Crop Pollinators in Southwest Virginia]. PhD Thesis. Virginia Polytechnic Institute and State University.</ref> Некои инвазии нудат потенцијални комерцијални придобивки. На пример, сребрениот крап и обичниот крап можат да се ловат за храна и да се извезат на пазарите кои веќе се запознаени со овие производи, или да се преработат во храна за домашни миленици или храна за визонот. Водниот зумбул може да се претвори во гориво од дигестери на метан,<ref name="wolv">{{Наведено списание|last=Wolverton|first=B. C.|last2=McDonald|first2=Rebecca C.|year=1981|title=Energy from vascular plant wastewater treatment systems|journal=Economic Botany|volume=35|issue=2|pages=224–232|doi=10.1007/BF02858689}}. Cited in Duke, J. (1983) [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/dukeindex.html ''Handbook of Energy Crops'']. Purdue University, Center for New Crops & Plants Products</ref> а други инвазивни растенија исто така можат да се берат и користат како извор на [[биоенергија]].<ref>{{Наведено списание|last=Van Meerbeek|first=Koenraad|last2=Appels|first2=Lise|last3=Dewil|first3=Raf|last4=Calmeyn|first4=Annelies|last5=Lemmens|first5=Pieter|last6=Muys|first6=Bart|last7=Hermy|first7=Martin|date=May 1, 2015|title=Biomass of invasive plant species as a potential feedstock for bioenergy production|journal=Biofuels, Bioproducts and Biorefining|volume=9|issue=3|pages=273–282|doi=10.1002/bbb.1539}}</ref> == Искоренување и проучување == Потенцијалот на човековото однесување и пластичноста во интеракциите помеѓу видовите и животната средина, создаваат можности за санирање на негативните ефекти од инвазиите на видовите.<ref name="root"/><ref name="Garrido"/><ref>{{Наведена книга|title=Making Other Worlds Possible: Performing Diverse Economies|last=Roelvink|first=Gerda|last2=Martin|first2=Kevin St|last3=Gibson-Graham|first3=J. K.|year=2015|isbn=978-0-8166-9329-0}}</ref> === Превоспоставување на видови === Областа за островска обнова се развива како поле на конзерваторската биологија и еколошка реставрација, од кои голем дел се занимава со искоренување на инвазивните видови. Во студија од 2019 година се сугерира дека ако искоренувањето на инвазивните животни се спроведе на само 169 острови, изгледите за преживување на 9.4% од најзагрозените копнени островски ’рбетници на Земјата ќе бидат подобрени.<ref>{{Наведено списание|last=Holmes|first=Nick|date=March 27, 2019|title=Globally important islands where eradicating invasive mammals will benefit highly threatened vertebrates|journal=PLOS ONE|volume=14|issue=3|pages=e0212128|bibcode=2019PLoSO..1412128H|doi=10.1371/journal.pone.0212128|pmc=6436766|pmid=30917126}}</ref> Откриено е дека инвазивното искоренување на ’рбетниците на островите е усогласено со мнозинството [[Цели за одржлив развој|Цели на одржлив развој]] на ООН (конкретно Цел 15) и бројни придружни цели како што се зачувување на морскиот и копнената биоразновидност, промовирање на месните и глобалните партнерства, економски развој, ублажување на климатските промени, човечкото здравство и санитација и одржливо производство и потрошувачка.<ref name="de WitZilliacus2020">{{Наведено списание|last=de Wit|first=Luz A|last2=Zilliacus|first2=Kelly M|last3=Quadri|first3=Paulo|last4=Will|first4=David|last5=Grima|first5=Nelson|last6=Spatz|first6=Dena|last7=Holmes|first7=Nick|last8=Tershy|first8=Bernie|last9=Howald|first9=Gregg R|year=2020|title=Invasive vertebrate eradications on islands as a tool for implementing global Sustainable Development Goals|journal=Environmental Conservation|volume=47|issue=3|pages=139–148|doi=10.1017/S0376892920000211|issn=0376-8929|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.islandconservation.org/sustainable-development-communities-removing-invasive-species/|title=Pursuing Sustainable Development for Island Communities by Removing Invasive Species|date=13 August 2020|publisher=Island Conservation|accessdate=13 август 2020|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926042621/https://www.islandconservation.org/sustainable-development-communities-removing-invasive-species/|url-status=dead}}</ref> Глодачите биле донесени во Јужна Џорџија, остров во јужниот дел на Атлантскиот Океан без постојани жители, во XVIII век. Тие наскоро направиле хаос врз популацијата на птиците на островот, јадејќи ги јајцата и напаѓајќи ги пилињата. Во 2018 година, островот Јужна Џорџија беше прогласен за ослободен од инвазивни [[глодачи]] по повеќегодишни напори за истребување. После истребувањето, популацијата на птиците се врати, вклучително и популациите на Јужно Џорџискиот врабец и Јужно Џорџиската патка, два вида кои се наоѓаат само на овој остров.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.sciencemag.org/news/2018/05/rat-begone-record-eradication-effort-rids-sub-antarctic-island-invasive-rodents|title=Rat begone: Record eradication effort rids sub-Antarctic island of invasive rodents|last=Warren|first=Matt|date=May 8, 2018|work=Science|access-date=May 9, 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlasobscura.com/articles/how-to-exterminate-rats-on-an-island|title=The Intrepid Rat-Sniffing Terriers of South Georgia Island|last=Hester, Jessica Leight|date=May 17, 2018|work=Atlas Obscura}}</ref> Проблематична егзотична болест во минатиот век ја вклучува ''Cryphonectria parasitica'' фунгус што замалку го нема елиминирано Американскиот костен од неговото шумско живеалиште. Одговорите за зголемување на популацијата на американскиот костен вклучуваат создавање дрвја отпорни на овој фунгус, кои можат да се превоведат. Ова ги прикажува и негативните и позитивните аспекти на воведените видови. === Таксона замена === Недомородните видови можат да се воведат за да се пополни еколошката улога што порано ја извршувал некој роден вид, кој сега изумрел. Постапката е позната како таксонова замена.<ref name="potential"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/02/110211095555.htm|title=Invasive plants can create positive ecological change|date=February 14, 2011|work=Science Daily|quote="Invasive species could fill niches in degraded ecosystems and help restore native biodiversity...."}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Searcy|first=Christopher A.|last2=Rollins|first2=Hilary B.|last3=Shaffer|first3=H. Bradley|year=2016|title=Ecological equivalency as a tool for endangered species management|journal=Ecological Applications|volume=26|issue=1|pages=94–103|doi=10.1890/14-1674|pmid=27039512}}</ref> На многу острови, изумирањето на желката резултира со нефункционални екосистеми во однос на растерување на семето и тревојадите. На крајбрежните острови [[Маврициус]], желките што сега се изумрени, служеа како тревопасни животни. Воведувањето на недомородните џиновски желки „Алдабра“ на два острова во 2000 и 2007 година започна да ја обновува еколошката рамнотежа.<ref>{{Наведено списание|last=Hansen|first=Dennis M.|last2=Donlan|first2=C. Josh|last3=Griffiths|first3=Christine J.|last4=Campbell|first4=Karl J.|year=2010|title=Ecological history and latent conservation potential: Large and giant tortoises as a model for taxon substitutions|journal=Ecography|pages=no|doi=10.1111/j.1600-0587.2010.06305.x}}</ref> Воведените желки растураат семе на неколку домородни растенија и селективно пасат инвазивни растителни видови. Пасењето и прелистувањето се очекува да го заменат интензивното рачно плевење, а воведените желки веќе се размножуваат. === Инвазиворизам === Инвазивни видови се флората и фауната, чие воведување во живеалиште го нарушува природниот еко-систем. Како одговор, инвазивизмот е движење кое ја истражува идејата за јадење инвазивни видови со цел да се контролираат, намалат или елиминираат нивните популации. Готвачи од целиот свет започнаа да бараат и користат инвазивни видови како алтернативни состојки. Во 2005 година, готвачот Бун Лаи од „Сушито на Мија“ Њу Хејвен, Конектикат го создаде првото мени посветено на идејата за употреба на инвазивни видови, кое во половина од времето понудите на храната беа идејни бидејќи инвазивните видови сè уште не биле комерцијално достапни.<ref name="r1">{{Наведени вести|url=https://www.outsideonline.com/1922351/invasivores-dilemma|title=The Invasivore's Dilemma|last=Jacobsen, Rowan|date=March 24, 2014|work=Outside|access-date=May 28, 2019}}</ref> Денес, Мија нуди мноштво инвазивни видови како што се синиот сом од Чезапик, [[Риба-лав|рибата-лав]] од Флорида, сребрениот крап од Кентаки, медуза топ од Џорџија и инвазивните растенија за јадење, како што се јапонската јазол трева и есенската маслинка.<ref>{{Наведено списание|last=Lai, Bun|date=September 1, 2013|title=Invasive Species Menu of a World-Class Chef|journal=Scientific American|volume=309|issue=3|pages=40–43|bibcode=2013SciAm.309c..40L|doi=10.1038/scientificamerican0913-40|pmid=24003552}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/indulge-invasive-species-restaurants-across-country-180957899/|title=Bite Back Against Invasive Species at Your Next Meal|last=Billock, Jennifer|date=February 9, 2016|work=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/can-we-really-eat-invasive-species-into-submission/?redirect=1|title=Can We Really Eat Invasive Species into Submission?|last=Snyder, Michael|date=May 19, 2017|work=Scientific American}}</ref><ref>[https://www.newyorker.com/magazine/2012/12/10/alien-entrees Alien Entrées]. ''The New Yorker'' (December 10, 2012). Retrieved on 2020-02-13.</ref> Џо Роман, добитник на наградата за животна средина [[Рејчел Карсон]], биолог за конзервација на [[Харвард]] и Универзитетот во Вермонт, е уредник и началник на „Eat the Invaders“, мрежно место посветено на охрабрување на луѓето да јадат инвазивни видови како дел од решението за проблемот.<ref name="r1"/><ref>[http://www.joeroman.com/bio/ Bio]. Joeroman.com. Retrieved on February 13, 2020.</ref><ref>[http://eattheinvaders.org/ Eat The Invaders — Fighting Invasive Species, One Bite At A Time!]. Eattheinvaders.org. Retrieved on February 13, 2020.</ref> Скептиците истакнуваат дека кога еднаш странски видови ќе се вмрестат во ново место, како што е [[Индотихоокеанија|индотихоокеанската]] [[риба-лав]] која практично ги има преземено водите на Западниот [[Атлантски Океан|Атлантик]], [[Кариби]]те и [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]] истребувањето е скоро невозможно. Критичарите тврдат дека поттикнувањето на потрошувачката може да има несакан ефект на ширење на штетните видови уште пошироко.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/world-on-a-plate/2015/feb/06/cooking-cant-solve-the-invasive-threat|title=Cooking can't solve the threat of invasive species|last=Bryce, Emma|date=February 6, 2015|work=The Guardian|access-date=October 16, 2017}}</ref> Застапниците на инвазиворизмот тврдат дека луѓето имаат способност да изедат секаков вид за кој има апетит, посочувајќи на многу животни кои луѓето успеале да ги ловат до истребување - како птицата [[Додо]], карипската монашка фока и патничкиот гулаб. Застапниците на инвазиворизмот, исто така, укажуваат на успехот што [[Јамајка]] го постигнува во значителното намалување на популацијата на [[Риба-лав|лав]] рибата, поттикнувајќи ја потрошувачката на риба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/invasive-lionfish-kings-caribbean-may-met-match-011600208.html|title=Invasive Lionfish, the Kings of the Caribbean, May Have Met Their Match|last=Conniff, Richard|date=January 24, 2014|work=Yahoo News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140127033047/https://news.yahoo.com/invasive-lionfish-kings-caribbean-may-met-match-011600208.html|archive-date=January 27, 2014}}</ref> Во последните години, меѓу другото, организациите, вклучително и „Едукативната фондација за животна средина“ и „Институтот за применета екологија“, објавија книги за готвење и рецепти кои вклучуваат инвазивни видови како состојки.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.goodreads.com/book/show/44139470-the-green-crab-cookbook|title=The Green Crab Cookbook|last=Parks, Mary and Thanh, Thai|publisher=Green Crab R&d|year=2019|isbn=9780578427942}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reef.org/products/lionfish-cookbook-2nd-edition|title=Lionfish Cookbook 2nd Edition &#124; Reef Environmental Education Foundation|accessdate=2020-09-26|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528212729/https://www.reef.org/products/lionfish-cookbook-2nd-edition|url-status=dead}}</ref> === Терминологија === {| class="wikitable" style="float:right;" !Ниво ! Одлика |- | 0 | Пупки кои постојат во донаторски регион |- | I | Способни да патуваат |- | II | Населени |- | III | Локализирани и ретки во бројност |- | IVa | Распространети, но ретки |- | IVб | Локализирани, но доминантен |- | V | Распространети и доминантни |} Додека проучувањето на инвазивните видови може да се направи во рамките на многу под полиња на биологијата, мнозинството истражувања за инвазивните организми се во областа на [[екологија]]та и [[географија]]та каде што прашањето за биолошки инвазии е особено важно. Голем дел од студијата за инвазивни видови е под влијание на книгата на [[Чарлс Сатерленд Елтон|Чарлс Елтон]] од 1958 година, ''Екологијата на инвазијата од животни и растенија,'' која се заснова на ограничениот број истражувања направени во различни полиња за да се создаде генерализирана слика за биолошките инвазии.<ref name="IE">{{Наведена книга|url=http://www.planta.cn/forum/files_planta/invasion_ecology1_208.pdf|title=Invasion Ecology|last=Lockwood|first=Julie L.|last2=Hoopes, Martha F.|last3=Marchetti, Michael P.|publisher=Blackwell Publishing|year=2007|page=7|access-date=January 21, 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924074044/http://www.planta.cn/forum/files_planta/invasion_ecology1_208.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Lowry">{{Наведено списание|last=Lowry|first=E|last2=Rollinson|first2=EJ|last3=Laybourn|first3=AJ|last4=Scott|first4=TE|last5=Aiello-Lammens|first5=ME|last6=Gray|first6=SM|last7=Mickley|first7=J|last8=Gurevitch|first8=J|year=2012|title=Biological invasions: A field synopsis, systematic review, and database of the literature|journal=Ecology and Evolution|volume=3|issue=1|pages=182–96|doi=10.1002/ece3.431|pmc=3568853|pmid=23404636}}</ref> Студиите за инвазивни видови останале ретки сè до 90-тите години на минатиот век, кога истражувањата на терен доживеале голем раст, кој продолжува до ден денес. Ова истражување, кое во голема мера се состои од теренски набљудувачки студии, диспропорционално се однесува на копнените растенија. Брзиот раст на полето ја поттикнало потребата за стандардизирање на јазикот што се користи за опишување на инвазивни видови и настани. И покрај тоа, во рамките на студијата за инвазивни видови постои мала стандардна терминологија која сама по себе нема никаква официјална ознака, но најчесто се нарекува „екологија на инвазија“ или пошироко „биологија на инвазија“. Овој недостаток на стандардна терминологија е значителен проблем и во голема мера се појави заради интердисциплинарната природа на полето што позајмува термини од бројни дисциплини како што се [[земјоделство]]то, [[зоологија]]та и [[патологија]]та, како и поради студиите за инвазивните видови кои најчесто се изведуваат во изолација едни на други. Во обид да се избегне двосмислениот, субјективен и пејоративен [[вокабулар]] што толку често ја придружува дискусијата за инвазивните видови дури и во научните трудови, Колаути и Мекисак предложија нов систем на номенклатура заснован на [[биогеографија]], а не на [[таксон]]а.<ref name="neutral"/> Со отфрлање на таксономијата, [[Здравје|здравјето на луѓето]] и економските фактори, овој модел се фокусира само на еколошките фактори. Моделот ги проценува поединечните популации отколку целиот вид. Ја класифицира секоја популација врз основа на нејзиниот успех во таа средина. Овој модел се однесува подеднакво на домородните и на воведените видови и автоматски не ги категоризира успешните воведи на видови како штетни. == Поврзано == * [[Климатските промени и инвазивните видови]] * [[Список на претставени видови]] * [[Список на инвазивни видови]] == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == {{refbegin}} *{{наведена книга|title=A guide to the identification and control of exotic invasive species in Ontario's hardwood forests|last=Derickx|first=Lisa|author2=Pedro M. Antunes|publisher=Invasive Species Research Institute – Algoma University|year=2013|isbn=978-0-9291-0021-0|page=294}} *{{наведена книга|title=A Plague of Rats and Rubbervines: The Growing Threat Of Species Invasions|last=Baskin|first=Yvonne|publisher=Island Press|year=2003|isbn=978-1-55963-051-1|page=377}} *{{наведена книга|title=Out of Eden: An Odyssey of Ecological Invasion|last=Burdick|first=Alan|publisher=Farrar Straus and Giroux|year=2006|isbn=978-0-374-53043-3|page=336|origyear=2005}} * {{наведена книга|url=https://archive.org/details/invasionbiology00davi|title=Invasion Biology|last=Davis|first=Mark A.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-921876-9|page=[https://archive.org/details/invasionbiology00davi/page/n257 243]|url-access=limited}} *{{наведена книга|title=The Ecology of Invasions by Animals and Plants|last=Elton|first=Charles S.|publisher=University of Chicago Press|year=2000|isbn=978-0-226-20638-7|page=196|origyear=First published 1958}} *{{наведена книга|url=https://archive.org/details/invasionecology00lock|title=Invasion Ecology|last1=Lockwood|first1=Julie|author2=Martha Hoopes|author3=Michael Marchetti|publisher=Blackwell Publishing|year=2007|isbn=978-1-4051-1418-9|page=[https://archive.org/details/invasionecology00lock/page/n10 304]|orig-year=2006|url-access=limited}} *{{наведена книга|url=https://archive.org/details/greatreshuffling0000unse/page/109|title=The Great Reshuffling: Human Dimensions Of Invasive Alien Species|last=McNeeley|first=Jeffrey A.|publisher=World Conservation Union (IUCN)|year=2001|isbn=978-2-8317-0602-3|page=[https://archive.org/details/greatreshuffling0000unse/page/109 109]}} *{{наведена книга|title=Unnatural Landscapes: Tracking Invasive Species|last=Terrill|first=Ceiridwen|publisher=University of Arizona Press|year=2007|isbn=978-0-8165-2523-2|page=240}} *{{наведена книга|title=Nature Out of Place: Biological Invasions In The Global Age|last=Van Driesche|first=Jason|author2=Roy Van Driesche|publisher=Island Press|year=2004|isbn=978-1-55963-758-9|page=377}} * {{cite web|url=http://www.thenakedscientists.com/HTML/articles/article/reconsidering-non-native-species/|title=Reconsidering Non-Native Species: Ecologists challenge the categories that identify some species as natives and others as invaders|last=Dentinger|first=Rachel|date=January 17, 2012|publisher=The Naked Scientists|accessdate=16 јули 2013}} * {{наведено списание|last1=Schierenbeck|first1=Kristina A.|last2=Lee|first2=Carol Eunmi|last3=Holt|first3=Robert D.|date=February 26, 2010|title=EDITORIAL: Synthesizing ecology and evolution for the study of invasive species|journal=Evolutionary Applications|volume=3|issue=2|page=96|doi=10.1111/j.1752-4571.2010.00123.x|oclc=769072511|pmc=3352476|pmid=25567910}} {{refend}} == Надворешни врски == * [http://www.islandconservation.org Island Conservaton], глобална невладина организација што ги отстранува инвазивните ’рбетници од островските екосистеми * [https://drive.google.com/file/d/13yd253_j3F0fX8EbqMA5gM4W2BKqL6TY/view Инвазивна терминологија на растенија] * {{Британика|1238522}} * [http://www.naisn.org/ Северноамериканска мрежа за инвазивни видови], конзорциум кој користи координирана мрежа за унапредување на сфаќањата засновани на науката и подобрувањето на управувањето со инвазивните видови. * [http://www.nonnativespecies.org Секретаријат за недомородни видови (NNNS) на Велика Британија] * [https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/455526/gb-non-native-species-strategy-pb14324.pdf Стратегија за инвазивните видови во Велика Британија (2015)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170509131624/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/455526/gb-non-native-species-strategy-pb14324.pdf |date=2017-05-09 }} * [http://www.cabi.org/ISC/ Компендиум на инвазивни видови], енциклопедиски ресурс кој собира научни информации за сите аспекти на инвазивните видови. * [http://www.invasivespeciesinfo.gov/ Инвазивни видови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190914224821/https://www.invasivespeciesinfo.gov/ |date=2019-09-14 }}, Национален информативен центар за инвазивни видови на Националната земјоделска библиотека на САД. Наведува општи информации и ресурси за инвазивни видови. * [http://issg.org/database/welcome/ Специјалистичка група за инвазивни видови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406095350/http://issg.org/database/welcome/ |date=2011-04-06 }} - глобална база на податоци за инвазивни видови * Проект за Екосистеми во ризик на Pacific Island ([http://www.hear.org/pier/ PIER] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210407213621/http://www.hear.org/pier/ |date=2021-04-07 }}) * Проект за [http://www.hear.org/ Екосистеми во ризик на Hawaii (HEAR)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210221021637/http://www.hear.org/ |date=2021-02-21 }} * [http://www.invadingspecies.com/ Invading species] на Онтарио * [http://www.fisheriesireland.ie/Invasive-Species/invasive-species.html Водни инвазивни видови во Ирска], IFI * [https://archive.today/20130104202801/http://app.thearit.com/nature-conservancy/thenatureconservancysgreatlakesproject.html Проект за заштита на Големите езера - Водни инвазивни видови] * [http://ias.biodiversity.be/ Инвазивни видови во Белгија], Белгиски форум за инвазивни видови * [http://go.usa.gov/BE3 „Инвазивни видови“ од индексот на глобалната информативна мрежа] * [http://dontmovefirewood.org/ Не носете огревно дрво] {{избрана}} [[Категорија:Инвазивни видови| ]] [[Категорија:Сузбивање на штетници]] bfapt8m2zb8e38fvtds3j449gudw133 0 1253193 5530462 5509878 2026-03-28T00:08:23Z Carshalton 30527 5530462 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Пјер Калулу | image = [[Податотека:PierreKalulu2022.jpg|200п]] | image_size = | caption = | fullname = Пјер Казеје Ромел Калулу Кјатенгва<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce4/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: Men's Olympic Football Tournament Tokyo 2020: France (FRA) |publisher=FIFA |page=6 |date=22 July 2021 |access-date=27 August 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|6|5|df=y}} | birth_place = [[Лион]], [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | height = {{height|m=1.82}} | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = 2007–2010 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of none.svg}} [[АС Сен Приест|Сен Приест]] | youthyears2 = 2010–2018 | youthclubs2 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | years1 = 2018–2020 | caps1 = 36 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Olympique Lyonnais 2}} | years2 = 2020 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | years3 = 2020–2024 | caps3 = 84 | goals3 = 3 | clubs3 = {{Fb team Milan}} | years4 = 2024– | caps4 = 58 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2018 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalcaps2 = 12 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears3 = 2019 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears4 = 2021-2023 | nationalcaps4 = 19 | nationalgoals4 = 2 | nationalteam4 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears5 = 2021-2023 | nationalcaps5 = 4 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|FRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Франција (олимп.)]] | nationalyears6 = 2025- | nationalcaps6 = 2 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] }} ''' Пјер Казеје Ромел Калулу Кјатенгва''' (роден на {{роден на|5|јуни|2000}} година, во {{роден во|Лион}}) — [[Франција|француски]] [[фудбал]]ер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Juventus}} и на [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]].<ref name="soccerway">{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/players/pierre-kalulu-kyatengwa/544178/|title=France - P. Kalulu - Profile with news, career statistics and history - Soccerway|work=int.soccerway.com|accessdate=22 October 2020}}</ref> ==Биографија== Роден е во [[Франција]], од родители со [[ДР Конго|конгоанско]] потекло.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/15-12-2020/kalulu-milan-campionato-serie-a-3901703317749.shtml|title=Kalulu, tutto e subito! Da novizio a protagonista in un batter d’occhi|author=Adriano Seu|date=15 декември 2020|access-date=2020-12-17}}</ref> Тој има два постари браќа [[Алдо Калулу|Алдо]] (р. 1996) и [[Жедеон Калулу|Жедеон]] (р. 1997), и еден помлад [[Жозеф Калулу|Жозеф]] (р. 2004), сите исто така фудбалери.<ref name=":0" /> ==Технички карактеристики== [[Одбранбен играч (фудбал)#Централен одбранбен играч|Централен одбранбен играч]], кој природно игра со десната нога. Може да игра како десен бек, но исто така и на било која позиција во одбрана од 3 играчи.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/21-08-2024/juve-per-kalulu-visite-mediche-e-primo-allenamento-alla-continassa.shtml|title=Juve, ecco Kalulu: concluse le visite mediche, domattina primo allenamento alla Continassa|access-date=2024-08-22}}</ref> Располага со одлична брзина, солидна техника, и е добар во одземање на топката и правење навремени лизгачки стартови. == Клупска кариера == === Почетоци === Калулу се преселил од својот прв клуб, [[АС Сен Приест|Сен Приест]], во младинската академија на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] во летото 2010 година. Откако ги поминал сите младински категории во клубот од 2010 до 2018 година, тој бил приклучен во [[ФК Олимпик Лион резерви и академија#Вториот тим|вториот тим]] на Лион за сезоната 2018-2019. На 5 март 2020 година, за време на домашниот натпревар против {{Fb team (N) Amiens}}, Калулу бил повикан во првиот тим, но не настапил.<ref>{{Cite web|last=Paul|first=Sumeet|date=14 June 2020|title=Who is Pierre Kalulu? Analysis of talented young ace set for Milan switch|url=https://milantalk.com/2020/06/14/who-is-pierre-kalulu-analysis-of-talented-young-ace-closing-in-on-milan-switch/|access-date=6 October 2020|website=Milan Talk|language=en-GB|archive-date=2020-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150002/https://milantalk.com/2020/06/14/who-is-pierre-kalulu-analysis-of-talented-young-ace-closing-in-on-milan-switch/|url-status=dead}}</ref> === Милан === Откако одбил да го обнови договорот со францускиот клуб, на 5 август 2020 година, на 20-годишна возраст, тој го напушил Лион без ниту еден настап за првиот тим и се приклучил на {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2020-08-05/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|title=Comunicato Ufficiale: Pierre Kalulu|date=5 август 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Своето деби за ''„росонерите“'' го имал на 10 декември 2020 година, во натпреварот од [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] добиен со 0-1 во гости против [[ФК Спарта Прага|Спарта Прага]], што бил воедно и неговиот прв натпревар во професионалниот фудбал.<ref>{{Cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/articoli/europa-league/2020-12-10/hauge-gol-il-milan-vince-partita-e-girone|title=Report Sparta Praga-Milan 0-1, Europa League 2020/2021|date=10 декември 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Три дена подоцна, тој го имаше своето деби во [[Серија А|италијанското првенство]] во ремито 2-2 на домашен терен против {{Fb team (N) Parma}}, заменувајќи го повредениот [[Матео Габија]] после само пет минути.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2020-2021/serie-a-milan-parma-2-2-le-pagelle-calhanoglu-sfortunatissimo_sto8030613/story.shtml|title=Serie A, Milan-Parma 2-2, le pagelle: Calhanoglu sfortunatissimo|author=Matteo Zorzoli|date=13 декември 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Во следниот натпревар, на гостувањето против {{Fb team (N) Genoa}} на 16 декември, тој го направил своето деби како стартер и го постигнал голот со кој израмнил на 2-2, што бил и конечниот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0264-111b3056e822-fa92aab02742-1000--kalulu-salva-il-milan-napoli-ko-a-san-siro/|title=Kalulu salva il Milan, Napoli ko a San Siro|author=Emanuele Venditti|date=16 декември 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Тој ја завршил својата прва сезона како професионалец со вкупно 18 настапи, од кои 13 (со еден постигнат гол) во [[Серија А]]. Во следната сезона, меѓудругото и поради повредите на неговите соиграчи, Калулу бил користен повеќе како стартер од тренерот [[Стефано Пјоли]], искачувајќи се во одбранбената хиерархија на тимот и подобрувајќи ги своите перформанси, а бил претпочитан и од капитенот на Милан, [[Алесио Ромањоли]], да го замени повредениот [[Симон Кјер]] како негов партнер во центарот на одбраната. Во натпреварот против [[ФК Емполи|Емполи]] на 12 март 2022 година, тој го постигнал единствениот гол, негов прв гол на [[Сан Сиро]], со што им овозможил на ''„росонерите“'' да победат со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/il-milan-vince-senza-leao-1-0-all-empoli-e-sorpasso-sulla-juventus-al-2-posto_78877877-202402k.shtml|title=Il Milan va anche senza Leao: 1-0 all&#39;Empoli con Pulisic, terzo successo di fila|access-date=2024-08-22}}</ref> На 22 мај 2022 година, тој ја освоил [[Серија А 2021-2022|Серија А]] со Милан, придонесувајќи за успехот со 28 настапи и еден гол.<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/articoli/serie-a/2022-05-22/apoteosi-rossonera-a-reggio-emilia-3-0|title=APOTEOSI ROSSONERA A REGGIO EMILIA: 3-0|date=22 мај 2022|access-date=14 мај 2024}}</ref> Во [[ФК Милан сезона 2022-2023|сезоната 2022–2023]], Калулу играл на неколку различни позиции во текот на целата сезона, како стопер до [[Фикајо Томори]], десно во одбранбена тројка со [[Малик Тао]] во средината и Томори лево, и како десен бек во одбрана со четири играчи. Сепак, кон крајот на сезоната, откако тренерот Пјоли се вратил на 4–2–3–1 формација, Калулу почнал да го губи своето место во почетната постава од Тао и Томори, додека капитенот на тимот [[Давиде Калабрија]] ја окупирла позицијата десен бек. Сезоната ја завршил со 46 настапи во сите натпреварувања и еден постигнат гол, во ремито 2-2 во првенството против {{Fb team (N) Roma}} на 8 јануари 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/08-01-2023/milan-roma-2-2-gol-kalulu-pobega-ibanez-abraham-4501875771992.shtml|title=Roma, rimonta pazzesca nel finale. Abraham riprende il Milan, Napoli campione d'inverno|date=2023-01-08|access-date=2023-09-08}}</ref> Во [[ФК Милан сезона 2023-2024|четвртата сезона]] во Милан, тој играл многу малку поради проблеми со повеќекратни повреди,<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2024/08/13-131485359/kalulu_la_parabola_al_milan_da_sorpresa_scudetto_a_sacrificabile|title=Kalulu, la parabola al Milan: da sorpresa scudetto a sacrificabile|author=Alessia Scurati|date=13 август 2024|access-date=22 август 2024}}</ref> вклучувајќи руптура на [[Тетива (анатомија)|тетивата]] на левиот [[Прав бутен мускул|бутен мускул]];<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2023-11-02/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|title=Comunicato Ufficiale: Pierre Kalulu|date=2 ноември 2023|access-date=22 август 2024}}</ref> поради наведеното, настапил вкупно 11 пати во [[Серија А 2023-2024|првенството]] и куповите.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/18-03-2024/milan-kalulu-infortunio-fuori-un-mese-maignan-rientra.shtml|title=Kalulu, problemi a un legamento: out un mese e mezzo. Maignan è okay|author=Marco Pasotto|date=18 март 2024|access-date=22 август 2024}}</ref> ===Јувентус=== На 21 август 2024 година, Калулу се преселил во {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2024-08-21/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|titolo=Pierre Kalulu, cessione dall'AC Milan: il comunicato ufficiale|date=21 август 2024|access-date=22 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-pierre-kalulu-prestito|title=Ufficiale {{!}} Pierre Kalulu arriva in prestito alla Juventus dal Milan|date=21 август 2024|access-date=22 август 2024}}</ref> на позајмица вредна 3,3 милиони евра, со право на откуп поставено на 14 милиони евра, плус 3 милиони евра бонуси.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ekukeyiyr77izhesovpw.pdf|title=ACCORDO CON IL MILAN PER L’ACQUISIZIONE DEL CALCIATORE KALULU|date=21 август 2024|access-date=21 август 2024}}</ref> Пет дена подоцна, тој го имал своето деби за „''бјанконерите''“ на гостувањето кај {{Fb team (N) Verona}}, влегувајќи како замена за [[Николо Савона]] во 77-мата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-verona-juventus-0-3_86462480-202402k.shtml|title=Serie A, Verona-Juventus 0-3: Thiago Motta in vetta da solo|website=Sportmediaset.it|language=IT|access-date=2024-08-26}}</ref> На 14 јануари 2025, тој го постигнал својот прв гол за Јувентус, носејќи водство во натпреварот на гости против {{Fb team (N) Atalanta}}, што завршил нерешено 1-1.<ref>{{Cite web|lingua=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/14-01-2025/atalanta-juventus-1-1-gol-di-kalulu-e-retegui.shtml|title=La Juve ha fatto 13... pareggi. Retegui entra e salva Gasp, ma l'Atalanta scivola a -4 dal Napoli|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2025-01-14}}</ref> На 10 мај 2025, во натпреварот од 36-тото коло на [[Серија А 2023-2025|Серија А]] против {{Fb team (N) Lazio}} (1-1), Калулу добил директен црвен картон за удирање по глава на противничкиот играч [[Валентин Кастељанос]];<ref>{{cite web|url=https://football-italia.net/red-card-violent-conduct-kalulu-loses-cool/|title=Another Juventus red card for violent conduct as Kalulu loses his cool|publisher=football-italia.net|date=10 мај 2025|access-date=31 мај 2025}}</ref> после натпреварот, тој се извинил за инцидентот, но добил суспензија од два натпревари, поради што го завршил првенството предвреме.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/juves-kalulu-handed-two-match-suspension-hitting-lazios-castellanos-2025-05-13/title=Juve's Kalulu handed two-match suspension for hitting Lazio's Castellanos|publisher=reuters.com|date=13 мај 2025|access-date=31 мај 2025}}</ref> Сепак, на 5 јуни 2025, тој бил откупен од „''бјанконерите''“ за 14,3 милиони евра,<ref>{{Cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2025-06-05/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|titolo=Pierre Kalulu lascia l'AC Milan: il comunicato ufficiale|date=5 јуни 2025|access-date=5 јуни 2025}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/fhobsjid0kwb6oslxykr.pdf|title=Esercizio del diritto di opzione per l'acquisizione definitiva del calciatore Kalulu|date=5 јуни 2025|access-date=5 јуни 2025}}</ref> потпишувајќи со клубот четиригодишен договор.<ref name=":3" /> == Репрезентативна кариера == Во јуни 2018 година, тој бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|француската репрезентација под 19 години]], учествувајќи на [[Европското првенство во фудбал за играчи под 19 години 2019|Европското првенство 2019]]. Во март 2021 година, тој го доби својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|репрезентацијата под 21 година]],<ref>{{Cite web|url=https://www.francefootball.fr/news/Equipe-de-france-espoirs-voici-la-liste-des-23-joueurs-de-sylvain-ripoll-pour-l-euro/1232848|title=Equipe de France Espoirs : Voici la liste des 23 joueurs de Sylvain Ripoll pour l'Euro|languge=fr|access-date=2021-03-19}}</ref> влегувајќи подоцна и во списокот од 23 повикани играчи за групната фаза и завршницата на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство во категоријата]]. Истата година, во јули бил вкчучен во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|француската олимписка репрезентација]] за [[Летни олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]] во [[Токио]]; тој ги одиграл сите три натпревари во групната фаза, после која „''триколорите''“ биле елиминирани. Во 2023 година, бил повикан да учествува на своето второ [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство под 21 година]]: во [[Романија]] и [[Грузија]], французите повторно стигнале до четвртфиналето, каде биле поразени со 1-3 од [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]]. Во мај 2025, бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Франција|сениорската репрезентација]] од селекторот [[Дидје Дешан]], за завршницата на [[УЕФА Лига на нации 2024-2025 (завршна фаза)|УЕФА Лигата на нации 2024-2025]]. Своето деби го направил на 5 јуни 2025, започнувајќи како стартер на позицијата десен бек во полуфиналето во [[Штутгарт]], загубено од {{NazNB|FUrep|ESP}} со 5-4; тој играл до 63-тата минута, кога бил заменет од [[Мало Густо]]. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|FRA}} {{Cronopar|5-6-2025|Штутгарт|ESP|5|4|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Полуфинале|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Фоксборо|BRA|1|2|FRA|-|Пријателска|13={{subon|90+1}} {{yel|90+4}}}} {{Cronofin|2|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 10 мај 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2018-2019 || rowspan=2| {{flagsport|FRA}} [[ФК Олимпик Лион резерви и академија|Олимпик Лион Б]] || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2018-2019|НПФ2]]|| 17 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 17 || 0 |- | 2019-2020 || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2019-2020|НПФ2]]|| 19 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 19 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Олимпик Лион 2 || 36 || 0 || || - || - || || - || - || || - || - || 36 || 0 |- | [[ФК Милан сезона 2020-2021|2020-2021]] || rowspan=4|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Milan}} || [[Серија А 2020-2021|А]] || 13 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 4 || 0 || - || - || - || 18 || 1 |- | [[ФК Милан сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Серија А 2021-2022|А]] || 28 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 5 || 0 || - || - || - || 37 || 1 |- | [[ФК Милан сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 34 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 10 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2022|СИ]] || 1 || 0 || 46 || 1 |- | [[ФК Милан сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 9 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 1+1 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Милан || 84 || 3 || || 6 || 0 || || 21 || 0 || || 1 || 0 || 112 || 3 |- | [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 29 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]] || 1+0 || 0+0 || 39 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 149 || 4 || || 7 || 0 || || 29 || 0 || || 2 || 0 || 187 || 4 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |{{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] |2025||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!1!!0 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Милан==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2021–2022|2021-2022]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Pierre Kalulu}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/pierre-kalulu-kyatengwa/544178/ Пјер Калулу на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/pierre-kalulu/profil/spieler/585949 Пјер Калулу на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/290129/pierre-kalulu Пјер Калулу на espn] *[https://www.whoscored.com/players/391836/show/pierre-kalulu Пјер Калулу на whoscored] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Франција на ЛОИ фудбал 2020 (м)}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Калулу, Пјер}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Луѓе од Лион]] agn9huzqoclv3wq8puwft4p98xd9wf5 5530463 5530462 2026-03-28T00:09:39Z Carshalton 30527 /* Репрезентативна статистика */ 5530463 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Пјер Калулу | image = [[Податотека:PierreKalulu2022.jpg|200п]] | image_size = | caption = | fullname = Пјер Казеје Ромел Калулу Кјатенгва<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce4/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: Men's Olympic Football Tournament Tokyo 2020: France (FRA) |publisher=FIFA |page=6 |date=22 July 2021 |access-date=27 August 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|6|5|df=y}} | birth_place = [[Лион]], [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | height = {{height|m=1.82}} | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = 2007–2010 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of none.svg}} [[АС Сен Приест|Сен Приест]] | youthyears2 = 2010–2018 | youthclubs2 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | years1 = 2018–2020 | caps1 = 36 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Olympique Lyonnais 2}} | years2 = 2020 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | years3 = 2020–2024 | caps3 = 84 | goals3 = 3 | clubs3 = {{Fb team Milan}} | years4 = 2024– | caps4 = 58 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2018 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalcaps2 = 12 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears3 = 2019 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears4 = 2021-2023 | nationalcaps4 = 19 | nationalgoals4 = 2 | nationalteam4 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears5 = 2021-2023 | nationalcaps5 = 4 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|FRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Франција (олимп.)]] | nationalyears6 = 2025- | nationalcaps6 = 2 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] }} ''' Пјер Казеје Ромел Калулу Кјатенгва''' (роден на {{роден на|5|јуни|2000}} година, во {{роден во|Лион}}) — [[Франција|француски]] [[фудбал]]ер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Juventus}} и на [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]].<ref name="soccerway">{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/players/pierre-kalulu-kyatengwa/544178/|title=France - P. Kalulu - Profile with news, career statistics and history - Soccerway|work=int.soccerway.com|accessdate=22 October 2020}}</ref> ==Биографија== Роден е во [[Франција]], од родители со [[ДР Конго|конгоанско]] потекло.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/15-12-2020/kalulu-milan-campionato-serie-a-3901703317749.shtml|title=Kalulu, tutto e subito! Da novizio a protagonista in un batter d’occhi|author=Adriano Seu|date=15 декември 2020|access-date=2020-12-17}}</ref> Тој има два постари браќа [[Алдо Калулу|Алдо]] (р. 1996) и [[Жедеон Калулу|Жедеон]] (р. 1997), и еден помлад [[Жозеф Калулу|Жозеф]] (р. 2004), сите исто така фудбалери.<ref name=":0" /> ==Технички карактеристики== [[Одбранбен играч (фудбал)#Централен одбранбен играч|Централен одбранбен играч]], кој природно игра со десната нога. Може да игра како десен бек, но исто така и на било која позиција во одбрана од 3 играчи.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/21-08-2024/juve-per-kalulu-visite-mediche-e-primo-allenamento-alla-continassa.shtml|title=Juve, ecco Kalulu: concluse le visite mediche, domattina primo allenamento alla Continassa|access-date=2024-08-22}}</ref> Располага со одлична брзина, солидна техника, и е добар во одземање на топката и правење навремени лизгачки стартови. == Клупска кариера == === Почетоци === Калулу се преселил од својот прв клуб, [[АС Сен Приест|Сен Приест]], во младинската академија на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] во летото 2010 година. Откако ги поминал сите младински категории во клубот од 2010 до 2018 година, тој бил приклучен во [[ФК Олимпик Лион резерви и академија#Вториот тим|вториот тим]] на Лион за сезоната 2018-2019. На 5 март 2020 година, за време на домашниот натпревар против {{Fb team (N) Amiens}}, Калулу бил повикан во првиот тим, но не настапил.<ref>{{Cite web|last=Paul|first=Sumeet|date=14 June 2020|title=Who is Pierre Kalulu? Analysis of talented young ace set for Milan switch|url=https://milantalk.com/2020/06/14/who-is-pierre-kalulu-analysis-of-talented-young-ace-closing-in-on-milan-switch/|access-date=6 October 2020|website=Milan Talk|language=en-GB|archive-date=2020-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150002/https://milantalk.com/2020/06/14/who-is-pierre-kalulu-analysis-of-talented-young-ace-closing-in-on-milan-switch/|url-status=dead}}</ref> === Милан === Откако одбил да го обнови договорот со францускиот клуб, на 5 август 2020 година, на 20-годишна возраст, тој го напушил Лион без ниту еден настап за првиот тим и се приклучил на {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2020-08-05/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|title=Comunicato Ufficiale: Pierre Kalulu|date=5 август 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Своето деби за ''„росонерите“'' го имал на 10 декември 2020 година, во натпреварот од [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] добиен со 0-1 во гости против [[ФК Спарта Прага|Спарта Прага]], што бил воедно и неговиот прв натпревар во професионалниот фудбал.<ref>{{Cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/articoli/europa-league/2020-12-10/hauge-gol-il-milan-vince-partita-e-girone|title=Report Sparta Praga-Milan 0-1, Europa League 2020/2021|date=10 декември 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Три дена подоцна, тој го имаше своето деби во [[Серија А|италијанското првенство]] во ремито 2-2 на домашен терен против {{Fb team (N) Parma}}, заменувајќи го повредениот [[Матео Габија]] после само пет минути.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2020-2021/serie-a-milan-parma-2-2-le-pagelle-calhanoglu-sfortunatissimo_sto8030613/story.shtml|title=Serie A, Milan-Parma 2-2, le pagelle: Calhanoglu sfortunatissimo|author=Matteo Zorzoli|date=13 декември 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Во следниот натпревар, на гостувањето против {{Fb team (N) Genoa}} на 16 декември, тој го направил своето деби како стартер и го постигнал голот со кој израмнил на 2-2, што бил и конечниот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0264-111b3056e822-fa92aab02742-1000--kalulu-salva-il-milan-napoli-ko-a-san-siro/|title=Kalulu salva il Milan, Napoli ko a San Siro|author=Emanuele Venditti|date=16 декември 2020|access-date=17 декември 2020}}</ref> Тој ја завршил својата прва сезона како професионалец со вкупно 18 настапи, од кои 13 (со еден постигнат гол) во [[Серија А]]. Во следната сезона, меѓудругото и поради повредите на неговите соиграчи, Калулу бил користен повеќе како стартер од тренерот [[Стефано Пјоли]], искачувајќи се во одбранбената хиерархија на тимот и подобрувајќи ги своите перформанси, а бил претпочитан и од капитенот на Милан, [[Алесио Ромањоли]], да го замени повредениот [[Симон Кјер]] како негов партнер во центарот на одбраната. Во натпреварот против [[ФК Емполи|Емполи]] на 12 март 2022 година, тој го постигнал единствениот гол, негов прв гол на [[Сан Сиро]], со што им овозможил на ''„росонерите“'' да победат со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/il-milan-vince-senza-leao-1-0-all-empoli-e-sorpasso-sulla-juventus-al-2-posto_78877877-202402k.shtml|title=Il Milan va anche senza Leao: 1-0 all&#39;Empoli con Pulisic, terzo successo di fila|access-date=2024-08-22}}</ref> На 22 мај 2022 година, тој ја освоил [[Серија А 2021-2022|Серија А]] со Милан, придонесувајќи за успехот со 28 настапи и еден гол.<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/articoli/serie-a/2022-05-22/apoteosi-rossonera-a-reggio-emilia-3-0|title=APOTEOSI ROSSONERA A REGGIO EMILIA: 3-0|date=22 мај 2022|access-date=14 мај 2024}}</ref> Во [[ФК Милан сезона 2022-2023|сезоната 2022–2023]], Калулу играл на неколку различни позиции во текот на целата сезона, како стопер до [[Фикајо Томори]], десно во одбранбена тројка со [[Малик Тао]] во средината и Томори лево, и како десен бек во одбрана со четири играчи. Сепак, кон крајот на сезоната, откако тренерот Пјоли се вратил на 4–2–3–1 формација, Калулу почнал да го губи своето место во почетната постава од Тао и Томори, додека капитенот на тимот [[Давиде Калабрија]] ја окупирла позицијата десен бек. Сезоната ја завршил со 46 настапи во сите натпреварувања и еден постигнат гол, во ремито 2-2 во првенството против {{Fb team (N) Roma}} на 8 јануари 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/08-01-2023/milan-roma-2-2-gol-kalulu-pobega-ibanez-abraham-4501875771992.shtml|title=Roma, rimonta pazzesca nel finale. Abraham riprende il Milan, Napoli campione d'inverno|date=2023-01-08|access-date=2023-09-08}}</ref> Во [[ФК Милан сезона 2023-2024|четвртата сезона]] во Милан, тој играл многу малку поради проблеми со повеќекратни повреди,<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2024/08/13-131485359/kalulu_la_parabola_al_milan_da_sorpresa_scudetto_a_sacrificabile|title=Kalulu, la parabola al Milan: da sorpresa scudetto a sacrificabile|author=Alessia Scurati|date=13 август 2024|access-date=22 август 2024}}</ref> вклучувајќи руптура на [[Тетива (анатомија)|тетивата]] на левиот [[Прав бутен мускул|бутен мускул]];<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2023-11-02/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|title=Comunicato Ufficiale: Pierre Kalulu|date=2 ноември 2023|access-date=22 август 2024}}</ref> поради наведеното, настапил вкупно 11 пати во [[Серија А 2023-2024|првенството]] и куповите.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/18-03-2024/milan-kalulu-infortunio-fuori-un-mese-maignan-rientra.shtml|title=Kalulu, problemi a un legamento: out un mese e mezzo. Maignan è okay|author=Marco Pasotto|date=18 март 2024|access-date=22 август 2024}}</ref> ===Јувентус=== На 21 август 2024 година, Калулу се преселил во {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2024-08-21/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|titolo=Pierre Kalulu, cessione dall'AC Milan: il comunicato ufficiale|date=21 август 2024|access-date=22 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-pierre-kalulu-prestito|title=Ufficiale {{!}} Pierre Kalulu arriva in prestito alla Juventus dal Milan|date=21 август 2024|access-date=22 август 2024}}</ref> на позајмица вредна 3,3 милиони евра, со право на откуп поставено на 14 милиони евра, плус 3 милиони евра бонуси.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ekukeyiyr77izhesovpw.pdf|title=ACCORDO CON IL MILAN PER L’ACQUISIZIONE DEL CALCIATORE KALULU|date=21 август 2024|access-date=21 август 2024}}</ref> Пет дена подоцна, тој го имал своето деби за „''бјанконерите''“ на гостувањето кај {{Fb team (N) Verona}}, влегувајќи како замена за [[Николо Савона]] во 77-мата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-verona-juventus-0-3_86462480-202402k.shtml|title=Serie A, Verona-Juventus 0-3: Thiago Motta in vetta da solo|website=Sportmediaset.it|language=IT|access-date=2024-08-26}}</ref> На 14 јануари 2025, тој го постигнал својот прв гол за Јувентус, носејќи водство во натпреварот на гости против {{Fb team (N) Atalanta}}, што завршил нерешено 1-1.<ref>{{Cite web|lingua=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/14-01-2025/atalanta-juventus-1-1-gol-di-kalulu-e-retegui.shtml|title=La Juve ha fatto 13... pareggi. Retegui entra e salva Gasp, ma l'Atalanta scivola a -4 dal Napoli|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2025-01-14}}</ref> На 10 мај 2025, во натпреварот од 36-тото коло на [[Серија А 2023-2025|Серија А]] против {{Fb team (N) Lazio}} (1-1), Калулу добил директен црвен картон за удирање по глава на противничкиот играч [[Валентин Кастељанос]];<ref>{{cite web|url=https://football-italia.net/red-card-violent-conduct-kalulu-loses-cool/|title=Another Juventus red card for violent conduct as Kalulu loses his cool|publisher=football-italia.net|date=10 мај 2025|access-date=31 мај 2025}}</ref> после натпреварот, тој се извинил за инцидентот, но добил суспензија од два натпревари, поради што го завршил првенството предвреме.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/juves-kalulu-handed-two-match-suspension-hitting-lazios-castellanos-2025-05-13/title=Juve's Kalulu handed two-match suspension for hitting Lazio's Castellanos|publisher=reuters.com|date=13 мај 2025|access-date=31 мај 2025}}</ref> Сепак, на 5 јуни 2025, тој бил откупен од „''бјанконерите''“ за 14,3 милиони евра,<ref>{{Cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2025-06-05/comunicato-ufficiale-pierre-kalulu|titolo=Pierre Kalulu lascia l'AC Milan: il comunicato ufficiale|date=5 јуни 2025|access-date=5 јуни 2025}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/fhobsjid0kwb6oslxykr.pdf|title=Esercizio del diritto di opzione per l'acquisizione definitiva del calciatore Kalulu|date=5 јуни 2025|access-date=5 јуни 2025}}</ref> потпишувајќи со клубот четиригодишен договор.<ref name=":3" /> == Репрезентативна кариера == Во јуни 2018 година, тој бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|француската репрезентација под 19 години]], учествувајќи на [[Европското првенство во фудбал за играчи под 19 години 2019|Европското првенство 2019]]. Во март 2021 година, тој го доби својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|репрезентацијата под 21 година]],<ref>{{Cite web|url=https://www.francefootball.fr/news/Equipe-de-france-espoirs-voici-la-liste-des-23-joueurs-de-sylvain-ripoll-pour-l-euro/1232848|title=Equipe de France Espoirs : Voici la liste des 23 joueurs de Sylvain Ripoll pour l'Euro|languge=fr|access-date=2021-03-19}}</ref> влегувајќи подоцна и во списокот од 23 повикани играчи за групната фаза и завршницата на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство во категоријата]]. Истата година, во јули бил вкчучен во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|француската олимписка репрезентација]] за [[Летни олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]] во [[Токио]]; тој ги одиграл сите три натпревари во групната фаза, после која „''триколорите''“ биле елиминирани. Во 2023 година, бил повикан да учествува на своето второ [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство под 21 година]]: во [[Романија]] и [[Грузија]], французите повторно стигнале до четвртфиналето, каде биле поразени со 1-3 од [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]]. Во мај 2025, бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Франција|сениорската репрезентација]] од селекторот [[Дидје Дешан]], за завршницата на [[УЕФА Лига на нации 2024-2025 (завршна фаза)|УЕФА Лигата на нации 2024-2025]]. Своето деби го направил на 5 јуни 2025, започнувајќи како стартер на позицијата десен бек во полуфиналето во [[Штутгарт]], загубено од {{NazNB|FUrep|ESP}} со 5-4; тој играл до 63-тата минута, кога бил заменет од [[Мало Густо]]. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|FRA}} {{Cronopar|5-6-2025|Штутгарт|ESP|5|4|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Полуфинале|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Фоксборо|BRA|1|2|FRA|-|Пријателска|13={{subon|90+1}} {{yel|90+4}}}} {{Cronofin|2|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 10 мај 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2018-2019 || rowspan=2| {{flagsport|FRA}} [[ФК Олимпик Лион резерви и академија|Олимпик Лион Б]] || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2018-2019|НПФ2]]|| 17 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 17 || 0 |- | 2019-2020 || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2019-2020|НПФ2]]|| 19 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 19 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Олимпик Лион 2 || 36 || 0 || || - || - || || - || - || || - || - || 36 || 0 |- | [[ФК Милан сезона 2020-2021|2020-2021]] || rowspan=4|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Milan}} || [[Серија А 2020-2021|А]] || 13 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 4 || 0 || - || - || - || 18 || 1 |- | [[ФК Милан сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Серија А 2021-2022|А]] || 28 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 5 || 0 || - || - || - || 37 || 1 |- | [[ФК Милан сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 34 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 10 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2022|СИ]] || 1 || 0 || 46 || 1 |- | [[ФК Милан сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 9 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 1+1 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Милан || 84 || 3 || || 6 || 0 || || 21 || 0 || || 1 || 0 || 112 || 3 |- | [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 29 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]] || 1+0 || 0+0 || 39 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 149 || 4 || || 7 || 0 || || 29 || 0 || || 2 || 0 || 187 || 4 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] |2025||1||0 |- |2026||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!2!!0 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Милан==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2021–2022|2021-2022]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Pierre Kalulu}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/pierre-kalulu-kyatengwa/544178/ Пјер Калулу на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/pierre-kalulu/profil/spieler/585949 Пјер Калулу на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/290129/pierre-kalulu Пјер Калулу на espn] *[https://www.whoscored.com/players/391836/show/pierre-kalulu Пјер Калулу на whoscored] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Франција на ЛОИ фудбал 2020 (м)}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Калулу, Пјер}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Луѓе од Лион]] 62jfia77km2wekjq5rpnc6ijec1k5vi 0 1260745 5530412 5521439 2026-03-27T21:28:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530412 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Blin1.jpg|thumb|right|300px|Блини]] '''Блини''' ([[Руски јазик|руски]]: блины пл., деминутив : блинчики, ''блинчики'') ([[Украински јазик|украински]]: млинці, налисники пл., деминутив: млинчики, млинчики) или, понекогаш, '''блин''' (поточно како единечна форма на именката) — [[Русија|руска]] палачинка која традиционално се прави од [[Пченица|пченично]] брашно или (поретко) брашно од [[хелда]] и се служи со [[павлака]], младо сирење (кварк), [[путер]], [[кавијар]] и други додатоци. Блините се меѓу најпопуларните и најчесто консумираните јадења во Русија. На Запад, поимот блини традиционално се однесува на мали солени палачинки (со пречник од 5-10 см) и се направени со стасано тесто со квасец. На современ руски јазик, терминот најчесто се однесува на тенки палачинки од тесто со квасец, иако и помалите палачинки исто се нарекуваат блини и биле многу почесто консумирани од историски аспект. Во некои јазици и речници (како што е англискиот јазик) има запишана и форма „блин“ во еднина и „блини“ во множина, што соодветствува на оригиналните руски форми, но во многу речници воопшто нема запис на зборот во еднина, туку се користи терминот „блини“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/blini|title=blini definition and synonyms|date=2016-12-09|publisher=Macmillan Dictionary|accessdate=2017-01-06}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во некои готвачи и ресторани, зборовите „блин“ и „блинчик“ се користат за палачинки. Блинци се варијанта на блини. Тие се тенки палачинки обично направени од пченично брашно (не од хелда), и се преклопени за да формираат обвивка (како за сирење или овошје), а потоа се пржат или печат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/blintze|title=blintze {{!}} a thin usually wheat-flour pancake folded to form a casing (as for cheese or fruit) and then sautéed or baked|work=Merriam-webster.com|accessdate=2015-08-12}}</ref> == Етимологија == [[Податотека:Preparation_of_blins_or_blini.jpg|десно|мини| Процес на подготовка на „блини“]] [[Податотека:Blini_Tanya.jpg|мини|Литвански блини (blynai)]] Старословенскиот израз за руските палачинки веројатно бил ''млинъ,''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/vasmer/36941/%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BD|title=блин - это... Что такое блин?|last=близорукий блинд|work=Dic.academic.ru|accessdate=2017-01-06}}</ref> кој на староруски јазик се трансформирал во ''млини, блинŭ'', (млинъ / блинъ).<ref name="ahd">{{Наведена мрежна страница|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/%D0%A1_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9.jpg/1024px-%D0%A1_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9.jpg|title=Photographic image|work=Upload.wikimedia.org|format=JPG|accessdate=2017-01-06}}</ref> Во современиот руски јазик зборот „блини“ се однесува и на странските палачинки, а за да се направи разлика обично се кажува дека станува збор за „руски блини“. [[Податотека:03.03.2008-094.jpg|мини|Блинци]] == Употреба во современиот руски јазик == Блините се толку длабоко вкоренети во руската култура што зборот ''блин'' се користи и како линвгистички сигнал во комуникациите. Се користи кога некое лице разговара со други и не може да го најде вистинскиот збор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://learnrussiandaily.com/meaning-in-russian/blin/|title=Blin - Meaning in Russian - Translation and audio|work=Learn Russian Daily|language=en-GB|accessdate=2019-08-22}}</ref> == Историја == [[Податотека:Street_food,_Novosibirsk_02.jpg|лево|мини| Продавница за блини во [[Новосибирск]], Русија]] [[Источни Словени|Источните Словени]] во претхристијанското време ги сметале блините за симбол на сонцето поради нивната кружна форма.<ref name="Encyclopedia">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ojc4Uker_V0C&q=food+encyclopedia%2C+blintz&pg=PA57|title=Encyclopedia of Jewish Food|last=Marks, Gil|publisher=Wiley|year=2010|isbn=9780470943540|pages=56–58|access-date=April 18, 2012}} {{ISBN|9780470391303}}</ref> Тие традиционално се подготвувале на крајот на зимата во чест на повторното раѓање на новото сонце (наречено Масленица, а исто и „недела на палачинки“). Оваа традиција е усвоена од [[Православна црква|православната црква]] и се почитува и денес. Дрочена, еден вид блини, исто така се служеле на бдеењата во знак на сеќавање на неодамна починатите. Традиционалните руски блини се прават со тесто со квасец, кое се остава да нарасне, а потоа се разредува со [[млеко]], [[кисело млеко]], ладна или врела вода. Кога се разредуваат со врела вода, тие се нарекуваат зовриени блини. Полесната и потенка форма се прави од тесто без квасец (обично направено од брашно, јајца, млеко или кисело млеко, [[кефир]], раженка, варенец) и оваа варијанта е исто така честа во Русија. Традиционално, блините се печат во руска рерна. Процесот на подготовка на блините сè уште на руски јазик се нарекува печење, иако во денешно време тие се пржат во тавче, како палачинки. Може да се користат сите видови брашно, од [[Пченица|пченично]] брашно и брашно од [[хелда]] до овесно брашно, иако во моментов најмногу се користи пченичното брашно. === Еврејска верзија === Има слично еврејско јадење кое е многу популарно и традиционално еврејско јадење што се нарекува блинци. Блинците беа популаризирани во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на еврејските бегалци [[Погром|кои бегале од прогонствата и насилствата во Источна Европа]]. Блинците се многу важен дел од еврејската кујна. Тие традиционално се служат на неколку еврејски празници. Блинците полнети со [[сирење]], а потоа пржени во масло се служат на празници како што е Ханука (бидејќи маслото имало клучна улога во приказната за Ханука) и Шавут (кога јадења со млечни производи традиционално се служат во Ашкенази). Блините и блинчиките обично се полнат пред да се пржат по вторпат, а може да се јадат без повторно да се пржат или едноставно се виткаат и се јадат со сос. Полнењата вклучуваат чоколадо, печурки, месо, ориз, пире од компири и сирење. == Украина == [[Податотека:Nalysnyky_043.jpg|мини|Украински Налисники]] Блините, или како што се познати на украински, ''млинци'', се многу популарно јадење во [[Украина]]. Јадењето едноставно се прави, а вкусот е многу добар, па затоа и ова јадење има толкава популарност. Млинците се јаделе во Украина уште од раното христијанско време. Тие се служат со кисела павлака, како и со кавијар; може да се послужат и како слатко јадење со овошје или слатка павлака. Тенките палачинки може да се полнат и со урда, сецкани варени јајца, мешан зелен кромид, опарена зелка, мелено месо, пире од грав, печурки, овошје и бобинки и суво грозје. Со различните полнења, на јадењето му се дава и ново име - Налисники кои може да бидат во различни форми, како на пример; цилиндрична форма, форма на плик, па дури и во форма на триаголници. За некои рецепти полнетите млинци треба да се стават во сад за печење и да се готват во рерна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://proudofukraine.com/how-to-cook-ukrainian-pancakes-nalysnyky-recipes/|title=How to cook Ukrainian pancakes nalysnyky: recipes|language=ru-RU|accessdate=2019-02-17|archive-date=2019-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218021246/http://proudofukraine.com/how-to-cook-ukrainian-pancakes-nalysnyky-recipes/|url-status=dead}}</ref> == Верзии == [[Податотека:Cooking frozen blintzes in a frying pan.jpg|десно|мини| Замрзнати блинци кои се пржат во тава]] Начини на подготовка и сервирање на блини: * Блини направени од тесто што содржи разни додатоци како на пример рендан [[компир]] или [[јаболко]] и суво грозје. Овие блини се доста чести во [[Источна Европа]] и во нив има повеќе полнење во споредба со палачинките што обично се јадат во [[Северна Америка]]. * Блини покриени со [[путер]], павлака, џем, [[мед]] или [[кавијар]] ( бела риба, лосос или традиционален есетра). Блините може да бидат преклопени или свиткани во цилиндрична форма со слатки или солени полнења, како што се џем, овошје, бобинки, пире од компири, младо сирење (кварк), варено [[мелено месо]], варено [[Живина|пилешко]], лосос, сецкани варени јајца со зелен кромид или сецкани печурки. * Блините кои се направени со истурање на тестото над исечканиот зеленчук, месо или печурки што се ставаат претходно на тава се нарекуваат „блини с припјоком“. * Блинци. Се полнат со џем, овошје, компир, младо сирење (кварк), урда, варено [[мелено месо]], варено [[Живина|пилешко,]] па дури и сецкани печурки, никулци од грав, зелка и кромид.Кавијарот е популарно полнење за блините во руски стил кои се служат на [[Коктел забава|коктел-забави]]. * '''Блините од брашно од хелда''' се дел од традиционалната [[:Категорија:Руска кујна|руска кујна]]. Тие се исто така широко распространети во [[Украина]], каде што се познати како ''гречаники'' и во Литванија, регионот Џукија, единствениот регион на земјата во која се одгледува хелда''.'' Блините се сметаат за традиционален оброк во [[Литванци|литванската]] култура на Чист вторник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://easteuropeanfood.about.com/od/lithuaniannoodles/r/blynai.htm|title=Lithuanian Pancake Recipe - Blynai or Sklindziai|work=Easteuropeanfood.about.com|accessdate=2015-08-12|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906233702/http://easteuropeanfood.about.com/od/lithuaniannoodles/r/blynai.htm|url-status=dead}}</ref><gallery> Податотека:Blini with salmon roe.jpg|Блини полнети со [[Roe|икра од]] [[Salmon|лосос]] Податотека:Russian stamp no 1029.jpg|Руска поштенска марка со блини и други мотиви од руската култура Податотека:Блины - мелна готовятся в печи 15 дек 2016.jpg|Блини кои се печат во рерна во [[Mari El|Мариј Ел]], Русија Податотека:Pancake week (silver coin)r.gif|Белоруска сребрена комеморативна паричка со тема Масленица и блини Податотека:Teremok-eda.jpg|Блините се еден од специјалитетите на рускиот ланец за брза храна [[Teremok|Теремок]]. </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{cite news|url=http://www.thenewstribune.com/2012/03/21/2075950/its-more-than-just-blintzes.html|title=Blintzapalooza: It's more than just blintzes|author=Kidd, Sue|date=March 21, 2012|work=[[The News Tribune]]|access-date=April 18, 2012|location=Tacoma, Washington}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://delo-vcusa.ru/recept/blinyi-na-moloke-osnovnoy-retsept/ Blintz recipe (with detailed photos)] {{ru}} * BBR {{cite news|url=https://www.facebook.com/BattleBitFPS/|title=BLIN: Soviet Russia|author=OkiDoki|work=[[BattleBit Studios]]|location=Soviet Russia}}<cite id="CITEREFOkiDoki" class="citation news cs1">[https://www.facebook.com/BattleBitFPS/ "BLIN: Soviet Russia"]. ''[[:en:BattleBit Studios|BattleBit Studios]]''. Soviet Russia.</cite> [[Категорија:Руска кујна]] an4s1xkvdawnwsgy2j9a3gppik4sser 0 1265521 5530384 5500334 2026-03-27T19:54:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530384 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 300 | image1 = Valbona_nga_Kukaj.jpg | caption1 = [[Проклетие|Албанските Алпи]] претставуваат голем геоморфолошки дел од Албанија. Тие се најјужното продолжение на [[Динариди]]те, кои се протегаат по должината на [[Јадранско Море]]| image2 = Gjipe_beach,_Albania.JPG | caption2 = НА [[Албански брег на Јадранско Море|албански брег на Јадранско]] и [[Албански брег на Јонско Море|Јонско Море]] се наоѓа голем [[екосистем]] кој е од огромно значење.}} '''[[Албанија]]''' се одликува со значително богатство на копнени и морски [[екосистем]]и и [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] со контрастни [[Флора|цветни]] и [[Фауна|фаунски]] видови, дефинирани на површина од 28.748 квадратни километри. Поголемиот дел од земјата е претежно со [[Средоземно Море|средоземен]] карактер, опфаќајќи го центарот и југот на земјата, додека алпскиот афинитет е повидлив на североисток.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-04-en.pdf|title=Fourth National Report to the United Nations Convention On Biological Diversity|last=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry Enviroinment, Forests and Water Administration Biodiversity Directorate]]|work=cbd.int|location=Tirana|page=6|language=en}}</ref> Покрај разновидноста на [[топографија]]та и [[клима]]та, непосредната близина на Албанија до [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и значајната местоположба во рамките на [[Континентална Европа|европскиот континент]] создале поволни услови за појава на огромна низа флора и фауна со неизмерен квалитет, што, сепак, довело до тоа да земјата биде призната како важно жариште на биоразновидноста на континентот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://balkangreenenergynews.com/wp-content/uploads/2017/08/Albania-Assessment_ENG.pdf|title=National Assessment of Biodiversity Information Managementand Reporting Baseline for Albania|last=Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH|work=balkangreenenergynews.com|page=10|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.climatechangepost.com/albania/biodiversity/|title=Biodiversity Albania|work=climatechangepost.com|language=en|quote=Some of the 30% of the European plant species, and 42% of the European mammals can be found in the country. Albania's variety of wetlands, lagoons and large lakes also provide critical winter habitat for migratory birds (1).}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf|title=Biodiversity in Albania Report On National Situation of Biodiversity in Albania|work=macfungi.webs.com|page=2|language=en|quote=Approximately 30% of all European floras occur in Albania.|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306024211/https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf|url-status=dead}}</ref> Бројот на глобално загрозени видови на животински свет во Албанија е голем со интегрален дел од повеќе од 181 видови, и земјата е рангирана на седмото место во Средоземниот слив.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf|title=Mediterranean Basin Biodiversity Hotspot|work=cepf.net|page=62|language=en}}</ref> Албанија е претежно [[Планина|планинска]] и [[рид]]ска со брза промена на пределот од морска во алпска. Само една третина се состои од низини кои се протегаат низ западниот дел на земјата свртени кон Средоземното Море со должина на крајбрежјето од околу 476 километри <ref name="Albania pdf">{{Наведена мрежна страница|url=http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf|title=Some Considerations On Seawater-Freshwater Relationship in Albanian Coastal Area|last=Eftimi, R.|publisher=ITA Consult|accessdate=2021-04-08|archive-date=2011-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504034347/http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf|url-status=dead}}</ref> Како резултат на тоа, планинските венци ја преминуваат должината на земјата од север кон југ, со [[Проклетие|Албанските Алпи]] на север, [[Шар Планина]] на североисток, Централниот планински масив во центарот, [[Кораб]] на исток, [[Пинд]] на југоисток и Каналните Планини на југозапад кои се протегаат заедно со Албанската ривиера . [[Хидрографија|Хидрографската]] мрежа на Албанија е составена од езера, реки, мочуришта, [[Море|мориња]] и [[подземни води]]. Постојат околу 250 езера од различно потекло, вклучувајќи [[Езеро|тектонски]], [[Ледничко езеро|глацијални]] и [[Езеро|флувијални]] езера. Меѓу најважните е езерото [[Скадарско Езеро|Скадар]], најголемото езеро во [[Јужна Европа]], проследено со [[Охридско Езеро|Охридското]], кое се смета за едно од најстарите езера во светот. Реките имаат значаен ефект и врз крајбрежната [[биоразновидност]] на месното население (или живиот свет). Во земјата има 152 реки, од кои најзабележителни се [[Дрим]], [[Војуша]], [[Шкумба]], [[Матија (река)|Матија]] и [[Осум (река)|Осум]]. На бреговите долж Средоземното Море се наоѓаат разни лагуни, вклучувајќи ги [[Лагуна Караваста|Караваста]] и Нарта. Заштитените области припаѓаат на најважните инструменти за зачувување на природата. 799 видови заштитени подрачја се прогласени во Албанија, со површина од 5,216,96 квадратни километри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.protectedplanet.net/country/AL|title=Albania|last=[[United Nations Environment Programme|UNEP]], [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]], [[World Conservation Monitoring Centre|WCMC]]|work=protectedplanet.net|page=1|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127002203/https://www.protectedplanet.net/country/al|url-status=dead}}</ref> Меѓу нив, 14 [[Национален парк|национални паркови]], 1 морски парк, 4 Рамсарски места, 3 места на [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]], 45 важни области со растенија, 16 важни области со птици и 786 заштитени области од различни категории.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/albaniathe-former-yugoslav-republic-of-macedonia/ohrid-prespa/|title=Ohrid-Prespa|last=UNESCO|work=unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/al|title=Albania|last=[[UNESCO]]|work=whc.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ramsar.org/wetland/albania|title=Albania|last=[[Ramsar Convention]]|work=ramsar.org|language=en|format=PDF}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2011-014.pdf|title=Important Plant Areas of the south and east Mediterranean region|work=portals.iucn.org|page=76|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://datazone.birdlife.org/site/results?cty=2&fam=0&gen=0|title=Albania|last=[[BirdLife International]]|work=datazone.birdlife.org|language=en}}</ref> == Екорегиони == Земјата Албанија е дел од [[Бореално царство|Бореалското]] царство и се протега специфично во рамките на [[Илирија|илирската]] покраина на Циркумбореалниот регион. Неговата територија може конвенционално да се подели на четири копнени екорегиони на палеарктичкото царство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|title=Albania towards NATURA 2000|last=NaturAL|work=natura.al|location=Tirana|page=1|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2017-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311223347/http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|title=The National Parks Of Albania The fifteen national parks in Albania encompass an area of 210,668.48 hectares which accounts for about 3.65% of the overall territory of the country.|work=worldatlas.com|language=en|quote=The territory of Albania can be divided into four ecoregions: Dinaric Alpine (mixed forests in the far north). Balcanic (mixed forest in the north-east). Pindus mountain (mixed forests covering the central and southeast mountains). Illyrian deciduous (forest covering the rest of the country).}}</ref> Илирските листопадни шуми се протегаат по должината на албанскиот Јадран и крајбрежјето на Јонското Море на запад преку Средоземниот слив, додека мешаните шуми на планините Пинд се појавуваат на источните и југоисточните планински масиви на исток. Мешаните шуми на планините Динарик покриваат поголем дел од [[Проклетие|Албанските Алпи]] на север, додека Балканските мешани шуми се протегаат низ источниот крај на опсегот. == Екосистеми == === Шуми === [[Податотека:AlbaniaLibrazhdLlange.jpg|десно|мини|200x200пкс| Шумите на Рајца и реката Гаши се дел од античката и исконска букова шума на Карпатите, [[УНЕСКО|светско]] [[Светско наследство на УНЕСКО|наследство на УНЕСКО,]] поради извонредната вредност на овие шуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/1133|title=Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|last=[[UNESCO]] [[World Heritage site|World Heritage Site]]s|work=whc.unesco.org|page=1|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronatur.org/fileadmin/migration/uploads/media/EuroNatur_spezial__1_2014_Ancient_Beech_Forests_in_Albania_and_Macedonia.pdf|title=Report of the Excursion to Ancient Beech Forests in Albania and Macedonia July 14–19, 2013|last=Euronatur|work=euronatur.org|pages=1–20|language=en}}</ref>]] [[Шума|Шумите]] се најраспространетиот копнен екосистем во Албанија. Тие претставуваат суштинска функционална и естетска компонента на 36% од пејзажите во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nbsap-v2-en.pdf|title=Document of Strategic Policies for the Protection of Biodiversity in Albania|last=[[Ministry of Environment (Albania)|Ministry of Environment]]|work=cbd.int|page=15|language=en}}</ref><ref name="species">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf|title=Fifth National Report of Albania to the United Nations Convention On Biological Diversity (CBD)|last=[[Ministry of Environment (Albania)|Ministry of Environment]]|work=cbd.int|page=4|language=en}}</ref><ref name="forests">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|title=Albania Environmental Performance Reviews|last=UNECE|work=unece.org|page=141|language=en}}</ref> За разлика од шумите на северна Албанија, слични се на [[континентална Европа]], а оние од јужна Албанија упатуваат на сличности со сливот на Средоземниот слив.<ref name="vegetation">{{Наведена мрежна страница|url=https://rmportal.net/library/content/118_albania/at_download/file|title=lbania Biodiversity Assessment Under the Biodiversity and Forestry Indefinite Quantity Contract Contract No. LAG-I-00-99-00013-00, Task Order No. 811|date=November 2003|work=rmportal.net|pages=16–23|language=en|format=PDF|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503112538/https://rmportal.net/library/content/118_albania/at_download/file|url-status=dead}}</ref> Шумите можат да имаат различни форми, во зависност од нивната географска ширина, почва, врнежи од дожд и преовладувачки температури. Концентрацијата на [[Листопадни растенија|листопадни]] дрвја доминира во шумите на земјата, се движи од скоро 56,8% или 6,093 квадратни километри од пошумената територија. [[Даб]]от претставува важен природен шумски ресурс во Албанија со 32,1%, проследен со [[бука]] со 18,4%. Постојат 12 видови даб пронајдени во Албанија распоредени низ целата територија на земјата од север кон југ и исток кон запад.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/forestry/6569-0c920d4b05407cd6907c8b485d1c30df1.pdf|title=State of Forest Tree Genetic Resources in Albania|last=[[Food and Agriculture Organization|FAO]]|work=fao.org|page=5|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026214700/http://www.fao.org/forestry/6569-0c920d4b05407cd6907c8b485d1c30df1.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Четинари|Иглолисните]] шуми зафаќаат 1.756 квадратни километри, што претставува 16,4% од целата пошумена површина на земјата. Иако црниот бор доминира и е меѓу најзначајните видови дрвја во земјата, зафаќа површина од приближно 10,2%.<ref name="forests"/> Примарно е пронајден во Централниот планински масив, но исто така расфрлан и во Северниот и Јужниот планински венец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/docrep/004/Y2316E/y2316e0d.htm|title=Black pine resources in Albania|last=[[Food and Agriculture Organization|FAO]]|work=fao.org|page=1|language=en}}</ref> Сребрената ела сочинува 1,4% од четинарите со 152 квадратни километри, кои обично се наоѓаат на падините и долините на планините и покрај бреговите на албанскиот Јадран и Јонско Море на запад.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/3/a-y5901e.pdf|title=Forest Genetic Resources|last=[[Food and Agriculture Organization|FAO]]|work=ftp.fao.org|page=48|language=en}}</ref> === Мочуришта === [[Податотека:Naturschutzgebiet_Patog_in_Albanien.JPG|мини|200x200пкс| Главните брегови на лагуната и островите Патоку се покриени со пилинзи од солено мочуриште.<ref name="general">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vliz.be/imisdocs/publications/235127.pdf|title=Conservation Status of Albanian Coastal Wetlands and their Colonial Waterbird Populations (Pelecaniformes and Ciconiiformes)|work=vliz.be|location=Brussels|pages=1–10|language=en}}</ref>]] Албанија поседува богатство на [[Моклиште|водни]] екосистеми кои поддржуваат различни и уникатни [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]]. Овие мочуришта содржат соодветно бројни еколошки добра и услуги, но се под значителен товар заради брзата [[урбанизација]] и [[индустријализација]]. Блатна, трски и [[Езеро|езера]] се наоѓаат во сите региони, заедно со [[Река|реки]] и [[Речна делта|делти,]] додека мочуриштата се дистрибуираат од високата внатрешно планинска зона на југоисток до крајбрежјето на запад.<ref name="general">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vliz.be/imisdocs/publications/235127.pdf|title=Conservation Status of Albanian Coastal Wetlands and their Colonial Waterbird Populations (Pelecaniformes and Ciconiiformes)|work=vliz.be|location=Brussels|pages=1–10|language=en}}</ref> Најбогатите мочуришни региони се особено во крајбрежната рамнина долж целата западна граница на Албанија, која е обликувана од [[Јадранско Море|Јадранското]] и [[Јонско Море|Јонското Море]].<ref name="wetlandsbook">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=42w4XA6GUqMC&q=wetlands+of+albania&pg=PA14|title=The Wetlands of Central and Eastern Europe|publisher=IUCN, 1993|year=1993|isbn=9782831701424|pages=14–15|language=en|format=Book}}</ref> [[Лагуна Караваста|Мочуришниот]] комплекс Бутринт, Караваста и Нарта претставува едно од најважните места на крајбрежните мочуришта на Албанија. Лагуните се одделени од морето со прилично тесни песочни решетки, кои континуирано се менуваат во големина и форма. Други важни лагуни се лагуната Патоку, лагуната Куне- Ваин, лагуната Вилуни и многу други. Албанија е дом на неколку најважни езера во [[Јужна Европа]]. Четири езера се распределени со соседните земји, на пример [[Скадарско Езеро|Скадарското Езеро]] со [[Црна Гора]], [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] со [[Македонија]], [[Мало Преспанско Езеро|Малото Преспанско Езеро]] со [[Грција]] и [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]] со Македонија и Грција. Сепак, сите се од меѓународно значење, особено за [[лимнологија]]та и [[биоразновидност]]а.<ref name="wetlandsbook"/> Покрај тоа, [[Скадарско Езеро|Скадарското Езеро]] и [[Преспанското Езеро]] се признати како [[моклиште]] од меѓународно значење со официјално означување според [[Рамсарска конвенција|Рамсарската конвенција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ramsar.org/news/albania-adds-its-parts-of-the-prespa-lakes-to-the-ramsar-list|title=Albania adds its parts of the Prespa Lakes to the Ramsar List|last=[[Ramsar Convention]]|date=3 July 2013|work=ramsar.org|language=en}}</ref> === Утоки === [[Естуар]] е делумно затворено крајбрежно тело со вода што се формира кај [[Устие|речните устија]] и обезбедува уникатни живеалишта за популации на [[Преселба на птиците|птици преселници]] [[Безрбетници|, безрбетници]], како и морски риби, вклучувајќи ги и оние што посетуваат да се размножуваат. Главните одлики на животот на устието се варијабилноста на [[соленост]]а и седиментацијата. Тие се определени од геологијата на регионот и се под влијание на топографските, хемиските и климатските услови. Иако е мала по големина, Албанија има многу реки што течат низ нејзините пространства. Главните реки на Албанија се [[Дрим]], [[Војуша]], [[Матија (река)|Матија]], [[Ерзен]], [[Шкумба]] и [[Семан]] кои се излеваат во источното [[Јадранско Море]]. Речните текови се многу променливи со високи текови во зима и раната пролет и драматично помали текови кон крајот на летото. Покрај тоа, реките добиле мало научно внимание од биолозите и малку се знае за статусот на [[биоразновидност]]а што тие го содржат, сепак, речниот слив на [[Дрим]] е едно од најважните жаришта на биоразновидноста во [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://act4drin.net/wp-content/uploads/2015/09/Act4Drin_Brochure_18_9_2015_single_pages.pdf|title=The natural wealth and legacy of the Drin River Basin: inspiring our collective actions|work=act4drin.net|page=7|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123112753/https://act4drin.net/wp-content/uploads/2015/09/Act4Drin_Brochure_18_9_2015_single_pages.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mio-ecsde.org/wp-content/uploads/2012/12/drin-river-basin_brochure_02.pdf|title=Drin River Basin The blue heart of the Balkans|work=mio-ecsde.org|page=4|language=en}}</ref> == Флора == [[Податотека:Biodiversity_Hotspots.svg|десно|мини|200x200пкс| [[Албанија|Албанија е]] домаќин на жариштето за биоразновидност во Средоземниот слив. <small>( '''14''' )</small>]] [[Албанија]] има контрастни и различни видови растителност, определени главно од [[топографија]], [[хидрологија]], [[клима]] и [[геологија]]. Ужива во разновидност на [[Умерена клима|умерени екологии]], вклучувајќи [[Листопадни растенија|листопадни]] и [[Четинари|иглолисни]] шуми, [[Моклиште|мочуришта]], [[Речна делта|речни делти]], алпски и субалпински [[Пасиште|пасишта]] и [[Ливада|ливади]], зимзелени и широколисни грмушки, морски и крајбрежни предели. Стратешки сместена на северниот брег на [[Средоземно Море|Средоземното Море]], Албанија се наоѓа на едно од жариштата за биоразновидност на планетата заради зголеменото ниво на [[ендемизам]] во Средоземното басен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iucn.org/theme/species/our-work/freshwater-biodiversity/what-we-do/mediterranean-hotspot|title=Mediterranean Hotspot|last=[[IUCN]]|work=iucn.org|language=en}}</ref> [[Флора]]та на Албанија се состои од повеќе од 3.200 васкуларни <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cqm.rs/2009/3iqc/11.pdf|title=Biodiversity and the Protected Areas System in Albania|last=Mehmet Metaj|work=cqm.rs|pages=1–8|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020184426/http://www.cqm.rs/2009/3iqc/11.pdf|url-status=dead}}</ref> и 2.350 неваскуларни растенија и помалку познат број на габи.<ref name="species"/> Главните елементи на флората на земјата се 24% [[Средоземно Море|средоземен]], 22% [[Балкански Полуостров|балкански]], 18% [[Европа|европски]] и 14% [[Евроазија|евроазиски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catsg.org/balkanlynx/05_wildlife-management/5_4_biodiversity/Pdfs/GIRDA_%26_Dedej_-_Biodiversity_in_Albania.pdf|title=Biodiversity in Albania Report On National Situation of Biodiversity in Albania|work=catsg.org|page=3|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020170516/http://www.catsg.org/balkanlynx/05_wildlife-management/5_4_biodiversity/Pdfs/GIRDA_%26_Dedej_-_Biodiversity_in_Albania.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://medomed.org/2010/3976/|title=Albania – Biodiversity Conservation Data|work=medomed.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109112959/http://medomed.org/2010/3976/|archive-date=9 January 2015|accessdate=5 June 2017}}</ref> Фитогеографски, земјата се простира на [[Илирија|илирската]] провинција [[Циркумбореален регион]] во рамките на [[Бореално царство|Бореалското царство]]. Според [[Светски фонд за природа|Светскиот фонд за природата]] и Европската агенција за животна средина, тој спаѓа во четири копнени екорегиони од областа на Палеарктикот, вклучувајќи ги Илирските листопадни шуми, Балканските мешани шуми, Пиндските мешани шуми на планините и Динариските мешаните шуми на планините . Околу 3.000 различни видови на растенија растат во Албанија, од кои многу се користат за медицински цели. Крајбрежните региони и низините имаат типична растителност на средоземна макија [[Даб|, додека дабовите]] шуми и растителноста се наоѓаат на поголеми височини. Огромни шуми од црн бор, [[бука]] и [[ела]] се наоѓаат на повисоките планини, а алпските пасишта растат на надморска височина над 1800 метри.<ref name="cbd.int">Bego, Ferdinand and Koni, Mynyr (1999) [http://www.cbd.int/doc/world/al/al-nbsap-01-p1-en.pdf "Albania"] in ''Blodlverslty Strategy and Action Plan''. The National Environmental Agency</ref> Родот на флората со најмногу видови во Албана ''Трифолиум'' ( [[детелина]] ) со вкупно 63 видови. Ова главно се должи на средоземната клима на крајбрежјето на нацијата. Земјата е дом и на речиси 27 видови ''[[Бабјак (растение)|Вербаскум]]'', што се должи на поголемата близина на [[Мала Азија|Анадолија]], која е главниот центар за развој на кралските свеќи. == Фауна == === Птици === [[File:Phoenicopterus_roseus_(Walvis_bay).jpg|180px|thumb|[[Розово фламинго|Розовото фламинго]] е жител во текот на целата година]] Географската местоположба на Албанија во комбинација со нејзината променлива и сложена клима е одговорна за разновидната популација на птици во земјата. Во Албанија се евидентирани над 353 видови [[птици]] со 11 глобално загрозени видови и видови воведени од луѓе. Земјата е дом на поволни [[Моклиште|мочуришта]], [[Лагуна|лагуни]], [[Езеро|езера]], утоки и [[Речна делта|делти]] заедно со соодветните [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]]. Овие живеалишта служат како поле за хранење на илјадници [[Преселба на птиците|мигранти птици]] кои патуваат помеѓу [[Северна Африка]] и [[Европа]] преку јадранскиот пат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronatur.org/en/what-we-do/endangered-species/migratory-birds/campaign-on-bird-hunting/adriatic-flyway/|title=Adriatic Flyway|last=Euronatur|work=euronatur.org|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918125327/https://www.euronatur.org/en/what-we-do/endangered-species/migratory-birds/campaign-on-bird-hunting/adriatic-flyway/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronatur.org/fileadmin/docs/Vogeljagd-Kampagne/Adriatic_Flyway_Proceedings_04-05-17.pdf|title=Adriatic Flyway – Bird Conservation On the Balkans|last=Euronatur|work=euronatur.org|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516001729/https://www.euronatur.org/fileadmin/docs/Vogeljagd-Kampagne/Adriatic_Flyway_Proceedings_04-05-17.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Dalmatian_pelican_(Pelecanus_crispus)_in_Divjakë-Karavasta,_Albania.jpg|лево|мини|270x270пкс| [[Кадрав пеликан|Далматинскиот пеликан]] останува во лагуните и мочуриштата низ целата земја како на пример во [[Лагуна Караваста|Караваста]] .]] Постојат бројни [[грабливи птици]] во Албанија, како некои видови [[Орел|орли]], јастреби, [[сокол]]и и мршојадци. Орлите се широко распространети низ целата земја, додека различни видови живеат во различни живеалишта. [[Златен орел|Златниот орел]] е најголемата грабливка птица и особено се наоѓа во планинските области, карпите и оддалечените области на Албанија. [[Белоопашест орел|Белоопашестиот орел]] се наоѓа каде и да има големи водни тела и се храни главно со риби, а повремено и со други ’рбетници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catsg.org/balkanlynx/05_wildlife-management/5_4_biodiversity/Pdfs/GIRDA_%26_Dedej_-_Biodiversity_in_Albania.pdf|title=Biodiversity in Albania Report On National Situation of Biodiversity in Albania|work=catsg.org|location=Tirana|page=28|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020170516/http://www.catsg.org/balkanlynx/05_wildlife-management/5_4_biodiversity/Pdfs/GIRDA_%26_Dedej_-_Biodiversity_in_Albania.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Орел-змијар|Змискиот орел]] е шумски вид и се храни претежно со [[Змија|змии,]] но и со некои [[гуштери]]. Постои огромен број видови јастреби кои се наоѓаат низ целата земја, вклучително и [[Јастреб врапчар|евроазискиот врабец]], [[Краткопрст јастреб|краткопрстиот јастреб]] и [[Јастреб кокошкар|северниот ловец]] . Соколите се добро претставени од голем број видови. Тие се претставени од [[Средоземен сокол|средоземниот сокол]], [[сокол ластовичар]], планински [[Планински сокол|сокол]], [[сив сокол]], [[Степски сокол|степски сокер]] и [[Мал сокол|мал]] сокол. Десетина видови мршојадци може да се најдат како живеат во земјата главно во одредени делови на клисури, на карпи, и пештери. Меѓу најважните и најистакнати видови е глобално загрозениот [[египетски мршојадец]]. Овие птици живеат главно на југот на Албанија, но можат да се најдат на многу малку територии на север.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iucnredlist.org/news/save-the-egyptian-vulture-on-the-balkans|title=Save the Egyptian Vulture on the Balkans|last=[[IUCN Red List]]|work=iucnredlist.org|language=en}}</ref> Сместена во [[Средоземно Море|Средоземното Море]], Албанија има богата морска фауна со многу големи и разни колонии на морски птици, распоредени околу нејзиното чисто крајбрежје на запад. [[Пеликани]] и фламинго најчесто се среќаваат во крајбрежните области. Исклучително реткиот [[Кадрав пеликан|далматински пеликан]] е најчестиот пеликан во земјата и многу тежок за летачка птица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronatur.org/en/what-we-do/endangered-species/migratory-birds/protecting-migrating-birds/projects/dalmatian-pelicans/|title=Dalmatian Pelicans Help for the rarest pelican in the world|last=Euronatur|work=euronatur.org|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2020-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019051944/https://www.euronatur.org/en/what-we-do/endangered-species/migratory-birds/protecting-migrating-birds/projects/dalmatian-pelicans/|url-status=dead}}</ref> [[Розово фламинго|Поголемото фламинго]], кое е надвор од шесте видови фламинго на планетата, може да се најде покрај топлите, водени региони, особено во лагуните, како што се [[Лагуна Караваста|лагуната Караваста и лагуната]] Нарта . === Цицачи === Албанија е дом на широк спектар на [[цицачи]] кои се тесно поврзани со нејзината [[Географија на Албанија|географска локација]] и климатските услови. Регистрирано е околу 58 видови цицачи да се појавуваат во земјата. Заштитените области, вклучувајќи ги националните паркови, природните резервати и биосферските резервати, обезбедуваат заштита на цицачите и се најверојатни локации каде може да се видат овие животни. [[Податотека:Eurasian_lynx_(Lynx_lynx).jpeg|десно|мини| [[Евроазиски рис|Евроазискиот рис се]] населува во Националниот парк Шебеник-Јабланица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.europeangreenbelt.org/projects/balkan/balkan-green-belt-as-ecological-corridor.html|title=Balkan Green Belt as Ecological Corridor for Wolf, Bear and Lynx|last=[[European Green Belt]]|work=europeangreenbelt.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141806/http://www.europeangreenbelt.org/projects/balkan/balkan-green-belt-as-ecological-corridor.html|archive-date=12 June 2018|accessdate=3 June 2018}}</ref>]] За мала земја, Албанија има важна улога во одржувањето и обезбедувањето долгорочен опстанок на големите месојади на западниот и јужниот [[Балкански Полуостров]].<ref name="Bego2005">{{Наведено списание|last=Bego, F.|year=2005|title=On the status and distribution of the large carnivores (Mammalia: Carnivora) in Albania|url=https://www.researchgate.net/publication/237295467|journal=Albanian Journal of Nat. Tech. Sciences|volume=2005|pages=41–53}}</ref> Месните месојади се чини дека се дистрибуирани првенствено во последните преостанати шуми низ целата земја, особено во областите околу [[Проклетие|Албанските Алпи]] на север, [[Кораб|планините Кораб]] на исток и расфрланите издигнати области на југ, како што се на полуостровот [[Карабурун]] и планините [[Валамара]] и [[Немеречка]]. Видовите мачки во земјата вклучуваат [[евроазиски рис]] и европска дива мачка. Сите тие се критично загрозени и заштитени. Земјата е домаќин на моментално најголемата област на дистрибуција на критично загрозениот балкански рис, за која се смета дека е најголемата мачка на Балканот, со проценета популација од помалку од 100 едински.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catsg.org/balkanlynx/20_blx-compendium/index.htm|title=The Balkan Lynx Conservation Compendium|publisher=Catsg.org|accessdate=29 December 2009|archive-date=2009-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090420011001/http://www.catsg.org/balkanlynx/20_blx-compendium/index.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iberianature.com/wildworld/guides/wildlife-of-albania/|title=Wildlife of Albania|work=iberianature.com|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ppnea.org/news/balkan_lynx_recovery_program_.html|title=Balkan Lynx Recovery Program|work=ppnea.org|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831155940/http://ppnea.org/news/balkan_lynx_recovery_program_.html|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Alone_Ranger_(cropped).jpg|лево|мини| Националниот парк Логора и Карабурун-Сазан обезбедува живеалишта за [[Обичен шакал|златниот чакал]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|title=Management Plan Llogora-Rreza e Kanalit-Dukat -Orikum-TragjasRadhime-Karaburun Complex Site|work=vinc.s.free.fr|page=76|language=en}}</ref>]] Семејството [[кучиња]] има неколку члена во Албанија, вклучувајќи го [[Волк|сивиот волк]], евроазиски волк, [[Црвена лисица|црвената лисица]] и [[Обичен шакал|златниот чакал]]. Опсегот на дистрибуција на сивиот и евроазискиот волк опфаќа поголем дел од територијата на земјата.<ref name="Bego2005"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronatur.org/fileadmin/docs/arten/inf16e_2005_Conservation_Threats_Wolf1.pdf|title=Report on the conservation status and threats for wolf (Canis lupus) in Europe|work=euronatur.org|page=7|language=en}}</ref> Црвената лисица, која е родна, е најголемиот вид лисица и се појавува во секој дел на Албанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pestsmart.org.au/wp-content/uploads/2010/10/Vulpes_vulpes_VPCendorsed_270410.pdf|title=Risk Assessment for Australia – Red Fox, (''Vulpes vulpes'') (Linnaeus, 1758)|work=pestsmart.org.au|page=4|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2020-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319051238/https://www.pestsmart.org.au/wp-content/uploads/2010/10/Vulpes_vulpes_VPCendorsed_270410.pdf|url-status=dead}}</ref> Сепак, опсегот на златниот чакал се протега низ Западните Низини долж албанскиот брег на Јадранско и на Јонско Море.<ref>{{Наведено списание|last=Plass J.|year=2007|title=Dokumentation einer zweiten Einwanderungswelle des Goldschakals ''Canis aureus'' Linnaeus 1758 in Österreich aus den Jahren 2003–2006|url=https://www.zobodat.at/pdf/BNO_0017_0055-0068.pdf|journal=Beiträge zur Naturkunde Oberösterreichs|issue=17|pages=55–68}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wwf.gr/images/pdfs/jackalactionplan.pdf|title=Conservation Action Plan for the golden jackal (''Canis aureus'') in Greece|last=[[World Wide Fund for Nature]]|work=wwf.gr|page=8|language=en}}</ref> [[Кафеава мечка|Кафеавата мечка]], можеби најпознатиот албански [[Див свет|вид]], е еден од највредните елементи на [[биоразновидност]]а и има важна улога во одржувањето на биоразновидноста.<ref name="brownbeartr">{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/269095567|title=The Brown Bear (''Ursus arctos'') Action Plan|last=Bego, F.|date=2007|publisher=University of Tirana|location=Tirana|language=en}}</ref> Тие се наоѓаат низ голем дел од земјата, вклучително и во Северниот, Централниот и Јужниот планински масив на Албанија, и се дел од [[Динариди|Динарик]] - [[Пинд]], кое е второ по големина население во Европа. Популациите на кафеавата мечка и во Албанија и во [[Македонија]] се од значителна и важна биолошка и генетска вредност, бидејќи тие ги сочинуваат поврзувачките популации помеѓу мечките на земјите од [[Србија]], [[Хрватска]] и [[Словенија]] на северот на Балканот и мечките на [[Грција]] во југот.<ref name="brownbearalbmk">{{Наведена мрежна страница|url=https://bearbiology.com/wp-content/uploads/2017/10/KARAMANLIDIS_ZEDROSSER_Final_report.pdf|title=Status of Brown Bears (''Ursus arctos'') in Albania and Fyrom|work=bearbiology.com|location=Athens|page=6|language=en}}{{Мртва_врска|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:European_Otter.jpg|мини| Националниот парк Дивјака-Караваста служи како место за размножување и хранење на [[Видра|евроазиската видра]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/305253411|title=The Status of the habitats of European Conservation Interest along the Adriatic Coast of Albania|last=Bego, F., A. Mullaj, L. Kashta, A. Zotaj|year=2013|location=Tirana|language=en|format=PDF}}</ref>]] [[Куни|Најголемото семејство]] месојадни цицачи припаѓа на видрите, [[Јазовец|јазовците]], ласиците и куните, сите се наоѓаат во земјата. Сите овие се кратки, крзнени животни со кратки, заоблени уши и густо крзно, но тие значително се разликуваат по големина, навика и живеалиште. [[Видра|Евроазиската видра]] се наоѓа низ поголемиот дел од земјата и здравото население е локализирано во реки и мочуришта на северозапад и на југ.<ref>{{Наведено списание|last=Bogliani, G., C. Prigioni, F. Barbieri|year=1986|title=The otter ''Lutra lutra'' in Albania|url=https://www.researchgate.net/publication/233919734|journal=Biological Conservation|volume=36|issue=4|pages=375–383|doi=10.1016/0006-3207(86)90011-X}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Balestrieri, A., Messina, S., Pella, F., Prigioni, C., Saino, N. and Fasola, M.|year=2016|title=Eurasian otter ''Lutra lutra'' in developing countries: a resurvey of Albania 22 years after the fall of communism|journal=Oryx|volume=50|issue=2|pages=368–373|doi=10.1017/S0030605314000921|doi-access=free}}</ref> Европскиот јазовец е најчестиот јазовец во Албанија и се наоѓа низ голем дел од територијата на земјата.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zVSd-y-czIkC&pg=PA8|title=The Conservation and Management of the European Badger (''Meles meles''): (revised Results of an Enquiry Into the Species, Originally Presented as a Report to the Standing Committee of the Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats, on the Population and Management Status and Conservation Needs of the Species in the Western Palaearctic)|last=Griffiths, H. I., Thomas, D. H.|publisher=Council of Europe|year=1997|isbn=9789287134479|pages=8–9}}</ref> Класифицирани како месојади, [[перконоги]]те се поделени помеѓу безушни и ушасти фоки. [[Средоземна фока-мечка]], меѓу најретките видови на светот, е единствениот вид што може да се најде во Албанија. Првенствено е дом во карпестите крајбрежни региони на јужна Албанија, како што се полуостровот Карабурун, [[Сазан|островот Сазан]] и [[Ксамил (остров)|островите Ксамил]] кои обезбедуваат добри живеалишта за загрозените видови. [[Податотека:Sperm_whale_123.jpg|лево|мини| [[Кашалот]] е забележан во водите на морскиот парк Карабурун-Сазан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mcpa.iwlearn.org/docs/management-plan-for-mpa-karaburun-sazani|title=Management Plan for National Marine Park Karaburun-Sazan|work=mcpa.iwlearn.org|page=29|language=en|format=PDF}}</ref>]] Со оглед на големата достапност на вода, се проценува дека крајбрежјето на земјата е 381 километри долго.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OynyBwAAQBAJ&q=length+of+the+ionian+sea+albania&pg=PA85|title=Sustainable Development of Sea-Corridors and Coastal Waters: The TEN ECOPORT project in South East Europe|date=7 April 2015|publisher=Springer|isbn=9783319113852|edition=Chrysostomos Stylios, Tania Floqi, Jordan Marinski, Leonardo Damiani|page=85}}</ref> Средоземното Море, кое ги вклучува [[Јадранско Море|Јадранското Море]] и [[Јонско Море|Јонското Море]] што ја сочинуваат целата западна граница на Албанија, е дом на сè поретки популации на [[китови]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.undp.org/content/dam/albania/docs/Albania%20Protected%20Area%20Gap%20Assessment.pdf|title=Protected area gap assessment, marine biodiversity and legislation on marine protected areas|last=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujrave]]|work=undp.org|location=Tirana|page=38|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802165036/http://www.undp.org/content/dam/albania/docs/Albania%20Protected%20Area%20Gap%20Assessment.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oceandocs.org/bitstream/handle/1834/840/?sequence=1|title=Cetacean Species Occurring in the Mediterranean and Black Seas|last=Giuseppe Notarbartolo di Sciara|work=oceandocs.org|location=Rome, Italy|page=2|language=en|format=PDF|accessdate=2021-04-08|archive-date=2018-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617015334/http://www.oceandocs.org/bitstream/handle/1834/840/?sequence=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/ECE.CEP.183_Eng.pdf|title=Environmental Performance Reviews Albania Third Review|last=[[United Nations Economic Commission for Europe]]|work=unece.org|page=78|language=en}}</ref> Како и да е, земјата има неколку видови кои живеат во албанското Средоземно Море. Познато е дека обичниот делфин со краток клун ги населува крајбрежните води. Обичниот делфин е обилен по должината на албанскиот брег на Јадранското Море, особено во зимски и пролетни сезони каде доаѓаат на крајбрежните области за да се размножуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/montenegro-s-scientist-to-preserve-endangered-dolphins-in-albania|title=Montenegrins Battle to Save Endangered Dolphins|date=26 May 2015|work=balkaninsight.com|language=en}}</ref> Области за заштита на видовите делфини се воспоставени во реката Буна-Велипоја, Карабурун-Сазан, [[Ксамил (остров)|Ксамилските Острови]], Војуша-Нарта <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-6WHOO0JG/684d4f8a-aef3-4571-8a05-4ff7fa22e55f/PDF|title=Inland observations of the common bottlenose dolphins ''Tursiops truncatus'' (Montagu, 1821) in the delta of the Bojana/Buna River, Albania and Montenegro|work=dlib.si|pages=1–4|language=en|format=PDF|accessdate=2021-04-08|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142039/https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-6WHOO0JG/684d4f8a-aef3-4571-8a05-4ff7fa22e55f/PDF|url-status=dead}}</ref><ref name="proare">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QiEK_7D0e08C&q=dolphins+in+albania&pg=PA172|title=Marine Protected Areas for Whales, Dolphins and Porpoises: A World Handbook for Cetacean Habitat Conservation and Planning|last=Erich Hoyt|date=2 October 2012|publisher=Routledge, 2012|isbn=9781136538308|page=172|language=en|format=Book}}</ref> Затоа, клуновестиот кит на Кивје е забележан неколку пати во албанските води.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tjbZCgAAQBAJ&q=Cetacea+in+albania&pg=PA134|title=Mediterranean Marine Mammal Ecology and Conservation|last=Giuseppe Notarbartolo di Sciara, Michela Podestà, Barbara E. Curry|date=18 October 2016|publisher=Academic Press, 2016|isbn=9780128052969|page=134|language=en|format=Book}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/225274646|title=Occurrence of Cuvier's beaked whales in the southern Adriatic Sea: Evidence of an important Mediterranean habitat|work=researchgate.net|language=en}}</ref> <nowiki></br></nowiki>[[Парнокопитни|Копитарите со рамни прсти]] се претставени со видови како што се [[Обичен елен|црвениот елен]], [[срна]], [[Елен лопатар|елен]]. и [[дивокоза]]. Црвениот елен е меѓу најголемите тревојади во земјата и особено еден од најпопуларните видови на шуми во земјата. === Влекачи === [[Податотека:Butrint_Turtles.jpg|десно|мини|200x200пкс| Европска барска желка во [[Национален парк Бутринт|Националниот парк Бутринт]] .]] И покрај фактот дека нема точни студии, Албанија е рангирана меѓу најважните региони на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] во однос на [[влекачи]]те со повеќе од триесет и седум видови.<ref name="fra">{{Наведена мрежна страница|url=https://rmportal.net/library/content/118_albania/at_download/file|title=lbania Biodiversity Assessment Under the Biodiversity and Forestry Indefinite Quantity Contract Contract No. LAG-I-00-99-00013-00, Task Order No. 811|date=November 2003|work=rmportal.net|pages=1–9|language=en|format=PDF|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503112538/https://rmportal.net/library/content/118_albania/at_download/file|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/436104|title=First records of the Italian wall lizard, ''Podarcis siculus'' (Rafinesque-Schmaltz, 1810) (Squamata: Lacertidae) in Albania|date=24 October 2016|work=dergipark.gov.tr|pages=1–2|language=en|format=PDF|accessdate=2021-04-08|archive-date=12 јуни 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142202/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/436104|url-status=dead}}</ref> Многу од нив се широко распространети особено по должината на албанските брегови кои содржат широк спектар на [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] и [[екосистем]]и . [[Податотека:BennyTrapp_Pelophylax_shquipericus_Montenegro.jpg|лево|мини|200x200пкс| Албанската жаба е загрозен вид според [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|IUCN]]. ]] Постојат неколку видови морски желки што се гнездат на плажите во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iucn.org/content/albania-adopts-sea-turtle-conservation-action-plan|title=Albania adopts sea turtle conservation action plan|last=IUCN|work=iucn.org|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=12 јуни 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143450/https://www.iucn.org/content/albania-adopts-sea-turtle-conservation-action-plan|url-status=dead}}</ref> Главестата желка е голема океанска желка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cmsdata.iucn.org/downloads/iucn_med_2012_marine_mammals___sea_turtles_def.pdf|title=Marine mammals and sea turtles of the Mediterranean and Black Seas|last=IUCN & IUCN Centre for Mediterranean Cooperation|work=cmsdata.iucn.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513141954/https://cmsdata.iucn.org/downloads/iucn_med_2012_marine_mammals___sea_turtles_def.pdf|archive-date=13 May 2016|accessdate=8 June 2018}}</ref> Зелената морска желка е уште еден важен вид во Средоземното Море и повремено се наоѓа во [[Дрим|Дримскиот Залив на]] север и [[Валонски Залив|Валонскиот Залив]] на југот на Албанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/309899182|title=Data about Loggerhead Sea Turtle (''Caretta caretta'') and Green Turtle (''Chelonia mydas'') in Vlora Bay, Albania|last=Enerit Saçdanaku, Idriz Haxhiu|work=researchgate.net|language=en}}</ref> Морската желка е една од најзагрозените морски желки во светот и во основа се наоѓа во тропските води ширум светот, но исто така и повремено во Албанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mtsg.files.wordpress.com/2010/07/med-turtle-report.pdf|title=Sea turtles in the Mediterranean Distribution, threats and conservation priorities|last=IUCN|work=mtsg.files.wordpress.com|pages=23–37|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211054653/https://mtsg.files.wordpress.com/2010/07/med-turtle-report.pdf|url-status=dead}}</ref> Територијата на Албанија е населена со два важни вида [[Желки|слатководни желки]] како што се европската желка и речната желка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hrcak.srce.hr/file/232560|title=First observations on ecology and distribution of Balkan terrapin, ''Mauremys rivulata'' (Valenciennes, 1833) in Vlora Bay, Albania|last=Enerit Saçdanaku, Idriz Haxhiu|work=hrcak.srce.hr|location=Tirana|pages=1–5|language=en|format=PDF}}</ref> Една од најпознатите желки на Албанија е желката Херман која е релативно изобилна низ целата земја. [[Гуштери]] се среќаваат и во земјата. Големите гуштери, како што се европскиот зелен гуштер, балканскиот зелен гуштер најредовно се среќаваат во земјата. === Риба === Албанија има приближно 249 [[Риби|видови риби]] во нејзините крајбрежни води и 64 слатководни видови во нејзините реки и езера.<ref name="fra"/> И покрај тоа што риби од морски и слатки води може да се најдат во различни делови на водите низ целата земја. [[Јадранско Море|Јадранското]] и [[Јонско Море|Јонското Море]] во [[Средоземно Море|Средоземното Море]] се дом на риби со солена вода, додека рибите од слатка вода се јавуваат на езерото Бутринт, [[Скадарско Езеро|Скадарското Езеро]], [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]], [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро,]] како и во [[Лагуна Караваста|лагуната Караваста, лагуната]] Нарта и лагуната Патос . Охридското Езеро, најстарото езеро во Европа, се наоѓа помеѓу [[Географија на Албанија|Албанија]] и [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldlakes.org/uploads/19_Lake_Ohrid_27February2006.pdf|title=Lake Ohrid Experience and Lessons Learned Brief|work=worldlakes.org|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225124806/http://www.worldlakes.org/uploads/19_Lake_Ohrid_27February2006.pdf|url-status=dead}}</ref> Како едно од ретките антички езера во светот, тоа е езерото кое содржи најголем број [[Ендемизам|ендемски видови]] во светот, со 212 видови [[Животно|животни]] и [[растенија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unipi.it/index.php/english-news/item/4878-the-true-age-of-europes-oldest-lake-has-now-been-determined|title=The true age of Europe's oldest lake has now been determined|date=29 September 2014|work=unipi.it|language=en}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Matzinger|first=Andreas|last2=Schmid|first2=Martin|last3=Veljanoska-Sarafiloska|first3=Elizabeta|last4=Patceva|first4=Suzana|last5=Guseska|first5=Dafina|last6=Wagner|first6=Bernd|last7=Müller|first7=Beat|last8=Sturm|first8=Michael|last9=Wüest|first9=Alfred|year=2007|title=Eutrophication of ancient Lake Ohrid: Global warming amplifies detrimental effects of increased nutrient inputs|journal=Limnology and Oceanography|language=en|volume=52|issue=1|pages=338–353|bibcode=2007LimOc..52..338M|citeseerx=10.1.1.629.6860|doi=10.4319/lo.2007.52.1.0338}}</ref> Тоа е [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] за многу ретки видови риби како што е загрозената [[охридска пастрмка]], една од најстарите [[Пастрмка (риба)|пастрмки]] на целиот [[Балкански Полуостров]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/environment/2003/jul/28/endangeredspecies.sciencenews|title=Ohrid fate awaits ancient trout in the Balkans|last=[[The Guardian]]|work=theguardian.com|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mes.org.mk/PDFs/2nd%20Congress%20Poceedings/Spirkovski_Changes.pdf|title=Changes in the Spawning Ecology of the Lake Ohrid Trout, ''Salmo letnica'' (Karaman)|work=mes.org.mk|language=en}}</ref> Со идентификувани повеќе од 28 видови, од 38 видови регистрирани за целото [[Јадранско Море]], разновидноста на [[Ајкула|ајкулите]] во Албанија е меѓу најраспространетите на [[Балкански Полуостров|Балканот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.undp.org/content/dam/albania/docs/Albania%20Protected%20Area%20Gap%20Assessment.pdf|title=Protected area gap assessment, marine biodiversity and legislation on marine protected areas|last=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujrave]]|work=undp.org|location=Tirana|page=36|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802165036/http://www.undp.org/content/dam/albania/docs/Albania%20Protected%20Area%20Gap%20Assessment.pdf|url-status=dead}}</ref> == Заштитени области == Бројни делови на Албанија се заштитени во согласност со голем број национални и меѓународни назнаки заради нивната [[Природа|природна]], [[Историја|историска]] или [[Култура|културна]] вредност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf|title=Albania's Biodiversity and Protected Areas An Executive Summary|last=Spase Shumka|work=al.undp.org|pages=1–12|language=en|accessdate=2021-04-08|archive-date=2018-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008214412/http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf|url-status=dead}}</ref> Заштитените области припаѓаат на најважните инструменти за зачувување, што, пак, делотворно придонесува за одржување на [[Вид (биологија)|видовите]], [[Живеалиште (екологија)|живеалиштата]] и [[екосистем]]ите . Земјата во моментов има петнаесет назначени [[Национален парк|национални паркови]], при што еден е наведен како морски парк. Почнувајќи од [[Јадранско Море|Јадранското Море]] и [[Јонско Море|Јонското Море]] до [[Проклетие|Албанските Алпи]] и Кераунските Планини, тие поседуваат извонредни предели што претставуваат живеалишта за илјадници [[Растенија|растителни]] и [[Животно|животински]] видови. [[Национален парк Бутринт|Бутринт]], Дивјака-Караваста, Карабурун-Сазан, Логора, Преспа, Шебеник-Јабланица, Тет и Валбона се едни од најспектакуларните национални паркови во земјата. {{multiple image | align = center | total_width = 1000 | image1= Theth_and_Theth_National_Park,_Albania_2017.jpg | alt1= Национален парк Тети| caption1= [[Национален парк Тети]]<br />{{small|21 ноември 1966}}<ref name="Thethi-Guide">{{cite web|title=Historia e Parkut Kombetar Theth|url=http://www.thethi-guide.com/index.php?option=com_content&view=article&id=75%3Ahistoria-e-parkut-kombetare-theth&catid=39%3Ainfo&lang=sq|last=Thethi-Guide|language=sq|access-date=28 July 2010}}</ref> | image2= 2013-10-05_Valbona,_Albania_8265.jpg | alt2= Национален парк Валбона | caption2= [[Национален парк Валбона ]]<br />{{small|15 јануари 1996}}<ref>{{cite web|title=Rrjeti I Zonave Të Mbrojtura Në Shqipëri |url=http://www.mjedisi.gov.al/files/userfiles/widgets_zonat_e_mbr/RRJETI_I_ZONAVE_TE_MBROJTURA_NE_SHQIPERI_MARS-20141.pdf|website=mjedisi.gov.al|page=1|language=sq|access-date=12 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905185904/http://www.mjedisi.gov.al/files/userfiles/widgets_zonat_e_mbr/RRJETI_I_ZONAVE_TE_MBROJTURA_NE_SHQIPERI_MARS-20141.pdf|archive-date=5 September 2017|url-status=dead}}</ref> | image3= View_of_Mount_Tomorri_from_Skënderbegas_Village.jpg | alt3= Национален парк Томор| caption3= [[Национален парк Томор]]<br />{{small|18 јули 2012}} | image4= Lura_Liqeni_i_Lulëve.JPG | alt4= Национален парк Лура| caption4= [[Национален парк Лура]]<br />{{small|31 октомври 2018}}<ref>{{cite web|author1=FAO|title=PËR ZGJERIMIN E SIPËRFAQES SË PARKUT KOMBËTAR "LURË" DHE KRIJIMIN E PARKUT KOMBËTAR "LURË–MALI I DEJËS"|url=http://extwprlegs1.fao.org/docs/pdf/ALB182252.pdf|website=Fao.org|language=sq|accessdate=2021-04-08|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213160943/http://extwprlegs1.fao.org/docs/pdf/ALB182252.pdf|url-status=dead}}</ref> | image5= In_the_wood.jpg | alt5= Национален парк Штаме| caption5= [[Национален парк Штаме]]<br />{{small|15 јануари 1996}} }} {{multiple image | align = center | total_width = 1000 | image1= Bredhi_i_Hotovës.jpg | alt1= Fir of Hotovë-Dangelli National Park | caption1= [[Fir of Hotovë-Dangelli National Park]]<br />{{small|17 декември 2008 }} | image2= Mali_Dajtit.jpg | alt2= Национален парк Дајти| caption2= [[Национален парк Дајти]]<br />{{small|16 декември 1960}}<ref>{{cite web|title=tirana.al/|url=http://www.tirana.al/publimepdf/faza3/TR030_VSM-report.pdf|website=tirana.al|page=39|language=en|access-date=8 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712191207/http://www.tirana.al/publimepdf/faza3/TR030_VSM-report.pdf|archive-date=12 July 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Vendim Nr. 402 (21. Juni 2006): Për shpalljen e ekosistemit natyror të Malit të Dajtit "Park Kombëtar" (me sipërfaqe të zgjeruar)|url=http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2006/PDF-2006/68-2006.pdf|access-date=27 December 2015|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20151227212411/http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2006/PDF-2006/68-2006.pdf|archive-date=27 December 2015|url-status=dead}}</ref> | image4= Parku_Kombëtar_Bredhi_i_Drenovës.jpg | alt4= Национален парк Дренова| caption4= [[Национален парк Дренова]]<br />{{small|21 ноември 1966}} | image5= Qarrishte.JPG | alt5= Национален парк Шебеник-Јабланица| caption5= [[Национален парк Шебеник-Јабланица]]<br />{{small|21 мај 2008}}<ref>{{cite web|title=Vendim Nr. 640 (21. Mai 2008): Për shpalljen "Park kombëtar" të ekosistemit natyror Shebenik-Jabllanicë|url=http://www.mjedisi.gov.al/files/userfiles/Biodiversiteti/2008-VKM_nr_640,_dt_21-5-2008_Shplljen_PK_Shebenik-Jabllanice.pdf|website=mjedisi.gov.al|page=1|language=sq|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210181336/http://www.mjedisi.gov.al/files/userfiles/Biodiversiteti/2008-VKM_nr_640,_dt_21-5-2008_Shplljen_PK_Shebenik-Jabllanice.pdf|archive-date=10 December 2014}}</ref> }} {{multiple image | align = center | total_width = 1000 | image1= Gjiri_Skaloma_Beget._Karaburun.jpg | alt1= Karaburun-Sazan Marine Park | caption1= [[Национален парк Карабурун-Сазан]]<br />{{small|28 април 2010}}<ref>{{cite web|title=Management Plan for National Marine Park Karaburun-Sazan|url=http://mcpa.iwlearn.org/docs/management-plan-for-mpa-karaburun-sazani|website=mcpa.iwlearn.org|page=10|language=en|format=PDF}}</ref> | image2= Prespa_Lake_2015.JPG | alt2= Национален парк Преспа| caption2= [[Национален парк Преспа]]<br />{{small|18 февруари 1999}} | image3= Amphitheatre_of_Butrint_2009.jpg | alt3= Национален парк Бутринт| caption3= [[Национален парк Бутринт]]<br />{{small|2 март 2000}} | image4= From_the_beach_to_Maja_Çika.jpg | alt4= Национален парк Логора| caption4= [[Национален парк Логора]]<br />{{small|21 ноември 1966}} | image5= Habitat_in_Divjakë-Karavasta_National_Park,_Albania.jpg | alt5= Национален парк Дивјака-Караваста| caption5= [[Национален парк Дивјака-Караваста]]<br />{{small|19 октомври 2007}} }} == Поврзано== * [[Географија на Албанија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Географија на Албанија]] [[Категорија:Природа на Албанија]] [[Категорија:Биоразновидност]] [[Категорија:Статии со извори на албански (sq)]] ebzs11ne1fjnlmconpbvzwshyfpf1wv 0 1271181 5530376 4558091 2026-03-27T19:26:19Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: Денариус → Денариј 5530376 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scylla_Louvre_CA1341.jpg|мини|Сцила како девojka со опашка на кетос и глави на кучиња кои излегуваат од нејзиното тело. Детаљ од дело во Лувр, 450-425 г.пр.н.е. Оваа форма на Сцила била распространета на античките слики, иако многу поразлична од описот на Хомер, каде што таа е копнено суштество и повеќе личи на [[Змејови во грчката митологија|змеј.]] {{Sfnp|Ogden|2013}}]] Во [[Старогрчка митологија|грчката митологија]], '''Сцила''' е легендарно [[чудовиште]] кое живее од едната страна на тесен канал со вода, наспроти нејзиниот пандан [[Харибда]]. Двете страни на теснецот се наоѓаат во опсег на стрела една од друга - толку близу што морнарите кои се обидуваат да го избегнат Харибда би минувале опасно близу до Сцила и обратно. Сцила прво е опишана во [[Хомер|Одисеја]] на ''[[Одисеја|Хомер]]'', каде што [[Одисеј]] и неговиот екипаж се среќаваат со неа и Харибда на нивните патувања. Подоцна митот дава приказна за потеклото на Сцила како убава нимфа која се претвора во чудовиште. {{Sfnp|Ogden|2013}} Книгата Три од ''Енеида'' [[Вергилиј|на Вергилиј,]] <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/aeneidoxfordworl00virg|title=Aeneid|last=Virgil|publisher=Oxford University Press|year=2007|pages=[https://archive.org/details/aeneidoxfordworl00virg/page/n92 67]|translator-last=Ahl|translator-first=Frederick|url-access=limited}}</ref> го поврзува теснецот каде што живее Сцила со [[Месински Проток|теснецот Месина]] помеѓу [[Калабрија]], регион на Јужна Италија и [[Сицилија]] . Приморскиот град Сцила во [[Калабрија]] го зел своето име од митолошката фигура на Сцила и се вели дека е дом на нимфата. Идиомот „[[Сцила и Харибда|помеѓу Сцила и Харибда]]“ значи да се биде принуден да се избере помеѓу две слично опасни ситуации. == Потекло == [[Податотека:Denarius_Sextus_Pompeius-Scilla.jpg|алт=|лево|мини| Сцила на задната страна од [[денариј]], исковани во првиот век пред нашата ера, ковани од Секстус Помпеј]] Родството на Сцила варира според авторот.<ref>For discussions of the parentage of Scylla, see Fowler, [https://books.google.com/books?id=scd8AQAAQBAJ&pg=PA32 p. 32], Ogden, pp. [https://books.google.com/books?id=FQ2pAK9luwkC&pg=PA134 134]&#x2013;[https://books.google.com/books?id=FQ2pAK9luwkC&pg=PA135 135]; Gantz, pp. 731&#x2013;732; and Frazer's note 3 to Apollodorus, [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg002.perseus-eng1:e.7.20 E7.20].</ref> [[Хомер]], [[Овидиј]], Аполодорус, Сервиј и сколијаст на Платон, сите ја наведуваат Кратаис како мајка на Сцила.<ref>[[Homer]], ''[[Odyssey]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=0C3862DF72BDE338E6D62A24A49FEF27?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D12%3Acard%3D111 12.124&#x2013;125]; [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0028%3Abook%3D13%3Acard%3D705 13.749]; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg002.perseus-eng1:e.7.20 E7.20]; [[Maurus Servius Honoratus|Servius]] on [[Virgil]] ''[[Aeneid]]'' 3.420; schol. on [[Plato]], [[Republic]] 9.588c.</ref> Ниту Хомер, ниту Овидиј не спомнуваат татко, но Аполодорус вели дека таткото бил или Триен (веројатно текстуална грешка на Тритон) или Форкус (варијанта на [[Форкиј|Форкис]] ).<ref>Ogden, [https://books.google.com/books?id=FQ2pAK9luwkC&pg=PA135 p. 135]; Gantz, p. 731; Frazer's note 3 to [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg002.perseus-eng1:e.7.20 E7.20].</ref> Слично на тоа, сколијастот на Платон, можеби следејќи го Аполодор, го наведува таткото како Тирен или Форк <ref>Fowler, [https://books.google.com/books?id=scd8AQAAQBAJ&pg=PA32 p. 32]</ref> додека Евстатиј на Хомер, ''Одисеја'' 12,85, го именува таткото како Тритон. Другите автори ја имаат [[Хеката (митологија)|Хеката]] како мајка на Сцила. На [[Хесиод]], ''Megalai Ehoiai'' вели дека Хеката и [[Аполон]] се родителите на Сцила,<ref>Hesiod [https://www-loebclassics-com.ezproxy.bu.edu/view/hesiod-other_fragments/2018/pb_LCL503.311.xml fr. 200 Most] [= fr. 262 MW] (Most, pp. 310, 311).</ref> а Акузилаус вели дека родителите на Сцила биле Хеката и Форк (''[[Одисеја]]'' 12,85).<ref>[[Acusilaus]]. fr. 42 Fowler (Fowler, [https://books.google.com/books?id=scd8AQAAQBAJ&pg=PA32 p. 32]).</ref> Можеби обидувајќи се да ги смири овие спротивставени извештаи, Аполониј од Родос вели дека Кратеи е друго име за Хеката и дека таа и Форсис биле родители на Сцила.<ref>[[Apollonius of Rhodes]], ''[[Argonautica]]'' [https://archive.org/stream/argonautica00apoluoft#page/350/mode/2up 4. 828&#x2013;829 (pp. 350&#x2013;351)].</ref> Исто така, Семос од Делос <ref>''FGrHist'' 396 F 22</ref> вели дека Кратаис била ќерка на Хекате и Тритон и мајка на Сцила од Деимос. Стезихор (сам) ја именува Ламија како мајка на Сцила, можеби Ламијата која била ќерка на [[Посејдон]] <ref>[[Stesichorus]], [http://www.loebclassics.com/view/stesichorus_i-fragments/1991/pb_LCL476.133.xml?result=1&rskey=vkJkZt F220 ''PMG'' (Campbell, pp. 132&#x2013;133)].</ref> додека според Гај Јулиј Хигинус, Сцила била потомство на [[Тифон (митологија)|Тифон]] и [[Ехидна (митологија)|Ехидна]] .<ref>[[Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html Preface], [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae4.html 151].</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Потомство на Аполон]] [[Категорија:Ликови од Одисејата]] szo9q165m5kn446qgcuaotxzaq2etod 5530418 5530376 2026-03-27T21:39:36Z Dandarmkd 31127 5530418 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scylla_Louvre_CA1341.jpg|мини|Сцила како девojka со опашка на кетос и глави на кучиња кои излегуваат од нејзиното тело. Детаљ од дело во Лувр, 450-425 г.пр.н.е. Оваа форма на Сцила била распространета на античките слики, иако многу поразлична од описот на Хомер, каде што таа е копнено суштество и повеќе личи на [[Змејови во грчката митологија|змеј.]] {{Sfnp|Ogden|2013}}]] Во [[Старогрчка митологија|грчката митологија]], '''Сцила''' ({{langx|grc|Σκύλλη}}, изговорено Скили) е легендарно [[чудовиште]] кое живее од едната страна на тесен канал со вода, наспроти нејзиниот пандан [[Харибда]]. Двете страни на теснецот се наоѓаат во опсег на стрела една од друга - толку близу што морнарите кои се обидуваат да го избегнат Харибда би минувале опасно близу до Сцила и обратно. Сцила прво е опишана во делото „''[[Одисеја]]''“ на [[Хомер]], каде што [[Одисеј]] и неговиот екипаж се среќаваат со неа и Харибда на нивните патувања. Подоцна митот дава приказна за потеклото на Сцила како убава [[нимфа]] која се претвора во чудовиште.{{Sfnp|Ogden|2013}} Книгата Три од ''Енеида'' [[Вергилиј|на Вергилиј,]] <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/aeneidoxfordworl00virg|title=Aeneid|last=Virgil|publisher=Oxford University Press|year=2007|pages=[https://archive.org/details/aeneidoxfordworl00virg/page/n92 67]|translator-last=Ahl|translator-first=Frederick|url-access=limited}}</ref> го поврзува теснецот каде што живее Сцила со [[Месински Проток|теснецот Месина]] помеѓу [[Калабрија]], регион на Јужна Италија и [[Сицилија]] . Приморскиот град Сцила во [[Калабрија]] го зел своето име од митолошката фигура на Сцила и се вели дека е дом на нимфата. Идиомот „[[Сцила и Харибда|помеѓу Сцила и Харибда]]“ значи да се биде принуден да се избере помеѓу две слично опасни ситуации. == Потекло == [[Податотека:Denarius_Sextus_Pompeius-Scilla.jpg|алт=|лево|мини| Сцила на задната страна од [[денариј]], исковани во првиот век пред нашата ера, ковани од Секстус Помпеј]] Родството на Сцила варира според авторот.<ref>For discussions of the parentage of Scylla, see Fowler, [https://books.google.com/books?id=scd8AQAAQBAJ&pg=PA32 p. 32], Ogden, pp. [https://books.google.com/books?id=FQ2pAK9luwkC&pg=PA134 134]&#x2013;[https://books.google.com/books?id=FQ2pAK9luwkC&pg=PA135 135]; Gantz, pp. 731&#x2013;732; and Frazer's note 3 to Apollodorus, [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg002.perseus-eng1:e.7.20 E7.20].</ref> [[Хомер]], [[Овидиј]], Аполодорус, Сервиј и сколијаст на Платон, сите ја наведуваат Кратаис како мајка на Сцила.<ref>[[Homer]], ''[[Odyssey]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=0C3862DF72BDE338E6D62A24A49FEF27?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D12%3Acard%3D111 12.124&#x2013;125]; [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0028%3Abook%3D13%3Acard%3D705 13.749]; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg002.perseus-eng1:e.7.20 E7.20]; [[Maurus Servius Honoratus|Servius]] on [[Virgil]] ''[[Aeneid]]'' 3.420; schol. on [[Plato]], [[Republic]] 9.588c.</ref> Ниту Хомер, ниту Овидиј не спомнуваат татко, но Аполодорус вели дека таткото бил или Триен (веројатно текстуална грешка на Тритон) или Форкус (варијанта на [[Форкиј|Форкис]] ).<ref>Ogden, [https://books.google.com/books?id=FQ2pAK9luwkC&pg=PA135 p. 135]; Gantz, p. 731; Frazer's note 3 to [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg002.perseus-eng1:e.7.20 E7.20].</ref> Слично на тоа, сколијастот на Платон, можеби следејќи го Аполодор, го наведува таткото како Тирен или Форк <ref>Fowler, [https://books.google.com/books?id=scd8AQAAQBAJ&pg=PA32 p. 32]</ref> додека Евстатиј на Хомер, ''Одисеја'' 12,85, го именува таткото како Тритон. Другите автори ја имаат [[Хеката (митологија)|Хеката]] како мајка на Сцила. На [[Хесиод]], ''Megalai Ehoiai'' вели дека Хеката и [[Аполон]] се родителите на Сцила,<ref>Hesiod [https://www-loebclassics-com.ezproxy.bu.edu/view/hesiod-other_fragments/2018/pb_LCL503.311.xml fr. 200 Most] [= fr. 262 MW] (Most, pp. 310, 311).</ref> а Акузилаус вели дека родителите на Сцила биле Хеката и Форк (''[[Одисеја]]'' 12,85).<ref>[[Acusilaus]]. fr. 42 Fowler (Fowler, [https://books.google.com/books?id=scd8AQAAQBAJ&pg=PA32 p. 32]).</ref> Можеби обидувајќи се да ги смири овие спротивставени извештаи, Аполониј од Родос вели дека Кратеи е друго име за Хеката и дека таа и Форсис биле родители на Сцила.<ref>[[Apollonius of Rhodes]], ''[[Argonautica]]'' [https://archive.org/stream/argonautica00apoluoft#page/350/mode/2up 4. 828&#x2013;829 (pp. 350&#x2013;351)].</ref> Исто така, Семос од Делос <ref>''FGrHist'' 396 F 22</ref> вели дека Кратаис била ќерка на Хекате и Тритон и мајка на Сцила од Деимос. Стезихор (сам) ја именува Ламија како мајка на Сцила, можеби Ламијата која била ќерка на [[Посејдон]] <ref>[[Stesichorus]], [http://www.loebclassics.com/view/stesichorus_i-fragments/1991/pb_LCL476.133.xml?result=1&rskey=vkJkZt F220 ''PMG'' (Campbell, pp. 132&#x2013;133)].</ref> додека според Гај Јулиј Хигинус, Сцила била потомство на [[Тифон (митологија)|Тифон]] и [[Ехидна (митологија)|Ехидна]] .<ref>[[Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html Preface], [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae4.html 151].</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Општи и цитирани извори == * [[Библиотека (книга)|Аполодор]], ''Apollodorus, The Library, with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes.'' Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=C431BA809CA4DEA22A15DA9C666F3400?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0022%3atext%3dLibrary Online version at the Perseus Digital Library]. *{{citation | author-link=Аполониј од Родос |author=Apollonius Rhodius |title= The Argonautica |year=1912 |translator=Robert Cooper Seaton |publisher=W. Heinemann |edition=trans 1912 |url= https://archive.org/stream/argonautica00apoluoft#page/n5/mode/2up |via=Internet Archive}} * Campbell, David A., ''Greek Lyric III: Stesichorus, Ibycus, Simonides, and Others'', Harvard University Press, 1991. {{ISBN|978-0674995253}}. * Fowler, R. L., ''Early Greek Mythography: Volume 2: Commentary'', Oxford University Press, 2013. {{ISBN|978-0198147411}}. * Gantz, Timothy, ''Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources'', Johns Hopkins University Press, 1996, Two volumes: {{ISBN|978-0-8018-5360-9}} (Vol. 1), {{ISBN|978-0-8018-5362-3}} (Vol. 2). * Hanfmann, George M. A., "The Scylla of Corvey and Her Ancestors" ''Dumbarton Oaks Papers'' '''41''' "Studies on Art and Archeology in Honor of Ernst Kitzinger on His Seventy-Fifth Birthday" (1987), pp.&nbsp;249–260. <!-- Hanfman assembles Classical and Christian literary and visual testimony of Scylla, from Mesopotamian origins to his ostensible subject, a ninth-century wall painting at [[Corvey Abbey]]. --> * [[Гај Јулиј Хигин|Хигин, Гај Јулиј]], ''[[Fabulae]]'', in ''The Myths of'' Hyginus, edited and translated by Mary A. Grant, Lawrence: University of Kansas Press, 1960. [https://topostext.org/work/206 Online version at ToposText]. * [[Глен Мост|Мост, Глен]], ''Hesiod: The Shield, Catalogue of Women, Other Fragments'', [[Лебова класична библиотека]], бр.. 503, Cambridge, Massachusetts, [[Harvard University Press]], 2007, 2018. {{ISBN|978-0-674-99721-9}}. [https://www.loebclassics.com/view/LCL503/2018/volume.xml Online version at Harvard University Press]. * {{cite book |last=Ogden |first=Daniel |title=Drakon: Dragon Myth and Serpent Cult in the Greek and Roman Worlds |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199557325 }} * [[Стесихор]], in ''Greek Lyric, Volume III: Stesichorus, Ibycus, Simonides, and Others''. Edited and translated by David A. Campbell. [[Loeb Classical Library]] [https://www.loebclassics.com/view/LCL476/1991/volume.xml 476]. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1991. * [[Јоанис Ѕеѕис|Ѕеѕис, Јоанис]], ''Lycophronis Alexandra. Vol. II: Scholia Continens'', edited by Eduard Scheer, Berlin, Weidmann, 1881. [https://archive.org/details/lycophronisalexa02lycouoft/page/n5/mode/2up Internet Archive]. * [[Вергилиј]], ''[[Енеида]]''. Преведена од Фредерик Ал: Oxford University Press, 2007. == Надворешни врски == {{Wiktionary|Скила}} {{Commons category|Scylla}} *{{cite web|url=http://www.theoi.com/Pontios/Skylla.html|publisher=Theoi Project|title=Skylla}} – споменувања во класичната книжевност и античката уметност. *{{cite web|url=http://www.lessing-photo.com/search.asp?a=1&kc=2020202053F6&kw=ODYSSEE%3ASCYLLA&p=1&ipp|publisher=|title=Images of Scylla on Classical artefacts (Archive.org link)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928040613/http://www.lessing-photo.com/search.asp?a=1&kc=2020202053F6&kw=ODYSSEE%3ASCYLLA&p=1&ipp|archive-date=28 септември 2011}} *{{cite EB1911|wstitle=Scylla and Charybdis|volume=24|page=519}} {{Authority control}} [[Категорија:Ликови од Одисејата]] [[Категорија:Женски легендарни суштества]] [[Категорија:Преобразби во чудовишта во грчката митологија]] [[Категорија:Митски повеќеглави суштества]] [[Категорија:Ликови од Аргонаутика]] [[Категорија:Нереиди]] [[Категорија:Потомство на Аполон]] [[Категорија:Морски чудовишта]] nhbjeos6gp47wnrxf79op3j1548x6i6 0 1274321 5530473 5465672 2026-03-28T06:18:13Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Statuecim.JPG|Statuecim.JPG]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Statuecim.JPG|]]. 5530473 wikitext text/x-wiki {{Infobox French commune |name = Бадонвилер | native name = Badonviller |commune status = [[општини во Франција|општина]] |image = Badonvillerplace.JPG |caption = Кметството гледано од пазариштето |image coat of arms = Blason Badonviller 54.svg |arrondissement = Линевил |canton = Бакарат |INSEE = 54040 |postal code = 54540 |mayor = Бернар Милер<ref>{{нмс|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2 декември 2020}}</ref> |term = 2020&ndash;2026 |intercommunality = |coordinates = {{coord|48.4978|6.89437|format=dms|display=inline,title}} |elevation m = 404 |elevation min m = 284 |elevation max m = 524 |area km2 = 21.95 |population = {{France metadata Wikidata|population_total}} |population date = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} |population footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes}} | website = [http://www.ville-badonviller.fr/ ville-badonviller.fr] }} '''Бадонвилер''' ({{langx|fr|Badonviller}}), изворно: '''Баденвајлер''' ({{langx|de|Badenweiler}}) — [[општини во Франција|општина]] во [[департмани во Франција|департманот]] [[Мерт и Мозел]], североисточна [[Франција]]. Се наоѓа во традиционалната област [[Лорена]] (Лотарингија). Ова е родно место на истакнатиот астроном [[Шарл Месје]] (1730–1817). Успесите на Германците во Бадонвилер за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] биле инспирација за прочуениот [[Бадонвилерски марш]] на Георг Фирст искомпониран околу 1914 г. ==Население== {{Historical populations |align=none |cols=2 | 1793 | 1766 | 1800 | 1877 | 1806 | 1971 | 1821 | 2028 | 1831 | 2357 | 1836 | 2213 | 1841 | 2353 | 1846 | 2390 | 1851 | 2356 | 1856 | 2111 | 1861 | 2204 | 1872 | 2013 | 1876 | 1953 | 1881 | 1725 | 1886 | 1785 | 1891 | 1684 | 1896 | 1689 | 1901 | 1957 | 1906 | 1876 | 1911 | 2086 | 1921 | 1927 | 1926 | 2152 | 1931 | 2267 | 1936 | 2192 | 1946 | 2010 | 1954 | 2160 | 1962 | 2143 | 1968 | 2050 | 1975 | 1920 | 1982 | 1812 | 1990 | 1660 | 1999 | 1512 | 2006 | 1579 | 2009 | 1617 | 2013 | 1665 }} == Слики == <gallery> Monument au 358e régiment d'infanterie de Badonviller.jpg|Споменик на 358-миот пешадиски полк Badonviller (M-et-M) église MH.jpg|Црквата во Бадонвилер Drapeaucim.JPG|Француско знаме во воените гробишта Cimmilibadon.JPG|Крстови во воените гробишта Marchebadon.JPG|Покриениот пазар </gallery> {{clear-left}} == Поврзано == * [[Општини во Мерт и Мозел]] * [[Бадонвилерски марш]] * [[Баденвајлер]] — гратче во Баден-Виртемберг, Германија == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Badonviller}} * [http://www.ville-badonviller.fr/ Кметство на Бадонвилер] {{fr}} * [http://badonpierre.free.fr/badonviller/Badonviller.html Личен портал за Бадонвилер] {{fr}} {{Франција-гео-никулец}} {{Meurthe-et-Moselle communes}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Општини во Мерт и Мозел]] myrcuuagihi6c5ob3j9f2p10pliehkv 0 1278335 5530471 5148456 2026-03-28T06:13:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530471 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Манастир | name = Бренски манастир | image = Бренски манастир 5.jpg | caption = Поглед на манастирот | full = Бренски манастир | other_names = Манастир „Свети Илија“ | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониска]] | churches = [[Црква „Св. Илија“ - Градешница|Црква „Св. Илија“]] | founder = | dedication = [[Свети Илија]] | people = | location = во близина на [[Градешница]], [[Општина Новаци]] {{МКД}} | coord = {{Coord|41|05|26|N|21|46|20|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = една црква, конак, чешма, помошен објект, трпезарии | public_access = да | other_info = ([[Старавинска парохија]]) }} '''Бренски манастир''' — [[манастир]] во јужниот дел на [[Македонија]], на северозападните падини на планината [[Ниџе]], во месноста Брен во близина на селото [[Градешница]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=15}}</ref> == Градби == Во склоп на манастирот влегуваат една [[црква (градба)|црква]], [[конак]], [[чешма]], помошен објект и трпезарии. === Конак === Конакот на црквата бил изграден и осветен на 1 август 2000 година. === Чешма === Манастирската чешма била изградена во 1919 година, а била обновена во 1990 година. На нејзино место се наоѓа извор којшто е познат по бистрата и лековита вода. Во врска со изворот се поврзани две верувања кај месното население. Според првото, водата од Брен не се носи дома. Според второто, со водата од изворот се снабдувала тврдината [[Пешта (тврдина)|Пешта]]. Ова сознание го имале мештаните, но не и отоманските власти кои долго време не можеле да ја освојат тврдината, а тоа им успеало дури по откривањето на подземните канали преку кои тврдината се снабдувала со вода.<ref>„[https://www.itarpejo.org/izvor-bren-gradesnica/ Извор – Манастир Св. Илија (Брен) во близина на с. Градешница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211016030024/https://www.itarpejo.org/izvor-bren-gradesnica/ |date=2021-10-16 }}“. ''Итар Пејо''.</ref><ref>„[https://ruraladventure.mk/mk/bren-gradeshnica/ Манастир „Свети Илија“ – Брен, село Градешница]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“. ''Rural Adventure''.</ref> === Црква „Свети Илија“ === {{главна|Црква „Св. Илија“ - Градешница}} Градбата на црквата е со правоаголна основа и полукружна [[апсида]] на источната страна. Внатрешноста на црквата не е зографисана, со исклучок на [[иконостас]]от којшто наместо [[икона|икони]] содржи [[фреска|фрески]]. == Настани == Во чест на благденот [[Илинден]], на 1 и 2 август секоја година манастирот го посетуваат неколку илјади гости од целата област [[Мариово]].<ref>„[http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=123 Градешница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211005154505/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=123 |date=2021-10-05 }}“. ''Мој Роден Крај''.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Црква „Св. Илија“- Градешница.jpg|Манастирската црква Податотека:Бренски манастир 3.jpg|Чешмата Податотека:Бренски манастир 4.jpg|Трпезариите Податотека:Бренски манастир 2.jpg|Трпезарија Податотека:Бренски манастир.jpg|Дворот на манастирот </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Bren Monastery}} [[Категорија:Бренски манастир| ]] [[Категорија:Градешница]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Преспанско-пелагониската епархија]] c5jymo6uv0eqx3bxjg9zvs6246s2reh 0 1283685 5530427 5374054 2026-03-27T21:58:29Z Dandarmkd 31127 5530427 wikitext text/x-wiki [[File:Alessandro_allori,_storie_di_ulisse,_1574-76,_loggetta_est_09_passaggio_dello_stretto_di_messina_tra_scilla_e_cariddi_(l._12)_1,1.jpg|thumb|''Сцила и Харибда'', Алесандро Аљори]] '''Харибда''' ([[Старогрчки јазик|старогрчки]]: ''Χάρυβδις'') — [[морско чудовиште]] во [[Старогрчка митологија|грчката митологија]]. Таа, со морското чудовиште [[Сцила]], се јавува како предизвик за епските ликови како [[Одисеј]], [[Јасон]] и [[Енеја]]. Харибда живее во [[Месински Проток|теснецот Месина]], наспроти [[Сцила]]. == Опис == [[Податотека:Strait_of_Messina.jpg|мини|327x327пкс| Теснецот Месина, со Сцила (потцртана со црвено) и Харибда на спротивниот брег]] Се верувало дека морското чудовиште Харибда живеела под мала карпа на едната страна од тесниот канал. Наспроти неа живеела [[Сцила]], друго морско чудовиште, која била сместена во многу поголема карпа.<ref>[[Homer]], ''[[Odyssey]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=12:card=73&highlight=charybdis 12.104]</ref> Страните на теснецот биле во опсег на стрела една од друга, а морнарите кои се обидувале да ја избегнат една од нив ќе се сретнеле со другата. Затоа, да се биде „[[Сцила и Харибда|меѓу Сцила и Харибда]]“ значи да се предочат две спротивни опасности, а задачата е да се пронајде пат кој ќе ги избегне двете. Трипати на ден, Харибда голташала огромно количество вода, пред повторно да ја подригне, создавајќи големи вирови способни да влечат брод под вода. Во некои варијации на приказната, Харибда била едноставно голем [[Вир|вител]] наместо морско чудовиште. Преку описите на грчките митски хроничари и грчките историчари како што е [[Тукидид]], современите научници генерално се согласуваат дека Харибда се наоѓала во [[Месински Проток|теснецот Месина]], во близина на [[крајбрежје|брегот]] на [[Сицилија]] и спроти карпа на копното идентификувана со Сцила.<ref>[[Thucydides]], ''[[History of the Peloponnesian War]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=thuc.%204.24 4.24.5]</ref> Таму навистина постои вител, предизвикан од струи кои се среќаваат, но е опасен само за малите пловни објекти во екстремни услови.<ref>Andrews, Tamra (2000). ''Dictionary of Nature Myths: Legends of the Earth, Sea, and Sky''. Oxford University Press. p. 171. {{ISBN|978-0-19-513677-7}}. Retrieved 25 May 2016.</ref> == Семејство == Еден подоцнежен мит ја прави Харибда ќерка на [[Посејдон]] и [[Геја (митологија)|Геја]] <ref>[[Scholia]]st on Homer's ''Odyssey''</ref><ref name=":0">[[Maurus Servius Honoratus|Servius]], ''Commentary on [[Virgil|Virgil's]] [[Aeneid]]'' 3.420</ref> и живее како лојален слуга на нејзиниот татко. [[Податотека:Strait_of_Messina,_cariddi.JPG|мини| Најтесната точка на [[Месински Проток|Месинскиот теснец]] гледано од селото Торе Фаро]] == Митологија == === Потекло === Харибда му помогнала на нејзиниот татко Посејдон во неговата расправија со нејзиниот вујко Зевс по татко и, и како таква, му помогнала да ги зафати земјиштата и островите во вода. Зевс, лут поради земјата што му ја украла, ја фатил и ја врзал со синџири за морското дно. Харибда потоа била проколната од богот и се претворила во грозен мочен меур на чудовиште, со перки за раце и нозе и неконтролирана жед за морето. Како таква, таа ја пиела водата од морето трипати дневно за да ја угаси жедта, што создавало вирови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greekmythology.com/Myths/Monsters/Charybdis/charybdis.html|title=Charybdis|work=www.greekmythology.com|accessdate=5 October 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theoi.com/Pontios/Kharybdis.html|title=Charybdis (Kharybdis) – Whirlpool Monster of Greek Mythology|work=www.theoi.com|accessdate=5 October 2016}}</ref> Таа се задржала на карпа, со Сцила свртена директно кон неа на друга карпа, правејќи теснец. Во некои митови, Харибдис била незаситна жена која украла волови од [[Херакле]] и била фрлена од громот на Зевс во морето, каде што ја задржала својата незаситна природа.<ref name=":0"/> === ''Одисеја'' === [[Податотека:Scylla_and_Charybdis.jpg|лево|мини| Гравура од 19 век на теснецот Месина, местото поврзано со Сцила и Харибда]] [[Одисеј]] се соочил и со Харибда и со Сцила додека веслал низ тесен канал. Тој им наредил на своите луѓе да ја избегнат Харибда, со што ги принудил да поминат во близина на Сцила, што резултирало со смрт на шестмина негови луѓе. Подоцна, заглавен на сплав, Одисеј бил однесен назад низ теснецот и поминал во близина на Харибда. Неговиот сплав бил вшмукан во нејзината мава, но тој преживеал прилепувајќи се за смоква која растела на карпа над нејзиното дувло. На следниот одлив на вода, кога неговиот сплав бил однесен, Одисеј го вратил и безбедно си заминал со веслање.<ref>Homer, ''Odyssey'' 12.[http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Greek/Odyssey12.htm#_Toc90268048 201–59 & 430–50]</ref> === Јасон и Аргонаутите === На [[Аргонаути]]те успеале да ги избегнат и двете опасности поради [[Хера]] која и наредила на [[Нереиди|Нереидската]] [[нимфа]] [[Тетида]], [[Ахил]]овата мајка, да ги води низ опасниот премин.<ref>[[Apollonius of Rhodes|Apollonius Rhodius]], ''[[Argonautica]]'' 4.821–960</ref> === ''Енеида'' === Во ''[[Енеида]]та'', Тројанците се предупредени од [[Хелен (митологија)|Хелен]] за Сцила и Харибда, и им се советува да ги избегнуваат со пловење околу точката Пахинус ([[Кејп Пасеро|Ртот Пасеро]]), наместо да го ризикуваат [[Месински Проток|теснецот]].<ref>Gutenberg Project: ''The Aeneid'' E. F. Taylor translation (1907) [https://www.gutenberg.org/files/18466/18466-h/18466-h.htm#book3line343 Bk 3, 487-504]</ref> Подоцна, сепак, тие се наоѓаат покрај [[Етна]] и мораат да веслаат за да ја избегнат Харибда и да се спасат.<ref>Gutenberg Project: ''The Aeneid'' E. F. Taylor translation (1907) [https://www.gutenberg.org/files/18466/18466-h/18466-h.htm#book3line577 Bk 3, 636-648]</ref> === Езоп === [[Аристотел]] во својата ''Meteorologica'' спомнува дека [[Езоп]] еднаш [[Езоп и Ферименот|задевал управувач на фериброд]] кажувајќи му мит за Харибда. Со една голтка од морето, таа ги донесе планините за гледање; островите се појавија по следниот. Третиот допрва доаѓа и целосно ќе го исуши морето, а со тоа ќе го лиши капетанот на ферибродот од егзистенција.<ref>Gert-Jan van Dijk, ''Ainoi, logoi, mythoi: fables in archaic, classical, and Hellenistic Greek literature'', Brill NL 1997,; [https://books.google.com/books?id=QKQFJduPIdcC&q=charybdis#v=snippet&q=charybdis&f=false pp. 351–53]</ref>   == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителни извори == * [[Аполониј од Родос|Аполониј Родиј]], ''Аргонаутика во'' превод на Роберт Купер Ситон (1853-1915), Класична библиотека RC Loeb, том 001. Лондон, Вилијам Хајнеман Рибар, 1912 година. [https://topostext.org/work/126 Онлајн верзија на Проектот за текст Топос.] * Аполониј Родиј, ''Аргонаутика'' . Џорџ В. Муни. Лондон. Лонгманс, Грин. 1912 година. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0227 Грчки текст достапен во Дигиталната библиотека Персеј] . * [[Хомер]], ''[[Одисеја]]'' со англиски превод од AT Murray, PH. D. во два тома. Кембриџ, м-р, Харвард Универзитетот Прес; Лондон, Вилијам Хајнеман, ООД 1919 година. {{ISBN|978-0674995611|}} [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0674995611|978-0674995611]]. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј.] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135 Грчки текст достапен од истата веб-страница]. * [[Maurus Servius Honoratus|Maurus]] Servius Honoratus, ''In Vergilii carmina comentarii.'' ''Servii Grammatici qui feruntur во Vergilii carmina commentarii;'' recensuerunt Georgius Thilo et Hermannus Hagen. Георгиус Тило. Лајпциг. БГ Теубнер. 1881 година. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0053 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј]. * [[Вилијам Смит (лексикограф)|Смит, Вилијам]] ; ''[[Речник на грчката и римската биографија и митологија]]'', Лондон (1873). [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DS%3Aentry+group%3D10%3Aentry%3Dscylla-bio-1 „Сцила“ 1.] [[Категорија:Ликови од Одисејата]] [[Категорија:Женски легендарни суштества]] [[Категорија:Преобразви во чудовишта во грчката митологија]] [[Категорија:Ликови во Аргонаутика]] [[Категорија:Потомство на Посејдон]] [[Категорија:Најади]] [[Категорија:Потомство на Геја]] [[Категорија:Морски чудовишта]] [[Категорија:Вирови]] [[Категорија:Ликови од Метаморфози]] [[Категорија:Етна]] jwxuuvmdksyf6moaxqcq4rnpfi08xnr 0 1284902 5530422 5510729 2026-03-27T21:46:04Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5530422 wikitext text/x-wiki [[Податотека:20000_squid_holding_sailor.jpg|мини| Слика направена од копија на [[Пјер-Жил Хецел|Хецел]] ''[[20000 милји под морето|од Дваесет илјади милји под морето]]''.]] '''Морските чудовишта''' се суштества од [[фолклор]]от за кои се верува дека живеат во морето и често се замислени со огромна големина. Морските [[Чудовиште|чудовишта]] можат да имаат многу форми, вклучувајќи морски [[змеј]]ови, [[Морска змија|морски змии]] или ѕверови со пипала. Тие можат да бидат лигави и лушпести и често се прикажани како се закануваат на бродови или исфрлаат млазови вода. Дефиницијата за „чудовиште“ е субјективна; понатаму, некои морски чудовишта можеби се базирани на научно прифатени суштества, како што се [[кит]]ови и видови [[Џиновски лигњи|џиновски]] и [[колосална лигна|колосални лигњи]]. == Сведоштва и легенди == [[Податотека:Münster_Thier_2.jpg|мини| Плоча околу. 1544 прикажувајќи различни морски чудовишта; составена од ''[[Марина Карта|Карта Марина]]''.]] [[Податотека:Hans_Egede_sea_serpent_1734.jpg|мини| Морска змија пријавена од [[Ханс Егеде]], епископ на Гренланд, во 1734 година]] Сведоштвата за морските чудовишта се наоѓаат практично во сите култури кои имаат контакт со морето. На пример, [[Авиениус]] раскажува за [[Химилчо Навигаторот|патувањето на картагинскиот истражувач Химилко]]„...таму чудовишта од длабочините и ѕверовите пливаат среде бавните и налик на полжави, ползечки бродови“. (линии 117-29 од ''Ора Маритима'' ). [[Хемфри Гилберт|Сер Хемфри Гилберт]] тврдел дека наишол на чудовиште кое личи на лав со „блескави очи“ на неговото повратно патување, откако официјално го пронашол [[Сент Џонс (Канада)|Сент Џонс, Њуфаундленд]] (1583) за Англија.<ref>[http://www.fordham.edu/halsall/mod/1585haies-gilbert.asp Edward Haies: Sir Humphrey Gilbert's Voyage To Newfoundland, 1583] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140908162409/http://www.fordham.edu/Halsall/mod/1585haies-gilbert.asp |date=2014-09-08 }} In the fifth section after the notice "Footnote 11: Stephen Parmenius"</ref> Друга приказна за средба со морско чудовиште доаѓа од јули 1734 година. [[Ханс Егеде]], [[Данска – Норвешка|данско-норвешки]] мисионер, известил дека на патување до [[Нук|Годаб]] на западниот брег на [[Гренланд]] забележал:<ref>J. Mareš, ''Svět tajemných zvířat'', [[Prague]], 1997</ref><blockquote>најстрашното суштество, кое не личи на ништо што претходно го виделе. Чудовиштето ја кренало главата толку високо што се чинело дека е повисоко од [[Гнездо на врана|гнездото]] на враната на главниот [[јарбол]]. Главата била мала, а телото кратко и збрчкано. Непознатото суштество користело огромни перки кои го движеле низ водата. Подоцна морнарите ја виделе и неговата опашка. Чудовиштето било подолго од целиот брод.</blockquote>Елис (1999) сугерирал дека чудовиштето Егеде можеби е [[Џиновски лигњи|џиновска лигња]]. Постои [[Тлингит луѓе|легенда за Тлингит]] за морското чудовиште по име Гунакадеит кое донело просперитет и среќа на едно село во криза, луѓе кои гладуваат во домот кој го изградиле за себе на југоисточниот брег на Алјаска. Други извештаи се познати од [[Тихи Океан|Тихиот]], [[Индиски Океан|Индискиот]] и [[Јужен Океан|Јужниот]] Океан (на пр. види Heuvelmans 1968). [[криптозоологија|Криптозоолозите]] сугерираат дека современите чудовишта се преживеани примероци на џиновски морски рептили, како што се [[ихтиосаур]] или [[Плесиосаур|плезиосаур]], од периодот [[Јура]] и [[Креда (период)|Креда]], или изумрени китови како ''[[Базилосаурус]]''. Оштетувањето на бродот од [[Тропски циклон|тропските циклони,]] како што се ураганите или тајфуните, исто така може да биде уште едно можно потекло на морските чудовишта. Во 1892 година, [[Ентони Корнелис Одеманс]], тогашен директор на Кралските зоолошки градини во [[Хаг]], го објавил неговото дело ''Голема морска змија'', кое сугерирало дека многу извештаи за морски змии најдобро се сметаат за претходно непознати џиновски, со долг врат, [[перконоги]]. Многу е веројатно дека многу други извештаи за морски чудовишта се погрешно протолкувани гледања на трупови од ајкули и китови (види подолу), лебдечки [[алги]], трупци или други плутачи, како што се напуштени сплавови, кануа и рибарски мрежи. == Наводни трупови на морски чудовишта == [[Податотека:St_augustine_carcass.jpg|мини| [[Чудовиште Свети Августин|Чудовиштето Свети Августин]] бил труп што бил исфрлен на брегот во близина на Свети Августин, Флорида во 1896 година. Првично се претпоставувало дека е [[Кракен|огромен октопод]].]] Труповите на морски чудовишта се пријавувани уште од неодамнешната антика (Heuvelmans 1968). Неидентификуваните трупови често се нарекуваат [[глобстери]]. Наводниот плезиосаур кој го победил ''[[Зуијо-Мару труп|јапонскиот ловец Зујо Мару]]'' кај Нов Зеланд предизвикал сензација во 1977 година и бил овековечен на бразилска поштенска марка пред да биде предложено од [[Федерално истражно биро|ФБИ]] дека е труп на [[Голема ајкула|ајкула]] што се распаѓа. Слично на тоа, [[ДНК тестирање|ДНК-тестирањето]] потврди дека наводното морско чудовиште кое се исукало во Њуфаундленд во август 2001 година, е [[кашалот]].<ref>Carr, S.M., H.D. Marshall, K.A. Johnstone, L.M. Pynn & G.B. Stenson 2002. [http://www.biolbull.org/cgi/reprint/202/1/1.pdf How To Tell a Sea Monster: Molecular Discrimination of Large Marine Animals of the North Atlantic.] ''Biological Bulletin'' '''202''': 1-5.</ref> Друг модерен пример на „морско чудовиште“ било чудното суштество исукано во [[Лос Муермос]] на брегот на чилеанското море во јули 2003 година. Прво било опишано како „мамутска [[медуза]], долга колку [[автобус]]“, но подоцна било утврдено дека е уште еден труп на [[кашалот]]. Понекогаш се верува дека случаите на аморфни глобстери без коски се огромни [[октопод]]и, но сега е утврдено дека кашалотите кои умираат во морето се распаѓаат на таков начин што маснотиите се одвојуваат од телото, формирајќи безобични белузлави маси кои понекогаш покажуваат влакнеста текстура поради изложеност на нишки од [[колаген]]ски влакна. Анализата на [[Зуијо-Мару труп|Зуијо-Мару трупот]] открила споредлив феномен во распаѓањето на трупови на ајкула, кои губат поголем дел од долната површина на главата и дорзалните и опашните перки прво, што ги прави налик на плезиосаурус. == Примери == [[Податотека:Prima_fontana_dei_mostri_marini_04.JPG|мини| Фонтана во [[Фиренца]], [[Италија]]]] [[Податотека:Seconda_fontana_dei_mostri_marini_01.JPG|мини|Фонтана во Фиренца, Италија]] * * [[Аспидокелон|Аспидочелоне]], џиновска желка или кит што изгледал како остров и ги намамувал морнарите во нивната пропаст * [[Бакунава]] * [[Јарец (хороскопски знак)|Јарец]], вавилонска водена коза прикажана во [[Зодијак]]от * [[Кои Кои-Вилу|Каи Каи-Вилу]] * [[Цетус (митологија)|Кетус]], чудовиште испратено од [[Посејдон]] да ја проголта [[Андромеда (митологија)|Андромеда]], за да биде уништен од [[Персеј (митологија)|Персеј]] * [[Харибда]] од [[Хомер]], чудовиште чија уста формирала вител што го вшумукувала секој брод во близина под океанот * [[Циреин-кроин]] * Куруид, од чија коска [[Геј Булг]] е направен во [[келтска митологија|келтската митологија]] * [[Ѓаволски кит]], демонски кит со големина на остров * [[Лернејска хидра|Хидра]], грчки повеќеглав ѕвер сличен на змеј * [[Ику-Турсо]], наводно вид на колосален октопод или морж * [[Јормунгандер|Јормунгандр]], змијата Мидгард и непријателот на [[Тор (митологија)|Тор]] во [[Нордиска митологија|нордиската митологија]] * [[Кракен]], гигантски [[октопод]], [[лигни|лигња]] или суштество налик на [[Краба|рак]] * Лакови * [[Чудовиште од Лох Нес|Неси]], познат и како чудовиштето од Лох Нес * [[Луска]] * [[Макара (хинду митологија)|Макара]], хинду митологија * [[Протеј]] * [[Сцила]] од [[Хомер]], змиско чудовиште со шест глави и дванаесет нозе што проголтувала по шест мажи од секој брод што минуваше. * [[Сирена (митологија)|Сирени]] * „Супер жило“, [[Медуза од лавовска грива|медуза со арктичка лавовска грива]] * [[Таниха]] * [[Тиамат]] * [[Махабхарата]] * [[Умибозу]] * [[Јакумама]] == Поврзано == * [[Еве змејови]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Морски чудовишта| ]] 0w1zmgzb1gr3kcbgceid8nzpw9su15j 0 1285835 5530458 5083147 2026-03-27T23:51:27Z Buli 2648 /* Биографија */ 5530458 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Стојан Протиќ |image = Stojan protic.jpg |office1 = 1 [[Премиер на Југославија]] |term_start1 = 19 февруари 1920 |term_end1 = 16 мај 1920 |monarch1 = [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] |predecessor1 = [[Љубомир Давидовиќ]] |successor1 = [[Миленко Весниќ]] |term_start2 = 22 декември 1918 |term_end2 = 16 август 1919 |monarch2 = [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] |predecessor2 = [[Никола Пашиќ]] |successor2 = [[Љубомир Давидовиќ]] |birth_date = {{Birth date|1857|1|28|df=y}} |birth_place = [[Крушевац]], [[Кнежевство Србија]] |death_date = {{Death date and age|1923|10|28|1857|1|28|df=y}} |death_place = [[Белград]], [[Кралство СХС]] |party = [[Народна радикална партија]] }} '''Стојан М. Протиќ''' ([[Крушевац]], 16/[[28 јануари]] [[1857]] — [[Белград]], [[28 октомври]] [[1923]]) бил [[Србија|српски]] [[политика|политичар]], државник и [[публицист]], едан од основачите на [[Народна радикална партија|Народната радикална партија]] во Србија. Повеќе пати бил министер за финансии. После [[Прва светска војна|Првата светска војна]] ја образувал првата влада на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] и бил прв нејзин [[премиер]]. == Биографија == [[Податотека:O Makedoniji i Makedoncima - Stojan Protić.pdf|page=5|мини|лево|''О Македонији и Македонцима'', 1888]] За местото лидер на Радикалната партија се судрил со [[Никола Пашиќ|Пашиќ]], но изгубил и водач на партијата станал Пашиќ. Нешто повеќе од година дена бил управник на [[Народна библиотека на Србија|Народната библиотека на Србија]] (1900—1901). Го издавал и го уредувал списанието „Дело“ и весникот „Одјек“ и го напишал одговорот на [[Австроунгарија|австроунгарскиот]] ултиматум на Србији во [[1914]] година. == Дела == Стојан Протиќ ги напишал следниве дела: * „''О Македонији и Македонцима''“ (1888) * ''„Албански проблем и Србија и Аустроугарска“'' * ''„Срби и Бугари у Балканском рату“'' * ''„Тајна конвенција између Србије и Аустроугарске“''... == Надворешни врски == * [https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9E_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B8_%D0%B8_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Стојан Протиќ, ''О Македонији и Македонцима'', 1888] {{Премиери на Југославија}} [[Категорија:Премиери на Југославија]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Починати во 1923 година]] [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] 6zbmv31iap79aa0riu0smi0avsm8bj8 5530464 5530458 2026-03-28T00:16:45Z Buli 2648 /* Дела */ 5530464 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Стојан Протиќ |image = Stojan protic.jpg |office1 = 1 [[Премиер на Југославија]] |term_start1 = 19 февруари 1920 |term_end1 = 16 мај 1920 |monarch1 = [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] |predecessor1 = [[Љубомир Давидовиќ]] |successor1 = [[Миленко Весниќ]] |term_start2 = 22 декември 1918 |term_end2 = 16 август 1919 |monarch2 = [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] |predecessor2 = [[Никола Пашиќ]] |successor2 = [[Љубомир Давидовиќ]] |birth_date = {{Birth date|1857|1|28|df=y}} |birth_place = [[Крушевац]], [[Кнежевство Србија]] |death_date = {{Death date and age|1923|10|28|1857|1|28|df=y}} |death_place = [[Белград]], [[Кралство СХС]] |party = [[Народна радикална партија]] }} '''Стојан М. Протиќ''' ([[Крушевац]], 16/[[28 јануари]] [[1857]] — [[Белград]], [[28 октомври]] [[1923]]) бил [[Србија|српски]] [[политика|политичар]], државник и [[публицист]], едан од основачите на [[Народна радикална партија|Народната радикална партија]] во Србија. Повеќе пати бил министер за финансии. После [[Прва светска војна|Првата светска војна]] ја образувал првата влада на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] и бил прв нејзин [[премиер]]. == Биографија == [[Податотека:O Makedoniji i Makedoncima - Stojan Protić.pdf|page=5|мини|лево|''О Македонији и Македонцима'', 1888]] За местото лидер на Радикалната партија се судрил со [[Никола Пашиќ|Пашиќ]], но изгубил и водач на партијата станал Пашиќ. Нешто повеќе од година дена бил управник на [[Народна библиотека на Србија|Народната библиотека на Србија]] (1900—1901). Го издавал и го уредувал списанието „Дело“ и весникот „Одјек“ и го напишал одговорот на [[Австроунгарија|австроунгарскиот]] ултиматум на Србији во [[1914]] година. == Дела == Стојан Протиќ ги напишал следниве дела: * „''О Македонији и Македонцима''“ (1888) * ''„Албански проблем и Србија и Аустроугарска“'' (1913) * ''„Срби и Бугари у Балканском рату“'' (1913) * ''„Тајна конвенција између Србије и Аустроугарске“''... (1919) == Надворешни врски == * [https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9E_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B8_%D0%B8_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Стојан Протиќ, ''О Македонији и Македонцима'', 1888] {{Премиери на Југославија}} [[Категорија:Премиери на Југославија]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Починати во 1923 година]] [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] k0k8pb097am2s336aqd3jlvugtqsns6 5530465 5530464 2026-03-28T00:21:12Z Buli 2648 /* Биографија */ 5530465 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Стојан Протиќ |image = Stojan protic.jpg |office1 = 1 [[Премиер на Југославија]] |term_start1 = 19 февруари 1920 |term_end1 = 16 мај 1920 |monarch1 = [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] |predecessor1 = [[Љубомир Давидовиќ]] |successor1 = [[Миленко Весниќ]] |term_start2 = 22 декември 1918 |term_end2 = 16 август 1919 |monarch2 = [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] |predecessor2 = [[Никола Пашиќ]] |successor2 = [[Љубомир Давидовиќ]] |birth_date = {{Birth date|1857|1|28|df=y}} |birth_place = [[Крушевац]], [[Кнежевство Србија]] |death_date = {{Death date and age|1923|10|28|1857|1|28|df=y}} |death_place = [[Белград]], [[Кралство СХС]] |party = [[Народна радикална партија]] }} '''Стојан М. Протиќ''' ([[Крушевац]], 16/[[28 јануари]] [[1857]] — [[Белград]], [[28 октомври]] [[1923]]) бил [[Србија|српски]] [[политика|политичар]], државник и [[публицист]], едан од основачите на [[Народна радикална партија|Народната радикална партија]] во Србија. Повеќе пати бил министер за финансии. После [[Прва светска војна|Првата светска војна]] ја образувал првата влада на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] и бил прв нејзин [[премиер]]. == Биографија == [[Податотека:O Makedoniji i Makedoncima - Stojan Protić.pdf|page=5|мини|лево|''О Македонији и Македонцима'', 1888]] Нижа гимназија завршил во Крушевац, а виша во Крагуевац. Завршил на Историско-филолошкиот отсек на Великата школа во Белград. На Великата школа доста се истакнал, а едан од професорите му бил [[Стојан Новаковиќ]]. За местото лидер на Радикалната партија се судрил со [[Никола Пашиќ|Пашиќ]], но изгубил и водач на партијата станал Пашиќ. Нешто повеќе од година дена бил управник на [[Народна библиотека на Србија|Народната библиотека на Србија]] (1900—1901). Го издавал и го уредувал списанието „Дело“ и весникот „Одјек“ и го напишал одговорот на [[Австроунгарија|австроунгарскиот]] ултиматум на Србији во [[1914]] година. == Дела == Стојан Протиќ ги напишал следниве дела: * „''О Македонији и Македонцима''“ (1888) * ''„Албански проблем и Србија и Аустроугарска“'' (1913) * ''„Срби и Бугари у Балканском рату“'' (1913) * ''„Тајна конвенција између Србије и Аустроугарске“''... (1919) == Надворешни врски == * [https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9E_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B8_%D0%B8_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Стојан Протиќ, ''О Македонији и Македонцима'', 1888] {{Премиери на Југославија}} [[Категорија:Премиери на Југославија]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Починати во 1923 година]] [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] fzqcpxe82wk7xc9qj0smnkyzghzi2lt 0 1292902 5530557 5023359 2026-03-28T11:19:41Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530557 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Виктор Пасков | портрет = | px = | опис = | родено-име = Виктор Маринов Пасков | роден-дата = 10 септември 1949 | роден-место = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | починал-дата = {{death date and age|df=yes|2009|4|16|1949|9|10}} | починал-место = [[Берн]], [[Швајцарија]] | починал-причина = | почивалиште = | националност = [[Бугарија|Бугарин]] | народност = [[Бугари]]н | познат = | занимање = [[Композитор]], [[писател]], [[музичар]], [[Музикологија|музиколог]], [[сценарист]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = Образование | data1 = Колеџ за музика и театар „Феликс Менделсон“ | lbl2 = Награди | data2 = [[Хеликон (книжевна награда)|Хеликон]] (2005) | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Виктор Маринов Пасков''' (10 септември 1949 – 16 април 2009) ― [[Бугарија|бугарски]] [[писател]], [[музичар]], музиколог и [[сценарист]]. == Животопис == Пасков е роден во главниот град [[Софија]], а средно училиште завршил во градот. Дипломирал на денешниот Колеџ за музика и театар „Феликс Менделсон“ во [[Лајпциг]], [[Германска Демократска Република]] во 1976 година и бил дел од неколку [[џез]] бендови. Виктор Пасков бил во Германија како [[композитор]], оперски пејач и критичар до 1980 година, кога станал книжевен и музички уредник во издавачката куќа „Софија прес“, на функцијата што ја извршувал до 1987 година. Во 1987 година, Пасков се приклучил на Филмското студио Бојана како уредник и сценарист.<ref name="dnevnik">{{Наведени вести|url=http://www.dnevnik.bg/bulgaria/2009/04/17/706928_pochina_viktor_paskov/|title=Почина Виктор Пасков|last=Каролеева|first=Теодора|date=17 април 2009|access-date=26 февруари 2022|publisher=Дневник|language=bg}}</ref><ref name="novinite">{{Наведени вести|url=http://www.novinite.com/view_news.php?id=102860|title=Prominent Bulgaria Writer Victor Paskov Dies at 59|date=17 април 2009|access-date=26 февруари 2022|publisher=Sofia News Agency}}</ref> Годините од 1990 до 1992 година Пасков ги поминал во [[Париз]], [[Франција]]. Работел и како директор на Бугарскиот културен центар во [[Берлин]] од 2002 до 2004 година. Пасков починал од [[рак на белите дробови]] во [[Берн]], [[Швајцарија]], на 59-годишна возраст. Погребан бил на [[Централни софиски гробишта|Централните софиски гробишта]].<ref>{{Наведени вести|url=http://bnt.bg/bg/news/view/7700/posledno_sbogom_za_viktor_paskov|title=Последно сбогом за Виктор Пасков|last=Петрова|first=Весела|date=23 април 2009|access-date=26 февруари 2022|publisher=Българска национална телевизия|language=bg}}</ref> Раните песни на Пасков биле објавени во списанието ''Родна реч'' во 1964 година. Неговата прва книга ''Малолетнички убиства'' ([[бугарски]]: ''Неврални убиства'') била објавена во 1986 година. Виктор Пасков има напишано и пет други книги и четири сценарија.<ref name="slovo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slovo.bg/old/vpaskov/vpaskov.htm|title=За Виктор Пасков|publisher=Слово|language=bg|accessdate=26 февруари 2022}}</ref> Неговата втора и веројатно најпозната книга, ''Балада за Георг Хених'', објавена во 1987 година, ја освоила наградата за странска книжевност на изложбата на книги во [[Бордо]]. Во [[новела]]та сместена во Софија од 1950-тите, квазисаможивотописниот лик Виктор ја раскажува приказната за еден постар [[Чеси|чешки]] емигрант, мајсторот лутиер Георг Хених. Осиромашен и осамен, отфрлен од неговите поранешни чираци, но прифатен од семејството на Виктор, вештиот изработувач на [[Виолина|виолини]] му ги пренесува на младиот Виктор вредностите на уметноста, верата и љубовта, доблести кои сериозно недостасуваат во финансиски и културно сиромашното соседство Софија во [[Народна Република Бугарија|раните години на комунизмот]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name | id=1072419 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пасков, Виктор}} [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1949 година]] [[Категорија:Музичари од Софија]] [[Категорија:Филмски работници од Софија]] [[Категорија:Сценаристи од 20 век]] [[Категорија:Џез-музичари]] [[Категорија:Музиколози од 20 век]] [[Категорија:Бугарски романописци од 20 век]] [[Категорија:Бугарски поети од 20 век]] [[Категорија:Бугарски машки поети]] [[Категорија:Машки романописци]] [[Категорија:Бугарски машки пејачи од 20 век]] [[Категорија:Бугарски машки оперски пејачи од 20 век]] [[Категорија:Бугарски џез музичари]] [[Категорија:Бугарски композитори]] [[Категорија:Писатели од Софија]] [[Категорија:Починати од рак на белите дробови]] [[Категорија:Починати од рак во Швајцарија]] [[Категорија:Бугарски иселеници во Германија]] [[Категорија:Машки сценаристи]] [[Категорија:Бугарски сценаристи]] [[Категорија:Бугарски музиколози]] ajr983ij9yvahscro91cpd54ze8in06 0 1297158 5530368 5273697 2026-03-27T19:22:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530368 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Билал | native_name = بلال | image = BilalGipsyOnStage1.jpg | caption = Билал, арапски цигански принц | birth_name = Бан Бела Ел Хантир | alias = | birth_date = {{birth year and age|1983}} | birth_place = | origin = [[Либан]] | death_date = | death_place = | genre = Ориентална музика [[ромска музика]] | occupation = Пејач | instrument = | years_active = 1998–денес | associated_acts = | website = }} [[Податотека:BilalGipsyOnStage5.jpg|мини|Билал во интеракција со публиката]] [[Податотека:BilalGipsyOnStage4.jpg|мини|Билал]] '''Билал''' (роден 1983) бил [[либан]]ски пејач со навари потекло, кој бил познат по тоа што пеел не само на [[Арапски јазик|арапски]], туку главно на [[Домари (јазик)|домари]], неговиот мајчин јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2014/Oct-22/274862-a-night-of-high-camp-cabaret-with-bilal.ashx|title=A night of high camp cabaret with Bilal|work=The Daily Star Newspaper – Lebanon|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025070700/http://www.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2014/Oct-22/274862-a-night-of-high-camp-cabaret-with-bilal.ashx|archive-date=25 October 2018|accessdate=19 November 2014}}</ref> == Заднина == Бан Бела Ел Хантир, познат и како Билал, арапскиот цигански принц, потекнува од народот Дом, [[Роми|ромска]] етничка група од Блискиот Исток што Гаџошите ја нарекувале „Навар“ на арапски. Како и повеќето номадски семејства, кланот на Билал постојано се движел од едно до друго место низ Блискиот Исток. За да заработат пари, возрасните мажи свиреле на музички инструменти и пееле, а жените танцувале и претскажувале иднина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://newspaper.annahar.com/article/182626-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%AC%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%B3-%D8%A3%D9%84%D9%87%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%88%D8%B2%D9%8A%D9%83-%D9%87%D9%88%D9%84-%D8%A8%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AD-%D8%A3%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%A9-%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D8%A7|title=الغجري الذي أطلقه الفترياديس ألهب الـ"ميوزيك هول" بلال ماسح أحذية صار أميراً!|date=23 October 2014|work=An-Nahar|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425115702/https://newspaper.annahar.com/article/182626-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%AC%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%B3-%D8%A3%D9%84%D9%87%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%88%D8%B2%D9%8A%D9%83-%D9%87%D9%88%D9%84-%D8%A8%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AD-%D8%A3%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%A9-%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D8%A7|archive-date=25 April 2019|accessdate=19 November 2014}}</ref> == Музичка кариера == Билал било момче кое на улица чисти чевли, кога грчко-либанскиот [[Музички продуцент|продуцент]] Мишел Елефтеријадес го сретнал откако го слушнал како пее песна на арапските Цигани додека ги чисти чевлите на клиентот на тротоарот во близина на неговата канцеларија во Бејрут. Ова било во 1997 година, а Билал имал само 14 години. Елефтеријадес веднаш го погодил неговиот млад глас и го почувствувал уметничкиот потенцијал што младиот човек го има за иден успех. Згора на тоа, како еминентен циганолог,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.islandnet.com/~egbird/dict/words.pdf|title=Grandiloquent Dictionary Third Edition, 2006, C.S. Bird and Associates|work=Islandnet.com|accessdate=22 June 2018}}</ref> тој бил желен да започне успешна кариера со уметник кој доаѓа од заедницата Дом, и позитивно да го одрази неговото влијание врз имиџот на Циганите низ арапскиот свет. Бидејќи Билал бил [[Писменост|неписмен]] и никогаш не бил на училиште, Елефтеријадес го започнал и го поддржувал неговото општо и музичкото образование, обезбедувајќи му ги потребните вештини и средства што ќе му овозможат да го поднесе стресот и одговорностите на идната ѕвезда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.almidan.org/en/index.php?option=com_content&view=article&id=358:bilal-the-gipsy-a-feghaly&catid=52:news-a-updates&Itemid=54|title=The Alefteriadis Empire had excelled in Ehdeniyat: Bilal the Gipsy Prince and Feghaly moved Ehdeniyat to the seventh sky|work=Almidan.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064515/http://www.almidan.org/en/index.php?option=com_content&view=article&id=358:bilal-the-gipsy-a-feghaly&catid=52:news-a-updates&Itemid=54|archive-date=4 March 2016|accessdate=19 November 2014}}</ref> [[Податотека:BilalGipsyOnStage3.jpg|мини|Билал настапува на сцената]] Во 2002 година, Билал започнал да настапува на концерти и бил гостин на големите арапски ТВ-шоуа на главните сателитски телевизиски мрежи на Блискиот Исток. Врвот на неговата успешна приказна бил неговото појавување на еден од најпрестижните фестивали за изведувачки уметности во арапскиот свет, меѓународниот фестивал Баалбек. Снимките на Билал вклучуваат, за првпат во историјата, песни на цигански јазик познат како домари, јазик за кој Билал забележал дека е многу близок со [[Ромски јазик|ромскиот]], бидејќи можел да комуницира со неговите роднини [[Роми]] од [[Романија]], [[Бугарија]] и [[Југославија]], додека секој зборувал на својот мајчин јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lorientlejour.com/article/891769/bilal-prince-du-musichall.html|title=Bilal, prince du MusicHall|date=18 October 2014|work=Lorientlejour.com|accessdate=22 June 2018}}</ref> Во 2012 година Билал бил гостин во студиото Кока (Блискиот Исток) заедно со Руваида Атие и Југословенскиот џипси брас бенд од Балканот. Сите тие се здружувале за да создадат спој каде што музиката на ориенталниот Тараб се среќавала со циганската музика со сите нејзини аспекти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=8HjI7PM6VQg|title=Digui Digui Ya Rababa, "دغي دغي دغي يا ربابة", Coke Studio}}</ref> Во 2014 година Билал бил прикажан во книгата ''„Бејрут повторно собран“'' од Тамира''.'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashallahnews.com/?p=11997|title=Bilal the gypsy prince|date=17 March 2014|work=Mashallahnews.com|accessdate=22 June 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashallahnews.com/?p=11997|title=Mashallah News|date=17 March 2014|work=Mashallahnews.com}}</ref> Во летото 2014 година, Билал го издал својот прв албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wherevent.com/detail/MusicHall-Official-Bilal-The-Yugoslavian-Gipsy-Brass-Band-Live-at-MusicHall-Beirut-on-Monday-20-October-at-900pm|title=Bilal & The Yugoslavian Gipsy Brass Band Live at MusicHall Beirut on Monday 20 October at 9:00&nbsp;pm.|work=Wherevent.com}}</ref> Од 2016 година, тој настапил на повеќе фестивали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://themusichall.com/|title=MusicHall – Home|work=Themusichall.com|accessdate=22 June 2018}}</ref> == Активизам == Покрај тоа што бил уметник, Билал активно работел и за признавање на својот народ Дом, кој сè уште живеел во лоши услови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elefteriades.com/bilal.asp?id=21|title=Elefrecords|work=Elefteriades.com|accessdate=22 June 2018}}</ref> Резултатите од неговата борба почнувале да се покажуваат, бидејќи повеќе луѓе сфаќаат дека „Навар“ има богато културно наследство кое заслужувало да биде познато и признаено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agendaculturel.com/Musique_Bilal_le_chanteur_tzigane_du_MusicHall|title=Bilal, le chanteur tzigane du MusicHall|work=Agendaculturel.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622165159/http://www.agendaculturel.com/Musique_Bilal_le_chanteur_tzigane_du_MusicHall|archive-date=22 June 2018|accessdate=19 November 2014}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.lastfm.fr/music/Bilal+The+Gipsy+Prince/_/Tannour Песна Танур – Билал на last.fm]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=Ugdylm_hTO8 ЏЕНО НОТО – БИЛАЛ АРАПСКИ ЦИГАНСКИ ПРИНЦ] * [https://www.youtube.com/watch?v=bQ_DQ4owCYM&t=11s ПУР ОН ФЛЕРТ АВЕЦ ТОИ – БИЛАЛ АРАПСКИ ЦИГАНСКИ ПРИНЦ] * [https://www.youtube.com/watch?v=KIUB-ajiJ98 ЈА БЕНТ ЕЛ СУЛТАН – БИЛАЛ АРАПСКИ ЦИГАНСКИ ПРИНЦ] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Билал}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Либански пејачи]] n43q6quzpj50p7fqzxs9j3pszawhsm0 0 1306885 5530476 5314250 2026-03-28T06:42:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530476 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Британско антарктичко истражување|image=|size=300|caption=|abbreviation=БАИ|formation=1962|status=[[Влада на Обединетото Кралство|Владина организација]]|purpose=Научни истражувања во [[Антарктик]], [[Арктик]] и сродни региони|headquarters=[[Кембриџ]], [[Кембриџшир]], Англија|region_served=Обединето Кралство|membership=|leader_title=Директор|leader_name=Џејн Франсис|leader_title2=Заменик директор|leader_name2=|main_organ=|affiliations=|num_staff=400+ персонал|budget=£48,053,000 (2011–12)<ref>{{cite web |url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/publications/bas_business_plan_2011_external.pdf |title=Business Plan 2011 |work=British Antarctic Survey |access-date=3 September 2012 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704205358/http://www.antarctica.ac.uk//about_bas/publications/bas_business_plan_2011_external.pdf |url-status=dead }}</ref>|website={{Official URL}}}} '''Британското антарктичко истражување''' ('''БАИ''') — национален институт за поларни истражувања на [[Обединетото Кралство]]. Има двојна цел, да спроведе поларна наука, овозможувајќи подобро разбирање на глобалните прашања и да обезбеди активно присуство на Антарктикот во име на [[Обединетото Кралство]]. Тој е дел од Советот за истражување на природната средина (СИПС). Со над 400 вработени, БАИ презема активна улога во работите на Антарктикот, управувајќи со пет истражувачки станици, еден брод и пет авиони во двата поларни региони,<ref name="BASaims">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/corporate-aims/|title=BAS Vision and Mission|publisher=British Antarctic Survey|accessdate=30 March 2021}}</ref> како и решавање на клучните глобални и регионални прашања. Ова вклучува заеднички истражувачки проекти со над 40 универзитети во [[Обединетото Кралство]] и повеќе од 120 национални и меѓународни соработки. Откако се обликувала од активностите за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], била позната како Истражување за зависностите од Фолкландските Острови до 1962 година. == Историја == [[Операција „Табарин“|Операцијата „Табарин“]] била мала британска експедиција во [[1943]] година за воспоставување трајно окупирани бази на Антарктикот. Тоа претставувало заеднички потфат на Адмиралитетот и Колонијалната канцеларија. На крајот на војната бил преименуван во ''Истражување за зависностите од Фолкландските Острови'' (ФИДС) и целосната контрола била предадена на Колонијалната канцеларија. Во тоа време имало четири станици, три зафатени и една ненаселена. До моментот кога ФИДС бил преименуван во Британско антарктичко истражување во [[1962]] година, биле воспоставени 19 станици и три засолништа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/british-research-stations-and-refuges/|title=British Research Stations and Refuges – History|publisher=British Antarctic Survey|accessdate=30 March 2021}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 2012 година, матичното тело, СИПС, предложил спојување на БАИ со друг институт, Национален центар за океанографија во Саутемптон.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2012/sep/29/antarctic-base-ozone-government-cuts|title=Antarctic research at risk as government cuts back on science|last=McKie|first=Robin|date=29 September 2012|work=The Observer|access-date=4 November 2012}}</ref> Ова се покажало како контроверзно, и откако Комитетот за наука и технологија на Долниот дом се спротивставил на потегот <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/business/committees/committees-a-z/commons-select/science-and-technology-committee/news/1201031-nerc-report/|title=Think again on British Antarctic Survey merger say Science and Technology Committee|date=31 October 2012|publisher=UK Parliament Website|accessdate=4 November 2012}}</ref>, планот бил отфрлен.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2012/nov/04/duncan-wingham-british-antarctic-survey|title=Research boss Wingham in trouble over British Antarctic Survey claim|last=Carrington|first=Damian|date=4 November 2012|work=The Observer|access-date=4 November 2012|last2=McKie|first2=Robin}}</ref> Од април 2018 година, СИПС е дел од истражувањето и иновациите во Обединетото Кралство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukri.org/about-us/who-we-are/|title=Who we are|work=UK Research and Innovation|accessdate=30 March 2021}}</ref> === Директори === Во 1956 година, научното биро на ФИДС и задната база на ФИДС биле комбинирани во единствена канцеларија на ФИДС во [[Лондон]], со директор за првпат одговорен за целата операција во Лондон.<ref>{{Наведена книга|title=Of Ice and Men. The Story of the British Antarctic Survey 1943-1973|last=Fuchs|first=Sir Vivian E.|date=1982|publisher=Anthony Nelson}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1956}} Рејмонд Пристли}}<ref name="annual report 1972-75">{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Reports 1972-75|last=BAS|date=1980|publisher=BAS|pages=obituary}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1958}} [[Вивијан Фукс]]}}<ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Reports 1972-75|last=BAS|date=1980|publisher=BAS|pages=Sep 1973}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1973}} Ричард Лавс}}<ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Reports 1972-75|last=BAS|date=1980|publisher=BAS|pages=Sep 1973}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Report 1986-87|last=BAS|date=1987|publisher=BAS}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=Brian|date=January 1974|title=New director of the British Antarctic Survey: Dr R.M. Laws|journal=[[Polar Record]]|volume=17|issue=106|page=49|doi=10.1017/S0032247400031375}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/basclub/whatwedo/laws.php|title=Laws Prize 2012|work=British Antarctic Survey Club|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009054412/http://www.antarctica.ac.uk//basclub/whatwedo/laws.php|archive-date=9 October 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1987}} Дејвид Древри}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anglia.ac.uk/ruskin/en/home/microsites/honorary/drewry.html|title=Professor David J Drewry|publisher=Anglia Ruskin University|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224012542/http://www.anglia.ac.uk/ruskin/en/home/microsites/honorary/drewry.html|archive-date=24 February 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Report 1986-87|last=BAS|date=1987|publisher=BAS}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1994}} Бери Хејвуд}}<ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Report 1997-98|last=BAS|date=1999|publisher=BAS|page=Career of retiring director}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1998}} Крис Рапли}}<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2007/aug/31/uknews|title=Profile: Chris Rapley|last=Randerson|first=James|date=31 August 2007|work=The Guardian|access-date=4 November 2012}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2007}} Ник Овенс}}<ref>{{Наведени вести|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/news/news_story.php?id=180|title=New Director for the British Antarctic Survey|work=British Antarctic Survey|access-date=4 November 2012|archive-date=2012-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705033518/http://www.antarctica.ac.uk//about_bas/news/news_story.php?id=180|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://noc.ac.uk/news/noc-welcomes-nick-owens-appointment-sahfos-director|title=NOC welcomes Nick Owens appointment as SAHFOS Director|date=10 May 2012|work=National Oceanography Centre|access-date=4 November 2012}}</ref> * {{Времеслед-настан|date=ноември 2012 - септември 2013 Алан Роџер}}<ref name="Merco Press">{{Наведена мрежна страница|url=http://en.mercopress.com/2013/03/22/british-antarctic-survey-has-a-new-director-climate-expert-professor-jane-francis|title=British Antarctic Survey has a new director: climate expert Professor Jane Francis|year=2013|work=Merco Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023090522/http://en.mercopress.com/2013/03/22/british-antarctic-survey-has-a-new-director-climate-expert-professor-jane-francis|archive-date=23 October 2014|accessdate=23 October 2014}}</ref> * {{Времеслед-настан|date=октомври 2013 Џејн Франсис}}<ref name="Merco Press" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bas.ac.uk/about_bas/our_organisation/directorate/index.php|title=The BAS Executive Team|work=bas.ac.uk|accessdate=2022-09-30|archive-date=2015-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226131652/http://www.bas.ac.uk/about_bas/our_organisation/directorate/index.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/bas_pspe_organisation_chart.pdf|title=BAS PSPE Organisation 28 November 2012|work=antarctica.ac.uk|accessdate=2022-09-30|archive-date=2015-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706232248/http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/bas_pspe_organisation_chart.pdf|url-status=dead}}</ref> == Истражувачки станици == === Антарктик === БАИ оперира со пет постојани истражувачки станици на [[Британска Антарктичка Територија|Британската Антарктичка Територија]] : * [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]] на островот Аделаида * [[Истражувачка станица „Халеј“|Халеј]] на [[Брантова Ледена Плоча|ледената плоча]] * [[Сигни (истражувачка станица)|Сигни]] на островот Сигни * [[Фосил Блуф]] логистички објект на островот Александар * Скај Блу логистички објект во [[Елсвортова Земја]] Од овие истражувачки станици, единствено [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]] има екипаж во текот на целата година.<ref>{{Наведено списание|last=Blake|first=David|date=September 2005|title=Extreme Engineering|url=http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=334|journal=Ingenia|issue=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002145750/http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=334|archive-date=2 October 2011|access-date=28 March 2010}}</ref> Пред 2017 година Халеј исто така била отворена во текот на целата година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/12035138/The-ice-station-that-needs-saving-from-the-abyss.html|title=The ice station that needs saving from the abyss|last=Patrick Sawer|date=5 Dec 2015|access-date=11 Nov 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/12035138/The-ice-station-that-needs-saving-from-the-abyss.html|archive-date=12 January 2022|publisher=The Telegraph}}</ref> {{Галерија|File:BAS Rothera.jpg|Ротера|File:MoonOverHalley5.jpg|Халеј V<ref name=bases>{{cite web | title = Research Stations in Antarctica | work = British Antarctic Survey | url = http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/index.php | access-date = 31 December 2007 | archive-date = 2007-12-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071214010649/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/index.php | url-status = dead }}</ref>}} === Јужна Џорџија === БАИ, исто така, работи со две постојани бази на Јужна Џорџија: * Истражувачка станица „Крал Едвард Поинт“ во Точката Крал Едвард * Истражувачка станица Берд === Други === [[Податотека:BAS_hq1.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/BAS hq1.jpg/220px-BAS hq1.jpg|мини| Седиште на БАИ]] Седиштето на БАИ е во универзитетскиот град [[Кембриџ]]. Овој објект обезбедува канцеларии, лаборатории и работилници за поддршка на научните и логистичките активности на Антарктикот.<ref name="cambridge">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/cambridge.php|title=BAS Cambridge|work=British Antarctic Survey|accessdate=31 December 2007|archive-date=2007-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005172906/http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/cambridge.php|url-status=dead}}</ref> BAИ исто така управува со ''истражувачката станица Ny-Ålesund''. Ова е истражувачка база на [[Арктик]]от сместена во Ни-Алесунд на норвешкиот остров [[Западен Шпицберген|Шпитсберген]].<ref name="nyalesund">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/ny_alesund/index.php|title=Ny-Ålesund Arctic Research Station|work=British Antarctic Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223152907/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/ny_alesund/index.php|archive-date=23 December 2007|accessdate=2 January 2008}}</ref> == Опрема == === Бродови === [[Податотека:RRS_Sir_David_Attenborough_at_Liverpool_Cruise_Terminal_3.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/RRS Sir David Attenborough at Liverpool Cruise Terminal 3.jpg/220px-RRS Sir David Attenborough at Liverpool Cruise Terminal 3.jpg|мини| RRS Сер Дејвид Атенборо во Ливерпул]] Од 2021 година, Истражувањето оперира со еден брод, Сер Дејвид Атенборо, за поддршка на истражувачките операции на Арктикот и Антарктикот и друга логистичка работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/ship/|title=Research ships|accessdate=2022-09-30|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930201501/https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/ship/|url-status=dead}}</ref> Ги заменил бродовите Џејмс Кларк Рос и Ернест Шеклтон, кои биле продадени во 2021 година и вратени на своите сопственици во 2019 година, соодветно. Првично, Адмиралитетот обезбедил поддршка за бродовите. Во 1947 година Survey го купил нивниот прв брод, кој бил именуван Џон Биске, а во 1953 година на истиот брод му бил доделен статус на Кралски истражувачки брод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/history-of-bas-ships/|title=History of BAS ships}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/history-of-bas-ships/john-biscoe-1/|title=MV/RRS John Biscoe (1)}}</ref> Бродовите заминуваат од Обединетото Кралство во септември или октомври секоја година и се враќаат во Обединетото Кралство следниот мај или јуни. Во текот на зимата на Антарктикот, пловните објекти се подложени на реконструкција, но во овој период се користат и на други места. Цивилните бродови со кои управува БАИ се надополнети со можностите на ледениот патролен брод на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]] што оперира во истите води. До 2008 година тоа бил HMS Endurance, [[мразокршач]] од класа 1A. Двата хеликоптери Lynx на Endurance му овозможиле на персоналот на БАИ да стигне до оддалечените теренски места до кои авионите не можеле да пристапат.<ref name="endurance">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_ships/hms_endurance/index.php|title=HMS Endurance – Ice Patrol Vessel|work=British Antarctic Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607111728/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_ships/hms_endurance/index.php|archive-date=7 June 2011|accessdate=31 December 2007}}</ref> Сепак, катастрофалната несреќа од поплави го оставил Ендјуранс сериозно оштетен, а негова замена била набавена дури во 2011 година. HMS Протектор, првпат бил распореден на Антарктикот во ноември 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalnavy.mod.uk/News-and-Events/Latest-News/2011/November/29/111129-HW-Protector-Deploys|title=Protector sails on her debut voyage to the ice|work=[[Royal Navy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111202001320/http://www.royalnavy.mod.uk/News-and-Events/Latest-News/2011/November/29/111129-HW-Protector-Deploys|archive-date=2 December 2011|accessdate=1 December 2011}}</ref> === Авиони === [[Податотека:VP-FBC_(21037920214).jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/VP-FBC (21037920214).jpg/220px-VP-FBC (21037920214).jpg|мини]] [[Податотека:DHC-7-dash-7.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/DHC-7-dash-7.jpg/220px-DHC-7-dash-7.jpg|мини]] БАИ управува со пет авиони како поддршка на својата истражувачка програма на [[Антарктик]]от. Употребените летала се направени од де Хавиленд Канада и се состојат од четири де Хавиленд Канада DHC-6 Твин Отер и една Даш 7 (од август 2019 година).<ref>{{Наведено списание|title=Global Airline Guide 2019 (Part One)|journal=Airliner World|issue=October 2019|page=13}}</ref> Авионите се одржуваат од Rocky Mountain Aircraft во Спрингбенк, [[Алберта]], [[Канада]]. Во текот на летото на Антарктикот, авионите се сместени во базата [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]], која има писта од 900 метри со чакал. За време на антарктичката зима, условите го спречуваат летањето и авионот се враќа во Канада.<ref name="aircraft">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/aircraft_and_vehicles/aircraft/index.php|title=Aircraft in Antarctica|work=British Antarctic Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129092148/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/aircraft_and_vehicles/aircraft/index.php|archive-date=29 January 2008|accessdate=31 December 2007}}</ref> Поголемиот Dash 7 врши редовни шатл-летови помеѓу аеродромот Порт Стенли на [[Фолкландски Острови|Фолкландските Острови]] или Пунта Аренас во Чиле и базата [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]]. Исто така, работи до и од ледената писта во базата Скај Блу. Помалите де Хавиленд Канада се опремени со скии за слетување на снег и мраз во оддалечените области и работат надвор од базите во [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]], Фосил Блаф, Халеј и Скај Блу.<ref name="aircraft"/> == Наоди == [[Податотека:RRS_Ernest_Shackleton_BB.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/RRS Ernest Shackleton BB.jpg/220px-RRS Ernest Shackleton BB.jpg|мини| RRS ''Ернест Шеклтон'' кон надвор од Портсмут, 12 ноември 2008 година.]] Во 1985 година, Британското антарктичко истражување ја открила [[Осиромашување на озонскиот слој|дупката во озонската обвивка]] над Антарктикот. Наодот го донел тим од тројца научници од БАИ: Џо Фарман, Брајан Гардинер и Џонатан Шанклин. Нивната работа била потврдена со сателитски податоци и дочекана со загриженост ширум светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/data/our-data/publication/the-ozone-layer/|title=The Ozone Layer|date=18 May 2015|work=British Antarctic Survey|accessdate=30 November 2015|archive-date=2022-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304065222/https://www.bas.ac.uk/data/our-data/publication/the-ozone-layer/|url-status=dead}}</ref> Во јануари 2008 година, тим од британски научници од Антарктичкото истражување, предводени од Хју Кор и Дејвид Вон, известиле дека пред 2.200 години, [[вулкан]] еруптирал под ледената покривка на Антарктикот (врз основа на воздушно истражување со радарски слики). Најголемата ерупција во последните 10.000 години, вулканската пепел е пронајдена наталожена на површината на мразот под Хадсоновите Планини, во близина на [[Пајнајлендов Ледник|Пајнајлендовиот Ледник]].<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7194579.stm|title=Ancient Antarctic eruption noted|last=Black|first=Richard|date=20 January 2008|work=[[BBC News]]|access-date=28 March 2010}}</ref> Во 2020 година, тимот известил дека колониите на [[Царски пингвин|царските пингвини]] на [[Антарктик]]от се речиси 20% побројни отколку што се мислело, а новите откритија биле направени со помош на технологија за сателитско мапирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/aug/05/throng-of-new-penguin-colonies-in-antarctica-spotted-from-space|title=Throng of new penguin colonies in Antarctica spotted from space|date=5 August 2020|work=The Guardian|access-date=5 August 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bas.ac.uk/media-post/scientists-discover-new-penguin-colonies-from-space/|title=Scientists discover new penguin colonies from space|date=5 August 2020|work=British Antarctic Survey|access-date=5 August 2020}}</ref> == Колекција на поларни слики == БАИ води онлајн [http://www.photo.antarctica.ac.uk/external/guest колекција на поларни слики] која вклучува слики од научни истражувања на половите, логистичките операции и континентот и неговиот див свет. Колекцијата на слики ја води британскиот снимател и фотограф Пит Бактроут, кој го посетил континентот единаесет пати во текот на неговите 24 години работа за БАИ. Неговата работа е видена во весниците и на телевизија ширум светот. == Поврзано == * [[Операција „Табарин“|Операција Табарин]] * [[Британска Антарктичка Територија|Британска антарктичка територија]] * [[База „Вернадски“]] * [[Национална Антарктичка Програма]] == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/british-research-stations-and-refuges/|title=History of BAS Research Stations|work=British Antarctic Survey, history|accessdate=25 March 2021|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930201515/https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/british-research-stations-and-refuges/|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Bingham|first=E. W.|date=1947|title=The Falkland Islands Dependencies Survey, 1946-47|journal=Polar Record|volume=5|issue=33–34|pages=27–39|doi=10.1017/S0032247400037165}} * {{Наведена книга|title=Ordeal by Ice: Ships of the Antarctic|last=Bryan|first=Rorke|date=2011|publisher=Seaforth Publishing}} * {{Наведено списание|last=Dudeney|first=J. R.|last2=Walton|first2=D. W.|date=2012|title=From Scotia to Operation Tabarin - Developing British Policy for Antarctica|journal=Polar Record|volume=48|issue=4|pages=1–19|doi=10.1017/S0032247411000520}} * {{Наведена книга|title=A History of Antarctic Science|last=Fogg|first=G. E.|date=1992|publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведено списание|last=Fuchs|first=V. E.|date=1951|title=The Falkland Islands Dependencies Survey, 1947-50|journal=Polar Record|volume=6|issue=41|pages=7–27|doi=10.1017/S0032247400040894}} * {{Наведена книга|title=Evolution of a Venture in Antarctic Science - Operation Tabarin and the British Antarctic Survey '' in Frozen Future'' edited by Lewis, R. S. and Smith, P.M.|last=Fuchs|first=Sir Vivian E.|date=1973|publisher=Quadrangle Books|location=New York|pages=234–239}} * {{Наведена книга|title=Operation Tabarin: Britain's Secret Wartime Expedition to Antarctica, 1944–46|last=Haddelsey|first=S.|date=2014|publisher=History Press|isbn=9780752493565|location=Stroud}} * {{Наведена книга|title=A Chronology of Antarctic Exploration|last=Headland|first=Robert K.|date=2020|publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведена книга|title=That Frozen Land|last=James|first=D. P.|date=1949|publisher=Falcon Press}} * {{Наведена книга|title=Operation Tabarin 1943-45 and its Postal History|last=Pearce|first=Gerry|date=2018|isbn=978-1-78926-580-4}} * {{Наведена книга|title=Operation Tabarin|last=Robertson|first=S. C.|date=1993|publisher=BAS}} Information booklet produced for 50th anniversary. * {{Наведена книга|title=Of Dogs and Men: Fifty Years in the Antarctic. Illustrated Story of the Dogs of the British Antarctic Survey|last=Walton|first=Kevin|last2=Atkinson|first2=Rick|date=1995|publisher=Images (Booksellers & Distributors) Ltd|isbn=1-897817-55-X}} * {{Наведено списание|last=Wordie|first=J. M.|date=1946|title=The Falkland Islands Dependencies Survey, 1943-6|journal=Polar Record|volume=4|issue=32|pages=372–384|doi=10.1017/S0032247400042479}} == Надворешни врски == * {{Матична}} * [http://www.photo.antarctica.ac.uk/ Polar Picture Library] * [http://www.discoveringantarctica.org.uk/ Discovering Antarctica — teaching and learning resources on Antarctica] * [https://www.bas.ac.uk/science/our-research/ BAS science programmes] * [https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/station/ BAS research stations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191115230937/https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/station/ |date=2019-11-15 }} * [https://www.bas.ac.uk/project/bgc/ BAS Online Palaeontology Collection] * [https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/ BAS history] * [https://basclub.org/oral-history/ British Antarctic Oral History Project] - Includes interviews with many who served with Tabarin, FIDS and BAS. * [https://basclub.org/ BAS Club] - A membership club for those employed by, or closely associated with, BAS and its predecessors (Operation Tabarin, FIDS) [[Категорија:Обединетото Кралство на Антарктикот]] [[Категорија:Британско антарктичко истражување| ]] [[Категорија:Антарктички агенции]] [[Категорија:Британска Антарктичка Територија]] 0zi1h3xpeoei5schwf2n3su3ee4s09a 0 1314248 5530479 5011022 2026-03-28T07:00:46Z Bjankuloski06 332 /* Органски молекули */ Печатна грешка, replaced: еѓитоа → еѓутоа 5530479 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sigma bond.svg|мини|десно|250п|Сигма-врска помеѓу два атома]] '''Сигма-врска''' ('''σ-врска''') — најсилниот вид дна [[ковалентна врска|ковалентна]] [[хемиска врска]].<ref>{{наведена книга |last1= Moore|first1= John|last2= Stanitski |first2= Conrad L.|last3= Jurs |first3= Peter C.|title= Principles of Chemistry: The Molecular Science|url= https://books.google.com/books?id=ZOm8L9oCwLMC&q=sigma+bond+stronger+than+pi&pg=PA324|isbn= 9780495390794|date= 21 јануари 2009}}</ref> Се образува со челен преклоп на [[атомска орбитала|атомски орбитали]]. Сигма-сврзувањето најпросто се дефинира за [[двоатомска молекула|двоатомски молекули]] со посредство на [[симетриска група|симетриски групи]]. Во овој формален приод, σ-врска е симетрична во однос на вртењето околу оска на врска. По таа дефиниција, чести облици на сигма-врски се s+s, p_z+p_z, s+p_z и d_z²+d_z² (каде z се дефинира како оската на врската или меѓујадрената врска).<ref>{{наведена книга |last1= Clayden|first1= Jonathan|last2= Greeves|first2= Nick|last3= Warren|first3= Stuart|title= Organic Chemistry |edition= 2|date=март 2012|orig-year= 2002|publisher= OUP Oxford|location= Oxford|isbn= 978-0199270293|pages=101–136}}</ref> Квантната теорија вели дека [[молекулска орбитала|молекулските орбиали]] со истоветна симетрија всушност се мешаат или [[хибридизација (хемија)|''хибридизираат'']]. Како практична последица од ова мешање на двоатомните молекули, [[бранова функција|брановите функции]] s+s и молекулските орбитали p_z+p_z се смешуваат. Степенот на ова смешување (или хибридизација) зависи од релативните енергии на молекулските орбитали со иста симетрија. [[Податотека:Dihydrogen-LUMO-phase-3D-balls.png|мини|десно|150п|Антисврзувачка молекуларна орбитала 1sσ* во H₂ со јазолна рамнина]] Кај еднојадрените двоатаомски молекули, сврзувачките σ-орбитали немат јазолни рамнини со нулта бранова функција, било низ сврзаните атоми или меѓу нив. Придружното [[антисврзувачка молекулска орбитала|антисврзување]] или σ*-орбитала се дефинира како присуство на една јазолна рамнина помеѓу двата сврзани атоми. Сигма-врските се најсилниот вид на ковалентна врска поради непосредиот преклоп на орбиталите, па [[електрон]]ите во овие врски понекогаш се нарекуваат сигма-електрони.<ref>{{наведена книга |last1= Keeler|first1= James|last2= Wothers|first2= Peter|title= Chemical Structure and Reactivity |edition= 1|date=мај 2008|publisher= OUP Oxford|location= Oxford|isbn= 978-0199289301|pages=27–46}}</ref> Симболот σ е грчката буква сигма. Кога се гледа долж оската на врската, σ-молекулската орбитала има кружна симетрија, и така наликува на [[атомска орбитала|атомската орбитала]] „s“ која има иста звучност. [[Единечна врска|Единечната врска]] типично е сигма-врска, а повеќекратната врска е составена од една сигма-врска заедно со пи- или други врски. [[Двојна врска|Двојната врска]] има една сигма- и една [[пи-врска]], а [[тројна врска|тројната врска]] има една сигма- и две пи-врски. {{среди|right}} {| align="right" width=278px style="text-align:center; margin:0 0 1ex 1em" |- style="font-size:6px; color:silver" |——||————————————————||————— |- | valign=top style="font-size:87%" |<br> Атомски орбитали | colspan=2 |[[Податотека:Electron orbitals crop.svg|250п]] |- | colspan=2 style="font-size:87%" width=144px |Симетрични (s–s и p–p)<br/>сигма-врски помеѓу атомските орбиали | style="font-size:87%" |[[Пи-врска]],<br/>за споредба |- style="font-size:6px; color:silver" |——||————————————————||————— |- | colspan=2 |[[Податотека:Molecular orbitals sq.svg|128п]] <br />σ<sub style="font-size:87%">s–[[хибридизација (хемија)|хибрид]]</sub> | [[Податотека:Molecular orbital of hydrogen fluoride.svg|144п]] <br />σ<sub style="font-size:87%">s–p</sub> |} ==Повеќеатомски молекули== Сигма-врските настануваат со челен преклоп на атомски орбитали. Концептот на сигма-сврзување is extended to describe сврзувачките заемодејства кои подразбираат преклоп на една резна на една [[атомска орбитала|орбитала]] со една резна на друга. На пример, [[пропан]]от се состои од десет сигма-врски, по една за двете врски C−C и по една за осумте врски C−H. ==Повеќекратно сврзани комплекси== [[Преоден метал|Преоднометалните]] [[комплексно соединение|комплекси]] диводородниот комплекс кои имаат повеќекратни врски имаат сигма-врски повеќе сврзани атоми. Овие сигма-врски можат да се дополнат со други сврзувачки заемодејства како [[пи-повратоврзност|π-повратоврзност]]а, как во случајот на W(CO)₃([[трициклохексилфосфин|PCy₃]])₂(H₂), па дури и со [[делта-врска|δ-врски]], како во случајот на [[хром(II) ацетат]]от.<ref>{{наведено списание|last=Kubas|first=Gregory|title=Metal Dihydrogen and σ-Bond Complexes: Structure, Theory, and Reactivity|journal=J. Am. Chem. Soc.|year=2002|volume=124|issue=14|pages=3799–3800|doi=10.1021/ja0153417}}</ref> == Органски молекули == Органските молекули често се [[циклично соединение|циклични соединенија]] со еден или повеќе прстени како [[бензен]]от, и сочинети се од мноштво сигма-врски долж пи-врските. Според '''правилото за сигма-врски''', бројот на сигма-врски во една молекула е еднаков на бројот на атоми плус бројот на прстени минус еден. :''N''_σ = ''N''_атоми + ''N''_{прстени} − 1 Ова правило е посебен случај на [[Ојлерова одлика|Ојлеровата одлика]] за графот кој претставува молекула. Молекулата без прстени може да се претстави како [[дрво (теорија на графовите)|дрво]] чиј број на врски е еднаков на бројот на атоми минус еден (како кај [[диводород]]от (H₂) со само една сигма-врска, или [[амонијак]]от (NH₃) со 3 сигма-врски). Не постои повеќе од 1 сигма-врска меѓу било кои два атома. Молекулите со прстени имаат дополнителни сигма-врски, така што безенските прстени, кои имаат 6 сигма-врски C−C во прстенот за 6 јаглеродни атоми. [[Антрацен]]ската молекула (C₁₄H₁₀) има три прстени, така што правилото го дава бројот на сигма-врски како 24 + 3 − 1 = 26. Во овој случај има 16 сигма-врски C−C и 10 врски C−H. Правилото не важи за молекули кои, кога ќе се нацртаат на рамен лист, имаат различен број на прстени отколку фактичкиот; на пример, [[бакминстерфулерен]]от (C₆₀) има 32 прстени, 60 атоми и 90 сигма-врски, по еден за секој пар сврзани атоми; меѓутоа, 60 + 32 - 1 = 91, а не 90. Ова е бидејќи сигма-правилото е посебен случај на Ојлеровата одлика, каде секој прстен се смета за страна, секоја сигма-врска за раб, а секој атом за теме. Обично на просторот кој не се наоѓа во ниеден прстен му се дава една дополнителна страна, но кога ќе го нацртаме бакминстерфулеренот без ниедно вкрстување, еден од прстените го сочинува надворешниот петаголник; внатрешноста на тој прстен лежи вон графот. Ова правило не важи и за други облици — тороидните фулерени се водат по правилото дека бројот на сигма-врски во молекулата е точно ист со бројот на атомот плус бројот на прстени; истото важи и за наноцевката, која кога ќе се нацртаат на рамна површина како да се гледа низ едниот крај, имаат страна по средината (што одговара на крајот на наноцевката) кој не е прстен, и страна која одговара на надворешноста. == Поврзано == * [[Молекуларна геометрија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://goldbook.iupac.org/S05434.html Дефиниција за сигма-врска] — [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија]] {{en}} {{Теорија на хемиското сврзување}} [[Категорија:Хемиски врски]] cdb4dy3cmp39xtc1krbn7gl4d1pzx30 0 1316450 5530478 5501169 2026-03-28T06:57:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530478 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 443428119 | ImageFile = Natta projection of bromomethane.svg | ImageFile_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSize = 100 | ImageName = Стерео, скелетна формула на бромометан со додадени сите експлицитни хидрогени | ImageFileL1 = Bromomethane-3D-balls.png | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameL1 = Модел на топка и стап од бромометан | ImageFileR1 = Bromomethane-3D-vdW.png | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameR1 = модел на бромометан | PIN = Бромометан<ref>{{Cite web|title=methyl bromide - Compound Summary|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=6323&loc=ec_rcs|work=PubChem Compound|publisher=National Center for Biotechnology Information|access-date=2012-02-26|location=USA|date=26 March 2005|at=Identification}}</ref> |Section1={{Chembox Identifiers | CASNo = 74-83-9 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 6323 | ChemSpiderID = 6083 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | EINECS = 200-813-2 | KEGG = C18447 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = метил+бромид | ChEBI = 39275 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 48339 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = PA4900000 | Beilstein = 1209223 | Gmelin = 916 | UNNumber = 1062 | UNII = 9V42E1Z7B6 | SMILES = CBr | StdInChI = 1S/CH3Br/c1-2/h1H3 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = GZUXJHMPEANEGY-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} }} |Section2={{Chembox Properties | C=1 | H=3 | Br=1 | Appearance = Безбоен гас<ref name="GESTIS">{{GESTIS|ZVG=31600}}</ref> | Odor = Сличен на хлороформ | Density = 3.97{{nbsp}}kg/m³ (гас, 0{{nbsp}}°C)<ref name="GESTIS"/><br>1.72{{nbsp}}g/mL (течност, 4&nbsp;°C)<ref name="GESTIS"/> | MeltingPtC = -93.66 | MeltingPt_ref = <ref name="GESTIS"/> | BoilingPtC = 4.0 | BoilingPt_ref = <ref name="GESTIS"/> | Solubility = 17.5{{nbsp}}gL⁻¹<ref name="GESTIS"/> | LogP = 1.3 | VaporPressure = 190{{nbsp}}kPa (на {{convert|20|C|disp=comma}}) | MagSus = −42.8·10⁻⁶{{nbsp}}cm³·mol{{sup|−1}} }} |Section3={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −35.1{{nbsp}}–{{nbsp}}−33.5{{nbsp}}kJ·mol⁻¹ }} |Section4={{Chembox Hazards | GHSPictograms = {{GHS06}}{{GHS07}}{{GHS08}}{{GHS09}} | GHSSignalWord = Опасен | HPhrases = {{H-phrases|301|315|319|331|335|341|373|400|420}} | PPhrases = {{P-phrases|201|202|260|261|264|270|271|273|280|281|301+310|302+352|304+340|305+351+338|308+313|311|312|314|321|330|332+313|337+313|362|391|403+233|405|501|502}} | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 1 | NFPA-R = 0 | FlashPtC = 194 | FlashPt_ref = <ref name="GESTIS"/> | AutoignitionPtC = 535 | AutoignitionPt_ref = <ref name="GESTIS"/> | ExploLimits = 10-16%<ref name=PGCH/> | PEL = C 20{{nbsp}}ppm (80{{nbsp}}mg/m³) [кожа]<ref name=PGCH>{{PGCH|0400}}</ref> | IDLH = Ca [250{{nbsp}}ppm]<ref name=PGCH/> | LC50 = {{ubl | 1200{{nbsp}}ppm (глувче, 1{{nbsp}}hr) | 7316{{nbsp}}ppm (зајак, 30{{nbsp}}min) | 2833{{nbsp}}ppm (стаорец, 1{{nbsp}}hr) | 302{{nbsp}}ppm (стаорец, 8{{nbsp}}hr) | 390{{nbsp}}ppm (глувче, 9{{nbsp}}hr)<ref name=IDLH>{{IDLH|74839|Methyl bromide}}</ref> }} | REL = Ca<ref name=PGCH/> | LCLo = 300{{nbsp}}ppm (морско прасе, 9{{nbsp}}hr)<ref name=IDLH/> }} |Section5={{Chembox Related | OtherFunction_label = алкан | OtherFunction = {{Unbulleted list|[[Бромојодометан]]|[[Бромоетан]]}} }} }} '''Бромометан''', попознат како '''метилбромид''' — органобромско соединение со [[Хемиска формула|формула]] CH3Br. Овој безбоен, без мирис, незапалив гас се произведува и индустриски и биолошки. Има тетраедарска форма и е препознатлива хемикалија [[Осиромашување на озонската обвивка|што го осиромашува озонот]]. Се користел интензивно како [[пестицид]], сè додека повеќето земји не го исфрлиле постепено во раните 2000-ти. == Појава и производство == Бромометан потекнува и од природни и од човечки извори. Во [[океан]]от, се проценува дека морските организми произведуваат 56.000 тони годишно.<ref>{{Наведено списание|last=Gribble, G. W.|year=1999|title=The diversity of naturally occurring organobromine compounds|journal=Chemical Society Reviews|volume=28|issue=5|pages=335–346|doi=10.1039/a900201d}}</ref> Во мали количини се произведува и од одредени копнени растенија, како што се членовите на фамилијата [[Зелки|Brassicaceae]]. Се произведува за земјоделска и индустриска употреба со третирање на [[метанол]] со [[бром]] во присуство на [[сулфур]] или водород сулфид: : 6 CH ₃ OH + 3 Br ₂ + S → 6 CH ₃ Br + 2 H ₂ O + H ₂ SO ₄ == Употреба == Во 1999 година, околу 71.500 тони синтетички метилбромид се користеле годишно ширум светот.<ref name="uneptie">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uneptie.org/ozonaction/information/mmc/lib_detail.asp?r=4202|title=Towards Methyl Bromide Phase Out: A Handbook for National Ozone Units|date=1 August 1999|publisher=UNEP|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716112400/http://www.uneptie.org/ozonaction/information/mmc/lib_detail.asp?r=4202|archive-date=2011-07-16}}</ref> 97% од оваа проценка била искористена за цели на дезинсекција, додека 3% биле искористени за производство на други производи. Покрај тоа, 75% од потрошувачката се вршела во развиените земји, предводени од САД (43%) и Европа (24%). Азија и Блискиот Исток комбинирано користеле 24%, додека Латинска Америка и Африка имале најниска употреба со 9%.<ref name="uneptie" /> [[Податотека:China_methyl_bromide_pallet.jpg|лево|мини| Ознаки ISPM 15 на палета од Кина. '''MB''' покажува дека дрвото е фумигирано со метилбромид за да се убијат штетниците.]] Сè додека неговото производство и употреба не биле скратени со Монтреалскиот протокол, бромометанот бил широко користен како средство за стерилизирање на почвата, главно за производство на семе, но исто така и за некои култури како што се [[Јагода|јагодите]] <ref>'''Strawberries hang in the balance''', CEN (June 8th, 2015)</ref> и [[бадем]]ите. Во комерцијалното големо монокултурно производство на семе, за разлика од растителното производство, од витално значење е да се избегне контаминација на културата со семе од ист вид. Затоа, не може да се користат селективни хербициди. Иако бромометанот е опасен, тој е значително побезбеден и поефикасен од некои други стериланти на почвата. Нејзината загуба за индустријата за семиња резултирала со промени во културните практики, со зголемено потпирање на стерилизацијата на почвата со пареа и механичко уништување. Бромометан исто така се користел како фумигант за општа намена за убивање на различни штетници, вклучувајќи стаорци и инсекти. Бромометанот има слаби фунгицидни својства. Бромометанот е единствениот дозволен фумигант (топлинската обработка е единствената друга опција) според прописите на ISPM 15 кога се извезува амбалажа од цврсто дрво (палети за подигнување на виљушка, гајби, држачи) во земји кои се усогласени со ISPM 15. Бромометан се користи за подготовка на терени за голф, особено за контрола на бермудската трева. Протоколот од Монтреал предвидува употребата на бромометан да биде постепено укината. Бромометанот е исто така претходник во производството на други хемикалии како средство за метилирање.<ref name="Ullmann">{{Ullmann}}</ref> Бромометан некогаш се користел во специјални апарати за гаснење пожар, пред појавата на помалку токсични халони, бидејќи е електрично непроводен и не остава остатоци. Се користел првенствено за електрични трафостаници, воени авиони и други индустриски опасности. Никогаш не бил толку популарен како другите агенси поради неговата висока цена и токсичност. Бромометанот се користел од 1920-тите до 1960-тите, и продолжил да се користи во системите за сузбивање на пожар на моторите на авиони до крајот на 1960-тите. [[Податотека:National_Methyl_Bromide_extinguisher.jpg|лево|мини|234x234пкс| Избор на противпожарни апарати од бромометан под складиран притисок, околу 1930-40-тите, ОК]] == Регулатива == Бромометанот лесно се фотолизира во атмосферата за да се ослободат бромските радикали, кои се многу подеструктивни за стратосферскиот озон отколку хлорот. Како таков, тој подлежи на барањата за постепено укинување на Монтреалскиот протокол за супстанции што ја осиромашуваат озонската обвивка од 1987 година. Лондонскиот амандман во 1990 година додал бромометан на листата на ОДС што треба постепено да се укине. Фазата на исклучување започнала во [[Соединети Американски Држави|САД]] во 1993 година, а произведените количини биле ограничени на нивото од 1991 година. Сите развиени земји во Монтреалскиот протокол ги намалиле и произведените и увезените количини за 25% во 1999 година, 50% 2001 година, 75% 2003 година, 100% 2005 година <ref name="Martin-2003">{{Наведено списание|last=Martin|first=Frank N.|year=2003|title=Development of Alternative Strategies for Management of Soilborne Pathogens Currently Controlled with Methyl Bromide|journal=[[Annual Review of Phytopathology]]|publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]]|volume=41|issue=1|pages=325–350|doi=10.1146/annurev.phyto.41.052002.095514|issn=0066-4286|pmid=14527332}}</ref> Во 2003 година, Глобалниот еколошки фонд одобрил средства за заедничкиот проект на УНЕП-УНДП за постепено укинување на вкупниот сектор на метилбромид во седум земји во Централна Европа и Средна Азија, кој требало да биде завршен во 2007 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uneptie.org/ozonaction/information/mmc/lib_detail.asp?r=5315|title=Information on Commercially Validated Methyl Bromide Alternative Technologies|date=14 September 2009|publisher=UNEP|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716112416/http://www.uneptie.org/ozonaction/information/mmc/lib_detail.asp?r=5315|archive-date=2011-07-16}}</ref> === Австралија === Во [[Австралија]], бромометанот е претпочитан фумигант на Одделот за земјоделство и водни ресурси за повеќето органски производи увезени во Австралија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agriculture.gov.au/biosecurity/import/general-info/pre-border/afas/methyl-bromide-questions-and-answers|title=Methyl Bromide - Questions and Answers|publisher=department of Agriculture and Water Resources|accessdate=2013-11-03}}</ref> Одделот спроведува сертификација за дезинсекција со метилбромид и за домашни и за странски фумигатори кои потоа можат да ги фумигираат контејнерите наменети за Австралија. Список на алтернативни фумиганти е достапен за стоки увезени од Европа (во она што е познато како база на податоци BICON), каде што е забрането дезинсекција со метилбромид.<ref name="Aus-Q-and-A">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.daff.gov.au/biosecurity/import/general-info/pre-border/afas/methyl-bromide-questions-and-answers|title=Methyl Bromide - Questions and Answers|publisher=the department|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708004954/http://www.daff.gov.au/biosecurity/import/general-info/pre-border/afas/methyl-bromide-questions-and-answers|archive-date=2013-07-08|accessdate=2011-02-21}}</ref> Алтернативно, одделот дозволува контејнерите од Европа да се фумираат со метилбромид при пристигнувањето во Австралија. === Нов Зеланд === Во [[Нов Зеланд]], бромометанот се користи како фумигант за цели трупци наменети за извоз. Еколошките групи и Зелената партија се противат на неговата употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.guardiansofthesounds.co.nz/wordpress/index.php/category/methyl-bromide/|title=Methyl Bromide Threat Again in Picton|publisher=Guardians of the Sounds|accessdate=2009-02-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greens.org.nz/node/20520|title=Picton residents need protection from poison fumes: Greens|last=Kedgley|first=Sue|date=2008-02-02|publisher=Green Party|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205160837/http://www.greens.org.nz/node/20520|archive-date=2009-02-05|accessdate=2009-02-02}}</ref> Во мај 2011 година, Управата за управување со еколошки ризик (ERMA) вовела нови правила за негова употреба кои го ограничуваат нивото на јавна изложеност на фумигантот, поставуваат минимални тампон зони околу местата за дезинсекција, обезбедуваат известување за блиските жители и бараат од корисниците да го следат квалитетот на воздухот за време на дезинсекција и секоја година пријавете се до ERMA. Сите фумигации со метилбромид мора да користат технологија за повторно зафаќање до 2025 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.epa.govt.nz/public-consultations/decided/reassessment-of-methyl-bromide|title=Reassessment of methyl bromide &#124; EPA}}</ref> === Соединети Американски Држави === Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], бромометанот е регулиран како пестицид според Федералниот закон за инсектициди, фунгициди и глодарициди (FIFRA; 7 USC 136 и понатаму) и како опасна супстанција според Законот за зачувување и обновување на ресурсите (RCRA; 42 USC 6901 et seq), и подлежи на барања за известување според Законот за планирање вонредни состојби и правото на знаење на заедницата (EPCRA; 42 USC 11001 и понатаму.). Закон за чист воздух на САД (CAA; 42 USC 7401). Амандманот од 1998 година (PL 105-178, Наслов VI) го усогласува датумот на постепено укинување на Законот за чист воздух со оној од Монтреалскиот протокол.<ref name="Martin-2003"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epa.gov/spdpublc/mbr/|title=The Phaseout of Methyl Bromide|publisher=U.S. Environmental Protection Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017081855/http://www.epa.gov/spdpublc/mbr/|archive-date=2009-10-17|accessdate=2009-10-28}}</ref> Со оглед на тоа што Монтреалскиот протокол строго ја ограничил употребата на бромометан на меѓународно ниво, САД успешно лобирале за исклучоци за критична употреба.<ref name="Gareau2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xosZSlZLtsgC&pg=PA232|title=From Precaution to Profit: Contemporary Challenges to Environmental Protection in the Montreal Protocol|last=Brian Gareau|date=29 January 2013|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-17526-4|pages=232–}}</ref> Критичните исклучоци за употреба им овозможуваат на САД да продолжат да го користат MeBr додека не се планира целосно да се укине некаде во 2017 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epa.gov/ozone/mbr/cueinfo.html|title=Critical Use Exemption Information|publisher=U.S. Environmental Protection Agency|accessdate=2015-02-21}}</ref> Бромометанот сè уште бил во употреба за цреши извезени во Јужна Кореја од 2022 година.  Во 2004 година, над 3,200 тони на бромометан биле применети во Калифорнија. Апликациите вклучуваат одгледување на домати, јагоди и украсни грмушки и дезинсекција на производи од шунка/свинско месо. Исто така, исклучен е третманот на амбалажата од цврсто дрво (палети со [[виљушкар]], гајби, држачи) и спакуваната стока што се извезува во 15 земји од ISPM (Канада во 2012 година).  === Чиле === Чиле ја прекинал употребата на бромометан во традиционалното земјоделство од 2015 година, со исклучок на 100% чиста формулација која во голема мера се користи за карантинска контрола на штетници и при претпраќање во индустријата за извоз на овошје.<ref>Decision XVII/29: Non-compliance with the Montreal Protocol by Chile.</ref> == Алтернативи == Моментално се користат алтернативи на бромометан во земјоделското поле и се развиваат дополнителни алтернативи, вклучувајќи пропилен оксид и [[фурфурал]].<ref name="epa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epa.gov/ozone/mbr/alts.html|title=Ozone Layer Protection &#124; US EPA|work=epa.gov|accessdate=2018-09-27}}</ref> За Австралија е достапен список на алтернативни фумиганти за стоки увезени од Европа (во она што е познато како база на податоци BICON), каде што е забрането дезинсекција со метилбромид.<ref name="Aus-Q-and-A"/> * Хлоропикринот се користи во комбинација со бромометан, а самостоен е вообичаен алтернативен фумигант. Широко се користи од неговиот првичен успех против ''Verticillium dahliae'' во [[јагода]]та. Тоа е погодна алтернатива за фунгицидно дејство, но нема баш нематицидна или хербицидна ефикасност на BM, и затоа најчесто се комбинира со уште еден фумигант.<ref name="Martin-2003"/> * 1,3-Дихлоропропенот заменува некои од фунгицидните и нематицидните ефекти на БМ, но не е целосна ефикасност замена.<ref name="Martin-2003" /> * Метил изотиоцијанат е производ на распаѓање на два применети производи, метам натриум и грануларен дазомет. MITC не се редистрибуира низ почвата како и БМ. Потребно е значително повеќе наводнување за активирање. Посилно хербицидно од БМ и толку често се користи само за таа намена. Многу помали дози стимулираат ртење на плевелот.<ref name="Martin-2003" /> === Потенцијални идни алтернативи === * Јодометан <ref name="Martin-2003"/> * Пропаргил бромид <ref name="Martin-2003" /> * [[Озон]] <ref name="Martin-2003" /> == Здравствени ефекти == Краткото изложување на високи концентрации и продолжено вдишување на пониски концентрации се проблематични.<ref name="HitCL">Muir, GD (ed.) 1971, ''Hazards in the Chemical Laboratory'', The Royal Institute of Chemistry, London.</ref> Нивоата на изложеност што доведуваат до смрт варираат од 1.600 до 60.000 ppm, во зависност од времетраењето на изложеноста (како споредбено нивоата на изложеност од 70 до 400 ppm [[јаглерод моноксид]] го покриваат истиот спектар на болест/смрт). Концентрациите во опсег од 60.000 ppm може да бидат веднаш фатални, додека токсичните ефекти може да се појават по продолжено изложување на концентрации под 1.000 ppm. „TLV–TWA од 1 ppm (3,89 mg/m3) се препорачува за професионална изложеност на метилбромид“-ACGIH 8 часовен пондериран просек. Непосредно опасно по животот или концентрацијата на здравјето од NIOSH: „Ревидираниот IDLH за метилбромид е 250 ppm врз основа на податоците за акутната токсичност при вдишување кај луѓето. Ова може да биде конзервативна вредност поради недостаток на релевантни податоци за акутна токсичност за работниците изложени на концентрации над 220 ppm. NIOSH препорачува како дел од својата политика за канцерогени да се носат „најзаштитните“ респиратори за метилбромид при која било откриена концентрација. Концентрацијата што може да се открие е 0,5 ppm. Респираторните, бубрезните и невролошките ефекти се од најголема загриженост. За обработка на дрвена амбалажа потребна е концентрација до 16.000 ppm. NIOSH смета дека метилбромидот е потенцијален професионален канцероген како што е дефинирано со политиката за канцерогени на OSHA [29 CFR 1990].<ref name="aghealth">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aghealth.org|title=Agricultural Health Study|work=aghealth.org|accessdate=2018-09-27}}</ref> === Прекумерна изложеност === Изразувањето на токсичност по изложувањето може да вклучи латентен период од неколку часа, проследен со знаци како гадење, абдоминална болка, слабост, конфузија, [[Белодробен едем|пулмонален едем]] и напади. На лицата кои ја преживуваат акутната фаза често им е потребна продолжена реконвалесценција. Постојаните невролошки дефицити како што се астенија, когнитивно оштетување, оптичка атрофија и парестезија често се присутни по умерено до тешко труење. Концентрациите на неоргански бромид во крвта или урината, метаболит на бромометан, се корисни за да се потврди дијагнозата на труење кај хоспитализирани пациенти или да се помогне во форензичката истрага на случај на фатално предозирање.<ref>R. Baselt, ''Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man'', 8th edition, Biomedical Publications, Foster City, CA, 2008, pp. 982-984.</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:CH3Br mm.png|CH₃Br мерено со напредниот глобален експеримент за атмосферски гасови ([http://agage.mit.edu/ AGAGE]) во долниот дел на атмосферата ([[Troposphere|тропосфера]]) на станиците ширум светот. Изобилството е дадено како месечни средни молови фракции без загадување во [[Parts-per notation|делови на трилион]]. Податотека:Bromomethane IR spectroscopy.svg|[[Infrared spectroscopy|IR спектар]] на бромометан. </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.epa.gov/ozone/mbr/alts.html Хемиски алтернативи за земјоделска употреба на метил бромид] * [http://www.ars.usda.gov/research/programs/programs.htm?list421s=true&NP_CODE=308 Биолошки, хемиски и практични алтернативи за земјоделска употреба на метил бромид] . * [http://npic.orst.edu/factsheets/MBtech.pdf Технички информативен лист за метил бромид - Национален информативен центар за пестициди] * [http://npic.orst.edu/factsheets/MBgen.pdf Општи факти за метил бромид - Национален информативен центар за пестициди] * [http://extoxnet.orst.edu/pips/methylbr.htm Информативен профил за пестициди за метил бромид - Проширена токсиколошка мрежа] * {{ICSC|0109|01}} * Institut national de recherche et de sécurité * [http://www.inchem.org/documents/iarc/vol71/025-methylbromide.html IARC резимеа и евалуации Vol. 71 (1999)] * [http://www.the-scientist.com/article/display/18858/ Забранетиот пестицид на нашата почва] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514110448/http://www.the-scientist.com/article/display/18858/ |date=2011-05-14 }} * [https://web.archive.org/web/20020702150312/http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/ME/methyl_bromide.html MSDS на Универзитетот Оксфорд] * [http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp27.pdf Токсиколошки профил] * [http://www.inchem.org/documents/ehc/ehc/ehc166.htm Критериуми за здравје на животната средина 166] * [https://web.archive.org/web/20070930181917/http://www.inchem.org/documents/sids/sids/methbrom.pdf OECD SIDS документ] * [http://www.epa.gov/ozone/mbr/2010_nomination.html Номинации за ослободување од критична употреба на ЕПА 2010 година] * [http://chemsub.online.fr/name/Methyl_bromide.html ChemSub Online (метил бромид, бромометан)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110721015538/http://chemsub.online.fr/name/Methyl_bromide.html |date=2011-07-21 }} . * [http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/07/02/del-family-poisoned-caribbean-paralyzed-governor-says/29625901/ Семејството Дел отруено со метилбромид на Карибите во тешка состојба, вели гувернерот] - 2 јули 2015 година * [https://www.justice.gov/opa/pr/terminix-companies-sentenced-applying-restricted-use-pesticide-residences-us-virgin-islands Компаниите „Терминикс“ осудени за примена на пестициди со ограничена употреба во резиденции на Девствените острови на САД] - 20 ноември 2017 година * [https://www.justice.gov/opa/pr/terminix-virgin-islands-branch-manager-pleads-guilty-four-counts-illegally-applying Менаџерот на филијалата на Терминикс на Девствени Острови се изјасни за виновен по четири точки од обвинението за незаконска примена на пестициди со ограничена употреба во повеќе резиденции на американските Девствени острови] - 17 септември 2018 година {{Халометани}} [[Категорија:Бром]] [[Категорија:Фумиганти]] [[Категорија:Халогенирани растворувачи]] [[Категорија:Халометани]] [[Категорија:Осиромашување на озонската обвивка]] [[Категорија:Статии без извор од InChI]] mz31b8xhvrqxojiefq2lnk4rv58f7j1 0 1318430 5530481 5375808 2026-03-28T07:02:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530481 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Брук Кенди | image = Candy performing at LA Pride 2017.jpg | caption = Брук Кенди на настап во 2017 | birth_name = Брук Дајан Кенди | birth_date = {{Birth date and age|1989|7|20|df=yes}} | birth_place = Окснард, Калифорнија, САД | occupation = {{hlist|Раперка|пејачка|текстописец|режисер|модел|моден стилист}} | years_active = 2012–денес | spouse = {{marriage|Кајл Ингланд|2019}}<!-- NOTE: Brooke Candy confirmed their wedding and married status via Instagram. DO NOT CHANGE THIS SECTION--> | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|Фјучерпоп|хип-хаус|електропоп|поп хоп|електроклеш}} | label = {{hlist|NUXXE|[[RCA Records|RCA]]|[[Columbia Records|Columbia]] <small>(UK)</small>|[[MNDR|WonderSound]]}} | associated_acts = {{hlist|[[Ashnikko]]|[[Erika Jayne]]|[[Charli XCX]]|[[Cupcakke]]|[[MNDR]]|[[Sia]]|[[Bree Runway]]}} | website = | nickname = }} }} '''Брук Кенди''' (целосно име: Брук Дајан Кенди; англиски: Brooke Dyan Candy; роденa на 20 јули 1989 во Окснард, Калифорнија, САД) е американскa раперка, пејачка, текстописец и режисерка. Брук Кенди се стекнала со поуларност откако глумела во музичкото видео од [[Грајмс]] за песната „Genesis“ (2012). По успехот на песната, Кенди го зајакнала својот статус во андерграунд сцената откако почнала да објавува свој материјал: „Das Me“ (2012), „Everybody Does“ (2013) и „I Wanna Fuck Right Now“ (2013). Во 2014 година, потпишала со [[RCA Records|RCA]] и на 6 мај 2014 година го издадла својот деби сингл под голема продукциска куќа, "Opulence".<ref name="RCAsigning">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rcarecords.com/news/dynamic-rappersinger-brooke-candy-signs-rca-records|title=Dynamic Rapper / Singer Brooke Candy Signs with RCA Records|date=February 18, 2014|publisher=[[RCA Records]]|accessdate=November 21, 2015}}</ref><ref name="opulenceep">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rcarecords.com/news/brooke-candy-release-opulence-ep-may-6th|title=Brooke Candy To Release Opulence EP On May 6th|date=2014-04-28|publisher=[[RCA Records]]|accessdate=2014-06-25}}</ref> Подоцна, се приклучила на продукциската куќа [[Columbia Records]] во [[Обединето Кралство|ОК]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://earmilk.com/2014/07/11/brooke-candy-signs-to-columbia-records-and-drops-this-fire-cory-enemy-remix-of-opulance-premiere/|title=Brooke Candy drops this fire Cory Enemy remix of "Opulence" [Premiere] - EARMILK|date=July 11, 2014}}</ref> И двете куќи се филијали на [[Sony Music]]. Нејзиниот дебитантски албум, ''Daddy Issues'', прво требало да биде објавен во 2015 година, но бил одложуван. По многу песни под влијание на поп музиката, меѓу кои и релативно успешната „Living Out Loud“ (2017), Кенди во 2017 година ја прекинала соработката со своите дотогашни продукциски куќи. Во текот на 2017 и 2018 година, била на турнеја заедно со [[Charli XCX]] и [[Лизо]], а била и на сопствена турнеја во [[Азија]] насловена како Tie Me Up Tour (2018). Својот прв целосен албум, ''Sexorcism'', Брук Кенди го издала во 2019 година. == Детство == Брук Кенди е родена во [[Окснард, Калифорнија]], а детството го поминала во [[предградие]]то на [[Лос Анџелес]] [[Агура Хилс]].<ref name="vulture">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vulture.com/2013/03/brooke-candys-new-business-model.html|title=The Rise of the Rapping, Stripping, Snake-Charming Brooke Candy|last=Glazek|first=Christopher|date=March 17, 2013|work=[[Vulture (blog)|Vulture]]|publisher=New York Media, LLC|accessdate=July 17, 2013}}</ref> Има италијанско и еврејско потекло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bloodyguts.tumblr.com/post/25003729311/is-candy-your-real-last-name-what-is-your|title=BLOODY GUTS: is candy your real last name? what is your...|work=tumblr.com}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Sophie Hoyle|title=No Homo: Brooke Candy and the New Wave of Queer Hip-Hop|url=https://www.academia.edu/8211014|journal=[[Academia.edu]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://diymag.com/archive/brooke-candy-i-dont-do-well-with-barriers|title=Brooke Candy: 'I Don't Do Well With Barriers' - DIY|date=July 5, 2013|work=DIY}}</ref> Нејзините родители се развеле на нејзини осум години. Мајка ѝ била педијатриска медицинска сестра.<ref name="JuicyFruit">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/brooke-candy-juicy-fruit-music-video-premiere-interview-grimes-lizzo-sia|title=Brooke Candy on Her 10-Year Career and Hoping to Make Fans 'Smile' with Cheeky 'Juicy Fruit' Video|last=Irvin|first=Jack|date=February 14, 2023|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=February 14, 2023}}</ref> == Кариера == Брук Кенди одреден период работела како [[Стриптизета|стриптизерка]] во клубот за возрасни Seventh Veil во [[Холивуд]].<ref name="vulture"/> Кенди Брук својата рап кариера ја започнала во 2011 година, кога на нејзиниот блог на Tumblr почнала да ги објавува нејзините први песни. Летото 2012 година, во еден од клубовите во Лос Анџелес, Брук се запознала со пејачката [[Грајмс]], која ја поканила на Брук Кенди да се појави во нејзиното ново музичко видео „Genesis“.<ref name="vulture"/> Истата година, раперката го објавила својот прв интернет хит „Das Me“, кој станал химна на ЛГБТ заедницата и феминистките на Интернет. Во текот на 2012 и 2013 година, Кенди на YouTube самостојно ги објавила своите први три музички спотови за нејзините песни; „Das Me“, „Everybody Does“ и „I Wanna Fuck Right Now“.<ref name="vulture" /> Видеата до почетокот на 2013 година имале преку милион прегледи.<ref name="vulture" /> Прва снимка за голема етикета на Кенди било нејзиното појавување на песната „Cloud Aura“ на деби албумот ''True Romance'' од [[Чарли XCX|Charli XCX]].<ref name="blackbook">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blackbookmag.com/music/charli-xcx-brooke-candy-and-honey-boo-boo-1.55262|title=Charli XCX, Brooke Candy and... Honey Boo-Boo?|last=Eanett|first=Lindsey|date=November 28, 2012|work=[[BlackBook]]|publisher=[[Vibe (magazine)|VIBE]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615182037/http://www.blackbookmag.com/music/charli-xcx-brooke-candy-and-honey-boo-boo-1.55262|archive-date=June 15, 2013|accessdate=February 17, 2013}}</ref> Кон крајот на 2013 година, Кенди го привлекла вниманието на пејачката и текстописец [[Сија|Сиа]], и таа на [[Инстаграм]] ѝ напишала дека сака да напише песна за неа. Тие се спријателиле, а Сиа на крајот била извршен продуцент на дебитантското EP на Кенди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noisey.vice.com/en_uk/article/why-sia-is-one-of-the-most-important-artists-in-the-world-right-now-by-brooke-candy|title=Brooke Candy: Sia is One of the Most Important Artists In the World Right Now|last=Brooke Candy|date=March 8, 2016|publisher=[[Noisey]]|accessdate=2023-03-24|archive-date=2017-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052335/https://noisey.vice.com/en_uk/article/why-sia-is-one-of-the-most-important-artists-in-the-world-right-now-by-brooke-candy|url-status=dead}}</ref> Кенди со помош на Сиа, во февруари 2014 година потпишала договор со RCA Records.<ref name="RCAsigning"/> „Opulence“, песна напишана заедно со Сиа и продуцирана од [[Дипло]], бил нејзин прв сингл со етикетата.<ref name="style">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.style.com/culture/art/2014/backed-nicola-formichettis-diesel-power-brooke-candy-shoots-stardom|title=Backed by Nicola Formichetti's Diesel Power, Brooke Candy Shoots for Stardom|last=Zarella|first=Katherine K.|date=April 28, 2014|work=[[Style.com]]|accessdate=November 14, 2014}}</ref> Првата песна била изведена на 3 април 2014 година, на дебитантската ревија на [[Никола Формичети]] за Дизел во [[Венеција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ohnotheydidnt.livejournal.com/87338967.html|title=Brooke Candy debuts "Opulence" at Formichetti's debut Diesel fashion show in Venice|last=FUCKFROSTI|date=April 15, 2014|work=[[Oh No They Didn't]]}}</ref> На 22 април 2014 година, за време на премиерата на официјалното музичко видео во режија на [[Стивен Клајн]] и стилизирано од Формичети <ref name="style" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://radio.com/2014/06/02/brooke-candy-opulence-video-formichetti-interview/|title=How Brooke Candy's Artful 'Opulence' Video Primes Her for Pop Stardom|last=Courtney E. Smith|date=June 2, 2014|work=[[Radio.com|Radio]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.idolator.com/7515899/brooke-candy-opulence-video-watch|title=Brooke Candy's "Opulence" Video Will Give You Nightmares: Watch The Steven Klein-Directed Clip|last=Robbie Daw|date=April 28, 2014|work=[[Idolator (website)|Idolator]]}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> песната била ставена на интернет за [[Музичко симнување|дигитално преземање]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itunes.apple.com/us/album/opulence-single/id849829947|title=Opulence - Single by Brooke Candy on Apple Music|date=2014-04-22|work=[[Apple Music]]}}</ref> Дебитантскиот EР на Брук Кенди со наслов ''Opulence'' бил објавен на 6 мај 2014 година.<ref name="opulenceep"/> Генерално добил пофалби од критичарите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bestfan.com/blog/2014/05/album-review-brooke-candy-opulence-ep/|title=ALBUM REVIEW: Brooke Candy – 'Opulence' EP|last=Ashley Emma NG|date=May 14, 2014|work=Best Fan|accessdate=2023-03-24|archive-date=2017-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319201124/http://bestfan.com/blog/2014/05/album-review-brooke-candy-opulence-ep/|url-status=dead}}</ref> Деби-албумот на Кенди требало да се вика ''Daddy Issues'', а извршно бил продуциран од тогашната колешка од етикетата, Сиа, која исто така била и текстописец. Сиа напишала две песни за албумот, тогашниот сингл „ Living Out Loud “ <ref name="papermag">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.papermag.com/2014/03/brooke_candy_sia_beautiful_people.php|title=The Chosen Ones|date=March 25, 2014|publisher=PaperMag|accessdate=June 24, 2014}}</ref> во кој се појавува и самата Сиа и друга песна инспирирана од [[Шер]].<ref name="Nylon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nylon.com/articles/brooke-candy-interview|title=Brooke Candy Talks About Addiction, Recovery, And What It Was Like At Rock Bottom|last=Eve Barlow|date=February 13, 2017|work=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|accessdate=February 26, 2017}}</ref> Во 2017 година, издавањето на ''Daddy Issues'' било откажано затоа што Кенди ја напуштила RCA.<ref name="Bullet">{{Наведена мрежна страница|url=http://bullettmedia.com/article/brooke-candy-goes-back-to-basics/|title=Brooke Candy Goes Back To Basics|last=Alexandra Weiss|date=June 14, 2017|work=Bullett Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804113519/http://bullettmedia.com/article/brooke-candy-goes-back-to-basics/|archive-date=August 4, 2017|accessdate=June 16, 2017}}</ref> Во јануари истата година, Кенди глумела во модниот филм во режија на [[Грејси Ото]] и Томас Кер под наслов ''Candy Crush'' . Во текот на јуни 2017 година, ја поддржувала Лизо на нејзината турнеја.<ref name="OUTVolcanoInterview">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.out.com/out-exclusives/2017/7/12/brooke-candys-hot-volcano|title=Brooke Candy's Hot Like a 'Volcano'|last=Justin Moran|date=July 12, 2017|work=Out}}</ref> На 10 јануари 2019 година, Кенди потврдила дека штотуку го завршила својот деби албум. Албумот го снимила во Лондон со англискиот продуцент, пејач и текстописец Оскар Шелер заедно со раперот [[Ашнико(Ashnikko)|Ашнико]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/Bsd1TSLBWdY/|title=Brooke Candy on Instagram: "Just finished my 1st album in London and I'm 1 part excited to share with the world and 1 part really sad that it's over. I ❤️ YOU @ashnikko…"|date=January 10, 2019|work=[[Instagram]]|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324115333/https://www.instagram.com/p/Bsd1TSLBWdY/|archive-date=2023-03-24|accessdate=2023-03-24|url-status=bot: unknown}}</ref> На 28 февруари, Кенди потврдила дека албумот го носи насловот ''Sexorcism'' и дека првиот промотивен сингл се вика „Happy“,<ref name="Happy Twitter">{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/brookecandy/status/1101220308650876928|title=BROOKE CANDY on Twitter: "SURPRISE! MARCH 15 MY FIRST UNOFFICIAL SINGLE "HAPPY" FROM MY FIRST ALBUM "SEXORCISM" DROPS… "|last=Brooke Candy|date=February 28, 2019|work=[[Twitter]]}}</ref> кој бил објавен на 29 март 2019 година <ref name="Happy Idolator">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.idolator.com/7734790/brooke-candy-happy-listen?view-all|title=Brooke Candy Returns With Growling Anthem "Happy"|last=Mike Nied|date=March 29, 2019|work=Idolator}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> заедно со неговото официјално музичко видео во режија на Ранкин. == Награди и номинации == {| class=wikitable |- ! Year !! Awards !! Work !! Category !! Result |- | 2014 | [[UK Music Video Awards]] | "Opulence" | Best Styling | {{Won}} |- | 2019 | Berlin Music Video Awards | "My Sex" | Best Animation | {{Победничка}} {{Крајна кутија}} == Дискографија == * ''Sexorcism'' (2019) * ''Freaky Princess'' (TBA) <ref name="FF Dazed">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/56917/1/brooke-candy-has-entered-her-bubblegum-pop-era-interview|title=Brooke Candy has entered her bubblegum pop era|last=Samways|first=Gemma|date=September 9, 2022|work=Dazed}}</ref> == Турнеи == ; Сопствени * Tie Me Up (2018) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.servingentertainment.com/tickets|title=Tickets — Serving Entertainment|work=Serving Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322203049/https://www.servingentertainment.com/tickets|archive-date=2018-03-22|accessdate=March 22, 2018}}</ref> * The Whore Tour (2019) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eventbrite.co.nz/e/brooke-candy-the-whore-tour-auckland-tickets-54794593103|title=Brooke Candy The Whore Tour - Auckland Tickets, Thu 21/02/2019 at 8:00 PM|work=[[Eventbrite]]}}</ref> * Sexorcism Tour (2019) <ref name="Sexorcism Tour">{{Наведена мрежна страница|url=https://celebmix.com/brooke-candy-announces-sexorcism-2020-european-tour/|title=Brooke Candy Announces 2020 SEXORCISM European Tour!|last=Philip Logan|date=November 2, 2019|work=CelebMix}}</ref> ; Како поддршка * Charli XCX - Number 1 Angel Tour(2017) * Lizzo - Good as Hell Tour (2017) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blacdetroit.com/BLAC-Detroit/May-2017/Lizzo-wants-to-make-Detroit-feel-Good-As-Hell/|title=Lizzo wants to make Detroit feel 'Good As Hell'|last=Jasmine Espy|date=May 2017|work=BLAC Detroit|accessdate=November 27, 2015|archive-date=2018-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723122508/http://www.blacdetroit.com/BLAC-Detroit/May-2017/Lizzo-wants-to-make-Detroit-feel-Good-As-Hell/|url-status=dead}}</ref> * Cupcakke - The Ephorize Tour (2018) * Charli XCX - Charli Live Tour (2019) ; Промотивни * Opulence промотивна турнеја во САД (2014) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bbook.com/music/video-star-bradley-soileau-smokes-weed-talks-lana-del-rey-brooke-candy-miley-new-fashion-brand/|title=Video Star Bradley Soileau Smokes Weed + Talks Lana Del Rey, Brooke Candy, and His New Fashion Brand|last=Taylor Ghrist|date=July 22, 2014|work=[[BlackBook]]|accessdate=2023-03-24|archive-date=2018-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105110753/https://bbook.com/music/video-star-bradley-soileau-smokes-weed-talks-lana-del-rey-brooke-candy-miley-new-fashion-brand/|url-status=dead}}</ref> * Азиска турнеја '18 (2018) ; Како гостин * [[Азилија Бенкс]] - Mermaid Ball (2011) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0133791|Brooke Candy}} * {{URL|https://www.youtube.com/user/brookecandyVEVO|Brooke Candy's VEVO}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кенди, Брук}} [[Категорија:Италоамериканци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Раперки од 21 век]] [[Категорија:Американски LGBT луѓе]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Американски хип-хоп пејачки]] [[Категорија:Американски раперки од 21 век]] [[Категорија:Поп рапери]] [[Категорија:Американки во електронската музика]] [[Категорија:Рапери од Лос Анџелес]] [[Категорија:LGBT рапери]] [[Категорија:Електропоп музичари]] [[Категорија:Американски еротски танчерки]] [[Категорија:Американски кантавторки]] [[Категорија:Американски раперки]] c6hxs0ym7b9jwt02qa245xotwxgxh8l 0 1322725 5530257 5216349 2026-03-27T14:40:47Z Dandarmkd 31127 5530257 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Алан Шнајберг|image=Allan-Schnaiberg-2007.jpg|image_size=|alt=|caption=|birth_date={{Birth date|1939|08|20}}|birth_place=[[Монтреал, Квебек]], Канада|death_date={{Death date and age|2009|06|06|1939|08|20}}|death_place=[[Еванстон, Илиноис]], САД|resting_place=|nationality=Американец|fields=[[Еколошка социологија]]|workplaces=|alma_mater=[[Макгилски универзитет]]<br>[[Мичигенски универзитет]]|thesis_title=Некои детерминанти и последици од модернизмот во Турција|thesis_url=|thesis_year=1968|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=[[Дејвид Пелоу]]|notable_students=|known_for=|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|influences=[[Луис Мамфорд]], [[Хауард Т. Одум]], [[Хју Стретон]]|influenced=|awards=Награда за истакнат придонес, АСА Оддел за животна средина и технологија|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=|footnotes=|spouse=Едит Харшбаргер}} '''Алан Шнајберг''' ([[20 август]] [[1939]] - [[6 јуни]] [[2009]]) ― американски социолог познат особено по неговиот придонес во социологијата на животната средина. Во времето на неговата смрт, Шнајберг бил почесен професор по социологија на Нортвестернскиот универзитет во Еванстон, [[Илиноис]]. == Ран живот и образование == Роден во [[Монтреал]] на 20 август 1939 година, Шнајберг бил син на Бел и Хари Шнајберг. Според неговата ''curriculum vitae'', тој „го посетувал Мекгилскиот универзитет четири години, отсек хемија и математика. По дипломирањето со почести во општа наука, тој работел една година како [[Аналитичка хемија|аналитички хемичар]] и две години како [[Металургија|металуршки инженер]].“<ref>[https://allanschnaiberg.files.wordpress.com/2009/07/cvfeb2009-1.pdf Schnaiberg's ''curriculum vitae'']</ref> Докторирал по социологија на Универзитетот во Мичиген во 1968 година; неговата дисертација беше насловена „Некои детерминанти и последици од модернизмот во Турција“. Тој станал натурализиран државјанин на САД. == Кариера и придонеси == Шнајберг се приклучил на Социолошкиот факултет при Нортвестернскиот универзитетот во 1969 година, служејќи како претседател на одделот од 1976 до 1979 година. Тој бил автор на над 70 научни статии и книги на теми кои се движат од глобализацијата и животната средина до трудот и социјалната нееднаквост. Рамката за „производствена трка“ на Шнајберг за разбирање на социјалните причини и последици од еколошките проблеми била една од првите современи социолошки пристапи за разбирање на еколошките проблеми. Покрај неговата книга ''„Животна средина: од вишок до недостиг“'' од 1980 година, Шнајберг заедно со своите поранешни студенти е соавтор на четири книги: ''Животна средина и општество: Трајниот конфликт'' (Прес на Свети Мартин 1994; Блекбурн Прес 2000), ''Локални еколошки тешкотии: Граѓански активизам во лентата за производство'' (Cambridge University Press 1996), ''Урбано рециклирање и потрага по одржлив развој на заедницата'' (Princeton University Press 2000) и ''Неблагодарна работа на производство: неправда и неодржливост во глобалната економија'' (Paradigm Publishers 2008). Тој се пензионирал од Нортвестерн во 2008 година. == Почести и награди == Шнајберг ја добил наградата за истакнат придонес на Одделот за животна средина и технологија на Американско социолошко здружение во 1984 година. Неколку години подоцна, тој беше избран за потпретседател (1990–91), а потоа служел како претседател (1992–93) на тој оддел.<ref>[http://envirosoc.org/Resources/officers_listing.pdf "Cumulative Listing of Section Officers,"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190411201837/http://envirosoc.org/Resources/officers_listing.pdf |date=2019-04-11 }} ASA Section on Environment and Technology. July 2009. Accessed: May 14, 2016.</ref> == Книги == * Гулд, Кенет А., [[Дејвид Пелоу]] и Алан Шнајберг. (2008) ''Неблагодарна работа на производството: неправда и неодржливост во глобалната економија''. Болдер, Коло.: Издавачи на парадигма.{{ISBN|978-1-59451-506-4}} * Гулд, Кенет А., Алан Шнајберг и Адам С. Вајнберг. (1996) ''Локални еколошки тешкотии: Граѓански активизам во трката за производство'' . Кембриџ и Њујорк: Cambridge University Press.{{ISBN|0-521-55519-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-521-55519-1|0-521-55519-1]] * Шнајберг, Алан. (1980) ''[https://web.archive.org/web/20080828204350/http://media.northwestern.edu/sociology/schnaiberg/1543029_environmentsociety/index.html Животната средина: од вишок до недостиг]''. Њујорк: Oxford University Press.{{ISBN|0-19-502610-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-502610-1|0-19-502610-1]] * Шнајберг, Алан, Николас Ватс и Клаус Цимерман, eds. (1986) ''Дистрибутивни конфликти во политиката за еколошки ресурси''. Њујорк: Сент Мартин Прес. 0312213409 * Шнајберг, Алан и Кенет А. Гулд. (1994) ''Животна средина и општество: трајниот конфликт''. Њујорк: Сент Мартин Прес.{{ISBN|0-312-09128-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-312-09128-1|0-312-09128-1]] * Вајнберг, Адам С., Дејвид Н. Пелоу и Алан Шнајберг. (2000) ''Урбано рециклирање и потрага по одржлив развој на заедницата''. Принстон, Њу Џерси: Принстон Универзитетски Прес.{{ISBN|0-691-05014-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-691-05014-7|0-691-05014-7]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20140810195535/http://www.sociology.northwestern.edu/people/faculty/allan-schnaiberg-publications.html Документи на Шнајберг, Институт за истражување на политики, Северозападен универзитет] * [http://envirosoc.org Секција за животна средина и технологија, Американско социолошко здружение] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шнајберг, Алан}} [[Категорија:Апсолвенти на Мичигенскиот универзитет]] [[Категорија:Луѓе од Монтреал]] [[Категорија:Американски социолози]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1939 година]] jqqi85prm3n1nobjnsq1961eqodo7jq 0 1323750 5530508 5487597 2026-03-28T09:36:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530508 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник |name = Валтер Баде |native_name = Walter Baade |native_name_lang = de |image = Walter-Baade Astronom.jpg |birth_date = {{датум на раѓање|1893|3|24|df=yes}} |birth_place = [[Пројсиш Олдендорф|Шретингхаузен]], [[Германско Царство]] |death_date = {{починал на и возраст|1960|6|25|1893|3|24|df=yes}} |death_place = [[Гетинген]], [[Западна Германија]] |residence = |citizenship = |nationality = Германец |ethnicity = |field = [[астрономија]] |work_institutions = Хамбуршка опсерваторија, „Маунт Вилсон“, [[Паломарска опсерваторија]] |alma_mater = [[Гетингенски универзитет]] |doctoral_advisor = |doctoral_students = [[Халтон Арп]]<br />[[Алан Сендиџ]] |known_for = ги вовел поимите „[[супернова]]“ и „[[неутронска ѕвезда]]“ со [[Фриц Цвики]] |influences = |influenced = |prizes = [[Брусов медал]] 1955 |religion = }} '''Вилхелм Хајнрих Валтер Баде''' ({{langx|de|Wilhelm Heinrich Walter Baade}}; {{рн|24|март|1893}} – {{пн|25|јуни|1960}}) — германски [[астроном]] и [[астрофизичар]]. == Живот и откритија == Роден е во Шретингхаузен, денес дел од [[Пројсиш Олдендорф]] во Северна Рајна-Вестфалија, Германија. Завршил училиште во 1912&nbsp;г. Потоа студирал математика, физика и астрономија на универзитетите во [[Минстер]] и [[Гетингенски универзитет|Гетинген]]. Докторирал во 1919&nbsp;г. и се вработил во Хамбуршката опсерваторија, каде се задржал до 1931&nbsp;г.<ref name="2002DDA">{{наведено списание|last1=Osterbrock|first1=D. E.|title=Walter Baade, Dynamical Astronomer at Goettingen, Hamburg, Mount Wilson, and Palomar Observatories|journal=Aas/Division of Dynamical Astronomy Meeting #33|volume=33|pages=10.03|bibcode=2002DDA....33.1003O|publisher=Harvard Univ|date=септември 2002}}</ref> Таму во 1920&nbsp;г. го открил [[944 Идалго]], првиот од класата астероиди денес наречана [[кентаур (астероид)|кентаури]] кои пресекуваат орбити на џиновски планети. Од 1931 до 1958&nbsp;г. работел во опсерваторијата „[[Маунт Вилсон (опсерваторија)|Маунт Вилсон]]“ во САД.<ref name="BM55-SSU">{{нмс|title=1955 Brude Medalist|url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Baade/|publisher=Sonoma State University|access-date=4 март 2016|archive-date=2016-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221115914/http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/baade/|url-status=dead}}</ref> Таму за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] го искористил ноќното ислучување на светлата (што го смалувало [[светлинско загадување]]) и така за првпат ги забележал ѕвездите во средиштето на галаксијата [[Андромеда (галаксија)|Андромеда]]. Овие набљудувања го навеле да определи одделни „[[ѕвездено население|населенија]]“ на ѕвезди (Население I и Население II). Во истата прилика заклучил дека постојат два вида на [[кефеида|кефеидни ѕвезди]]. Со ова откритие направил своја пресметка на големината на познатата вселена, удвојувајќи ја величината позната од [[Хаблов закон|претходната пресметка]] на [[Едвин Хабл]] од 1929&nbsp;г.<ref>Baade W (1944) The resolution of Месје 32, NGC 205, and the central region of the Andromeda nebula. ApJ 100 137-146</ref><ref>Baade W (1956) The period-luminosity relation of the Cepheids. PASP 68 5-16</ref><ref>{{нмс|last=Allen|first=Nick|title=Section 2: The Great Debate and the Great Mistake: Shapley, Hubble, Baade|url=http://www.institute-of-brilliant-failures.com/section2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071210105344/http://www.institute-of-brilliant-failures.com/section2.htm|archive-date=10 декември 2007|work=The Cepheid Distance Scale: A History}}</ref> Во 1952&nbsp;г. ги објавил своите заклучоци на собирот на [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] во Рим, на големо вчудовидување на присутните. Заедно со [[Фриц Цвики]] ги открил [[супернова|суперновите]] како нова категорија на астрономски тела.<ref>W. Baade, F. Zwicky, 1934, "[http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1076395&blobtype=pdf On Super-Novae]{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 254-259.</ref><ref>Donald E. Osterbrock, ''Walter Baade – A Life in Astrophysics'', Princeton und Oxford: Princeton University Press 2001. {{ISBN|0-691-04936-X}}.</ref> Двајцата исто така го предложиле постоењето на [[неутронска ѕвезда|неутронски ѕвезди]], и дека тие настануваат од супернови.<ref name="baas33_1330"> {{наведено списание |last1=Osterbrock |first1=D. E. |year=2001 |title=Who Really Coined the Word Supernova? Who First Predicted Neutron Stars? |journal=Bulletin of the American Astronomical Societyfr |volume=33 |pages=1330 |bibcode=2001AAS...199.1501O }}</ref> Почнувајќи од 1952&nbsp;г. заедно со Рудолф Минковски ги пронашле оптичките пандани на разните [[радиоастрономија|радиоизвори]],<ref>Baade, W. and Minkowski, R., 1954. Identification of the Radio Sources in Cassiopeia, Cygnus A, and Puppis A. Astrophysical Journal, Vol. 119, p. 206-214 (јануари 1954) [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1954ApJ...119..206B ADS: 1954ApJ...119..206B]</ref> вклучувајќи го [[Лебед A]]. Открил 10 [[астероид]]и, меѓу кои и [[944 Идалго]], која има долг орбитален период; ова впрочем е првиот откриен [[кентаур (астероид)|кентаур]], но кентаурите биле прифатени како одделна класа дури во 1977&nbsp;г.); [[аполонски астероид|аполонскиот астероид]] [[1566 Икар]], чиј перихел е поблизок од [[Меркур]]овиот; и [[аморски астероид|аморскиот астероид]] [[1036 Ганимед]]. == Признанија == {| class="wikitable floatright" style="font-size: 0.9em;" |+ Откриени [[астероид]]и: 10&thinsp;<ref name="MPC-Discoverers" /> |- | [[930 Вестфалија]] || 10 март 1920 |- | [[934 Тирингија]] || 15 август 1920 |- | [[944 Идалго]] || 31 октомври 1920 |- | [[966 Муши]] || 9 ноември 1921 |- | [[967 Хелионапе]] || 9 ноември 1921 |- | [[1036 Ганимед]] || 23 октомври 1924 |- | [[1103 Секвоја]] || 9 ноември 1928 |- | [[1566 Икар]] || 27 јуни 1949 |- | [[5656 Олдфилд]] || 8 октомври 1920 |- | 7448 Пелат || 14 јануари 1948 |} '''Награди и почести''' *Странски член на Кралската холандска академија на уметностите и науките (1953)<ref>{{нмс |url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000146 |title=Walter H.W. Baade (1893 - 1960) |publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |access-date=26 јануари 2016 |archive-date=2016-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201070904/http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000146 |url-status=dead }}</ref> *Член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] (1953).<ref>{{нмс |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Walter+Baade&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |access-date=6 февруари 2023 |website=search.amphilsoc.org |archive-date=2023-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206162849/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Walter+Baade&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |url-status=dead }}</ref> *Златен медал на [[Кралско астрономско друштво|Кралското астрономско друштво]] (1954) *[[Брусов медал]] (1955) *Предаваштво „Хенри Норис Расел“ во [[Американско астрономско друштво|Американското астрономско друштво]] (1958) '''Наречено во негова чест''' *1501 Баде — астероид *[[Баде (кратер)|Баде]] — кратер на Месечината *Бадеова Долина на месечината *Еден од двата Магеланови телескопи *[[966 Муши]] — астероид наречен по прекарот на неговата сопруга == Поврзано == * [[Бадеов Прозорец]] — подрачје на набљудување откриено во 1940-тите со релативно малку прашина кое дава поглед на [[Галактичко Средиште|Галактичкото Средиште]] во [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]] * Бадеова Ѕвезда, денес позната како [[Раков Пулсар]] — за која Баде прв утврдил непосредна врска со [[Раковидна Маглина|Раковидната Маглина]]. == Наводи == {{наводи |refs= <ref name="MPC-Discoverers">{{нмс |title = Minor Planet Discoverers (by number) |work = Minor Planet Center |url = http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html |date = 4 септември 2016 |access-date = 7 септември 2016}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Walter Baade}} * [http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Baade/index.html Баде на страницата за Брусовиот медал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110805145827/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Baade/index.html |date=2011-08-05 }} {{en}} * [https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=4967 Валтер Баде во Хрватската енциклопедија] {{hr}} * [https://old.bigenc.ru/physics/text/1844182 Валтер Баде] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230620102449/https://old.bigenc.ru/physics/text/1844182 |date=2023-06-20 }} — Голема руска енциклопедија {{ru}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баде, Валтер}} [[Категорија:Германски астрономи]] [[Категорија:Откривачи на астероиди]] [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Носители на Брусовиот медал]] [[Категорија:Носители на Златниот медал од Кралското астрономско друштво]] [[Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Баварската академија на науките]] rdtqdvrr8za5xhoy45rgirx7koei5a1 0 1343869 5530489 5489623 2026-03-28T07:38:44Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:LilianLindsay,_the_first_woman_to_become_a_Brisith_Dental_Association_member_as_reported_at_the_November_1895_Representative_Board_meeting.jpg]] со [[File:LilianLindsay,_the_first_woman_to_become_a_British_Dental_Association_member_as_rep 5530489 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lilian Lindsay (1871-1960) portrait (cropped).png|200px|мини|Лилијан Линдзи]] '''Лилијан Линдзи''', [[Ред на Британската Империја|CBE]], FSA (родено име Мареј) (24 јули 1871 - 31 јануари 1960) била стоматолог, стоматолошки историчар, библиотекар и автор таа станала првата квалификувана жена стоматолог во Британија и првата жена претседателка на Британската стоматолошка асоцијација.<ref name="society">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bda.org/museum/dental-links/lindsay-society-history-of-dentistry.aspx|title=Lindsay Society for the History of Dentistry|publisher=British Dental Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106090521/http://www.bda.org/museum/dental-links/lindsay-society-history-of-dentistry.aspx|archive-date=6 November 2011|accessdate=10 September 2011}}</ref><ref name="Papworth2014.1">{{Наведено списание|last=Papworth|first=J|date=January 2014|title=Odontology and the history of medicine at the Royal Society of Medicine 1907-1960 and the contributions of Lilian Lindsay--Part One. The early years of the Royal Society of Medicine and the Section of Odontology.|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24620437/|journal=Dental Historian: Lindsay Club Newsletter|issue=59|pages=25–30|pmid=24620437}}</ref><ref name="Papworth2014.2">{{Наведено списание|last=Papworth|first=J|date=July 2014|title=Odontology and the history of medicine at the Royal Society of Medicine 1907-1960 and the contributions of Lilian Lindsay. Part Two--Lillian Lindsay and the RSM.|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25668925/|journal=Dental Historian: Lindsay Club Newsletter|volume=59|issue=2|pages=59–65|pmid=25668925}}</ref> == Биографија == Таа е родена како Лилијан Мареј во Холовеј, Лондон во 1871 година, ќерка на музичар и трето од единаесетте деца. Се школувала во Камден школата за девојчиња и добила стипендија за колеџ школата во Северен Лондон. Основачот и директорката на училиштето, Френсис Бус, ја известила Лилијан дека ќе и одговара кариера да предава на глуви деца; Лилијан не се согласила и ја известила госпоѓицата Бус дека ќе стане стоматолог. Поради расправијата, Лилијан ја изгубила стипендијата и го напуштила училиштето во 1889 година.<ref name="haines">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/internationalwom00hain/page/177|title=International women in science: a biographical dictionary to 1950|last=Haines|first=Catharine M.C.|publisher=ABC-CLIO Inc|year=2001|isbn=978-1-57607-090-1|page=[https://archive.org/details/internationalwom00hain/page/177 177]|url-access=registration}}</ref> {{Цитат во кутија|quote=„Лилијан Линдзи на нејзиниот избор за кариера“„Мис Бус… ме испрати и објави дека сум предодредена да бидам учителка на глуви и неми. Дали ненадејниот напад го разбуди мојот бунтовнички дух или јас можеби Имав алергија на настава не знам, но одбив да предавам. Ова ја налути госпоѓица Бус која категорично изјави „Тогаш ќе те спречам да правиш што било друго“. Како блиц му одговорив „Не можеш да ме спречиш да бидам стоматолог „Таа ме спречи да ја имам таа втора стипендија. Не знаев ништо за стоматологија, но храбро изјавив дека ќе бидам стоматолог, немаше ништо друго да се направи“.|source=Cohen E. Cohen RA. The Autobiography of Dr Lilian Lindsay. ''Br Dent J'' 1991 '''171'''(10) 325|width=232px}} Линдзи успеала да обезбеди тригодишно стажирање по стоматологија преку семеен пријател, но сметала дека тоа не е доволно и се обидела да се запише на стоматолошки факултет. Положила прелиминарни прегледи и во 1892 година се пријавила за влез во Националната стоматолошка болница во улицата Грејт Портланд. Деканот, Хенри Вајс, одбил да ја прими бидејќи била жена, бил загрижен дека таа ќе им го одвлече вниманието на машките ученици што тој ја интервјуирал надвор на тротоарот од училиштето.<ref name="haines"/> Тој, исто така, ја советувал да не аплицира во Стоматолошката болница во Лондон бидејќи Кралскиот колеџ за хирурзи во Англија не дозволувал жените да ги полагаат своите испити во тоа време. Тој ѝ предложил да аплицира во стоматолошката болница и училиште во Единбург, и таму била прифатена од деканот В. Бауман Меклеод. Дури и тогаш таа наишла на неодобрување на некои од вработените во [[Единбург]]; Сер Хенри Литлџон забележал: „Се плашам, госпоѓо, дека на некој сиромав му го вадите лебот од устата“.<ref name="mddus">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mddus.com/mddus/resource-library/2010/summons-summer-issue/vignette---lilian-lindsay.aspx|title=Vignette – Lilian Lindsay|last=Professor Stanley Gelbier|date=30 June 2010|publisher=MDDUS.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402221224/http://www.mddus.com/mddus/resource-library/2010/summons-summer-issue/vignette---lilian-lindsay.aspx|archive-date=2 April 2012|accessdate=28 October 2011}} </ref> Таа го запознала својот иден сопруг Роберт Линдзи, член на наставниот кадар, на нејзиниот прв ден на стоматолошката школа.<ref name="haines"/> За време на нејзиниот престој во Единбург, таа го освоила Медалот Вилсон за стоматолошка хирургија и патологија и медалот за материја медика и терапевтика во 1894 година. Дипломирала со LDS (Hons), RCS Ed. во 1895 година, првата жена која се квалификувала како стоматолог во Обединетото Кралство (другите претходно патувале во странство во Америка меѓу другите земји за да се стекнат со оваа квалификација). Таа потоа се приклучила на Британската стоматолошка асоцијација во ноември 1895 година, таа е првата жена што станала членка.<ref name="bdawomen">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bda.org/library/displays/womenindentistry.aspx|title=(British Dental Association) – Women in dentistry|date=20 June 2011|publisher=BDA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406172104/http://www.bda.org/library/displays/womenindentistry.aspx|archive-date=6 April 2012|accessdate=28 October 2011}}</ref> [[Податотека:LilianLindsay, the first woman to become a British Dental Association member as reported at the November 1895 Representative Board meeting.jpg|десно|мини| Извештај за Лилијан Мареј кога била предложена да стане првата жена членка на Британската стоматолошка асоцијација, како што било објавено на состанокот на Претставничкиот одбор во ноември 1895 година]] По квалификациите, Лилијан се вратила во Северен Лондон да работи до 1905 година, потег што морала да го направи за да ги исплати своите долгови. Во 1905 година се омажила за Роберт Линдзи и се вратила во Единбург за да работи со него на улица Брендон 2.<ref name="mddus"/> Тие ја продолжиле својата практика до 1920 година, кога Роберт бил назначен за прв стоматолошки секретар со полно работно време на Британската стоматолошка асоцијација. Тие се преселиле во стан над седиштето на БДА на плоштадот Расел, Лондон, а Лилијан станала почесен библиотекар на БДА. Таа ја основала библиотеката со книги што ги оставил Гадс и придонела со свои артефакти за да започне музејот. Таа научила француски, германски, латински и малку [[Староанглиски јазик|стар англиски]] и шпански за да и помогне во нејзиното историско истражување.<ref name="mddus" /> Роберт Линдзи починал во ноември 1930 година. По ова, таа станала под-уредник на Британскиот стоматолошки журнал (BDJ) во 1931 година, функција што ја вршела цели 20 години. Таа останала во уредничкиот комитет на БДЈ до нејзината смрт и објавила 57 трудови во БДЈ помеѓу 1925 и 1959 година.<ref name="mddus"/> Во 1933 година ја објавила својата книга за историјата на стоматологијата ( ''Кратка историја на стоматологијата'' ).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.amazon.co.uk/Short-History-Dentistry-Lilian-Lindsay/dp/B001LBMSS4/ref=sr_1_2?ie=UTF8&qid=1315709991&sr=8-2|title=A Short History of Dentistry|last=Lindsay|first=Lilian|publisher=John Bale & Sons|year=1933|location=London|oclc=1066295|access-date=10 September 2011}}</ref> Истата година таа го одржала првото предавање на CE Валис до Кралското здружение за медицина,<ref>{{Наведено списание|date=15 April 1933|title=Medical News|url=http://www.bmj.com/content/1/3771/683.full.pdf|journal=Br. Med. J.|volume=1|issue=3771|page=683|access-date=28 October 2011}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Lindsay|first=L.|year=1933|title=The Sun, the Toothdrawer and the Saint|journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine|volume=26|issue=10|pages=1377–1388|doi=10.1177/003591573302601059|pmc=2204418|pmid=19989478}}</ref> а подоцна станала претседател на Одонтолошкиот оддел (1945) и на здружението за историја на медицината (претходниот дел), (1950–2) на РСМ.<ref name=":Hunting">{{Наведена книга|title=The History of The Royal Society of Medicine|last=Hunting|first=Penelope|publisher=Royal Society of Medicine Press|year=2002|isbn=978-1853154973|pages=330–332|chapter=8. From anaesthetics to proctology:Section of the history of medicine|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hFNrAAAAMAAJ&pg=PA=330}}</ref> Таа исто така била претседател на Британското друштво за проучување на ортодонцијата (BSSO) во 1938 година. Во 1946 година, Линдзи станала првата жена претседател на Британската стоматолошка асоцијација, таа била наградена со почесен докторат од Универзитетот во Единбург,<ref name="kings">{{Наведена мрежна страница|url=http://kingscollections.org/exhibitions/archives/dentistry/lds-personalities/lilian-lindsay|title=Exhibitions & Galleries " Lilian Lindsay|publisher=Kingscollections.org|accessdate=28 October 2011|archive-date=2016-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018161854/http://www.kingscollections.org/exhibitions/archives/dentistry/lds-personalities/lilian-lindsay|url-status=dead}}</ref> и била наградена со наградата [[Ред на Британската Империја]]. Таа, исто така, го објавила својот превод на ''Le Chirurgien Dentiste'' ( ''The Surgeon Dentiste'' ) на Пјер Фошар во 1946 година,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.amazon.co.uk/Surgeon-Dentist-Treatise-Teeth/dp/B000X8T4IS/ref=sr_1_8?s=books&ie=UTF8&qid=1317413926&sr=1-8|title=Le Chirurgien Dentiste ou Traité des Dents|last=Fauchard|first=Pierre|publisher=Butterworth|others=translated by Lilian Lindsay|year=1946|location=London|trans-title=The Surgeon Dentist or Treatise on the Teeth|oclc=14735015|access-date=10 September 2011|orig-year=1728}}</ref> прв пат кога ова значајното дело било преведено на англиски јазик. Таа продолжила да ја проширува библиотеката на БДА до нејзината смрт во 1960 година, и во тоа време добила голем број награди и почесни дипломи.<ref name="bmjobit">{{Наведено списание|date=27 February 1960|title=Obituary: LILIAN LINDSAY, C.B.E., LL.D., F.D.S. R.C.S|url=|journal=Br. Med. J.|volume=1|issue=5173|page=654|doi=10.1136/bmj.1.5173.654|pmc=1966751}}</ref> == Награди и почести == * 1894 – Медал Вилсон за забна хирургија и патологија и медал за материја медика и терапевтика, Стоматолошка болница и училиште во Единбург * 1895 година - Лиценција за стоматолошка хирургија, стоматолошка болница и училиште во Единбург * 1938 – Претседател на Британското здружение за проучување на ортодонцијата * 1945 – Наградата Џон Томс, Кралскиот колеџ за хирурзи на Англија; Претседател на Одонтолошкиот оддел на Кралското здружение за медицина * 1946 – Претседател на Британската стоматолошка асоцијација; почесен LL. Д., Универзитет во Единбург; Командант на Редот на Британската империја (CBE) * 1947 – Стипендија за стоматолошка хирургија (ФДС), Кралскиот колеџ за хирурзи на Англија * 1950 – Првата жена претседател на Медицинското друштво во Лондон <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rsm.ac.uk/sections/sections-and-networks-list/history-of-medicine-society/introduction-to-society.aspx|title=an introduction to the history of medicine society|access-date=7 January 2016|publisher=the Royal Society of Medicine}}</ref> * 1950 - 1952 - Првата жена претседател на здружението за историја на медицината при Кралското здружение за медицина.<ref name="bdawomen"/> * 1959 – Златен медал Колиер, Кралскиот колеџ за хирурзи на Англија; Стипендија за стоматолошка хирургија, Кралскиот колеџ за хирурзи од Единбург * Магистер по забна хирургија (MDS), Универзитетот во Дурам * Стипендија на Друштвото на антиквари * Почесен член на Одонто-хируршкото друштво на Шкотска * Потпретседател на Друштвото Џонсон * Почесен член на студентките од Единбург * Почесен член на Американската академија за историја на стоматологијата == Наследство == [[Податотека:LILIAN_LINDSAY_-_3_Hungerford_Road_Holloway_London_N7_9LA.jpg|десно|мини|233x233пкс| ЛИЛИЈАН ЛИНДСЕЈ - 3 Хангерфорд Роуд Холовеј Лондон N7 9LA]] [[Податотека:LILIAN_LINDSAY_1871-1960_The_First_Woman_Dentist_to_Qualify_in_Britain_lived_here.jpg|мини|233x233пкс| ЛИЛИАН ЛИНДСЕЈ 1871-1960 Првата жена стоматолог што се квалификувала во Британија живеела овде - сина плоча]] До моментот на нејзината смрт, библиотеката БДА се сметала за една од најдобрите стоматолошки библиотеки во светот;<ref name="bmjobit"/> сè уште го носи името библиотека Роберт и Лилијан Линдзи. Во 1962 година било формирано [[Lindsay Society|Здружението за историја на стоматологијата Линдзи]] и било именувано по Лилиан Линдзи.<ref name="society"/> Сина плоча на англиското наследство во чест на Линдзи била поставена на 3 Хангерфорд Роуд, Холовеј, Лондон, каде Линдзи живеела во првите дваесет години од нејзиниот живот, во 2013 година.<ref name="EngHet">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.english-heritage.org.uk/discover/blue-plaques/search/lindsay-lilian-1871-1960|title=LINDSAY, LILIAN (1871–1960)|publisher=English Heritage|accessdate=4 May 2014}}</ref> Токму на оваа адреса Линдзи првпат одлучила да стане стоматолог.<ref name="EngHet2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.english-heritage.org.uk/about/news/lindsay/|title=LINDSAY, LILIAN (1871–1960)|publisher=English Heritage blue plaque for Lillian Lindsay|accessdate=4 May 2014}}</ref> Плакетата ја открила Дам Маргарет Сјуард, поранешна претседателка на Генералниот стоматолошки совет и главен стоматолошки директор и внука на Линдзи, Маргарет Мареј.<ref name="EngHet2" /> Во 2023 година ''[[The New York Times|, „Њујорк тајмс“]]'' објавил задоцнета некролог за Лилијан Линдзи како дел од неговата серија <nowiki><i id="mwlA">„Забележано“</i></nowiki> .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/03/21/obituaries/lilian-lindsay-overlooked.html|title=Overlooked No More: Lilian Lindsay, Britain's First Female Dentist|last=Mydans|first=Seth|date=21 March 2023|work=The New York Times|via=NYTimes.com}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Англиски историчари]] [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Починати во 1960 година]] [[Категорија:Родени во 1871 година]] [[Категорија:Стоматологија]] [[Категорија:Жени]] [[Категорија:Жени стоматолози]] [[Категорија:Англиски стоматолози]] 5vaurf4hrcsj2341rxq1qmwqsnuben0 0 1344444 5530549 5474880 2026-03-28T11:08:01Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5530549 wikitext text/x-wiki '''Василиј Мелик''' (17 јануари 1921 &ndash; 28 јануари 2009 година) бил [[Словенија|словенечки]] [[историчар]], кој најмногу работел на политичката историја на словенечките земји во 19 век. == Живот == Роден е во [[Љубљана]] како единствен син на познатиот географ Антон Мелик. По завршувањето на Љубљански класичен ликеј се запишал на Универзитетот во Љубљана каде студирал под надзор на историчарот [[Фран Цвитер]]. За време на Втората светска војна бил испратен во концентрациониот логор Гонар од страна на фашистичките италијански окупациски власти, а потоа во работен логор кај [[Постојна]]. По италијанското примирје во септември 1943 година, тој бил ослободен и се вратил во Љубљана, каде што дипломирал историја во 1944 година. Во 1945 година, кратко работел како дописник за југословенската прес-агенција ''Танјуг'', а потоа ја продолжил академската кариера. == Работа == Истражувањето на Мелик било фокусирано на словенечката историја од 19 век. Прво се посветил на економската историја, но потоа се префрлил на политичката историја, особено на историјата на правните и политичките институции. Особено важна е неговата студија за изборите во словенечките земји помеѓу 1861 и 1918 година. Тој, исто така, ја истражувал историјата на секојдневниот живот, особено на периодот на модернизација и индустријализација на словенечките села во [[Крањска]] и [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]]. Тој бил и главен уредник на ''Згодовински Часопис'', водечкиот словенечки историски весник.<ref name="sistory">[https://www.sistory.si/11686/menu77 SiStory.si - Zgodovinski časopis]</ref> Во 1980-тите, тој соработувал со издавачката куќа ''[[Словенечка матица|Словенска матика]]'' во критичките изданија на мемоарите на истакнати словенечки политичари од 19 век, меѓу кои и Иван Хрибар и Јосип Вошњак. Починал во Љубљана. == Контроверзност == Мелик често бил обвинуван, особено по демократизацијата на Словенија во 1990 година, дека бил премногу соработувачки со [[Комунистичка држава|комунистичкиот режим]]. Едно од главните обвинувања против Мелик бил дека тој бил вмешан во отстранувањето на католичкиот конзервативен книжевен историчар Антон Слодњак од Универзитетот во Љубљана поради неговите алтернативни толкувања на историјата на словенечката литература. Во март 1959 година, всушност, среде поттикната масовна кампања за оцрнување на угледниот научник, Мелик објавил долга негативна критика на историските толкувања на Слодњак, обвинувајќи го за ненаучен и [[Метафизика|метафизички]] пристап кон книжевната историја.<ref>Aleš Gabrič, ''Socialistična kulturna revolucija'' (Ljubljana: Cankarjeva založba, 1995), 286.</ref> Многумина, вклучувајќи го и колегата на Мелик, историчарот Бого Графенауер, го толкувале овој гест како услуга на репресивните културни политики на [[Титоизам|титоистичкиот]] режим.<ref>Bogo Grafenauer, "Nekaj opomb k 'Zadnjem srečanju' s Tarasom Kermaunerjem". in ''Glasnik Slovenske matice'' 14, 1-2, 26-28. (1991)</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мелик, Василиј}} [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1921 година]] [[Категорија:Новинари од Љубљана]] [[Категорија:Југословенски новинари]] 1y3evvwfatzsncsz8v6gygt1zp8gqh5 5530550 5530549 2026-03-28T11:09:19Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5530550 wikitext text/x-wiki '''Василиј Мелик''' (17 јануари 1921 &ndash; 28 јануари 2009 година) бил [[Словенија|словенечки]] [[историчар]], кој најмногу работел на политичката историја на словенечките земји во 19 век. == Живот == Роден е во [[Љубљана]] како единствен син на познатиот географ Антон Мелик. По завршувањето на Љубљански класичен ликеј се запишал на Универзитетот во Љубљана каде студирал под надзор на историчарот [[Фран Цвитер]]. За време на Втората светска војна бил испратен во концентрациониот логор Гонар од страна на фашистичките италијански окупациски власти, а потоа во работен логор кај [[Постојна]]. По италијанското примирје во септември 1943 година, тој бил ослободен и се вратил во Љубљана, каде што дипломирал историја во 1944 година. Во 1945 година, кратко работел како дописник за југословенската прес-агенција ''Танјуг'', а потоа ја продолжил академската кариера. == Работа == Истражувањето на Мелик било фокусирано на словенечката историја од 19 век. Прво се посветил на економската историја, но потоа се префрлил на политичката историја, особено на историјата на правните и политичките институции. Особено важна е неговата студија за изборите во словенечките земји помеѓу 1861 и 1918 година. Тој, исто така, ја истражувал историјата на секојдневниот живот, особено на периодот на модернизација и индустријализација на словенечките села во [[Крањска]] и [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]]. Тој бил и главен уредник на ''Згодовински Часопис'', водечкиот словенечки историски весник.<ref name="sistory">[https://www.sistory.si/11686/menu77 SiStory.si - Zgodovinski časopis]</ref> Во 1980-тите, тој соработувал со издавачката куќа ''[[Словенечка матица|Словенска матика]]'' во критичките изданија на мемоарите на истакнати словенечки политичари од 19 век, меѓу кои и Иван Хрибар и Јосип Вошњак. Починал во Љубљана. == Контроверзност == Мелик често бил обвинуван, особено по демократизацијата на Словенија во 1990 година, дека бил премногу соработувачки со [[Комунистичка држава|комунистичкиот режим]]. Едно од главните обвинувања против Мелик бил дека тој бил вмешан во отстранувањето на католичкиот конзервативен книжевен историчар Антон Слодњак од Универзитетот во Љубљана поради неговите алтернативни толкувања на историјата на словенечката литература. Во март 1959 година, всушност, среде поттикната масовна кампања за оцрнување на угледниот научник, Мелик објавил долга негативна критика на историските толкувања на Слодњак, обвинувајќи го за ненаучен и [[Метафизика|метафизички]] пристап кон книжевната историја.<ref>Aleš Gabrič, ''Socialistična kulturna revolucija'' (Ljubljana: Cankarjeva založba, 1995), 286.</ref> Многумина, вклучувајќи го и колегата на Мелик, историчарот Бого Графенауер, го толкувале овој гест како услуга на репресивните културни политики на [[Титоизам|титоистичкиот]] режим.<ref>Bogo Grafenauer, "Nekaj opomb k 'Zadnjem srečanju' s Tarasom Kermaunerjem". in ''Glasnik Slovenske matice'' 14, 1-2, 26-28. (1991)</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мелик, Василиј}} [[Категорија:Луѓе од Љубљана]] [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1921 година]] [[Категорија:Словенечки новинари]] [[Категорија:Југословенски новинари]] oa05phbs413rx8aay195bmombm055y6 0 1344479 5530588 5199705 2026-03-28T11:55:49Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5530588 wikitext text/x-wiki '''Кристијан Грегорио Поведа Руиз''' (12 јануари 1957 <ref name="guardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/film/2009/sep/06/christian-poveda-obituary|title=Obituary: Christian Poveda|last=Fraser|first=Nick|date=6 September 2009|work=[[The Guardian]]|access-date=15 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625201116/https://www.theguardian.com/film/2009/sep/06/christian-poveda-obituary|archive-date=25 June 2018}}</ref> – 2 септември 2009 година), познат како '''Кристијан Поведа,''' бил [[Шпанци|шпанско]] - [[Французи|француски]] [[Фотоновинарство|фоторепортер]] и [[Кинорежисер|филмски режисер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/name/nm1601707/|title=Christian Poveda|work=IMDb|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215122045/http://www.imdb.com/name/nm1601707/|archive-date=2017-02-15|accessdate=2019-11-15}}</ref> Тој ги покривал конфликтните зони во светот повеќе од 30 години.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.co.uk/article/christian-poveda-film-maker-whose-latest-work-is-la-vida-loca-6ldfq6vz2zv|title=Christian Poveda: film maker whose latest work is La Vida Loca|date=15 September 2009|work=The Times|access-date=2020-01-04|issn=0140-0460|via=www.thetimes.co.uk}}</ref> Документарниот филм на Поведа Луд живот филм (2008) е за две ривалски банди во Ел Салвадор. == Живот == Роден од [[Прогонство|прогонети]] шпански родители во [[Алжир]], тој заминал во [[Франција]] со своето семејство во 1961/2. == ''Луд живот'' == Лудиот живот, 2008 е документарен филм снимен од Поведа во [[Ел Салвадор]] за животот на локалните банди.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8235174.stm|title=Film-maker killed in El Salvador|date=3 September 2009|access-date=2020-01-04|via=news.bbc.co.uk}}</ref> 16 месеци Поведа ги снимал маргиналните млади луѓе од Ел Салвадор поделени меѓу две ривалски банди, Мара Салватруча и бандата на 18-тата улица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://latimesblogs.latimes.com/laplaza/2009/04/la-vida-loca-reflects-a-depressing-and-hopeless-reality-the-documentary-filmed-by-photojournalist-and-filmmaker-chris.html|title='La Vida Loca' captures daily reality of El Salvador's gangs, or maras|date=10 April 2009|accessdate=2020-01-04}}</ref> Рачната камера се фокусирала на секојдневниот живот во основната ќелија на една од гигантските мара,кликнување на камбанаријата X-18'','' составена од педесет интересни адолесценти и млади возрасни лица со просечна возраст од 16 до 18 години. Документарецот бил претставен на Меѓународниот филмски фестивал во Сан Себастијан во септември 2008 година. == Смрт == Поведа бил застрелан до смрт во Тонакатепек, Ел Салвадор на 2 септември 2009 година, веројатно од член на мара.<ref>[https://www.bbc.co.uk/mundo/america_latina/2009/09/090903_0900_poveda_elsalvador_med.shtml Asesinan a documentalista que retrató pandillas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090906132307/http://www.bbc.co.uk/mundo/america_latina/2009/09/090903_0900_poveda_elsalvador_med.shtml|date=2009-09-06}} {{In lang|es}}</ref> <ref>Adams, Guy. [https://www.independent.co.uk/news/world/americas/did-film-director-die-for-his-art-1781484.html "Did film director die for his art?"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181117134952/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/did-film-director-die-for-his-art-1781484.html|date=2018-11-17}}, ''[[Независен|The Independent]]'', Sept. 4, 2009</ref> Имал само 52 години.<ref name="guardian"/> Се тврди дека одредени полицајци и членови на бандата биле незадоволни од документарецот на Поведа. Тој им ветил на своите поданици дека филмот ''Луд живот'' нема да биде објавен во Ел Салвадор, но бил немоќен да спречи продажба на пиратски копии. Во 2011 година, десет членови на бандата и еден поранешен полицаец биле осудени и испратени во затвор за смртта на Поведа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/11/christian-poveda-murders-jailed|title=Killers of filmmaker Christian Poveda jailed|last=Carroll|first=Rory|date=11 March 2011|work=[[The Guardian]]|access-date=15 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190118104651/https://www.theguardian.com/world/2011/mar/11/christian-poveda-murders-jailed|archive-date=18 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rsf.org/en/news/gang-members-kill-23-year-old-radio-journalist|title=Mixed feelings as court jails 11 people for Franco-Spanish filmmaker's murder|date=10 March 2011|work=[[Reporters Without Borders]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511151859/https://rsf.org/en/news/gang-members-kill-23-year-old-radio-journalist|archive-date=11 May 2019|accessdate=15 November 2019}}</ref> Францускиот министер за надворешни работи Бернар Кушнер ја пофалил работата на Поведа, нарекувајќи го „почитуван новинар, професионалец кој никогаш не се двоумел да преземе големи ризици во име на слободата на информациите“.<ref name="telegraph">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/elsalvador/6135782/French-film-maker-shot-dead-in-El-Salvador.html|title=French film-maker shot dead in El Salvador|date=4 September 2009|work=The Daily Telegraph|access-date=2020-01-04|issn=0307-1235|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> Салвадорскиот министер за јавна безбедност Мануел Мелгар рекол дека убиството на Поведа било „одвратен и прекорен криминален чин“. <ref name="telegraph" /> == Поврзано == * Список на нерасчистени убиства == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.agencevu.com/photographers/photographer.php?id=70 Профилот на Поведа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200812234110/https://www.agencevu.com/photographers/photographer.php?id=70 |date=2020-08-12 }} во агенцијата Ву * {{Imdb име|1601707|Christian Poveda}} * Официјална страница [http://www.lafemme-endormie.com/vidaloca/en/vida_locaEN.html ''на Ла Вида Лока''] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Поведа, Кристијан}} [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1955 година]] [[Категорија:Француски новинари]] [[Категорија:Убиени луѓе во Ел Салвадор]] if4b8lgpwb35a01yitu2zumb1qjgg0i 0 1345439 5530393 5521421 2026-03-27T20:35:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530393 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|conflict=Битка кај Римник|partof=[[Руско-турска војна (1787-1792)|Руско-османлиската војна (1787-1792)]] и [[Австриско-турска војна (1787-1791)|Австриско-османлиската војна (1787-1791)]]|image=[[Податотека:Сражение при Рымнике. Гравюра.jpg|300п]]|caption=Судир помеѓу руско-австриските и османлиските војски во Битката кај Римник|date=22 септември 1789|place=[[Рамникул Сарат]] / [[Рамнику Сарат]], [[Влашка]]|result=Австриско-руска победа|territory=Влашка е заземена од хабсбуршките сили|combatant1={{flagcountry|Russian Empire}}<br />{{flag|Habsburg Monarchy|name=Austria}}|combatant2={{Flagicon image|"Grand Standard of the Grand Turk" naval flag, according to Bowles (1783).svg|border=no}} [[Османлиско Царство]]|commander1={{flagicon|Russian Empire}} [[Александар Суворов|Александр Суворов]]<br />{{flagicon|Russian Empire}} [[:ru:Позняков, Александр Андрианович|Александр Позњаков]]<br />{{flagicon|Habsburg Monarchy}} [[Јосијас Сакскобургзафелдски]]<br />{{flagicon|Habsburg Monarchy}} [[Андреас Карачај]]|commander2={{Flagicon image|"Grand Standard of the Grand Turk" naval flag, according to Bowles (1783).svg|border=no}} [[Џеназе Хасан-паша|Хасан-паша]]<br>{{Flagicon image|"Grand Standard of the Grand Turk" naval flag, according to Bowles (1783).svg|border=no}} [[Мустафа-паша]]|strength1={{tree list}} * 25,000<ref name=B.Y.P.L.>[https://www.prlib.ru/en/history/619561 Russo-Austrian troops defeated the Turkish army in the Battle of Rymnik] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140429050056/http://www.prlib.ru/en-us/history/Pages/Item.aspx?itemid=257 |date=29 април 2014 }}</ref><ref name = Stone86>[[David R. Stone|Stone D. R.]] ''A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya''. [[Greenwood Publishing Group]]. 2006. p. 86</ref>{{sfn|Longworth|1966|pp=157-158}} ** {{flagicon|Habsburg Monarchy}} ~18,000 ** {{flagicon|Russian Empire}} ~7,000 {{tree list/end}} <br> 103 [[топ]]ови<ref name=B.Y.P.L./>|strength2=100,000<ref name = Stone86 /><ref name = Dowling751>Dowling T. C. ''Russia at War. From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''. [[ABC-CLIO]], 2014. p. 751</ref> {{ubl | {{*}} 40,000 [[јаничари]]{{Efn|Тие биле ангажирани само кон крајот на битката (исто така во потера), а – поради завземениот борбен терен – не сите.{{sfn|Petrov|1880}}}} | {{*}} 40,000 [[коњица]]| {{*}} 20,000 other&nbsp;{{sfn|Petrov|1880}} }} <br/> 80 топови<ref name=":0">{{Cite web |title=РЫМНИКСКОЕ СРАЖЕНИЕ 1789 • Great Russian Encyclopedia – Electronic version |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/3523726 |access-date=8 април 2024 |website=old.bigenc.ru |archive-date=2024-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615191628/https://old.bigenc.ru/military_science/text/3523726 |url-status=dead }}</ref>|casualties1=помалку од 1,000<ref name = Dowling752>Dowling T. C. ''Russia at War. From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''. [[ABC-CLIO]], 2014. p. 752</ref><ref name = Stone87>[[David R. Stone|Stone D. R.]] ''A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya''. [[Greenwood Publishing Group]]. 2006. p. 87</ref>|casualties2=речиси 20,000<ref name = Dowling752 /><ref name = Stone87 />&nbsp;{{efn|Целиот ден на 22 септември, сојузниците заробиле не повеќе од 400 османлии, чија вкупна загуба била повеќе од 15.000. Хасан-паша известил дека неговите загуби надминале 20.000 луѓе. Покрај тоа, сојузниците зеле 100 [[Воени бои, стандарди и гидони|стандарди (знамиња)]], 6 [[минофрлач]]и, 7 [[опсаден топ|опсадни]] и 67 [[теренски топ]]ови; три отомански [[Воен логор|логори]], многу [[коњ]]и, [[Камила|камили]], залихи и други работи им припаднале на сојузниците.{{sfn|Petrov|1880}}<br/>Загубата на разбеганите не е земена во предвид. Една руска проценка е преостанатите 15.000 мажи од распрснатата војска од 80.000 војници кои се собрале во [[Мачин]].{{sfn|Petrov|1880}}}}}} '''Битка кај Римник''',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Aleksandr-Vasilyevich-Suvorov-Graf-Rimniksky|title=Aleksandr Vasilyevich Suvorov, Count Rimniksky {{!}} Russian Military Strategist & Hero {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2023-08-16}}</ref> исто така '''Битка кај Мартинешти'''{{Efn|австриското име{{sfn|Petrov|1880}}}} ({{langx|tr|Boze Savaşı}} [Битка кај Бозе (Бузау)]; {{langx|ru|Рымникское сражение}} [Римничка битка]; {{langx|de|Schlacht am Rimnik}}), ― битка на {{Датум по стар стил|22 септември|1789|11 септември}} година, што била одржана во [[Влашка]], кај реката Рамникул Сарат, позната како Римник, во близина на [[Список на градови во Романија|градот]] Рамнику Сарат или Римник (сега во [[Романија]]) за време на [[Руско-турска војна (1787-1792)|Руско-османлиската војна од 1787-1792 година]] и [[Австриско-турска војна (1787-1791)|Австро-османлиската војна од 17188-1717 година]]. [[Руска Империја|Рускиот]] [[генерал]] [[Александар Суворов|Александр Суворов]], дејствувајќи заедно со [[Хабсбуршка Монархија|хабсбуршкиот]] генерал принцот Јосија Кобуршки, ја нападнал главната [[Отоманско Царство|османлиска]] војска под водство на [[Голем везир|големиот везир]] Џеназе Хасан-паша. Резултатот била убедлива руско-австриска победа. Иако оваа битка била водена во согласност со намерите на Суворов, Австријците го сочинувале најголемиот дел од победничките сојузнички трупи. == Заднина == Во септември 1789 година, [[Отоманско Царство|османлискиот]] [[везир]] Џеназе Хасан-паша, ветувајќи се одмазда за [[Битка кај Фокшани|поразот на нивните сили во Фокшани]], собрал војска од 100.000 луѓе,{{Efn|Рускиот [[историчар]] [[:Ru:Петров, Андрей Николаевич (историк)|Петров]] вели 90,000 или 100,000.}} со 40.000 [[јаничар]]и и 40.000 [[Спахија|спахии]] и делии, за да ги порази здружените [[Хабсбуршка Монархија|австриско]]-[[Руска Империја|руски]] војски под генералите [[Александар Суворов|Александр Суворов]] и принцот Јосијас Кобуршки, идните јунаци во [[Француски револуционерни војни|Француските револуционерни војни]]. Испраќајќи ги своите трупи на исцрпувачки ноќен марш од [[Браила]], [[паша]]та го нападнал австрискиот одред од 18.000 војници. Земајќи ги предвид бројките на Јосијас и австриските слаби учиноци во војната, особено по т.н. „[[Битка кај Карансебеш|Битката кај Карансебеш]]“, Битката кај Слатина и Битката кај Мехадија, пашата бил убеден дека може лесно да ја победи оваа сила; Голем дел од причината за австриските неуспеси била нивната [[Воена тактика|тактика]] на тенок растегнат фронт. Меѓутоа, австрискиот командант ги одбил Османлиите по жестоката пресметка на 19-ти и побарал за помош до Суворов, кој бил со дивизија јужно од Барлад. По тешка борба, Јосијас сфатил дека е во опасност доколку главните сили го нападнат. Откако Суворов слушнал за отоманското напредување, кратко одговорил „Доаѓа, Суворов“. и неговите 7.000 руски сили брзо тргнале кон нивна помош ноќта на 19 септември и поминале околу 100 км за два и пол дена, откако пристигнал во пресрет на битката на 21 септември и ги здружил силите со трупите на принцот Јосијас. Од [[генерал]]ите на Суворов под него биле само генерал-мајор [[:ru:Позняков, Александр Андрианович|Позњаков]] (линија на фронтот) и двајца бригадири. Генерал-мајор Карачај под команда на Јосијас, јунакот на таа пресметка, го набљудувал патот до Римник и Бузау; храбро се борел и кај Римник.{{Sfn|Longworth|1966|p=157}}{{Sfn|Petrov|1880}} == План == [[Отоманско Царство|Османлиските]] трупи биле стационирани во сливот на реката Римна (сега позната како Рамна) и Римник во неколку утврдени кампови оддалечени 6–7 километри. [[Хабсбуршка Монархија|Австрискиот]] командант предложил одбранбен план, тврдејќи дека Османлиите имаат огромна надмоќ во силата и заземале силно утврдени положби. [[Суворов]] наложувал на итна офанзива. Неговиот план бил да го порази непријателот по делови. Борбениот ред на [[Руска Империја|руските]] и австриските трупи поставени пред зори на 22 септември бил 2 линии на пешадиски плоштади, зад кои била поставена [[Коњица|коњаницата]]. Битката започнала и била одвивана според планот на Суворов.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}}{{Sfn|Petrov|1880}} Директниот пристап би бил опасен со оглед на стрмните брегови на Римна и фактот дека преминот ќе мора да биде одвиван пред очите на нивниот непријател. Суворов одлучил дека сојузниците мора да преминат подолу. Додека Русите ја враќале својата енергија со [[храна]] обезбедена од Австријците, Суворов му го објаснил својот план на Јосијас. Довербата на вториот била разнишана со сознанието дека сојузниците се инфериорни во бројки за речиси 4 спрема 1. Суворов се борел да го увери. „Во ред е“, се претпоставува дека рекол. „Колку е поголем непријателот, толку повеќе ќе паѓаат еден врз друг и толку полесно ќе ни биде да се пресечеме. Во секој случај, тие не се доволно бројни за да ни го затемнат [[Сонцето]]“, продолжил рускиот командант. Суворов добро ја разбирал големината на ризиците, но сакајќи само да ги охрабри, не разговарал за нив. Овој пат го зазел десното крило. Суворов знаел дека во една [[шума]] наречена Тирго Кукули, десно од преминот, е поставена силна османлиска сила. Тој сфатил дека прво ќе треба да се справи со нив за да ги спречи да го нападнат сојузничкиот заден дел откако двете колони се движеле налево кон силната османлиска положба кај шумата Кринџиор Мелор и реката Римник 8 км подалеку. Затоа Австријците ќе морале да се држат во средината додека Русите го правеле ова долго неопходно заобиколување. Момците на Суворов ќе ја имале потешката задача, но сето тоа зависело од цврстината на Австријците.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} == Битка == ''Поврзано: {{Оддел-врска|Битка кај Римник|Галерија}}'' === Преминот на сојузниците преку Римна === На [[зајдисонце]] истата вечер, [[пешадија]]та тргна во колони на кои претходела коњаница. Ноќта била пријатна, небото попрскано со [[ѕвезди]]. Тие марширале во голема тишина. Мајорот на инженерите, Војеводски, нашол можен премин преку Римна, а напредувачките трупи упаднале во стрмните брегови од двете страни, така што [[топ]]овите, влечните коли со муниција, подвижните кантини и сета друга опрема за граѓа во кампањата би можеле да бидат подвижни со минимална тежина и време. Штом се пресретнале, колоните биле образувани во квадрати со [[Коњица|коњаницата]] зад нив, а 6-те формации на [[Суворов]] се движеле веднаш кон [[Отоманско Царство|османлискиот]] [[Воен логор|логор]] во Тирго Кукули, 6.5 км на југ. Имало жестока наредба и османлискиот топ рикнал. По должината на руската линија се појавиле чад, додека топовите на Суворов возвратите.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} [[Руска Империја|Рускиот]] квадрат на крајната лева страна речиси стигнал до длабок дол кога 12.000 луѓе се разместувале за да го растурат квадратот во дефилето. Гранадерите на потполковникот Хастатов едвај го издржале ударот. Обрачот на нивниот квадрат бил скршен на неколку точки, а луѓето од резервата внатре непрестајно набивале и сечеле, очајнички борејќи се да ја спасат нивната формација од распаѓање. Луѓето се измориле фрлајќи Османлии од нивните [[бајонет]]и. Соседниот квадрат истурил „[[Град (метеорологија)|град]]“ од [[куршум]]и во густата маса што удирал врз квадратот. По половина час, Османлиите ги потрошиле своите први сили и се повлекле, гонети од австриските [[хусар]]и кои ги придружувале Русите. Наредник-мајорот на овој полк, Канатов, следен од дел од Рјазанските карабинери, ја пресекол четата од 40 Османлии и го зел првиот стандард (знаме). Но, потерата не траела подолго отколку што било потребно за да биде растерана масата. Целиот корпус на Суворов тргнал лево за да го поддржи Јосијас Кобуршки, кој преминал подоцна од Русите и бил нападнат од крилото од 20.000 луѓе под водство на Хаџи Сојтар.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} === Среде борбата === На [[Суворов]] му паднало тешко. Во близина на селото Богза (Сихлеја) (денес во Округ Вранчеа) 6.000 [[Отоманско Царство|Османлии]] паднале на квадратот со 50 мускетари од [[Смоленск]]. Суворов, кој во меѓувреме го зел [[меч]]от од придружникот [[Козаци|козак]], наредил да го подигне Ростовскиот полк од втората линија да пука врз Османлиите кои нападнале. Еден час [[Руска Империја|Русите]] биле држени во одбрана. Двапати черниговските карабинери и баковските хусари се нафрлиле во масата луѓе и [[коњи]], за повторно да паднат пред лицето на извонредните непријателски мечови симитари. Бајонетите на пешадијата од Смоленск била во османлиска [[крв]], но сепак Османлиите, јавачи [[јаничари]], се нафрлиле и повторно нападнале. Малку по малку, како што земјата пред Русите се преполнила со тела, силата на нивните напади се намалувала, а потоа третата коњаница го намалила притисокот. Кон пладне Османлиите се повлекле во шумата Кринџиор Мелор, 3 км подалеку од рускиот фронт, каде што 15.000 јаничари набрзина се обидувале да спремат линија со раскопана земја. Суворов повторно ги составил своите расфрлани формации и им дал одмор на своите луѓе половина час пред да продолжи со маршот кон исток.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} Во меѓувреме, Јосијас, по 2 часа непрекинати борби, сега бил зафатен со 40.000 Османлии, главно коњаници. И покрај јуначкиот отпор, [[Хабсбуршка Монархија|Австријците]] се соочувале со тешкотии - нивното лево крило сега било речиси опколено. Слушајќи го ова, Суворов побрзал да направи напоредност со единиците на Јосијас. Квадратите марширале, повремено прекршувајќи ги своите редови додека командантот одел напред за да ја разгледа ситуацијата одблизу. Наскоро тие биле пречекани со пукање од [[огнено оружје]] и тие продолжиле да се обидувале да ги спремат [[Пушка|пушките]], но секој пат кога го правеле тоа, Османлиите се повлекувале вон дофат.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} Кога дошле до шумата, го направиле својот прв допир со десното крило на Јосијас. Откако им наредил на карабинерите да заземат положби помеѓу првите три руски квадрати и [[хусар]]ите да ги покријат крилата и да ја завршат врската со Австријците, Суворов го испратил полковникот Золотухин да јава до Јосијас со барање за итно напредување. Австријците го прифатиле барањето, а огромната линија од 6.5 км од крај до крај се движела напред извикувајќи, „[[Јосиф II (Свето Римско Царство)|Јозеф]]“ и „[[Катерина II (Русија)|Катерина]]“, приближувајќи се кон османлиските положби. Руската [[артилерија]] на крилата ги ангажирала нивните непријателски пушки, а двојната линија на квадрати, исфрлајќи оган во секоја насока, се преселила на 90 м од раскопаната земја. Тогаш карабинерите позади нив упаднале во галоп и поминале напред меѓу квадратите. Коњите упаднале во раскопаната земја и додека коњите се плашеле да се сретнат со ѕидот на луѓето подалеку, нивните јавачи ги забиле [[Сабја|сабјите]] во симнатите јавачи Османлии. 400-те луѓе на полковникот Миклашевски заробиле 4 топови и ги убиле сите Османлии кои не се повлекле во шумата, зашто никој освен смртно ранетите, немале да се предадат. Карабинерите биле премногу макотрпни за да навлезат во самата шума, а јегерите, кои влегувале низ прекршените [[грмушки]], биле пуштени во внатрешноста на шумата за да учествуваат во напнати и полувидени престрелки.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} === Завршна фаза === Така, [[Суворов]] ја средил релативно слабата [[Отоманско Царство|османлиска]] левица и тие се повлекле во нивниот [[Воен логор|логор]] на Римник. Секциите долж [[Руска Империја|рускиот]] фронт го искористиле овој успех за да продолжат со свои напади. Мускетари и карабинери, јегери и [[козаци]], гранати, па дури и нередовните Арнаути притискале напред. „Секој човек до смрт се борел со својот противник. И покрај тоа што издржале долг и истрошувачки марш, Русите ги држеле своите редови и цврсто застанале против [[Коњица|коњаниците]]. Османлиските напади ослабеле, а Русите се втурнале во непријателот кој во голема мера ја потрошил својата енергија. Бројките веќе не биле важни. Сојузничките формации не им дозволиле на Османлиите простор да се развијат и да ја искористат својата сила. Во шумата, јегерите и Арнаутите не биле во неповолна положба против поголемите, збиени бројки.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} Големиот везир, самиот сместен во шумата Кринџиор Мелор, повеќе не бил во положба да го гледа напредокот на настаните. Тој се вратил во својот главен логор на Римник и таму се соочил со постојано растечкиот ред на неговата војска што се повлекува, држејќи го [[Куранот]] во својата испружена рака и поттикнувајќи ги да се свртат и да се соочат со непријателот. Тие протестирале дека не можат да ги издржат нападите, па поминале покрај него. Везирот ги молел на [[топ]]џиите кои бегале, но тие не сакале да послушаат и, очаен, и тој се оддалечил по патот кон Браилов.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} [[Хабсбуршка Монархија|Австријците]] сега почувствувале намалување на притисокот. Десниот напад на Суворов ги натерал силите спроти нив да се повлечат, а Австријците, прифаќајќи ја погрешноста на нивниот надмоќен непријател, се приклучиле на рускиот напредок. До ноќта полето до самиот Римник го освоиле сојузниците, а војниците се преноќувале меѓу 5.000 отомански трупови, додека [[животните]] со [[самар]]и, мазги, [[бивол]]и и [[Камила|камили]] шетале меѓу нивните логори.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}} Во [[Воена историја|воената историја]], Битката кај Римник е класичен пример за сложено маневрирање на војниците на тешко нерамен терен. Руско-австриските трупи, скришум концентрирани, му нанесле брз удар на бројчано надмоќниот непријател и подробно го поразиле. == Сојузничка потера == [[Отоманско Царство|Османлиските]] стрелци сè уште биле качени во [[Дрво (растение)|дрвјата]] на [[шума]]та Кринџиор Мелор и мораше макотрпно да се симнуваат. [[Суворов]] проценил дека по екот на битката, биле испратени 2.000 Османлии во црните трња и грмушки. Но, повеќето од нив избегале. Само темнината и заморот на [[Хабсбуршка Монархија|австриско]]-[[Руска Империја|руските]] трупи не им дозволиле да ја продолжат потерата кон Османлиите преку реката Римник. Во зори следниот ден сојузниците ја презеле потерата. Тие го нападнале личниот логор на [[Голем везир|големиот везир]], 5 км преку реката, а делови од лесна коњаница јавале дури 30 км во различни правци напаѓајќи врз позаостанатите групи Османлии кои бегале. Многумина од бегалците останале заглавени на блокираните патишта и избезумено барале засолниште во хаосот на напуштената опрема. Големиот везир ја поминал реката Бузау со [[мост]] и потоа го уништил за да ги одложи своите гонители. Како резултат на тоа, многу Османлии, претпочитајќи каков било ризик наместо [[Сабја|сабјите]] и [[Копје|копјата]] на нивните гонители, паднале во матните, бурни води, а илјадници од нив се удавиле.{{Sfn|Longworth|1966|pp=158–163}}{{Sfn|Petrov|1880}} Отоманскиот пораз бил целосен. Остатоците од нивната војска, собрани во Мачин, броеле не повеќе од 15.000. Останатите или побегнале во градот Бузау или се распрснале.{{Sfn|Petrov|1880}} == Жртви == По цена од <1.000 жртви (каде што загинале не повеќе од 500 луѓе, а вкупниот број бил околу 700<ref name=":0"/>), [[Суворов]], заедно со Јосијас, им нанесле околу 20.000 жртви на [[Отоманско Царство|Османлиите]], кои сега целосно се повлекувале од [[Дунавски кнежевства|Дунавските кнежевства]]. Османлиите ги загубиле сите [[Артилерија|артилериски]] и багажни коли. == Последици == За оваа победа, [[Александар Суворов|Александр Суворов]] ја добил титулата „гроф Римнички“ ([[Руски јазик|руски]]: граф Рымниский) од [[Руска Империја|руската]] [[Список на руски владетели|императорка]] [[Катерина II (Русија)|Екатерина Велика]] . Од друга страна, [[Отоманско Царство|османлискиот]] [[Голем везир|везир]] Џеназе Хасан-паша бил разрешен на 2 декември 1789 година, по неговиот пораз. Овие две поразителни победи кај [[Битка кај Фокшани|Фокшани]] и Римник цврсто го зацврстиле Суворов како најбрилијантниот [[генерал]] на тогашната руска армија; а на честа на Јасијас Кобуршки може да му биде припишана неговата снаодливост, ладнокрвност и лична храброст, но според неговиот сопствен ум, [[Хабсбуршка Монархија|Австријците]] заборавиле како да се борат против Османлиите.{{Sfn|Petrov|1880}}<ref>[[Николае Јорга|Nicolae Iorga]]:''Geschichte des ottomanischen Reiches''. том 5 (trans: Nilüfer Epçeli) {{ISBN|975-6480-22-X}} стр 83</ref>{{Sfn|Longworth|1966|p=164}} Во меѓувреме, Хабсбурзите ја зазеле цела [[Влашка]] додека не завршила војната. == Галерија == <gallery class="center"> Податотека:Battle_of_martinesti_1789_2.jpg|[[Географска карта|Карта]] на Битката кај Римник Податотека:Martinesti124390953346875.jpg|Приказ од Карл Шиц Податотека:Suvorov_ramna_monument_surroundings_today.jpg|Борбеното поле Податотека:Suvorov_guarding_the_ramna_river_1.jpg|Споменикот на Суворов Податотека:Suvorov_guarding_the_ramna_river_4.jpg|Споменикот на Суворов – подробно „Ние овде победивме“ (Суворов) </gallery> == Поврзано == * [[Битка кај Кагул]] == Забелешки и наводи == === Забелешки === {{Белешки}} === Наводи === {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/artofvictorylife0000long|title=The Art of Victory: The Life and Achievements of Field-Marshal Suvorov, 1729–1800|last=Longworth|first=Philip|publisher=[[Holt, Rinehart and Winston]]|year=1966|location=New York}} * {{Наведена книга|url=https://runivers.ru/bookreader/book9657/#page/66|title=Вторая турецкая война в царствование императрицы Екатерины II. 1787—1791 г.|last=Petrov|first=Andrey N.|date=1880|publisher=Типография Р. Голике|volume=II|location=St. Petersburg|pages=56–74|language=ru|trans-title=Second Turkish War in the reign of Empress Catherine II|access-date=8 април 2024}} == Надворешни врски == * Карта: [https://runivers.ru/upload/iblock/d7e/127013.png „Битка кај Римник 22.9.1789“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231202103326/https://runivers.ru/upload/iblock/d7e/127013.png |date=2023-12-02 }} {{Ризница-врска|Battle of Rymnik}} {{Coord|45.3917|N|27.0611|E|source:wikidata}} [[Категорија:Европа во 1789 година]] [[Категорија:Воена историја на Романија]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство]] [[Категорија:Битки на Австрија]] [[Категорија:Битки на Русија]] [[Категорија:Судири во 1789 година]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Битки во Руско-турската војна (1787-1792)]] [[Категорија:Рамнику Сарат]] [[Категорија:Александр Суворов]] [[Категорија:Отоманското Царство во 1789 година]] [[Категорија:Историја на Бузау (округ)]] [[Категорија:Историја на Влашка (1714-1821)]] 1oaxem7xhq732sj3ncyxghvn646jf7w 0 1345443 5530396 5483655 2026-03-27T20:39:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530396 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|conflict=Битка кај Фокшани|place=[[Фокшани]], [[Кнежевство Молдавија]]|partof=[[Руско-турска војна (1787-1792)|Руско-османлиската војна (1787-1792)]] и [[Австриско-турска војна (1787-1791)|Австриско-османлиската војна (1787-1791)]]|date=1 август 1789|image=[[Податотека:Battaile bey Fokschan zwischen dem Gen der Caval Prinz Fried Sachsen Coburg u dem Dervisch Mohmet.jpg|300п]]|caption=''Биткаta кај Фокшани'' Јохан Хиеронимус Лешенкол|result=Австриско-руска победа<ref>"Aleksandr Vasilievich Suvorov", ''A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East'', том II, уред. Spencer C. Tucker, (ABC-CLIO, 2010), 863.</ref>|combatant1={{flag|Russian Empire}}<br />{{flag|Habsburg Monarchy}}|combatant2={{Flagicon image|"Grand Standard of the Grand Turk" naval flag, according to Bowles (1783).svg|border=no}} [[Османлиско Царство]]|commander1={{flagicon|Russian Empire}} [[Александар Суворов|Александр Суворов]] <br /> {{flagicon|Habsburg Monarchy}} [[Јосијас Сакскобургзафелдски]]|commander2={{Flagicon image|"Grand Standard of the Grand Turk" naval flag, according to Bowles (1783).svg|border=no}} Осман-паша|strength1=<strong>25,000</strong> {{Plain list| *{{flagicon|Habsburg Monarchy}} 18,000<ref name=JB/><ref name="GRE">{{Cite web |title=ФОКШАНСКОЕ СРАЖЕНИЕ 1789 • Great Russian Encyclopedia – Electronic version |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4716595 |access-date=8 април 2024 |website=old.bigenc.ru |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123194710/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4716595 |url-status=dead }}</ref> *{{flagicon|Russian Empire}} 7,000<ref name=JFF/> од 10,000{{efn|Целата единица на Суворов.<ref name="GRE" />}} }}|strength2={{circa}} <strong>30,000</strong><ref name="GRE" />|casualties1=400<ref name="GRE" /> до 800<ref name=F/> загинати и ранети|casualties2=1,500–1,600 загинати<ref name="GRE" /><ref name=F/> и 2,500 ранети<ref name=F/> 12 [[топ]]ови<ref name="GRE" />}} [[Податотека:Fokshany_1789.JPG|мини|200x200пкс| Битката кај Фокшани.]] '''Битка кај Фокшани''' ({{Langx|hu|Foksányi csata}}) ― битка која била одржана за време на [[Руско-турска војна (1787-1792)|Руско-османлиската војна (1787–1792)]] на 1 август 1789 година (стар стил на 21 јули) помеѓу [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] против сојузот на [[Руска Империја|Руската Империја]] и [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] во близина на Фочани, [[Кнежевство Молдавија]] (сега во [[Романија]]). Русите ги предводел [[Александар Суворов|Александр Суворов]], Австријците принцот Јосијас Кобуршки, а Османлиите Осман-паша. Австриската војска броела 18.000 австриски и унгарски војници. Рускиот контингент бил составен од 7.000 војници. Османлиите собрале околу. 30.000 војници. Сојузниците упаднале во [[Воен логор|логорот]] на Османлиите и ги истерале Турците од Молдавија. == Почеток на молдавската кампања == Како што започна сезоната на кампања од 1789 година, Коџа Јусуф-паша, [[Голем везир|големиот везир]] на [[Отоманската Империја]], презел чекори за одбрана на вазалните покраини [[Кнежевство Молдавија|Молдавија]] и [[Влашка]]. Тој се соочил со изгледите за офанзива од два правци. На северозапад била австриска војска од 18.000 луѓе под Јосијас Кобуршки. Во меѓувреме, [[Суворов]] марширал руски војници во Молдавија од североисток. Јусуф-паша бил решен да ги нападне австриските сили пред тие да се поврзат со нивните руски сојузници.<ref name="JB">Jeremy Black, ''The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: Renaissance to Revolution, 1492-1792'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), 134-35.</ref> За таа цел, тој му наредил на Осман-паша да поведе војска од 30.000 луѓе на север до Фочани. Градот бил важно трговско средиште стратешки сместено на границата меѓу Молдавија и Влашка.<ref>Wlodzimierz Onacewicz, ''Empires by Conquest'', Vol.</ref> Учејќи за османлискиот пристап, Јосијас побарал помош од својот руски колега. Суворов марширал со 7.000 луѓе. Тој ја напушти својата положба во Барлад на 28 јули и марширал 65 км за 28 часа за да стигне до Јосијас следниот ден кај реката [[Сирет (река)|Сирет]].<ref name="JFF">Jacob F. Field, "Focsani, 1 August 1789", R.G. Grant, ed.</ref> == Подготовка за битка == Русите и Австријците напредувале од Сирет во две колони. Суворов командувал со левата колона, Јосијас со десната. Тие стапиле во допир со положбите на Осман-паша на 31 јули и ги вратиле назад на главната османлиска војска во Фочани.<ref name="Field, 2011, 476">Field, 2011, 476.</ref> На 1 август, Суворов и Јосијас ги собрале своите сили во две линии, со [[пешадија]] во квадрати.<ref>Onacewicz, 1985, 155.</ref> Илустрацијата што ја придружува оваа статија покажува пешадија во квадратни формации. Во претходните ангажмани со Османлиите, руската армија ја распоредувала својата пешадија во линија. Руските команданти набрзо откриле дека користењето линеарни тактики против Османлиите доведувало до катастрофа. Османлиите ги напаѓале долгите и тенки руски линии со маси одлична коњаница, која можела да ги пробие руските формации и да ги скрши на делови. Суворов и другите ги преорганизирале своите борбени формации во квадрати. Овие квадрати би можеле да ги одвратат отоманските [[Коњица|коњаници]] и потоа да напредуваат за да добијат битки. Суворов користел квадрати составени од поединечни полкови и баталјони, распоредени во шаховски шаблон, со борби во лабав ред. Неговото распоредување на бојното поле доведувало до поголема флексибилност, брзина, меѓусебна огнена поддршка, способност да биде пробиено низ османлиската одбрана и непоколебливо во одбивањето на османлиските коњаници и лесните пешадиски напади.<ref>Onacewicz, 1985, 178-79.</ref> Австријците дошле до заклучок сличен на оној на Русите. Во [[Руско-турска војна (1735-1739)|Австро-османлиската војна (1737–1739)]], Австријците користеле линиска тактика против Османлиите. Сега тие усвоиле пешадиски плоштади наредени за да понудат взаемна поддршка.<ref>Black, 1996, 134-35.</ref> Иронично, до крајот на 18 век, османлиската коњаница, како што се феудалните [[Спахија|спахии]] и доброволците делии, значително се намалиле во квалитетот и важноста. Главните потпори на османлиската армија биле професионалниот артилериски корпус и пешадијата, вклучувајќи ги и платените трупи, како што се [[јаничар]]ите и помошните платеници, како што се оние што ги имала [[болјар]]ската аристократија на Молдавија и Влашка.<ref>David Nicolle, Angus McBride, ''Armies of the Ottoman Empire, 1775-1820'' (London: Osprey, 1998), 4, 16, 20.</ref> == Битка кај Фокшани == Битката започнала околу 9:00 часот&nbsp;наутро на 1 август 1789 година, кога руската и австриската [[артилерија]] отвориле оган врз османлиските линии. Османлиите го зацврстиле својот логор со линија на огради. Османлиските трупи на [[Балканот]] имале искуство во подигнување на теренски утврдувања, кои би можеле да вклучуваат ровови, земјени бедеми и дрвени палисади и кули.<ref>Nicolle, 1998, 19.</ref> Османлиите се подигнале од нивната одбрана за да ги нападнат сојузниците по нивната борбена линија. Сојузничкиот артилериски и [[Мускета|мускетен]] оган ги повратил Османлиите назад.<ref name="Field, 2011, 476"/> Суворов потоа го нападнал османското десно крило. Руската [[коњаница]] била одбиена, но нападот на руската пешадија бил успешен. Османлиите биле вратени назад во нивните огради под руски оган од непосредна близина. На отоманската лева страна, австриската пешадија исто така ги отфрлила бранителите. Поразени на двата краја на својата линија, Османлиите побегнале. Победата била целосна до 4:00 часот попладне Сојузниците немале ресурси за да ги гонат Османлиите и не напредувале понатаму на османлиската територија.<ref name="Field, 2011, 476"/> Османлиските жртви броеле 1.500 мртви и 2.500 ранети. Сојузничките жртви изнесувале 800. Сојузниците заробиле 12 отомански топови.<ref name="F">Field, 2011, 476; Onacewicz, 1985, 155.</ref> == Последици == Откако Осман-паша бил поразен и протеран од Молдавија, замената на Јусуф-паша како [[голем везир]], Џеназе Хасан-паша, морал да смисли нова стратегија. Во септември самиот везир тргнал во офанзива со 100.000 луѓе. Повторно, Суворов му се придружил на Јосијас, а резултатот бил голема сојузничка победа во [[Битка кај Римник|Битката кај Римник]].<ref>Onacewicz, 1985, 156.</ref> == Ред при битката == Следното е список на единиците што ја сочинувле австриско-руската армија во Фокшани.<ref>O. Criste, ''Kriege under Kaiser Josef II'' (Vienna: K.u.K. Kriegsarchivs, 1904); Nafziger Collection, http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789GAA.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170126112127/http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789GAA.pdf|date=2017-01-26}}, http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789HAA.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161229235044/http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789HAA.pdf|date=2016-12-29}} (пристапено на 8 април 2024).</ref> Руски единици: * Апшеронски [[Мускетари|мускетарски]] полк, * Ростовски мускетарски полк, * Смоленски мускетарски полк, * Јегерски полк, * 2 баталјони гранадери, * Рјазански драгунски полк, * Стародупски драгунски полк, * Черниговски драгунски полк, * [[Козаци]]. Австриски единици: * Императорски пешадиски полк, * Пешадиски полк „Кауниц“, * Пешадиски полк „Шредер“, * Пешадиски полк „Венцел Колоредо“, * Прв полк „Секлер Гренц“, * Втор полк „Секлер Гренц“, * Гранадерски баталјон „Карл Тоскана“, * Гранадерски баталјон „Кевенхулер“, * Гранадерски баталјон „Митровски“, * Гранадерски баталјон „Пелегрини“, * Леснокоњанички полк, * [[Хусар]]ски полк „Барко“, * Императорско хусарски полк, * Секелско хусарски полк, * Арнаутски ([[Албанци|албански]] помошници)<ref>Арнаут е користeн како синоним за Албанец.</ref> или мештани помошници: Власи за хабсбуршките сили,<ref>Witzleben,, August von (1859).</ref> „вооружени Молдавци“ во руските сили.<ref>^ https://m.aftershock.news/?q=node/336046</ref>  {{Gallery|title=Отсликано:}} <gallery heights="500px" mode="packed"> Податотека:Ordine_de_mars_focsani_1789_A._VON_WITZLEBEN.png|алт=Battle of Focșani march-order|Наредба за марширање на Битката кај Фокшани Податотека:Ordin_de_lupta_focsani1_789_A._VON_WITZLEBEN.png|алт=Order of battle|Ред при битката </gallery> [[Податотека:HartafocsaniSmall.jpg|центар|мини| Карта на распоредување.]] == Забелешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} == Извори == ** Black, Jeremy. ''The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: Renaissance to Revolution, 1492-1792''. Cambridge: Cambridge University Press, 1996. ** Criste, O., ''Kriege under Kaiser Josef II''. Vienna: K.u.K. Kriegsarchivs, 1904. Nafziger Collection, http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789GAA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170126112127/http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789GAA.pdf|date=2017-01-26}}, http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789HAA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229235044/http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/789HAA.pdf|date=2016-12-29}} (accessed December 20, 2017). ** Field, Jacob F. "Focsani, 1 August 1789", R.G. Grant, ed., ''1001 Battles that Changed the Course of History''. New York: Universe Publishing, 2011. ** Onacewicz, Wlodzimierz. ''Empires by Conquest''. Fairfax: Hero Books, 1985. ** Nicolle, David, and Angus McBride. ''Armies of the Ottoman Empire, 1775-1820''. London: Osprey, 1998. ** Tucker, Spencer C., ed. "Aleksandr Vasilievich Suvorov", ''A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East''. ABC-CLIO, 2010. == Надворешни врски == * [http://antique-photos.com/en/component/content/article/200-awardsdatabase-en/germanempireawards-en/sachsen-coburg-saalfeld/743-medal-for-victory-over-turks-at-focsani-battle.html Медал за победата над Турците во Битката кај Фочани (пристапено на 8 април 2024)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210507061957/https://antique-photos.com/en/component/content/article/200-awardsdatabase-en/germanempireawards-en/sachsen-coburg-saalfeld/743-medal-for-victory-over-turks-at-focsani-battle.html |date=2021-05-07 }} {{Coord|45|42|0|N|27|10|47|E}} [[Категорија:Европа во 1789 година]] [[Категорија:Судири во 1789 година]] [[Категорија:Воена историја на Романија]] [[Категорија:Битки на Русија]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство]] [[Категорија:Битки на Унгарија]] [[Категорија:Битки на Австрија]] [[Категорија:Битки во Руско-турската војна (1787-1792)]] [[Категорија:Александр Суворов]] [[Категорија:Молдавија (регион) во 18 век]] [[Категорија:Отоманското Царство во 1789 година]] [[Категорија:Фокшани]] [[Категорија:Историја на Молдавија (1711-1822)]] 950qxe8g5sb7d30x7cjcjqfafvw479a 0 1346779 5530424 5521449 2026-03-27T21:47:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530424 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:Akhilleusz_tál_(3).jpg|мини|Детал од Ахиловата плоча]] [[Податотека:Mosdótál_és_kancsók.jpg|мини|Сетот стоп]] Ризницатат првпат го привлекла вниманието во 1980 година, кога едно парче во сопственост на двајца трговци со антиквитети од [[Виена]] било понудено на продажба во Лондон. Дополнителни парчиња стигнале на пазарот, а она што се верува дека е комплетната ризница било купено од конзорциум на чело со Спенсер Комптон, 7-ми маркиз од Нортхемптон.<ref name="ATG">[http://www.antiquestradegazette.com/news/news_article_main.asp?id=6000&pt=nb&article_type=stoppress&cp=1&keywords=&phrase=no Antiques Trade Gazette] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929001509/http://www.antiquestradegazette.com/news/news_article_main.asp?id=6000&pt=nb&article_type=stoppress&cp=1&keywords=&phrase=no|date=2007-09-29}}, 30 September 2006.</ref> Во документацијата обезбедена од либанската амбасада во Швајцарија се наведува дека богатството првично било пронајдено во регионите [[Тир]] и [[Сидон]] во Либан, и врз основа на тоа конзорциумот преговарал да ја продаде колекцијата на [[Музеј „Гети“|музејот Гети]] во [[Лос Анџелес]] за 10 милиони долари. Кога таа зделка пропадна, богатството беше ставено на продажба во Њујорк во 1990 година од страна на Сотбис, и било опишано како од „она што некогаш било провинција [[Феникија]] во [[Византија|Источното Римско Царство]] “. Потеклото на богатството се веројатно познати, но не се јавно признати. Постојат многу научни докази кои укажуваат на тоа дека складот првпат бил набавен во 1970-тите по убиството на унгарскиот војник, кој го открил богатството при недозволено копање на утврден археолошки локалитет во Унгарија.<ref name="Time Team">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.channel4.com/programmes/time-team-specials/episode-guide/series-119/episode-3|title=Time Team Specials – The Mystery of the Roman Treasure – Channel 4|publisher=channel4.com|accessdate=2015-08-30}}</ref> На 26 март 2014 година[[Премиер на Унгарија|, премиерот на Унгарија]] [[Виктор Орбан]] објавил дека половина од богатството Сеусо (седум предмети) го купила Унгарија.<ref name="ReturnToHungary1">{{Наведена мрежна страница|url=http://hvg.hu/itthon/20140326_Orban_Magyarorszag_visszaszerezte_a_Seuso#rss|title=Orbán: Magyarország visszaszerezte a Seuso-kincset|date=26 March 2014|publisher=hvg.hu|accessdate=2014-03-26}}</ref><ref name="ReturnToHungary2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.idahostatesman.com/2014/03/26/3101774/hungary-buys-back-7-roman-era.html?sp=/99/109/|title=Hungary buys back 7 Roman-era silver trays, jugs|date=26 March 2014|publisher=idahostatesman.com|accessdate=2014-03-26}}</ref> Премиерот го опишал како „семејниот сребрен прибор на Унгарија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbj.hu/budapest/sevso-treasure-hungarys-family-silverware-returned_77609|title=Sevso Treasure, "Hungary's family silverware," returned|date=26 March 2014|publisher=Budapest Business Journal|accessdate=2014-03-30}}</ref> Во јуни 2017 година и останатите седум артефакти биле вратени во Унгарија, купени за 28 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hvg.hu/kultura/20170712_Baan_hetek_ota_itthon_van_a_Seusokincs_a_TEK_hozta_haza|title=Baán: Hetek óta itthon van a Seuso-kincs, a TEK hozta haza|date=12 July 2017|publisher=HVG|accessdate=2017-07-12}}</ref> Денес тој е изложен во Унгарскиот национален музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mnm.hu/en/exhibitions/permanent/seuso-treasure-splendour-roman-pannonia|title=The Seuso Treasure - The Splendour of Roman Pannonia|work=Hungarian National Museum|accessdate=17 September 2023}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Содржини == Ризницата се состои од четиринаесет големи украсени сребрени садови и бакарниот котел во кој се наоѓале, а датирана е од крајот на четвртиот или почетокот на петтиот век од нашата ера. Најзабележително е големиот сад, 70 см во дијаметар и тежина од скоро 9 кг, кој го носи натписот: : ''Овој Сеусус ќе ви трае многу векови'' ''Постерите може да имаат корист од вашите достојни садови'' : Овие, о Сеусо, нека бидат твои за многу векови : Малите садови одговараат достојно да му служат на вашето потомство. == Откритие == [[Податотека:Sümegh_józsef_02.jpg|десно|мини|222x222пкс| Јозеф Сумег, за кој се тврди дека го нашол богатството околу 1975-76 година во близина на Полгарди]] Колекцијата првпат го привлекла вниманието во 1980 година, кога едно парче во сопственост на двајца трговци со антиквитети од [[Виена]] било понудено на продажба во [[Лондон]]. Дополнителни парчиња стигнале на пазарот, а она што се верува дека е комплетното од колекцијата било купено од конзорциум на чело со Спенсер Комптон, 7-ми маркиз од Нортхемптон.<ref name="ATG"/> Во документацијата обезбедена од либанската амбасада во [[Швајцарија]] се наведува дека богатството првично било пронајдено во регионите [[Тир]] и Сидон во Либан, и врз основа на тоа конзорциумот преговарал да ја продаде колекцијата на [[Музеј „Гети“|музејот Гети]] во [[Лос Анџелес]] за 10 милиони долари. Кога таа зделка пропаднала, богатството било ставено на продажба во Њујорк во 1990 година од страна на Сотбис, и било опишано како од „она што некогаш било во [[Феникија]] во [[Византија|Источното Римско Царство]]“. === Правен спор === Продажбата била прекината кога се мислело дека документацијата е лажна, а владите на Унгарија, Југославија и Либан секоја од нив поднесле барања за сопственост. Унгарските власти тврделе дека богатството го открил младиот војник, Јожеф Сумег, околу 1975–76 година во близина на градот Полгарди во централна Унгарија. Телото на Сумег било пронајдено во блиска визба во 1980 година. Официјалната истрага тогаш утврдила дека тој се самоубил, но полицијата подоцна констатирала дека е убиен.<ref name="Múlt-Kor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mult-kor.hu/cikk.php?id=20036&pIdx=2|title=Helyi divattal igazolják a Seuso-kincsek eredetét – Hírek – Múlt-kor történelmi magazin|publisher=mult-kor.hu|accessdate=2015-08-30|archive-date=2009-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214160352/http://www.mult-kor.hu/cikk.php?id=20036&pIdx=2|url-status=dead}}</ref> Од 2012 година, кривичната истрага за неговата смрт сè уште е во тек.<ref name="HVG">{{Наведена мрежна страница|url=http://hvg.hu/itthon.bunugy/20120803_seuso_gyilkossag|title=Bűnügy: Bors: újra nyomoz az NNI a Seuso-kincseket megtaláló Sümegh meggyilkolása ügyében – HVG.hu|publisher=hvg.hu|accessdate=2015-08-30}}</ref> Случајот на Југославија бил заснован на тврдењата дека богатството првично било пронајдено на 30 јуни 1960 година во селото Барбарига во [[Истра]] (денешна [[Хрватска]]).<ref name="jutarnji" /> Селото е на околу 20 километри северно од градот [[Пула]], важен град во римско време. Според локалните сведоци, богатството било откриено во стари ровови во блискиот комплекс [[Југословенска народна армија|на Југословенската народна армија]] (ЈНА).<ref name="jutarnji" /> Во 1980-тите ЈНА им дала дозвола на локалните археолози, предводени од [[Весна Гирарди-Јуркиќ]], дополнително да го откопаат местото. Според непотврдени извештаи на очевидци за армиските ископувања, 14-те познати артефакти биле само мал дел од многу поголема ризница бидејќи на војниците и полицајците им биле потребни шест дена на локацијата за да ги наведат сите предмети пронајдени на локацијата. Сепак, многу малку детали од проектот биле објавени во јавноста бидејќи наводната локација била целосно во воена област затворена за цивили.<ref name="jutarnji" /> Напорите на југословенските археолози на крајот не успеале да дадат убедлив доказ за потеклото на богатството, иако се покажало дека остатоците од почвата пронајдени на артефактите одговараат на примероците од почвата од областа.<ref name="jutarnji" /> По [[Распад на СФРЈ|распадот на Југославија,]] новонезависната Хрватска продолжила со случајот и ги вклучила резултатите од анализата на почвата во своето официјално барање за сопственост пред судот во Њујорк.<ref name="jutarnji">{{Наведени вести|url=http://www.jutarnji.hr/vijesti/hrvatska/borba-za-neprocjenjivo-seusovo-blago-%E2%80%98do-zadnjeg-smo-vjerovali-da-jehrvatsko%E2%80%99/988673/|title=Borba za neprocjenjivo Seusovo blago|last=Peritz|first=Romina|date=28 March 2014|work=[[Jutarnji list]]|access-date=7 October 2016|language=hr}}</ref> [[Податотека:Hyppolitus_készlet.jpg|мини|Комплетот Хиполит]] Во ноември 1993 година, Апелациониот суд во Њујорк ги отфрлил барањата и не нашле случај за отстранување од сопственоста на Маркизот од Нортхемптон 1987 (труст основан од Маркизот од Нортхемптон);<ref>''Republic of Croatia, et al. v. Trustee of the Marquess of Northampton 1987 Settlement'', 203 A.D.2d 167, 610 N.Y.S.2d 263 (1994); ''Republic of Croatia, et al. v. Trustee of the Marquess of Northampton 1987 Settlement'', 232 A.D.2d 616, 648 N.Y.S.2d 25 (1st Dep't 1996).)</ref> одлуката била потврдена од Апелацискиот оддел во април 1994 година.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1994/04/22/Ancient-silver-returned-to-owner/7344766987200/ Ancient silver returned to owner]. upi.com April 22, 1994</ref> Среброто било заклучено во банкарски трезор додека следела понатамошна правна постапка. Маркизот ги тужел своите адвокати Ален и Овери за отштета во врска со советот даден за време на купувањето на среброто, а тој случај бил решен надвор од судот во 1999 година за пријавени 15 милиони фунти.<ref>''The Times'', 8 May 1999.</ref> На 25 јуни 1999 година, во писмени одговори на прашања во Домот на лордовите, британската влада потврдила дека нема понатамошен интерес за случајот и ја потврдиле одлуката дека немаат побаравувања.<ref name="Stationery">{{Наведен собраниски записник|house=[[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]]|url=http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/ld199899/ldhansrd/vo990625/text/90625w01.htm|date=25 June 1999|column=WA111}}</ref> Унгарското барање за поседување е веројатно оправдано со фактот дека на една од главните таблички, „Ловната плоча“, се гледа натпис. Тој гласи „Пелсо“, римското име за [[Балатон|езерото Балатон]] во Унгарија, езерото е западно од наводното место на откривање.<ref name="google">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PigTNxl30ZgC&pg=PA94|title=Who Owns the Past?: Cultural Policy, Cultural Property, and the Law|last=Gibbon, K.F.|last2=American Council for Cultural Policy|date=2005|publisher=Rutgers University Press|isbn=9780813536873|page=94|access-date=2015-08-30}}</ref> Исто така, во близина на езерото, во 1873 година бил откриен претпоставениот римски статив (подоцна обновен, на кој било откриено дека е [[Quadripod|четириножје]]). Според научниците, овој објект имал слична декорација како предметите од богатството Сеусо, и многу веројатно е креација на истите раце. Сместено е во [[Унгарски национален музеј|Унгарскиот национален музеј]] во [[Будимпешта]].<ref name="theatlantic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/11/the-curse-of-the-sevso-silver/302331/|title=The Curse of the Sevso Silver – The Atlantic|publisher=theatlantic.com|accessdate=2015-08-30}}</ref> === Подоцнежните случувања === Во септември 2006 година, лондонскиот аукционер Бонамс објавил дека ќе го изложи богатството приватно, во потег што се смета за увертира за продажба со приватен договор или со аукција на иден датум. Портпаролот на Министерството за образование и култура на Унгарија, кое сè уште тврдело дека тие, ги известиле британските власти дека не смее да се продаваат.<ref>[http://www.culture.hu/culture/history/news/D999_news_200486.html "Sevso Treasure Up For Sale" at culture.hu – Hungarian Ministry of Education and Culture.]{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=May 2018}}</ref> На 12 октомври 2006 година, во Домот на лордовите биле дадени дополнителни писмени одговори на прашањата на Колин Ренфрју, баронот Ренфрју од Кајмстхорн, особено во врска со можното ревидирано барање на Унгарија за богатството од нејзиниот [[Проширување на Европската Унија во 2004|прием во Европската унија]] во 2004 година.<ref>[https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldhansrd/pdvn/lds06/text/61012w0001.htm ''Hansard''] 12 October 2006</ref> Бонами продолжиле со својата приватна изложба на 17 октомври 2006 година.<ref>[http://www.theartnewspaper.com/afrontpage/pdf/tancurrent.pdf Art Newspaper] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120205031129/http://www.theartnewspaper.com/afrontpage/pdf/tancurrent.pdf |date=2012-02-05 }}, [http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2087-2393777,00.html Times] {{Семарх|url=https://archive.today/20110604071724/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2087-2393777,00.html |date=2011-06-04 }} and [http://arts.guardian.co.uk/news/story/0,,1924109,00.html Guardian]</ref> [[Податотека:Vadász_tál_-_Seuso_kiállítás,_Országház_(3).JPG|десно|мини| „Ловната плоча“ во [[Унгарски парламент|зградата на унгарскиот парламент]]]] Во март 2007 година, ''Весникот за уметност'' објавиле дека има уште „187 сребрени позлатени лажици, 37 сребрени чаши за пиење и 5 сребрени чаши“, претходно непознати, но се дел од оригиналното богатство, се верувало дека постојат.<ref name="theartnewspaper">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartnewspaper.com/article01.asp?id=581|title=The silver missing from the Sevso hoard?|publisher=theartnewspaper.com|accessdate=2015-08-30|archive-date=2007-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310010423/http://www.theartnewspaper.com/article01.asp?id=581|url-status=dead}}</ref> Истражувањето презентирано во февруари 2008 година од страна на унгарскиот археолог Золт Виси го зајакнало мислењето дека потеклото на богатството можеби е регионот на езерото Балатон во Унгарија.<ref name="archaeology">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.archaeology.co.uk/blog/lisa-westcott/sevso-treasure.htm|title=Archaeology of the Sevso Treasure &#124; Current Archaeology|publisher=archaeology.co.uk|accessdate=2015-08-30}}</ref> Археолошката програма на Канал 4 Тим на време емитувале [[Временски тим (специјални)|специјална емисија за богатството]] во декември 2008 година.<ref name="channel4">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.channel4.com/programmes/time-team-specials/episode-guide|title=Time Team Specials – Episode Guide – Channel 4|publisher=channel4.com|accessdate=2015-08-30}}</ref> Програмата ги презентирала доказите на Унгарија за веројатното потекло на богатството во близина на градот [[Полгарди]]. Маркизата од Нортхемптон се повлекла од планираното учество во програмата и на Канал 4 не им била дадена дозвола да го снимат богатството, кое се чувало во трезорот на Бонамс во Лондон. == Враќање во Унгарија == На 26 март 2014 година, [[Виктор Орбан]], унгарскиот премиер, изјавил дека половина од богатството Сеусо (седум предмети) е вратено на Унгарија, за сума од 15 милиони евра.<ref name="ReturnToHungary1"/><ref name="ReturnToHungary2"/> Седумте артефакти биле привремено изложени во зградата на [[Унгарски парламент|унгарскиот парламент]] на 29 март 2014 година. На 12 јули 2017 година, унгарскиот премиер изјавил дека седум парчиња се вратени во Унгарија, а богатството ќе биде изложено заедно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hvg.hu/itthon/20170712_orban_seuso_kincs_hazakerult#rss|title=Orbán: Hazakerült a Seuso-kincsek további hét darabja|date=12 July 2017|publisher=hvg.hu|accessdate=2017-11-28}}</ref> Од 28 јуни 2019 година, целосното богатство е изложено во Унгарскиот национален музеј како постојана изложба „Богатството Сеусо. Сјајот на [[Панонија|Римската Панонија]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://seuso.mnm.hu/en/the-seuso-treasure/exhibitions/permanent-exhibition|title=Permanent exhibition|date=|work=Seuso Research project official site|accessdate=17 September 2023}}</ref> == Поврзано == * [[Богатство Картагина]] * [[Esquiline богатство|Ескилин богатство]] * [[Богатство Милденхол]] * [[Статуа на Нортхемптон Секемка]] * [[Ризница Винковци]] == Галерија == <gallery class="center"> Податотека:Geometrikus-tál.jpg|алт=Geometric plate|Геометриска плоча Податотека:Vadásztál.jpg|алт=Hunting plate|Ловечка плоча Податотека:Vadásztál_(2).jpg|алт=Hunting plate (detail)|Ловечка плоча (детал) Податотека:Dionüszosz_kancsó.jpg|алт=Dionysus|Дионис Податотека:Dionüszosz_amfóra.jpg|алт=Dionysus|Дионис Податотека:Állatalakos_kancsó.jpg|алт=Animal stoup|Стоп за животни Податотека:Illatszeres_doboz.jpg|алт=Perfume box|Кутија за парфеми Податотека:Akhilleusz_tál.jpg|алт=Achilles plate|Ахилова плоча Податотека:Meleagrosz-tál.jpg|алт=Meleager plate|Мелеаџерска чинија Податотека:Meleagrosz-tál_(2).jpg|алт=Meleager plate (detail)|Мелеаџерска чинија (детали) </gallery> == Наводи == * ''Весник за трговија со антиквитети'', 30 септември 2006 година * Рут Е. Лидер-Њуби - ''Среброто и општеството во доцната антика: функции и значења на сребрената плоча во четвртиот до седмиот век'' * Марлија Мундел Манго и Ана Бенет - „Богатството Севсо“ во ''Journal of Roman Archeology'' Suppl. 12:1, 1994 г. == Поврзано == * Лео В. Гагион, Харви Курцвејл и Лудовик де Валден - „Судењето на богатството Севсо: Што ќе направи нацијата во име на своето наследство“ во Кејт Фиц Гибон, ед. - ''Кој го поседува минатото?'' ''Културна политика, културна сопственост и закон'' . (Прес на Универзитетот Рутгерс, 2005){{ISBN|0-8135-3687-1}} == Надворешни врски == * [https://seuso.mnm.hu/en Официјална страница на „Seuso Research Project“] * [http://ssrn.com/abstract=1105584 „Размислувајќи за богатството на Севсо“] Меримен, Џ.Х. (12 март 2008 година). Работен документ за јавно право на Стенфорд бр. 1105584 * [http://www.szepmuveszeti.hu/news/seuso-treasure-repatriated-1324 „Сеусо-репатрирано богатство“] (26 март 2014 година; [[Музеј на ликовната уметност (Будимпешта)|Музеј за ликовни уметности во Будимпешта]] ) * [https://web.archive.org/web/20161009183530/http://old.theartnewspaper.com/articles/Shame-still-hangs-over-the-Sevso-hoard/32545 „Срамот сè уште виси над складиштето на Севсо“] (29 април 2014 година; ''весникот „Арт“'' ) * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/11/the-curse-of-the-sevso-silver/302331/ „Проклетството на среброто на Севсо“] Landesman, P. (ноември 2001) theatlantic.com [[Категорија:Уметност на доцното Римско Царство]] [[Категорија:Богатство во Унгарија]] [[Категорија:Унгарија]] 1ebxy698oh5fia7xu0pl6h7rsruojjz 0 1346969 5530255 5434002 2026-03-27T14:22:12Z Andrew012p 85224 5530255 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Кловерфилд|image=Cloverfield theatrical poster.jpg|alt=|caption=Филмскиот плакат|director=[[Мет Ривс]]|producer={{Plainlist| * [[Брајан Бурк]] * [[Џеј-Џеј Абрамс]] }}|writer=[[Дру Годард]]|starring={{Plainlist|<!--- според плакатот ---> * [[Лизи Каплан]] * [[Џесика Лукас]] * Ти-Џеј Милер * [[Мајкл Штал-Дејвид]] * [[Мајк Вогел]] * [[Одет Јустман]] }}|music=|cinematography=Мајкл Бонвилејн|editing=Кевин Стит|studio=[[Bad Robot]]|distributor=[[Paramount Pictures]]|released=18 јануари 2008 г.|runtime=85 минути<ref>{{cite web |title=''CLOVERFIELD'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/releases/cloverfield-2008-0 |work=[[British Board of Film Classification]] |date=January 4, 2008 |access-date=June 29, 2013}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=25 — 30 милиони долари|gross=172,4 милиони долари}}{{Закосен наслов}}'''''Кловерфилд''''' ({{langx|en|Cloverfield}}, буквално: ''Поле со детелини'') — американски чудовиштен [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] со елементи на [[трилер]] и акција, во режија на Мет Ривс и произведен од Џеј-Џеј Абрамс. Paramount Pictures спровел вирален [[маркетинг]] за да предизвика интерес за [[филм]]от. Премиерата се одржала во [[Соединети Американски Држави|САД]] на 18 јануари 2008 г. Филмот е оценет со PG-13. Има слоган: „Нешто нè најде“ (англ. ''Some Thing Has Found Us''). == Содржина == Група пријатели се впуштаат длабоко во [[Улица|улиците]] на [[Њујорк (град)|Њујорк]] во спасувачка мисија за време на бесен чудовиштен напад. == Производство == Џеј-Џеј Абрамс дошол до идеја за новото чудовиште откако со својот син посетил продавница за играчки во [[Јапонија]] додека го рекламирал ''[[Невозможна мисија 3]]''. Тој објаснил: „Ги видовме сиве овие играчки Годзила и си помислив: 'Ни треба сопствено американско чудовиште, а не како [[Кинг-Конг (филм од 2005)|Кинг-Конг]]. Го сакам Кинг-Конг — прекрасен е. А Годзила е неверојатно чудовиште. Го сакаме Годзила, но сакав нешто што е лудо и бурно'“.<ref>{{cite news|url=http://www.firstshowing.net/2007/07/26/comic-con-live-paramount-panel-star-trek-indiana-jones-iv-and-more/|title=Comic-Con Live: Paramount Panel - ''Star Trek'', ''Indiana Jones IV'', and More...|last=Billington|first=Alex|date=2007-07-26|access-date=2007-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071123045653/http://www.firstshowing.net/2007/07/26/comic-con-live-paramount-panel-star-trek-indiana-jones-iv-and-more/|archivedate=2007-11-23|publisher=First Showing}}</ref><ref name="moviesonlineca">{{cite news|url=http://www.moviesonline.ca/movienews_12553.html|title=J. J. Abrams talks ''Cloverfield''|access-date=2008-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080218034125/http://www.moviesonline.ca/movienews_12553.html|archive-date=2008-02-18|publisher=Movies Online|website=moviesonline.ca}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}}{{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2008 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] kp95uti6qhhoumjodwza5a32kxzrtqf 0 1347109 5530457 5492776 2026-03-27T23:50:22Z Andrew012p 85224 5530457 wikitext text/x-wiki [[Податотека:One Outs volume 1 cover.jpg|мини|Првата корица на томот [[танкобон]], вклучувајќи го Тоа Токучи]] {{Закосен наслов}}'''''One Outs''''' ({{langx|ja|ワンナウツ}}, буквално: ''Еден излегува'') — спортска [[манга]] на Шинобу Каитани, објавена во ''Business Jump'' од 1998 до 2006 г. Била повторно пуштена на 1 октомври 2008 г.<ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-09-16/one-outs-manga-to-relaunch-in-october|title=''One Outs manga to relaunch in October'', Anime News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422031430/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-09-16/one-outs-manga-to-relaunch-in-october|archive-date=2019-04-22|access-date=2011-06-17|deadlink=no}}</ref> Студиото [[Madhouse]] објавило истоимена [[аниме]]-серија од 25 епизоди заснована на мангата.<ref>[http://www.animenation.net/blog/2008/08/07/one-outs-tv-anime-announced/ ''One Outs TV anime announced'' at AnimeNation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211205821/http://www.animenation.net/blog/2008/08/07/one-outs-tv-anime-announced/|date=2008-12-11}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-06/one-outs-baseball-manga-to-get-tv-anime-this-october|title=''One Outs baseball manga to get TV anime this October'' at Anime News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521171357/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-06/one-outs-baseball-manga-to-get-tv-anime-this-october|archive-date=2019-05-21|access-date=2011-06-17|deadlink=no}}</ref> Главниот лик е Тоа Токучи (јап. ''渡久地 東亜'') — надарен [[фрлач]] што завршува во професионалната бејзболска екипа „Ликаонс“. == Содржина == Саитамската екипа „Ликаонс“ е најслабата во Јапонската бејзболска лига. Хиромичи Коџима, ѕвездениот удирач ([[Англиски јазик|англ]]. ''batter'') на „Ликаонс“, се упатува во тренинг-кампот во [[Окинава]] за да се подготви за својата последна шанса во 21-годишната кариера да ѝ донесе шампионска титула на екипата. [[Фрлач]]от што му фрлал на тренинг се повредува и заедно со тренерот одат да бараат заменик, но наместо тоа учествуваат во американската коцкарска игра „One Outs“, каде фрлач (англ. ''pitcher'') и удирач играат еден на еден. Меѓу другите, тука игра и Тоа Токучи, најдобриот и непобедлив бејзболски играч за [[пари]]. Откако двапати го играл, Коџима го носи Токучи во „Ликаонс“ за повеќе да не игра [[бејзбол]] за пари. Меѓутоа, Токучи потпишува договор „One Outs“ со сопственикот на екипата, според кој добива 5 милиони [[Јапонски јен|јени]] за секој изваден удирач, но губи 50 милиони за изгубен бод. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|https://www.ntv.co.jp/oneouts/|Службеното мрежно место на анимето ''One Outs''}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манга]] [[Категорија:Аниме]] [[Категорија:Анимирани серии]] 02al9nqkz6tomjtilgommg15nl6fg9x 5530459 5530457 2026-03-27T23:51:47Z Andrew012p 85224 5530459 wikitext text/x-wiki [[Податотека:One Outs volume 1 cover.jpg|мини|Првата корица на томот [[танкобон]], вклучувајќи го Тоа Токучи]] {{Закосен наслов}}'''''One Outs''''' ({{langx|ja|ワンナウツ}}, буквално: ''Еден излегува'') — спортска [[манга]] на Шинобу Каитани, објавена во ''Business Jump'' од 1998 до 2006 г. Била повторно пуштена на 1 октомври 2008 г.<ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-09-16/one-outs-manga-to-relaunch-in-october|title=''One Outs manga to relaunch in October'', Anime News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422031430/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-09-16/one-outs-manga-to-relaunch-in-october|archive-date=2019-04-22|access-date=2011-06-17|deadlink=no}}</ref> Студиото [[Madhouse]] објавило истоимена [[аниме]]-серија од 25 епизоди заснована на мангата.<ref>[http://www.animenation.net/blog/2008/08/07/one-outs-tv-anime-announced/ ''One Outs TV anime announced'' at AnimeNation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211205821/http://www.animenation.net/blog/2008/08/07/one-outs-tv-anime-announced/|date=2008-12-11}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-06/one-outs-baseball-manga-to-get-tv-anime-this-october|title=''One Outs baseball manga to get TV anime this October'' at Anime News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521171357/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-06/one-outs-baseball-manga-to-get-tv-anime-this-october|archive-date=2019-05-21|access-date=2011-06-17|deadlink=no}}</ref> Главниот лик е Тоа Токучи (јап. ''渡久地 東亜'') — надарен [[фрлач]] што завршува во професионалниот бејзболски клуб „Ликаонс“. == Содржина == Саитамскиот клуб „Ликаонс“ е најслабиот во Јапонската бејзболска лига. Хиромичи Коџима, ѕвездениот удирач ([[Англиски јазик|англ]]. ''batter'') на „Ликаонс“, се упатува во тренинг-кампот во [[Окинава]] за да се подготви за својата последна шанса во 21-годишната кариера да му донесе шампионска титула на клубот. [[Фрлач]]от што му фрлал на тренинг се повредува и заедно со тренерот одат да бараат заменик, но наместо тоа учествуваат во американската коцкарска игра „One Outs“, каде фрлач (англ. ''pitcher'') и удирач играат еден на еден. Меѓу другите, тука игра и Тоа Токучи, најдобриот и непобедлив бејзболски играч за [[пари]]. Откако двапати го играл, Коџима го носи Токучи во „Ликаонс“ за повеќе да не игра [[бејзбол]] за пари. Меѓутоа, Токучи потпишува договор „One Outs“ со сопственикот на клубот, според кој добива 5 милиони [[Јапонски јен|јени]] за секој изваден удирач, но губи 50 милиони за изгубен бод. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|https://www.ntv.co.jp/oneouts/|Службеното мрежно место на анимето ''One Outs''}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манга]] [[Категорија:Аниме]] [[Категорија:Анимирани серии]] nmoozy4rnzaixg1p2l4olyc94w7bpy1 5530461 5530459 2026-03-28T00:06:23Z Andrew012p 85224 5530461 wikitext text/x-wiki [[Податотека:One Outs volume 1 cover.jpg|мини|Првата корица на томот [[танкобон]], вклучувајќи го Тоа Токучи]] {{Закосен наслов}}'''''One Outs''''' ({{langx|ja|ワンナウツ}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Еден излегува'') — спортска [[манга]] на Шинобу Каитани, објавена во ''Business Jump'' од 1998 до 2006 г. Била повторно пуштена на 1 октомври 2008 г.<ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-09-16/one-outs-manga-to-relaunch-in-october|title=''One Outs manga to relaunch in October'', Anime News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422031430/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-09-16/one-outs-manga-to-relaunch-in-october|archive-date=2019-04-22|access-date=2011-06-17|deadlink=no}}</ref> Студиото [[Madhouse]] објавило истоимена [[аниме]]-серија од 25 епизоди заснована на мангата.<ref>[http://www.animenation.net/blog/2008/08/07/one-outs-tv-anime-announced/ ''One Outs TV anime announced'' at AnimeNation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211205821/http://www.animenation.net/blog/2008/08/07/one-outs-tv-anime-announced/|date=2008-12-11}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-06/one-outs-baseball-manga-to-get-tv-anime-this-october|title=''One Outs baseball manga to get TV anime this October'' at Anime News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521171357/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-06/one-outs-baseball-manga-to-get-tv-anime-this-october|archive-date=2019-05-21|access-date=2011-06-17|deadlink=no}}</ref> Главниот лик е Тоа Токучи (јап. ''渡久地 東亜'') — надарен [[фрлач]] што завршува во професионалниот бејзболски клуб „Ликаонс“. == Содржина == Саитамскиот клуб „Ликаонс“ е најслабиот во Јапонската бејзболска лига. Хиромичи Коџима, ѕвездениот удирач ([[Англиски јазик|англ]]. ''batter'') на „Ликаонс“, се упатува во тренинг-кампот во [[Окинава]] за да се подготви за својата последна шанса во 21-годишната кариера да му донесе шампионска титула на клубот. [[Фрлач]]от што му фрлал на тренинг се повредува и заедно со тренерот одат да бараат заменик, но наместо тоа учествуваат во американската коцкарска игра „One Outs“, каде фрлач (англ. ''pitcher'') и удирач играат еден на еден. Меѓу другите, тука игра и Тоа Токучи, најдобриот и непобедлив бејзболски играч за [[пари]]. Откако двапати го играл, Коџима го носи Токучи во „Ликаонс“ за повеќе да не игра [[бејзбол]] за пари. Меѓутоа, Токучи потпишува договор „One Outs“ со сопственикот на клубот, според кој добива 5 милиони [[Јапонски јен|јени]] за секој изваден удирач, но губи 50 милиони за изгубен бод. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|https://www.ntv.co.jp/oneouts/|Службеното мрежно место на анимето ''One Outs''}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манга]] [[Категорија:Аниме]] [[Категорија:Анимирани серии]] kk4hqfwo9etx6sbo2mmtolghx49sctb 14 1348839 5530375 5208991 2026-03-27T19:26:13Z Dandarmkd 31127 5530375 wikitext text/x-wiki {{поврзанакат|Македонски глумици по град}} [[Категорија:Македонски глумци| ]] [[Категорија:Луѓе од Македонија по град|Глумци]] kkzsoqzrtyk8sbp5rob2dgwktxyr3yl 0 1348850 5530254 5475115 2026-03-27T14:20:40Z Andrew012p 85224 5530254 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Гарфилд плакат 2024.png|alt=|caption=Филмскиот плакат на македонски јазик|director=[[Марк Диндал]]|screenplay=|based_on=|producer={{Plainlist| * Џон Коен * [[Бродерик Џонсон]] * Ендру А. Косов * Стивен П. Вегнер * Крег Сост * Намит Малхотра }}|starring={{plainlist| * [[Крис Прат]] * [[Семјуел Л. Џексон]] * [[Снуп Дог]] }}|editing=Марк Кифер|music=Џон Дебни|studio={{Plainlist| * [[Columbia Pictures]]<ref>{{Cite web|date=May 10, 2024|title=''The Garfield Movie'' - IGN|url=https://www.ign.com/movies/the-garfield-movie|access-date=May 10, 2024|website=[[IGN]]|archive-date=May 10, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240510092724/https://www.ign.com/movies/the-garfield-movie|url-status=live}}</ref> * [[Alcon Entertainment]] * [[DNEG Animation]] * [[One Cool Group Limited|One Cool Group]] * [[Wayfarer Studios]] * [[Stage 6 Films]]<ref name=NUM/> * Andrews McMeel Entertainment<ref name=NUM/> }}|distributor=[[Sony Pictures Releasing]]|released=24 мај 2024 г.|runtime=101 минута<ref>{{Cite web|date=April 15, 2024|title=''The Garfield Movie'' (U)|url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-garfield-movie-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiwmzmz|access-date=April 15, 2024|website=[[British Board of Film Classification|BBFC]]|archive-date=April 15, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240415102512/https://www.bbfc.co.uk/release/the-garfield-movie-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiwmzmz|url-status=live}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=60 милиони долари<ref>{{Cite web |last=Rubin |first=Rebecca |date=May 21, 2024 |title=Box Office: 'Furiosa' Aims for $40 Million-Plus Debut, 'The Garfield Movie' Targets $30 Million Over Holiday Weekend |url=https://variety.com/2024/film/box-office/box-office-furiosa-garfield-opening-weekend-projection-memorial-day-holiday-1236011747/ |access-date=May 24, 2024 |website=Variety}}</ref>|gross=97,4 милиони долари<ref name=NUM>{{Cite web|title=The Garfield Movie - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Garfield-Movie-The-(2024)#tab=summary|website=The Numbers|access-date=May 27, 2024|archive-date=May 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508130127/https://the-numbers.com/movie/Garfield-Movie-The-(2024)#tab=summary|url-status=live}}</ref><ref name=BOM>{{Cite web |title= The Garfield Movie (2024) |url= https://www.boxofficemojo.com/title/tt5779228/?ref_=bo_rl_ti |website= [[Box Office Mojo]] |access-date= May 27, 2024 |archive-date= May 4, 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240504231205/https://www.boxofficemojo.com/title/tt5779228/?ref_=bo_rl_ti |url-status= live }}</ref>}}{{Закосен наслов}}'''''Гарфилд''''' ({{langx|en|The Garfield Movie}}, буквално: ''Гарфилд: Филмот'') — американски компјутерски анимиран комичен филм заснован на стриповите на Џим Дејвис за мачката Гарфилд. Режисер е Марк Диндал, сценарист Дејвид Рејнолдс, а продуценти се Columbia Pictures и Alcon Entertainment, за кои филмот е првиот анимиран проект со DNEG Animation. Филмот е распределен од Sony Pictures Releasing. Гласовната екипа го вклучувала [[Крис Прат]] како гласот на насловниот лик, заедно со другите гласовни глумци: Николас Холт, Сесили Стронг, Хана Водингем, Винг Рејмс, [[Семјуел Л. Џексон]] и [[Снуп Дог]].<ref>{{cite web|url=https://toybook.com/goliath-garfield-plush-news/|title=Goliath Teams Up with Paramount for Garfield Plush|last1=Pelletier|first1=Ashley|date=28 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027145936/https://toybook.com/web/20231027145936/https://toybook.com/goliath-garfield-plush-news/|archive-date=27 October 2023|url-status=live|access-date=23 October 2023|website=The Toy Book}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/10/chris-pratt-garfield-movie-release-2024-china-film-fund-hana-stars-collective-1235569777/|title=Peter Luo's Stars Collective & China's Hana Investment Partner On Ambitious Fund; 'The Garfield Movie' Among First Collaborations|last1=Wiseman|first1=Andreas|date=18 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019070916/https://deadline.com/2023/10/chris-pratt-garfield-movie-release-2024-china-film-fund-hana-stars-collective-1235569777/|archive-date=19 October 2023|url-status=live|access-date=23 October 2023|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> Премиерата на филмот во [[САД]] била на 24 мај 2024 г., а во [[Македонија]] на 23 мај истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cineplexx.mk/film/Garfield?date=2024-05-28&location=all|title=Гарфилд|work=www.cineplexx.mk|accessdate=2024-05-28}}</ref> == Содржина == По неочекуваното обединување со неговиот одамна изгубен татко — мачорот Вик — Гарфилд и Оди се принудени да го напуштат својот разгален [[живот]] за да му се придружат на Вик во урнебесен грабеж со високи залози. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.thegarfield-movie.com/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240525162649/https://www.thegarfield-movie.com/ |date=2024-05-25 }} {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Гарфилд]] [[Категорија:Анимирани филмови на Columbia Pictures]] [[Категорија:Филмови на Columbia Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] b0jng11rzu7ai6euaz3iyqs1qdxtfj0 0 1348860 5530373 5207626 2026-03-27T19:25:45Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: денариус → денариј (2), Денариус → Денариј 5530373 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Parable_of_the_Talents.jpg|мини| Сликовит приказ на параболата за талантите, [[15 век|XV]] [[15 век|век]].]] '''Парабола за талантите''' — [[Исус Христос|Исусовата]] [[Исусови параболи|алегориска приказна]] за господарот што оди на пат доверувајќи им пари на своите слуги, за да по враќањето некои казни, а други да ги награди. Параболата е забележана во канонските евангелија според Матеј и Лука. Разликата помеѓу двете евангелија е значајна, така што двете верзии можеби не доаѓаат од ист извор.<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> Варијанта на оваа парабола постои и во неканонското [[Евангелие според Евреите]]. Во [[Евангелие според Матеј|Евангелието по Матеј]], почетните зборови се чини дека се поврзани со [[Парабола за десетте девојки|параболата за десетте девојки]], која непосредно ѝ претходи.<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> == Парабола == === Според Матеј === [[Евангелие според Матеј|Евангелието според Матеј]] ја наведува следната верзија на параболата: {{Quote frame| 14. Зашто, Он ќе постапи како човек, кој тргнувајќи на пат, ги повика слугите свои и им го предаде својот имот;<br/> 15. и на едниот му даде пет таланти, на другиот два, на третиот еден; секому според силата негова; и веднаш замина.<br/> 16. Оној, што зеде пет таланти, отиде, ги употреби во работа и спечали други пет таланти;<br/> 17. исто така и оној што зеде два таланта, спечали други два;<br/> 18. а оној, што доби еден талант, отиде и го закопа в земја и така го сокри среброто на својот господар.<br/> 19. По долго време дојде господарот на тие слуги и им побара сметка.<br/> 20. И кога пристапи оној, што беше примил пет таланти, донесе уште други пет и рече: »Господаре, ти ми предаде пет таланти; ете, сум спечалил и други пет.«<br/> 21. Господарот му рече: »Убаво, добри и верни слуго! Во малку си бил верен, над многу ќе те поставам; влези во радоста на својот господар!«<br/> 22. Дојде, исто така, и оној што беше примил два таланта и рече: »Господаре, ти ми предаде два таланта; ете, со нив спечалив други два.«<br/> 23. Господарот му рече: »Убаво, добри и верни слуго! Во малку си бил верен, над многу ќе те поставам; влези во радоста на својот господар!«<br/> 24. Пристигна и оној што беше зел еден талант, и рече: »Господаре, те знаев дека си жесток човек: жнееш, каде што не си сеел, и собираш, каде што не си веел;<br/> 25. па се уплашив и отидов, та го сокрив твојот талант в земја; ете ти го твоето.«<br/> 26. А господарот му одговори и рече: »Лукав и мрзлив слуго! Ти знаеш дека жнеам, каде што не сум сеел, и собирам, каде што не сум веел;<br/> 27. затоа требаше моето сребро да го дадеш на трговците, па јас, кога дојдам, ќе си го приберам своето, со добивка;<br/> 28. земете го од него талантот и дајте му го на оној, што има десет таланти;<br/> 29. зашто секому, што има, ќе му се даде и преумножи, а од оној, што нема, ќе му се одземе и она што го има;<br/> 30. а лошиот слуга фрлете го во крајна темнина: Таму ќе биде плач и крцкање со заби.« Откако го рече тоа, извика: »Кој има уши да слуша, нека чуе!«|[[Евангелие според Матеј]], 25:14–30<ref name=ESM>{{нмс| title=Свето евангелие според Матеј| url=https://www.sveto-pismo.mk/nov-zavet/sveto-evangelie-matej/ | work= | publisher=Свето писмо | date= | accessdate=28 мај 2024}}</ref>}} === Според Лука === [[Евангелие според Лука|Евангелието според Лука]] ја наведува следната верзија на параболата: {{Quote frame| 12. па рече: „Еден човек од висок род заминуваше во далечна земја да прими царство за себе и да се врати;<br/> 13. и кога ги повика своите десет слуги, им даде десет мини и им рече: »Тргувајте со нив, дури не се вратам!«<br/> 14. Но граѓаните го мразеа и испратија по него пратеници, велејќи: »Нејќеме тој да царува над нас.«<br/> 15. А кога се врати, по приемот на царството, нареди да ги повикаат оние слуги, на кои им беше дал сребро, за да види, кој колку спечалил.<br/> 16. Дојде првиот и му рече: »Господаре, твојата мина придонесе десет мини.«<br/> 17. И му рече: »Добро, верни слуго; во мала работа беше верен, еве ти власт над десет градови.«<br/> 18. Дојде вториот и рече: »Господаре, твојата мина придонесе пет мини.«<br/> 19. А тој и нему му рече: »И ти биди – над пет градови.«<br/> 20. И друг дојде, велејќи: »Господаре, еве ти ја твојата мина, што ја чував в крпа,<br/> 21. оти се плашев од тебе, бидејќи си жесток човек: земаш од каде што не си оставил, и жнееш, каде што не си сеел.«<br/> 22. А господарот му рече: »Со твојата уста ќе ти судам, лукави слуго; ти знаеш дека сум жесток човек: земам, од каде што не сум оставил, и жнеам, каде што не сум сеел;<br/> 23. тогаш, зошто не го даде моето сребро на трговците, та кога ќе се вратам, да го добијам со интерес?«<br/> 24. Па им рече на присутните: »Земете ја од него мината и дајте му ја на оној, што има десет мини!«<br/> 25. И му рекоа: »Господаре, тој има десет мини!<br/> 26. Ви велам, дека секому што има, ќе му се придаде; а од оној што нема, ќе му се одземе и она, што го има.<br/> 27. А оние мое непријатели, што не сакаат да царувам над нив, доведете ги тука и погубете ги пред мене!”|[[Евангелие според Лука]], 19:12–27<ref name=ESL>{{нмс| title=Свето евангелие според Лука| url=https://www.sveto-pismo.mk/nov-zavet/sveto-evangelie-luka/ | work= | publisher=Свето писмо | date= | accessdate=28 мај 2024}}</ref>}} === Според Евреите === Денес, [[Евангелие според Евреите|Евангелието според Евреите]] во најголем дел е изгубено, така што изворниот запис за параболата не е зачуван. [[Евсевиј Кесариски]] пренесува дека во Евангелието според Евреите, најлошо не поминува оној што го криел својот талант, туку оној што живеел развратно. Имено, од тројцата, едниот го расфрлал имотот на својот господар со блудници и музичари, друг си ги умножил приходите, а третиот го скрил својот талант.<ref>Eusebius, Theophany on Matthew 22</ref> == Историски контекст == [[Талан]] (или талант) бил единица мерка (приближно 26,2 кг) и во исто време највисока парична вредност меѓу Хелените и на [[Хеленистички период|хеленистичкиот]] исток. Еден сребрен талант вредел околу 6.000 [[денариј]]и.<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> Бидејќи денаријот бил вообичаената работничка дневница,<ref name="Hultgren" /> еден талант отприлика вредел дваесет години работа за обичен човек.<ref>Ако се смета 6 дана платена работа седмично, со 50 седмици годишно, тогаш 6.000 платени дни = 20 година.</ref> Кај Лука се појавува заплет што го нема кај Матеј, имено дека дел од граѓаните се бунтуваат против владетелот кој е отсутен. Одамна е забележано дека постојат паралели помеѓу пишувањето на Лука и историските списи на [[Јосиф Флавиј]].<ref>Max Krenkel, Josephus und Lukas (1894)</ref><ref>Heinz Schreckenberg, Flavius Josephus and the Lukan Writings (1980), pages 179-209.</ref><ref>Steve Mason, Josephus and Luke-Acts, (1992), pages 185-229</ref><ref>Gregory Sterling, Historiography and Self-Definition: Josephos, Luke-Acts and Apologetic Historiography (1992)</ref> Човек кој патува во далечна земја за да прими царство може да биде поврзан со патувањето на [[Херод Архелај]] во [[Рим]] за да прими царство. Јосиф дава детали кои се чини дека ја повторуваат приказната на Лука.<ref>Luke Timothy Johnson, Daniel J. Harrington, The Gospel of Luke (1991), endnote 12. стр. 289.</ref> Јосиф опишува како Евреите испратиле пратеници кај Август, додека Архелај патувал во Рим, да се жалат дека не го сакаат Архелај за владетел.<ref name="autogenerated1">Josephus, Antiquities of the Jews, 17:11</ref><ref>Luke Timothy Johnson, Daniel J. Harrington, The Gospel of Luke (1991), endnote 14. стр. 290.</ref> Кога Архелај се вратил, наредил 3000 негови непријатели да бидат изведени пред храмот во [[Ерусалим]], каде што биле заклани.<ref name="autogenerated1" /> == Толкувања == Традиционално, параболата за талантите се смета за охрабрување за Исусовите ученици да ги користат нивните дарови дадени од Бога („талантите“ во секојдневна смисла) во служба [[Бог|на Бога]] и да преземаат ризици заради [[Небесно Царство|Царството Божјо]].<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> Неискористувањето на сопствените таланти, вели параболата, ќе резултира со осуда.<ref name="Hultgren" /> Значењето на зборот [[Дарба|талент]] во смисла на способност или вештина веројатно потекнува од ова традиционално толкување.<ref>The Concise Oxford Dictionary, 6th ed., 1976: "talent."</ref> [[Јоаким Јеремијас]] верува дека првобитното значење на параболата е насочено против [[писар]]ите (книжевниците) кои на своите ближни им ускратиле учество во Божјите дарови. Според него, Исус вели дека овие писари наскоро ќе бидат повикани на одговорност за она што го направиле со Божјата реч што им била доверена.<ref>Joachim JeremiasJoachim Jeremias, The Parables of Jesus, Scribner, 1954.</ref> [[Вилијам Херцог]], во согласност со [[Теологија ослобођења|теологијата на ослободувањето]], буквално го сфаќа описот на сопственикот кој „жнее таму каде што не посеал“. Според читањето на Херцог, третиот слуга е „[[свиркач]]“ што ги разоткрива радостите на господарот како [[заработка]] од [[експлоатација]]та на работниците потрошени на неумереност.<ref name="Herzog">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sG6Bjr7guSAC&pg=PA150|title=Parables as Subversive Speech: Jesus as Pedagogue of the Oppressed|last=Herzog|first=William R.|publisher=Westminster John Knox Press|year=1994|isbn=978-0-664-25355-4|pages=150–168}}</ref> Тој е казнет затоа што ја кажува [[вистина]]та, а не затоа што не успеал да заработи. За Херцог, поентата на параболата е потребата од [[солидарност]] пред неправдата.<ref name="Herzog" /> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sG6Bjr7guSAC&pg=PA150|title=Parables as Subversive Speech: Jesus as Pedagogue of the Oppressed|last=Herzog|first=William R.|publisher=Westminster John Knox Press|year=1994|isbn=978-0-664-25355-4|pages=150–168|ref=harv}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P2UvmRVLF18C&pg=PA271|title=The Parables of Jesus: A Commentary|last=Hultgren|first=Arland J.|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2002|isbn=978-0-8028-6077-4|pages=271–281|ref=harv}} == Надворешни врски == {{Исусови параболи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исусови параболи]] ghtpj3g4kd2xwzilxek21v2wkuo2p15 5530374 5530373 2026-03-27T19:26:02Z Bjankuloski06 332 5530374 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Parable_of_the_Talents.jpg|мини| Сликовит приказ на параболата за талантите, [[15 век|XV]] [[15 век|век]].]] '''Парабола за талантите''' — [[Исус Христос|Исусовата]] [[Исусови параболи|алегориска приказна]] за господарот што оди на пат доверувајќи им пари на своите слуги, за да по враќањето некои казни, а други да ги награди. Параболата е забележана во канонските евангелија според Матеј и Лука. Разликата помеѓу двете евангелија е значајна, така што двете верзии можеби не доаѓаат од ист извор.<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> Варијанта на оваа парабола постои и во неканонското [[Евангелие според Евреите]]. Во [[Евангелие според Матеј|Евангелието по Матеј]], почетните зборови се чини дека се поврзани со [[Парабола за десетте девојки|параболата за десетте девојки]], која непосредно ѝ претходи.<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> == Парабола == === Според Матеј === [[Евангелие според Матеј|Евангелието според Матеј]] ја наведува следната верзија на параболата: {{Quote frame| 14. Зашто, Он ќе постапи како човек, кој тргнувајќи на пат, ги повика слугите свои и им го предаде својот имот;<br/> 15. и на едниот му даде пет таланти, на другиот два, на третиот еден; секому според силата негова; и веднаш замина.<br/> 16. Оној, што зеде пет таланти, отиде, ги употреби во работа и спечали други пет таланти;<br/> 17. исто така и оној што зеде два таланта, спечали други два;<br/> 18. а оној, што доби еден талант, отиде и го закопа в земја и така го сокри среброто на својот господар.<br/> 19. По долго време дојде господарот на тие слуги и им побара сметка.<br/> 20. И кога пристапи оној, што беше примил пет таланти, донесе уште други пет и рече: »Господаре, ти ми предаде пет таланти; ете, сум спечалил и други пет.«<br/> 21. Господарот му рече: »Убаво, добри и верни слуго! Во малку си бил верен, над многу ќе те поставам; влези во радоста на својот господар!«<br/> 22. Дојде, исто така, и оној што беше примил два таланта и рече: »Господаре, ти ми предаде два таланта; ете, со нив спечалив други два.«<br/> 23. Господарот му рече: »Убаво, добри и верни слуго! Во малку си бил верен, над многу ќе те поставам; влези во радоста на својот господар!«<br/> 24. Пристигна и оној што беше зел еден талант, и рече: »Господаре, те знаев дека си жесток човек: жнееш, каде што не си сеел, и собираш, каде што не си веел;<br/> 25. па се уплашив и отидов, та го сокрив твојот талант в земја; ете ти го твоето.«<br/> 26. А господарот му одговори и рече: »Лукав и мрзлив слуго! Ти знаеш дека жнеам, каде што не сум сеел, и собирам, каде што не сум веел;<br/> 27. затоа требаше моето сребро да го дадеш на трговците, па јас, кога дојдам, ќе си го приберам своето, со добивка;<br/> 28. земете го од него талантот и дајте му го на оној, што има десет таланти;<br/> 29. зашто секому, што има, ќе му се даде и преумножи, а од оној, што нема, ќе му се одземе и она што го има;<br/> 30. а лошиот слуга фрлете го во крајна темнина: Таму ќе биде плач и крцкање со заби.« Откако го рече тоа, извика: »Кој има уши да слуша, нека чуе!«|[[Евангелие според Матеј]], 25:14–30<ref name=ESM>{{нмс| title=Свето евангелие според Матеј| url=https://www.sveto-pismo.mk/nov-zavet/sveto-evangelie-matej/ | work= | publisher=Свето писмо | date= | accessdate=28 мај 2024}}</ref>}} === Според Лука === [[Евангелие според Лука|Евангелието според Лука]] ја наведува следната верзија на параболата: {{Quote frame| 12. па рече: „Еден човек од висок род заминуваше во далечна земја да прими царство за себе и да се врати;<br/> 13. и кога ги повика своите десет слуги, им даде десет мини и им рече: »Тргувајте со нив, дури не се вратам!«<br/> 14. Но граѓаните го мразеа и испратија по него пратеници, велејќи: »Нејќеме тој да царува над нас.«<br/> 15. А кога се врати, по приемот на царството, нареди да ги повикаат оние слуги, на кои им беше дал сребро, за да види, кој колку спечалил.<br/> 16. Дојде првиот и му рече: »Господаре, твојата мина придонесе десет мини.«<br/> 17. И му рече: »Добро, верни слуго; во мала работа беше верен, еве ти власт над десет градови.«<br/> 18. Дојде вториот и рече: »Господаре, твојата мина придонесе пет мини.«<br/> 19. А тој и нему му рече: »И ти биди – над пет градови.«<br/> 20. И друг дојде, велејќи: »Господаре, еве ти ја твојата мина, што ја чував в крпа,<br/> 21. оти се плашев од тебе, бидејќи си жесток човек: земаш од каде што не си оставил, и жнееш, каде што не си сеел.«<br/> 22. А господарот му рече: »Со твојата уста ќе ти судам, лукави слуго; ти знаеш дека сум жесток човек: земам, од каде што не сум оставил, и жнеам, каде што не сум сеел;<br/> 23. тогаш, зошто не го даде моето сребро на трговците, та кога ќе се вратам, да го добијам со интерес?«<br/> 24. Па им рече на присутните: »Земете ја од него мината и дајте му ја на оној, што има десет мини!«<br/> 25. И му рекоа: »Господаре, тој има десет мини!<br/> 26. Ви велам, дека секому што има, ќе му се придаде; а од оној што нема, ќе му се одземе и она, што го има.<br/> 27. А оние мое непријатели, што не сакаат да царувам над нив, доведете ги тука и погубете ги пред мене!”|[[Евангелие според Лука]], 19:12–27<ref name=ESL>{{нмс| title=Свето евангелие според Лука| url=https://www.sveto-pismo.mk/nov-zavet/sveto-evangelie-luka/ | work= | publisher=Свето писмо | date= | accessdate=28 мај 2024}}</ref>}} === Според Евреите === Денес, [[Евангелие според Евреите|Евангелието според Евреите]] во најголем дел е изгубено, така што изворниот запис за параболата не е зачуван. [[Евсевиј Кесариски]] пренесува дека во Евангелието според Евреите, најлошо не поминува оној што го криел својот талант, туку оној што живеел развратно. Имено, од тројцата, едниот го расфрлал имотот на својот господар со блудници и музичари, друг си ги умножил приходите, а третиот го скрил својот талант.<ref>Eusebius, Theophany on Matthew 22</ref> == Историски контекст == [[Талан]] (или талант) бил единица мерка (приближно 26,2 кг) и во исто време највисока парична вредност меѓу Хелените и на [[Хеленистички период|хеленистичкиот]] исток. Еден сребрен талант вредел околу 6.000 [[денариј|денарии]].<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> Бидејќи денариот бил вообичаената работничка дневница,<ref name="Hultgren" /> еден талант отприлика вредел дваесет години работа за обичен човек.<ref>Ако се смета 6 дана платена работа седмично, со 50 седмици годишно, тогаш 6.000 платени дни = 20 година.</ref> Кај Лука се појавува заплет што го нема кај Матеј, имено дека дел од граѓаните се бунтуваат против владетелот кој е отсутен. Одамна е забележано дека постојат паралели помеѓу пишувањето на Лука и историските списи на [[Јосиф Флавиј]].<ref>Max Krenkel, Josephus und Lukas (1894)</ref><ref>Heinz Schreckenberg, Flavius Josephus and the Lukan Writings (1980), pages 179-209.</ref><ref>Steve Mason, Josephus and Luke-Acts, (1992), pages 185-229</ref><ref>Gregory Sterling, Historiography and Self-Definition: Josephos, Luke-Acts and Apologetic Historiography (1992)</ref> Човек кој патува во далечна земја за да прими царство може да биде поврзан со патувањето на [[Херод Архелај]] во [[Рим]] за да прими царство. Јосиф дава детали кои се чини дека ја повторуваат приказната на Лука.<ref>Luke Timothy Johnson, Daniel J. Harrington, The Gospel of Luke (1991), endnote 12. стр. 289.</ref> Јосиф опишува како Евреите испратиле пратеници кај Август, додека Архелај патувал во Рим, да се жалат дека не го сакаат Архелај за владетел.<ref name="autogenerated1">Josephus, Antiquities of the Jews, 17:11</ref><ref>Luke Timothy Johnson, Daniel J. Harrington, The Gospel of Luke (1991), endnote 14. стр. 290.</ref> Кога Архелај се вратил, наредил 3000 негови непријатели да бидат изведени пред храмот во [[Ерусалим]], каде што биле заклани.<ref name="autogenerated1" /> == Толкувања == Традиционално, параболата за талантите се смета за охрабрување за Исусовите ученици да ги користат нивните дарови дадени од Бога („талантите“ во секојдневна смисла) во служба [[Бог|на Бога]] и да преземаат ризици заради [[Небесно Царство|Царството Божјо]].<ref name="Hultgren">{{Harvnb|Hultgren|2002}}</ref> Неискористувањето на сопствените таланти, вели параболата, ќе резултира со осуда.<ref name="Hultgren" /> Значењето на зборот [[Дарба|талент]] во смисла на способност или вештина веројатно потекнува од ова традиционално толкување.<ref>The Concise Oxford Dictionary, 6th ed., 1976: "talent."</ref> [[Јоаким Јеремијас]] верува дека првобитното значење на параболата е насочено против [[писар]]ите (книжевниците) кои на своите ближни им ускратиле учество во Божјите дарови. Според него, Исус вели дека овие писари наскоро ќе бидат повикани на одговорност за она што го направиле со Божјата реч што им била доверена.<ref>Joachim JeremiasJoachim Jeremias, The Parables of Jesus, Scribner, 1954.</ref> [[Вилијам Херцог]], во согласност со [[Теологија ослобођења|теологијата на ослободувањето]], буквално го сфаќа описот на сопственикот кој „жнее таму каде што не посеал“. Според читањето на Херцог, третиот слуга е „[[свиркач]]“ што ги разоткрива радостите на господарот како [[заработка]] од [[експлоатација]]та на работниците потрошени на неумереност.<ref name="Herzog">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sG6Bjr7guSAC&pg=PA150|title=Parables as Subversive Speech: Jesus as Pedagogue of the Oppressed|last=Herzog|first=William R.|publisher=Westminster John Knox Press|year=1994|isbn=978-0-664-25355-4|pages=150–168}}</ref> Тој е казнет затоа што ја кажува [[вистина]]та, а не затоа што не успеал да заработи. За Херцог, поентата на параболата е потребата од [[солидарност]] пред неправдата.<ref name="Herzog" /> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sG6Bjr7guSAC&pg=PA150|title=Parables as Subversive Speech: Jesus as Pedagogue of the Oppressed|last=Herzog|first=William R.|publisher=Westminster John Knox Press|year=1994|isbn=978-0-664-25355-4|pages=150–168|ref=harv}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P2UvmRVLF18C&pg=PA271|title=The Parables of Jesus: A Commentary|last=Hultgren|first=Arland J.|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2002|isbn=978-0-8028-6077-4|pages=271–281|ref=harv}} == Надворешни врски == {{Исусови параболи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исусови параболи]] h16gblmpjxm2ankgup5768995sko8uk 0 1349137 5530253 5434677 2026-03-27T14:20:23Z Andrew012p 85224 5530253 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=[[Податотека:Murdoch Mysteries.jpg|200px]]|caption=|genre={{Plainlist| * криминалистичка фантазија * мистерија * драма }}|creator=|based_on=|developer={{Plainlist| * Р. Б. Карни * Кал Кунс * Александра Заровни }}|writer=|director=|creative_director=|starring={{plainlist| * [[Јаник Бисон]] * [[Хелен Џој]] * [[Томас Крег]] * [[Џони Харис]] * [[Џорџина Рајли]] (сезони 6–9) <!-- - главните само --> }}|company={{plainlist| * [[Shaftesbury Films]] * [[Rogers Media]] (сезони 1–5) * [[UKTV]] }}|theme_music_composer=|opentheme=|endtheme=|composer=[[Роберт Карли]]|country={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]|num_seasons=17|num_episodes=<onlyinclude>287</onlyinclude><!-- These tags are required for the episode count on the episodes article -->|list_episodes=Список на епизоди на „Мистериите на Мердок“|executive_producer=|producer=|editor=|location=|cinematography=|camera=|network={{Plainlist| * [[Citytv]] (сезони 1–5) * [[CBC Television|CBC]] (сезони 6–) }}|runtime=43 — 46 минути|first_aired=20 јануари 2008|last_aired=сѐ уште|related=}} {{Закосен наслов}}'''''Мистериите на Мердок''''' ({{langx|en|Murdoch Mysteries}}) — [[детектив]]ска телесерија заснована на делата на канадската писателка [[Морин Џенингс]] за извонредниот детектив Вилијам Мердок, кој работи во полициската управа бр. 4 во Торонто. Истрагата се одвива со криминалистички методи. Дејството се одвива во 1890-тите и почетокот на [[20 век|XX век]]. Премиерата на серијата била во 2008 г. ''Мистериите на Мердок'' се прикажувала на Citytv пет сезони пред да биде откажана.<ref>{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/television/citytv-killing-murdoch-mysteries-after-upcoming-season/article595907/|title=Citytv killing Murdoch Mysteries after upcoming season|author=The Canadian Press|date=27.9.2011.|newspaper=The Globe and Mail|access-date=20.7.2021.}}</ref> Серијата потоа била преземена од CBC, која ја прикажувала од нејзината шеста сезона.<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/entertainment/2012/05/11/cbc_fall_201213_lineup_a_few_new_faces_less_original_programming.html|title=CBC fall 2012–13 lineup: a few new faces, less original programming|newspaper=Toronto Star|access-date=20.7.2021.}}</ref> Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], серијата била прикажана на ТВ-каналот Alibi во сопроизводство со матичната компанија на Alibi, UKTV. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|http://www.cbc.ca/murdochmysteries/|name=Матична страница}} {{IMDb title|1091909|Murdoch Mysteries}}{{Нормативна контрола}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Канадски серии]] [[Категорија:Телевизиски серии]] ddmbnax6iws950yjor7evtir6zefy88 0 1350266 5530251 5434865 2026-03-27T14:19:27Z Andrew012p 85224 5530251 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Невозможна мисија: Одмазда — Прв дел <!-- На Синеплекс МК е преведено сосе „Прв дел“. Кај SkyShowTime го има без „Прв дел“. Претпочитано е од Синеплекс. -->|image=Невозможна мисија Одмазда - Прв дел.webp|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Кристофер Маквори]]|writer={{Plainlist| * Кристофер Маквори * [[Ерик Џендресен]] }}|based_on=|producer={{Plainlist| * [[Том Круз]] * Кристофер Маквори }}|starring={{Plainlist|<!--- според англискиот плакат ---> * Том Круз * [[Хејли Атвел]] * [[Винг Рејмс]] * [[Сајмон Пег]] * [[Ребека Фергусон]] * [[Ванеса Кирби]] * [[Esai Morales]] * [[Хенри Черни]] }}|cinematography=Фрејзер Тагарт|editing=[[Еди Хамилтон]]|music=[[Лорни Балф]]|studio={{Plainlist| * [[Skydance Media|Skydance]] * [[Tom Cruise|TC Productions]] * [[New Republic Pictures]] (незаслужено) * C2 Motion Picture Group }}|distributor=[[Paramount Pictures]]|released=12 јули 2023 г. (САД)|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|runtime=163 минути<ref>{{Cite web|title=''Mission: Impossible – Dead Reckoning: Part One'' (12A)|url=https://www.bbfc.co.uk/release/mission-impossible-dead-reckoning-part-one-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda0nze5|url-status=live|access-date=June 16, 2023|website=[[British Board of Film Classification|BBFC]]|date=June 16, 2023|archive-date=June 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616182230/https://www.bbfc.co.uk/release/mission-impossible-dead-reckoning-part-one-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda0nze5}}</ref>|budget=<!-- Буџетот е 291 милиони -->291<!-- Discuss on talk page before changing -->&nbsp;милиони долари (бруто)<br>219 милиони долари (нето)<ref name="Black">{{Cite news |last=Black |first=Christian |date=2023-09-10 |title=Mission possible as Paramount Pictures wins £57m Covid payout |url=https://www.thetimes.co.uk/article/mission-possible-as-paramount-pictures-wins-57m-covid-payout-dwn8wsjqr |access-date=September 11, 2023 |work=The Times |language=en |archive-date=September 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230910045802/https://www.thetimes.co.uk/article/mission-possible-as-paramount-pictures-wins-57m-covid-payout-dwn8wsjqr |url-status=live }}</ref>|gross=567,5&nbsp;милиони долари|preceded_by=''[[Невозможна мисија: Последици]]''|followed_by=''[[Невозможна мисија: Финална одмазда]]''}}{{Закосен наслов}}'''''Невозможна мисија: Одмазда — Прв дел''''' ({{langx|en|Mission: Impossible – Dead Reckoning}}) — американски шпионски акционен филм од 2023 г., режиран од Кристофер Маквори по сценарио што тој го напишал заедно со Ерик Џендресен.<ref name="DeadlineCritic">{{cite web|url=https://deadline.com/2023/07/mission-impossible-dead-reckoning-part-one-review-tom-cruise-1235429989/|title='Mission: Impossible – Dead Reckoning Part One' Review: Tom Cruise & Co. Take Excitement & Suspense To New Level|last=McCarthy|first=Todd|author-link=Todd McCarthy|date=July 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230710195623/https://deadline.com/2023/07/mission-impossible-dead-reckoning-part-one-review-tom-cruise-1235429989/|archive-date=July 10, 2023|newspaper=[[Deadline Hollywood]]|access-date=July 10, 2023|url-status=live}}</ref> Тоа е продолжение на ''[[Невозможна мисија: Последици]]'' (2018) и седмиот дел од серијалот филмови ''Невозможна мисија''. Во главната улога е [[Том Круз]]. == Содржина == Итан Хант и екипата на ИМФ мораат да откријат застрашувачко ново оружје што му се заканува на целото човештво ако падне во погрешни раце. Со управувањето над иднината и судбината на светот во прашање, започнува смртоносна трка низ светот. Соочен со таинствен, семоќен непријател, Итан е принуден да мисли дека ништо не може да има поголемо значење од мисијата — дури ни животите на оние за кои најмногу се грижи. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Том Круз]] |Итан Хант |- |[[Хејли Атвел]] |Грејс |- |[[Винг Рејмс]] |Лутер Стикел |- |[[Сајмон Пег]] |Бенџи Дан |- |[[Ребека Фергусон]] |Илса Фауст |- |[[Ванеса Кирби]] |Алана Мицополис / Белата Вдовица |- |[[Есај Моралес]] |Гејбриел |- |[[Хенри Черни]] |Јуџин Китриџ |- |[[Пом Клементиф]] |Парис |- |[[Кери Елвес]] |Денлингер |- |[[Шеј Вигам]] |Џаспер Бригс |- |[[Грег Тарзан Дејвис]] |Дега |- |[[Фредерик Шмит]] |Зола Мицополис |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.paramountpictures.com/ Матична страница] {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски шпионски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] hnpz3r2yq3kb1jnktf33kayq78glf32 0 1350675 5530250 5435040 2026-03-27T14:18:50Z Andrew012p 85224 5530250 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Порко Росо|native_name=|image=Порко Росо плакат мкд.png|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|director=[[Хајао Мијазаки]]|producer=[[Toshio Suzuki (producer)|Тошио Сузуки]]|screenplay=Хајао Мијазаки|based_on=|starring={{Plainlist| * [[Шуичиро Моријама]] * [[Токико Като]] * [[Акеми Окамура]] * [[Акио Оцука]] }}|music=[[Џо Хисаиши]]|cinematography=Ацуши Окуи|editing=[[Такеши Сејама]]|studio=[[Студио Гибли]]|distributor=[[Toho]]|released=18 јули 1992 г. (Јапонија)|runtime=94 минути|country={{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]|language={{Plainlist| * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла и синхронизација)</small> }}|gross=44,6 милиони (проценка)}}{{Закосен наслов}}'''''Порко Росо''''' ({{langx|ja|紅の豚}}, {{langx|en|Porco Rosso}}) — [[аниме|јапонски анимиран филм]] од 1992 г. Режисер е [[Хајао Мијазаки]]. Според него, ова е [[цртан филм]] за возрасни.<ref name="ResidentEvilBook">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4I_zDwAAQBAJ|title=Resident Evil|last1=Reed|first1=Philip J|date=2020|publisher=Boss Fight Books|isbn=978-1-940535-25-8|editor1-last=Durham|editor1-first=Gabe|edition=First|language=en|chapter=In the Mouth of Madness|access-date=March 19, 2023}}</ref> == Содржина == Порко Росо е летач ветеран од [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кој е проколнат со лице на свиња. Тој лета со својот хидроавион по војната како [[ловец на глави]], работејќи за [[пари]]. Тој е ангажиран да спаси група грабнати девојки и да врати изобилство од злато од воздушните пирати. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} {{IMDb title|0104652}} * [http://www.nausicaa.net/miyazaki/porco/ Porco Rosso page at Nausicaa.net] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 1992 година]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Аниме]] l4wv8um4mvmbqu7g5558r735ivcm3ne 0 1352123 5530576 5526906 2026-03-28T11:35:57Z Aprilija50.A.D 119801 /* Улоги */ 5530576 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Утре Наутро | image = | director = [[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Дејан Милошевски]] | starring = [[Нина Деан]]<br>[[Ирена Илиевска]]<br>[[Кети Дончевска-Илиќ]]<br>[[Бајрам Северџан]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]]<br>[[Гоце Андонов]]<br>[[Коста Ангов]]<br>[[Благој Веселинов]]<br>[[Роберт Вељановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Благоја Чоревски]]<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Гордана Ендровска]]<br>[[Рубенс Муратовски]] | location = [[Скопје]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Македонија]] | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | genre = [[драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 5 | network = [[Телевизија Алфа]] | released = [[29 март]] [[2026]] - [[26 април]] [[2026]] }} '''Утре Наутро''' — [[Македонија|македонска]] [[Телевизија|телевизиска]] серија во [[режија]] и [[сценарио]] на [[Јани Бојаџи]]. Серијата е снимана во [[2024]] година, во продукција на [[Телевизија Алфа]]. Серијата имала 5 епизоди и почнала емитување во [[2026|2026 година]].<ref>{{нмс|title=Последна клапа од Утре Наутро, најновото дело на режисерот Јани Бојаџи | url=https://www.alfa.mk/posledna-klapa-od-utre-nautro-najnovoto-delo-na-rezhiserot-jani-bojadhi/ | publisher = | work = Алфа ТВ | date = | accessdate = 17 јули 2024}}</ref> == Содржина == По бегството на нејзиниот сопруг, ЈОАНА е предмет на јавен линч додека нејзините деца БОРИС и ТИНА се жртви на малтретирање. Нејзината ромска домаќинка АЈТЕН, нејзиниот сопруг ЕШТРЕФ и нивната ќерка АИДА се жртви на етничка дискриминација. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Нина Деан]] | Јоана Пеласка |- | [[Ирена Илиевска]] | Аида |- | [[Кети Дончевска-Илиќ]] | Ајтен |- | [[Васил Зафирчев]] | Рустем |- | [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]] | Никола Бакалски |- | [[Бајрам Северџан]] | Ешреф |- | [[Јана Никодиновска]] | Тина |- | [[Гоце Андонов]] | Борис |- | [[Игор Стојчевски]] | Петар Поповски |- |[[Коста Ангов]] | Владимир |- | [[Благој Веселинов]] | Инспектор |- | [[Роберт Вељановски]] | Тодор |- | [[Владо Јовановски]] | Петруш |- | [[Григор Јовановски]] | Димитар |- | [[Александар Микиќ]] | Началникот |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | УС Амбасадор |- | [[Жаклина Стевковска]] | Психологот |- | [[Благоја Чоревски]] | Анастас |- | [[Горан Илиќ]] | Секретарот на училиштето |- | [[Младен Крстевски]] | |- | [[Антонио Ташковски]] | Филип |- | [[Давид Мука]] | Агент |- | [[Пируника Киселички]] | Вела |- | [[Димитрина Мицкоска]] | |- | [[Петар Горко]] | Поп Стаматов |- | [[Ана Димитрова]] | Марта |- | [[Роберт Ристов]] | Адвокатот |- | [[Јордан Витанов]] | Тренерот |- | [[Рубенс Муратовски]] | Полицаец |- | [[Јана Вељановска]] | Емилија |- | [[Славица Манаскова]] | Директорка |- | [[Сашо Тасевски]] | Тетовиран затвореник |- | [[Миле Вратеовски]] | Високиот затвореник |- | [[Гордана Ендровска]] | Класен раководител |- | [[Кристина Христова-Николова]] | Судијката |- | [[Душица Стојановска]] | Чистачка во барот 1 |- | [[Надица Петрова]] | Чистачка во барот 2 |- | [[Нино Леви]] | Доктор |- | [[Чедомир Митевски]] | Готвачот |- | [[Мина Јелучин]] | Лена |- | [[Томе Станковски]] | Обвинителот |- | [[Кирил Андоновски]] | |- | [[Владанка Димковска]] | Докторка |- | [[Давид Илиќ]] | Полициски инспектор |- | [[Бранко Бенинов]] | |- | [[Кристина Гиева]] | Полицаец 2 |- | [[Владо Дојчиновски]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Филип Миленковски]] | Шарлот |- | [[Ангела Диколоска]] | Репортер |- | [[Идает Сејфулот]] | Тони |- | [[Елена Марковска-Цветановска|Елена Марковска]] | Новинар |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] - филм == Надворешни врски == * {{IMDb title|32987096}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] h7hxphog25lwmmdhfjesxdyl6y6n3wc 0 1352874 5530429 5373905 2026-03-27T22:01:38Z Carshalton 30527 5530429 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Мајкл Олисе | image = [[File:Olise 2022 crystal palace.jpg|200px|]] | fullname = Мајкл Акпови Олисе<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/2247219 |title=2021/22 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=10 September 2021 |access-date=12 September 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|12|12|df=yes}}<ref name="PLP"/> | birth_place = [[Лондон]], [[Англија]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | height = {{height|m=1.84}}<ref name="PLP">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/32989/Michael-Olise/overview|title=Michael Olise Profile & Stats|publisher=Premier League}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Bayern Munchen}} | clubnumber = 17 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Arsenal}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Chelsea}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Manchester City}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Reading}} | years1 = 2019-2021 | caps1 = 67 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Reading}} | years2 = 2021-2024 | caps2 = 82 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2024- | caps3 = 30 | goals3 = 8 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | nationalyears1 = 2021-2023 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] | nationalyears2 = 2021-2023 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears3 = 2024- | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Франција (олимп.)]] }} '''Мајкл Акпови Олисе''' (роден на 12 декемри 2001, во [[Лондон]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]. ==Биографија== Олисе е роден и израснат во [[Лондон]],<ref>{{Cite web |date=9 October 2021 |title=Linked-up: How Palace's generation of local talent grew up connected - News |url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/how-crystal-palaces-local-players-eze-olise-mitchell-and-others-are-connected/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB}}</ref> од татко [[Британски нигеријци|нигеријец]] и [[Алжирци во Франција|француско-алжирска]] мајка.<ref>{{Cite web |date=13 June 2024 |title=Michael Olise - Midfielder {{!}} First-Team |url=https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911192930/https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |url-status=dead }}</ref> Неговиот брат Ричард е исто така фудбалер, и игра за [[ФК Челси|Челси]] на младинско ниво.<ref>{{cite web |title=Michael Olise To Represent France At Toulon Tournament |url=https://thetilehurstend.sbnation.com/2019/5/27/18641427/michael-olise-to-represent-france-at-toulon-tournament-reading-fc-royals |website=thetilehurstend.sbnation.com/ |publisher=The Tilehurst End |access-date=27 May 2019 |date=27 May 2019}}</ref> ==Технички карактеристики== Левоног фудбалер, многу разноврсен напаѓачки играч за врска, кој својата идеална позиција ја нашол на позицијата како десен [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен играч]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/schede-giovani-talenti/michael-olise-talento-francese-classe-2001/|title=Michael Olise: talento francese classe 2001|date=6 јануари 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/michael-olise-leeds-united-transfer-18713141|title=Leeds United can sign the next France wonderkid by beating Celtic to summer transfer|date=4 август 2020|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-michael-olise-bayern-munich-crystal-palace-france-27959|title=Michael Olise: Who is Bayern Munich's coveted new attacker?|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во текот на неговата кариера, играл во повеќе различни улоги, од [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч за врска|офанзивен играч во средниот ред]] до крилен играч, што го прави флексибилен и вреден за тимот. Има добар [[дриблинг]] и може да се пофали со одлична брзина со топката во нозете. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Хамерсмит]], [[Западен Лондон]], Олисе ја започнал својата фудбалска кариера на 6-годишна возраст во екипата на [[ФК Хејес и Јидинг|Хејес и Јидинг]]. Потоа, тој ја поминал својата младост играјќи за поголемите екипи како {{Fb team (N) Arsenal}}, {{Fb team (N) Chelsea}} и {{Fb team (N) Manchester City}}, пред да се добие стипендија од академијата на {{Fb team (N) Reading}}, на која и се приклучил во 2018 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2018/july/12-youngsters-inducted-onto-academy-scholarships/|titolo=12 youngsters inducted onto Academy scholarships|date=3 luglio 2018|lingua=en}}</ref> ===Рединг=== Своето деби за првиот тим на Рединг го направил на 12 март 2019 година, играјќи во поразот на домашен терен со 3-0 од {{Fb team (N) Leeds United}}.<ref>{{cite web |title=East and Olise presented with framed debut shirts |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/march/east-and-olise-presented-with-framed-debut-shirts/ |work=Reading F.C. |access-date=27 May 2019 |date=23 March 2019}}</ref> На 15 јули, тој потпишал тригодишен професионален договор со клубот.<ref name="Michael Olise 2022">{{cite web |title=Olise signs three-year professional deal with the Royals |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/july/olise-signs-three-year-professional-deal-with-the-royals |work=Reading F.C. |access-date=15 July 2019 |date=15 July 2019}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за Рединг на 19 септември 2020 година, со волеј-удар во 76-тата минута за да го постави конечниот резултат во победата со 2–0 над [[ФК Барнсли|Барнсли]] на [[Стадион Мадејски|Мадејски]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54127590 |title=Reading 2-0 Barnsley |date=19 September 2020 |publisher=BBC |access-date=19 September 2020}}</ref> На 29 април 2021 година, тој бил прогласен за [[Награди на Фудбалската лига на Англија#2021|ЕФЛ Млад играч на сезоната]].<ref>{{Cite news|title=Norwich's Buendia wins top EFL award|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/56893266|access-date=25 January 2022}}</ref> ===Кристал Палас=== На 8 јули 2021 година, Олисе бил купен од [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]] за 9,3 милиони евра, потпишувајќи пет годишен договор со клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57746533|title=Michael Olise: Crystal Palace close to signing Reading forward |work=BBC Sport |date=7 July 2021|access-date=8 July 2021}}</ref> ===Бајерн Минхен=== На 7 јули 2024 година, Олисе потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]],<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/news/2024/07/fc-bayern-sign-michael-olise|title=FC Bayern sign Michael Olise|publisher=FC Bayern Munich|date=7 July 2024|access-date=7 July 2024}}</ref> кој за него му платил на Кристал Палас обесштетување од 50 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/bayern-ufficiale-olise-colpo-da-50-milio-23643|title=Bayern, OFFICIAL Olise: 50 million deal|data=7 јули 2024|access-date=7 јули 2024}}</ref> Олисе го имал своето деби како замена во победата од 4–0 против [[ФК Улм|Улм]] на 16 август, забележувајќи асистенција за голот на [[Кингсли Коман]] за само две минути по влегувањето во игра.<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/matches/profis/dfb-pokal/2024-2025/ssv-ulm-1846-fussball-fc-bayern-muenchen-16-08-2024/report|title=Bayern down Ulm to advance to second cup round|date=16 August 2024|website=FC Bayern Munich}}</ref> На 14 септември, тој го постигнал својот прв гол во Бундеслигата во победата од 6–1 над [[ФК Холштајн Кил|Холштајн Кил]].<ref>{{Cite web |title=Holstein Kiel vs Bayern München: Bundesliga |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918130644/https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |url-status=live }}</ref> Три дена подоцна, тој постигнал два гола, неговите први на [[Алијанц Арена]], на неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата од 9–2 над [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]].<ref>{{Cite web |title=Kane scores four and breaks record in Bayern rout |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cdrjlynlv8lt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Репрезентативно, Олисе имал право да игра за {{NazNB|FUrep|ENG}}, {{NazNB|FUrep|FRA}}, {{NazNB|FUrep|ALG}} и {{NazNB|FUrep|NGA}}, избирајќи да ја претставува втората земја, од која бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|составот под 18 години]] во [[2019]] година за [[Турнир Морис Ревело|турнирот во Тулон]].<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/may/olise-to-represent-france-at-toulon-tournament/|title=Olise to represent France at Toulon tournament|date=28 мај 2019|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во март 2022 година, тој бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|репрезентацијата под 21 година]],<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-named-in-france-under-21-squad-for-faroe-island-and-northern-ireland-games/|title=Michael Olise named in France Under-21s squad|date=2022-03-17|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> за која дебитирал на 24-ти истиот месец во успехот со 2-0 против [[Фудбалска репрезентација на Фарски Острови под 21 година|Фарски Острови]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/find-out-fixtures-and-call-ups-for-crystal-palace-march-2022-internationals/|title=Palace's international achievements - debuts, World Cup qualification and more...|date=30 март 2022|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Следната година, тој бил во составот на репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство под 21 година 2023]] во [[Грузија]] и [[Романија]], на кое Франција стигнала до четвртфиналето, а тој постигнал еден гол на патот до таму - во победата со 1-0 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка]] во групната фаза. На 8 јули 2024 година, Олисе бил повикан од селекторот [[Тјери Анри]] во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Олимписката репрезентација на Франција]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2024 (мажи)|Летните олимписките игри 2024]] во [[Париз]].<ref> {{cite web |title=Thierry Henry dévoile la liste officielle pour les JO 2024 avec quatre réservistes |url=https://www.lequipe.fr/Jo-2024-paris/Football/Actualites/Thierry-henry-devoile-la-liste-officielle-pour-les-jo-2024-avec-quatre-reservistes/1480948 |website=L’Equipe |access-date=11 June 2024}}</ref> ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 8 јули 2024''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Рединг сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Reading}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2018-2019|ФЛЧ]] || 4 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2019-2020|ФЛЧ]] || 19 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 3+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 23 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 44 || 7 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 46 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Рединг || 67 || 7 || || 6 || 0 || || - || - || || - || - || 73 || 7 |- || [[ФК Кристал Палас сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Crystal Palace}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 26 || 2 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 5+0 || 2 || - || - || - || - || - || - || 31 || 4 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 37 || 2 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 2 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 19 || 10 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Кристал Палас || 82 || 14 || || 8 || 2 || || - || - || || - || - || 90 || 16 |- |[[ФК Бајерн Минхен сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="1" |{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Bayern Munchen}} || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 0 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 148 || 21 || || 14 || 2 || || - || - || || - || - || 163 || 23 |} == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 1 : 2024-2025 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Michael Olise}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/michael-olise/532278/ Мајкл Олисе на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/michael-olise/profil/spieler/566723 Мајкл Олисе на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/286831/michael-olise Мајкл Олисе на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/371281/Show/Michael-Olise Мајкл Олисе на whoscored] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{Состав на Франција на ЛОИ фудбал 2024 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Олисе, Мајкл}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] 88rhtg7t5ip8rrz0mn2du1ipxgko0b6 5530443 5530429 2026-03-27T23:26:20Z Carshalton 30527 5530443 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Мајкл Олисе | image = [[File:Olise 2022 crystal palace.jpg|200px|]] | fullname = Мајкл Акпови Олисе<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/2247219 |title=2021/22 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=10 September 2021 |access-date=12 September 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|12|12|df=yes}}<ref name="PLP"/> | birth_place = [[Лондон]], [[Англија]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | height = {{height|m=1.84}}<ref name="PLP">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/32989/Michael-Olise/overview|title=Michael Olise Profile & Stats|publisher=Premier League}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Bayern Munchen}} | clubnumber = 17 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Arsenal}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Chelsea}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Manchester City}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Reading}} | years1 = 2019-2021 | caps1 = 67 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Reading}} | years2 = 2021-2024 | caps2 = 82 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2024- | caps3 = 30 | goals3 = 8 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | nationalyears1 = 2021-2023 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] | nationalyears2 = 2021-2023 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears3 = 2024- | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Франција (олимп.)]] }} '''Мајкл Акпови Олисе''' (роден на 12 декемри 2001, во [[Лондон]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]. ==Биографија== Олисе е роден и израснат во [[Лондон]],<ref>{{Cite web |date=9 October 2021 |title=Linked-up: How Palace's generation of local talent grew up connected - News |url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/how-crystal-palaces-local-players-eze-olise-mitchell-and-others-are-connected/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB}}</ref> од татко [[Британски нигеријци|нигеријец]] и [[Алжирци во Франција|француско-алжирска]] мајка.<ref>{{Cite web |date=13 June 2024 |title=Michael Olise - Midfielder {{!}} First-Team |url=https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911192930/https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |url-status=dead }}</ref> Неговиот брат Ричард е исто така фудбалер, и игра за [[ФК Челси|Челси]] на младинско ниво.<ref>{{cite web |title=Michael Olise To Represent France At Toulon Tournament |url=https://thetilehurstend.sbnation.com/2019/5/27/18641427/michael-olise-to-represent-france-at-toulon-tournament-reading-fc-royals |website=thetilehurstend.sbnation.com/ |publisher=The Tilehurst End |access-date=27 May 2019 |date=27 May 2019}}</ref> ==Технички карактеристики== Левоног фудбалер, многу разноврсен напаѓачки играч за врска, кој својата идеална позиција ја нашол на позицијата како десен [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен играч]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/schede-giovani-talenti/michael-olise-talento-francese-classe-2001/|title=Michael Olise: talento francese classe 2001|date=6 јануари 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/michael-olise-leeds-united-transfer-18713141|title=Leeds United can sign the next France wonderkid by beating Celtic to summer transfer|date=4 август 2020|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-michael-olise-bayern-munich-crystal-palace-france-27959|title=Michael Olise: Who is Bayern Munich's coveted new attacker?|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во текот на неговата кариера, играл во повеќе различни улоги, од [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч за врска|офанзивен играч во средниот ред]] до крилен играч, што го прави флексибилен и вреден за тимот. Има добар [[дриблинг]] и може да се пофали со одлична брзина со топката во нозете. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Хамерсмит]], [[Западен Лондон]], Олисе ја започнал својата фудбалска кариера на 6-годишна возраст во екипата на [[ФК Хејес и Јидинг|Хејес и Јидинг]]. Потоа, тој ја поминал својата младост играјќи за поголемите екипи како {{Fb team (N) Arsenal}}, {{Fb team (N) Chelsea}} и {{Fb team (N) Manchester City}}, пред да се добие стипендија од академијата на {{Fb team (N) Reading}}, на која и се приклучил во 2018 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2018/july/12-youngsters-inducted-onto-academy-scholarships/|titolo=12 youngsters inducted onto Academy scholarships|date=3 luglio 2018|lingua=en}}</ref> ===Рединг=== Своето деби за првиот тим на Рединг го направил на 12 март 2019 година, играјќи во поразот на домашен терен со 3-0 од {{Fb team (N) Leeds United}}.<ref>{{cite web |title=East and Olise presented with framed debut shirts |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/march/east-and-olise-presented-with-framed-debut-shirts/ |work=Reading F.C. |access-date=27 May 2019 |date=23 March 2019}}</ref> На 15 јули, тој потпишал тригодишен професионален договор со клубот.<ref name="Michael Olise 2022">{{cite web |title=Olise signs three-year professional deal with the Royals |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/july/olise-signs-three-year-professional-deal-with-the-royals |work=Reading F.C. |access-date=15 July 2019 |date=15 July 2019}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за Рединг на 19 септември 2020 година, со волеј-удар во 76-тата минута за да го постави конечниот резултат во победата со 2–0 над [[ФК Барнсли|Барнсли]] на [[Стадион Мадејски|Мадејски]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54127590 |title=Reading 2-0 Barnsley |date=19 September 2020 |publisher=BBC |access-date=19 September 2020}}</ref> На 29 април 2021 година, тој бил прогласен за [[Награди на Фудбалската лига на Англија#2021|ЕФЛ Млад играч на сезоната]].<ref>{{Cite news|title=Norwich's Buendia wins top EFL award|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/56893266|access-date=25 January 2022}}</ref> ===Кристал Палас=== На 8 јули 2021 година, Олисе бил купен од [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]] откако клубот ја активирал неговата откупна клаузула за 9,8 милиони евра, потпишувајќи пет годишен договор со играчот.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57746533|title=Michael Olise: Crystal Palace close to signing Reading forward |work=BBC Sport |date=7 July 2021|access-date=8 July 2021}}</ref> На 11 септември 2021 година, тој го имал своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] за клубот во победата од 3–0 на домашен терен против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], откако влегол како замена во 86-тата минута на местото на [[Џордан Ају]].<ref>{{Cite news |date=2021-09-09 |title=Crystal Palace 3-0 Tottenham Hotspur: Eagles beat leaders Spurs for first win of league campaign |url=https://www.bbc.com/sport/football/58436965 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911174137/https://www.bbc.com/sport/football/58436965 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Low |first=Jonathan |date=2021-09-13 |title=Patrick Vieira says Michael Olise must show he's a team player at Crystal Palace |url=https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182 |access-date=2025-04-05 |website=Berkshire Live |language=en |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125230626/https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182 |url-status=live }}</ref> На 23 септември, Олисе го имал својот прв цел одигран натпревар за Кристал Палас во ремито 1-1 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]].<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Crystal Palace 1-1 Newcastle: Callum Wilson overhead kick rescues point for Graeme Jones' Magpies |url=https://www.bbc.com/sport/football/58936300 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=27 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101154/https://www.bbc.com/sport/football/58936300 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Crystal Palace vs. Newcastle United – 23 October 2021 – Soccerway|url=https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|access-date=25 January 2022|website=uk.soccerway.com|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125230617/https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|url-status=live}}</ref> На 3 октомври 2021 година, Олисе го постигнал својот прв гол во Премиер лигата за клубот појавувајќи се како замена во второто полувреме во ремито 2–2 на домашен терен против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]].<ref>{{Cite news |date=2021-10-01 |title=Crystal Palace 2-2 Leicester City Palace fight back to salvage draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/58667896 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020055959/https://www.bbc.com/sport/football/58667896 |url-status=live }}</ref> Овој момент го направил најмладиот стрелец на Палас во Премиер лигата од [[Клинтон Морисон]] во 1998 година.<ref>{{Cite web |last=Wyatt |first=Mark |date=2021-10-05 |title=Patrick Vieira says Michael Olise still needs time to develop |url=https://www.football.london/crystal-palace-fc/crystal-palace-michael-olise-vieira-21759945 |access-date=2025-04-05 |website=Football London |language=en |archive-date=5 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005073218/https://www.football.london/crystal-palace-fc/crystal-palace-michael-olise-vieira-21759945 |url-status=live }}</ref> ===Бајерн Минхен=== На 7 јули 2024 година, Олисе потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]],<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/news/2024/07/fc-bayern-sign-michael-olise|title=FC Bayern sign Michael Olise|publisher=FC Bayern Munich|date=7 July 2024|access-date=7 July 2024}}</ref> кој за него му платил на Кристал Палас обесштетување од 50 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/bayern-ufficiale-olise-colpo-da-50-milio-23643|title=Bayern, OFFICIAL Olise: 50 million deal|data=7 јули 2024|access-date=7 јули 2024}}</ref> Олисе го имал своето деби како замена во победата од 4–0 против [[ФК Улм|Улм]] на 16 август, забележувајќи асистенција за голот на [[Кингсли Коман]] за само две минути по влегувањето во игра.<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/matches/profis/dfb-pokal/2024-2025/ssv-ulm-1846-fussball-fc-bayern-muenchen-16-08-2024/report|title=Bayern down Ulm to advance to second cup round|date=16 August 2024|website=FC Bayern Munich}}</ref> На 14 септември, тој го постигнал својот прв гол во Бундеслигата во победата од 6–1 над [[ФК Холштајн Кил|Холштајн Кил]].<ref>{{Cite web |title=Holstein Kiel vs Bayern München: Bundesliga |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918130644/https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |url-status=live }}</ref> Три дена подоцна, тој постигнал два гола, неговите први на [[Алијанц Арена]], на неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата од 9–2 над [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]].<ref>{{Cite web |title=Kane scores four and breaks record in Bayern rout |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cdrjlynlv8lt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Репрезентативно, Олисе имал право да игра за {{NazNB|FUrep|ENG}}, {{NazNB|FUrep|FRA}}, {{NazNB|FUrep|ALG}} и {{NazNB|FUrep|NGA}}, избирајќи да ја претставува втората земја, од која бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|составот под 18 години]] во [[2019]] година за [[Турнир Морис Ревело|турнирот во Тулон]].<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/may/olise-to-represent-france-at-toulon-tournament/|title=Olise to represent France at Toulon tournament|date=28 мај 2019|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во март 2022 година, тој бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|репрезентацијата под 21 година]],<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-named-in-france-under-21-squad-for-faroe-island-and-northern-ireland-games/|title=Michael Olise named in France Under-21s squad|date=2022-03-17|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> за која дебитирал на 24-ти истиот месец во успехот со 2-0 против [[Фудбалска репрезентација на Фарски Острови под 21 година|Фарски Острови]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/find-out-fixtures-and-call-ups-for-crystal-palace-march-2022-internationals/|title=Palace's international achievements - debuts, World Cup qualification and more...|date=30 март 2022|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Следната година, тој бил во составот на репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство под 21 година 2023]] во [[Грузија]] и [[Романија]], на кое Франција стигнала до четвртфиналето, а тој постигнал еден гол на патот до таму - во победата со 1-0 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка]] во групната фаза. На 8 јули 2024 година, Олисе бил повикан од селекторот [[Тјери Анри]] во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Олимписката репрезентација на Франција]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2024 (мажи)|Летните олимписките игри 2024]] во [[Париз]].<ref> {{cite web |title=Thierry Henry dévoile la liste officielle pour les JO 2024 avec quatre réservistes |url=https://www.lequipe.fr/Jo-2024-paris/Football/Actualites/Thierry-henry-devoile-la-liste-officielle-pour-les-jo-2024-avec-quatre-reservistes/1480948 |website=L’Equipe |access-date=11 June 2024}}</ref> ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 8 јули 2024''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Рединг сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Reading}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2018-2019|ФЛЧ]] || 4 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2019-2020|ФЛЧ]] || 19 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 3+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 23 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 44 || 7 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 46 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Рединг || 67 || 7 || || 6 || 0 || || - || - || || - || - || 73 || 7 |- || [[ФК Кристал Палас сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Crystal Palace}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 26 || 2 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 5+0 || 2 || - || - || - || - || - || - || 31 || 4 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 37 || 2 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 2 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 19 || 10 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Кристал Палас || 82 || 14 || || 8 || 2 || || - || - || || - || - || 90 || 16 |- |[[ФК Бајерн Минхен сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="1" |{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Bayern Munchen}} || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 0 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 148 || 21 || || 14 || 2 || || - || - || || - || - || 163 || 23 |} == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 1 : 2024-2025 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Michael Olise}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/michael-olise/532278/ Мајкл Олисе на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/michael-olise/profil/spieler/566723 Мајкл Олисе на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/286831/michael-olise Мајкл Олисе на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/371281/Show/Michael-Olise Мајкл Олисе на whoscored] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{Состав на Франција на ЛОИ фудбал 2024 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Олисе, Мајкл}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] ptuhnb12ys5xfr7odcqa3g71mysbams 5530450 5530443 2026-03-27T23:35:45Z Carshalton 30527 5530450 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Мајкл Олисе | image = [[File:FC RB Salzburg gegen FC Bayern München (2026-01-06 Testspiel) 10.jpg|220px|]] | fullname = Мајкл Акпови Олисе<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/2247219 |title=2021/22 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=10 September 2021 |access-date=12 September 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|12|12|df=yes}}<ref name="PLP"/> | birth_place = [[Лондон]], [[Англија]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | height = {{height|m=1.84}}<ref name="PLP">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/32989/Michael-Olise/overview|title=Michael Olise Profile & Stats|publisher=Premier League}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Bayern Munchen}} | clubnumber = 17 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Arsenal}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Chelsea}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Manchester City}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Reading}} | years1 = 2019-2021 | caps1 = 67 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Reading}} | years2 = 2021-2024 | caps2 = 82 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2024- | caps3 = 59 | goals3 = 23 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | nationalyears1 = 2021-2023 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] | nationalyears2 = 2021-2023 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 9 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Франција (олимп.)]] | nationalyears4 = 2024- | nationalcaps4 = 14 | nationalgoals4 = 4 | nationalteam4 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] }} '''Мајкл Акпови Олисе''' (роден на 12 декемри 2001, во [[Лондон]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]]. ==Биографија== Олисе е роден и израснат во [[Лондон]],<ref>{{Cite web |date=9 October 2021 |title=Linked-up: How Palace's generation of local talent grew up connected - News |url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/how-crystal-palaces-local-players-eze-olise-mitchell-and-others-are-connected/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB}}</ref> од татко [[Британски нигеријци|нигеријец]] и [[Алжирци во Франција|француско-алжирска]] мајка.<ref>{{Cite web |date=13 June 2024 |title=Michael Olise - Midfielder {{!}} First-Team |url=https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911192930/https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |url-status=dead }}</ref> Неговиот брат Ричард е исто така фудбалер, и игра за [[ФК Челси|Челси]] на младинско ниво.<ref>{{cite web |title=Michael Olise To Represent France At Toulon Tournament |url=https://thetilehurstend.sbnation.com/2019/5/27/18641427/michael-olise-to-represent-france-at-toulon-tournament-reading-fc-royals |website=thetilehurstend.sbnation.com/ |publisher=The Tilehurst End |access-date=27 May 2019 |date=27 May 2019}}</ref> ==Технички карактеристики== Левоног фудбалер, многу разноврсен напаѓачки играч за врска, кој својата идеална позиција ја нашол на позицијата како десен [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен играч]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/schede-giovani-talenti/michael-olise-talento-francese-classe-2001/|title=Michael Olise: talento francese classe 2001|date=6 јануари 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/michael-olise-leeds-united-transfer-18713141|title=Leeds United can sign the next France wonderkid by beating Celtic to summer transfer|date=4 август 2020|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-michael-olise-bayern-munich-crystal-palace-france-27959|title=Michael Olise: Who is Bayern Munich's coveted new attacker?|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во текот на неговата кариера, играл во повеќе различни улоги, од [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч за врска|офанзивен играч во средниот ред]] до крилен играч, што го прави флексибилен и вреден за тимот. Има добар [[дриблинг]] и може да се пофали со одлична брзина со топката во нозете. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Хамерсмит]], [[Западен Лондон]], Олисе ја започнал својата фудбалска кариера на 6-годишна возраст во екипата на [[ФК Хејес и Јидинг|Хејес и Јидинг]]. Потоа, тој ја поминал својата младост играјќи за поголемите екипи како {{Fb team (N) Arsenal}}, {{Fb team (N) Chelsea}} и {{Fb team (N) Manchester City}}, пред да се добие стипендија од академијата на {{Fb team (N) Reading}}, на која и се приклучил во 2018 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2018/july/12-youngsters-inducted-onto-academy-scholarships/|titolo=12 youngsters inducted onto Academy scholarships|date=3 luglio 2018|lingua=en}}</ref> ===Рединг=== Своето деби за првиот тим на Рединг го направил на 12 март 2019 година, играјќи во поразот на домашен терен со 3-0 од {{Fb team (N) Leeds United}}.<ref>{{cite web |title=East and Olise presented with framed debut shirts |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/march/east-and-olise-presented-with-framed-debut-shirts/ |work=Reading F.C. |access-date=27 May 2019 |date=23 March 2019}}</ref> На 15 јули, тој потпишал тригодишен професионален договор со клубот.<ref name="Michael Olise 2022">{{cite web |title=Olise signs three-year professional deal with the Royals |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/july/olise-signs-three-year-professional-deal-with-the-royals |work=Reading F.C. |access-date=15 July 2019 |date=15 July 2019}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за Рединг на 19 септември 2020 година, со волеј-удар во 76-тата минута за да го постави конечниот резултат во победата со 2–0 над [[ФК Барнсли|Барнсли]] на [[Стадион Мадејски|Мадејски]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54127590 |title=Reading 2-0 Barnsley |date=19 September 2020 |publisher=BBC |access-date=19 September 2020}}</ref> На 29 април 2021 година, тој бил прогласен за [[Награди на Фудбалската лига на Англија#2021|ЕФЛ Млад играч на сезоната]].<ref>{{Cite news|title=Norwich's Buendia wins top EFL award|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/56893266|access-date=25 January 2022}}</ref> ===Кристал Палас=== На 8 јули 2021 година, Олисе бил купен од [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]] откако клубот ја активирал неговата откупна клаузула за 9,8 милиони евра, потпишувајќи пет годишен договор со играчот.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57746533|title=Michael Olise: Crystal Palace close to signing Reading forward |work=BBC Sport |date=7 July 2021|access-date=8 July 2021}}</ref> На 11 септември 2021 година, тој го имал своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] за клубот во победата од 3–0 на домашен терен против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], откако влегол како замена во 86-тата минута на местото на [[Џордан Ају]].<ref>{{Cite news |date=2021-09-09 |title=Crystal Palace 3-0 Tottenham Hotspur: Eagles beat leaders Spurs for first win of league campaign |url=https://www.bbc.com/sport/football/58436965 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911174137/https://www.bbc.com/sport/football/58436965 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Low |first=Jonathan |date=2021-09-13 |title=Patrick Vieira says Michael Olise must show he's a team player at Crystal Palace |url=https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182 |access-date=2025-04-05 |website=Berkshire Live |language=en |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125230626/https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182 |url-status=live }}</ref> На 23 септември, Олисе го имал својот прв цел одигран натпревар за Кристал Палас во ремито 1-1 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]].<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Crystal Palace 1-1 Newcastle: Callum Wilson overhead kick rescues point for Graeme Jones' Magpies |url=https://www.bbc.com/sport/football/58936300 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=27 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101154/https://www.bbc.com/sport/football/58936300 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Crystal Palace vs. Newcastle United – 23 October 2021 – Soccerway|url=https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|access-date=25 January 2022|website=uk.soccerway.com|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125230617/https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|url-status=live}}</ref> На 3 октомври 2021 година, Олисе го постигнал својот прв гол во Премиер лигата за клубот појавувајќи се како замена во второто полувреме во ремито 2–2 на домашен терен против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]].<ref>{{Cite news |date=2021-10-01 |title=Crystal Palace 2-2 Leicester City Palace fight back to salvage draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/58667896 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020055959/https://www.bbc.com/sport/football/58667896 |url-status=live }}</ref> Овој момент го направил најмладиот стрелец на Палас во Премиер лигата од [[Клинтон Морисон]] во 1998 година.<ref>{{Cite web |last=Wyatt |first=Mark |date=2021-10-05 |title=Patrick Vieira says Michael Olise still needs time to develop |url=https://www.football.london/crystal-palace-fc/crystal-palace-michael-olise-vieira-21759945 |access-date=2025-04-05 |website=Football London |language=en |archive-date=5 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005073218/https://www.football.london/crystal-palace-fc/crystal-palace-michael-olise-vieira-21759945 |url-status=live }}</ref> ===Бајерн Минхен=== На 7 јули 2024 година, Олисе потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]],<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/news/2024/07/fc-bayern-sign-michael-olise|title=FC Bayern sign Michael Olise|publisher=FC Bayern Munich|date=7 July 2024|access-date=7 July 2024}}</ref> кој за него му платил на Кристал Палас обесштетување од 50 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/bayern-ufficiale-olise-colpo-da-50-milio-23643|title=Bayern, OFFICIAL Olise: 50 million deal|data=7 јули 2024|access-date=7 јули 2024}}</ref> Олисе го имал своето деби како замена во победата од 4–0 против [[ФК Улм|Улм]] на 16 август, забележувајќи асистенција за голот на [[Кингсли Коман]] за само две минути по влегувањето во игра.<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/matches/profis/dfb-pokal/2024-2025/ssv-ulm-1846-fussball-fc-bayern-muenchen-16-08-2024/report|title=Bayern down Ulm to advance to second cup round|date=16 August 2024|website=FC Bayern Munich}}</ref> На 14 септември, тој го постигнал својот прв гол во Бундеслигата во победата од 6–1 над [[ФК Холштајн Кил|Холштајн Кил]].<ref>{{Cite web |title=Holstein Kiel vs Bayern München: Bundesliga |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918130644/https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |url-status=live }}</ref> Три дена подоцна, тој постигнал два гола, неговите први на [[Алијанц Арена]], на неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата од 9–2 над [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]].<ref>{{Cite web |title=Kane scores four and breaks record in Bayern rout |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cdrjlynlv8lt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Репрезентативно, Олисе имал право да игра за {{NazNB|FUrep|ENG}}, {{NazNB|FUrep|FRA}}, {{NazNB|FUrep|ALG}} и {{NazNB|FUrep|NGA}}, избирајќи да ја претставува втората земја, од која бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|составот под 18 години]] во [[2019]] година за [[Турнир Морис Ревело|турнирот во Тулон]].<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/may/olise-to-represent-france-at-toulon-tournament/|title=Olise to represent France at Toulon tournament|date=28 мај 2019|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во март 2022 година, тој бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|репрезентацијата под 21 година]],<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-named-in-france-under-21-squad-for-faroe-island-and-northern-ireland-games/|title=Michael Olise named in France Under-21s squad|date=2022-03-17|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> за која дебитирал на 24-ти истиот месец во успехот со 2-0 против [[Фудбалска репрезентација на Фарски Острови под 21 година|Фарски Острови]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/find-out-fixtures-and-call-ups-for-crystal-palace-march-2022-internationals/|title=Palace's international achievements - debuts, World Cup qualification and more...|date=30 март 2022|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Следната година, тој бил во составот на репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство под 21 година 2023]] во [[Грузија]] и [[Романија]], на кое Франција стигнала до четвртфиналето, а тој постигнал еден гол на патот до таму - во победата со 1-0 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка]] во групната фаза. На 8 јули 2024 година, Олисе бил повикан од селекторот [[Тјери Анри]] во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Олимписката репрезентација на Франција]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2024 (мажи)|Летните олимписките игри 2024]] во [[Париз]].<ref> {{cite web |title=Thierry Henry dévoile la liste officielle pour les JO 2024 avec quatre réservistes |url=https://www.lequipe.fr/Jo-2024-paris/Football/Actualites/Thierry-henry-devoile-la-liste-officielle-pour-les-jo-2024-avec-quatre-reservistes/1480948 |website=L’Equipe |access-date=11 June 2024}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|FRA}} {{Cronopar|6-9-2024|Париз|FRA|1|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|58}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Десјен-Шарпје|FRA|2|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Будимпешта|ISR|1|4|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|14-11-2024|Сен Дени|FRA|0|0|ISR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Сплит|CRO|2|0|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Сен Дени|FRA|2|0|CRO|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{suboff|106}}}} {{Cronopar|5-6-2025|Минхен|ESP|5|4|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Полуфинале|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|8-6-2025|Штутгарт|DEU|0|2|FRA|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|натп. за 3. место|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|5-9-2025|Вроцлав|UKR|0|2|FRA|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Париз|FRA|2|1|ISL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+6}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Париз|FRA|3|0|AZE|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Рејкјавик|ISL|2|2|FRA|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|13-11-2025|Париз|FRA|4|0|UKR|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|89}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Фоксборо|BRA|1|2|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronofin|14|4}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 8 јули 2024''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Рединг сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Reading}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2018-2019|ФЛЧ]] || 4 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2019-2020|ФЛЧ]] || 19 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 3+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 23 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 44 || 7 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 46 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Рединг || 67 || 7 || || 6 || 0 || || - || - || || - || - || 73 || 7 |- || [[ФК Кристал Палас сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Crystal Palace}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 26 || 2 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 5+0 || 2 || - || - || - || - || - || - || 31 || 4 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 37 || 2 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 2 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 19 || 10 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Кристал Палас || 82 || 14 || || 8 || 2 || || - || - || || - || - || 90 || 16 |- |[[ФК Бајерн Минхен сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="1" |{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Bayern Munchen}} || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 0 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 148 || 21 || || 14 || 2 || || - || - || || - || - || 163 || 23 |} == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 1 : 2024-2025 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Michael Olise}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/michael-olise/532278/ Мајкл Олисе на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/michael-olise/profil/spieler/566723 Мајкл Олисе на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/286831/michael-olise Мајкл Олисе на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/371281/Show/Michael-Olise Мајкл Олисе на whoscored] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{Состав на Франција на ЛОИ фудбал 2024 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Олисе, Мајкл}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] nnf55oe2of19g3lajr8xdb2pbfreqme 5530460 5530450 2026-03-28T00:04:54Z Carshalton 30527 5530460 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Мајкл Олисе | image = [[File:FC RB Salzburg gegen FC Bayern München (2026-01-06 Testspiel) 10.jpg|220px|]] | fullname = Мајкл Акпови Олисе<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/2247219 |title=2021/22 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=10 September 2021 |access-date=12 September 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|12|12|df=yes}}<ref name="PLP"/> | birth_place = [[Лондон]], [[Англија]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | height = {{height|m=1.84}}<ref name="PLP">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/32989/Michael-Olise/overview|title=Michael Olise Profile & Stats|publisher=Premier League}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Bayern Munchen}} | clubnumber = 17 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Arsenal}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Chelsea}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Manchester City}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Reading}} | years1 = 2019-2021 | caps1 = 67 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Reading}} | years2 = 2021-2024 | caps2 = 82 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2024- | caps3 = 59 | goals3 = 23 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | nationalyears1 = 2021-2023 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] | nationalyears2 = 2021-2023 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 9 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Франција (олимп.)]] | nationalyears4 = 2024- | nationalcaps4 = 14 | nationalgoals4 = 4 | nationalteam4 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] }} '''Мајкл Акпови Олисе''' (роден на 12 декемри 2001, во [[Лондон]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]]. ==Биографија== Олисе е роден и израснат во [[Лондон]],<ref>{{Cite web |date=9 October 2021 |title=Linked-up: How Palace's generation of local talent grew up connected - News |url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/how-crystal-palaces-local-players-eze-olise-mitchell-and-others-are-connected/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB}}</ref> од татко [[Британски нигеријци|нигеријец]] и [[Алжирци во Франција|француско-алжирска]] мајка.<ref>{{Cite web |date=13 June 2024 |title=Michael Olise - Midfielder {{!}} First-Team |url=https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |access-date=23 June 2024 |website=Crystal Palace F.C. |language=en-GB |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911192930/https://www.cpfc.co.uk/teams/first-team/midfielder/michael-olise/ |url-status=dead }}</ref> Неговиот брат Ричард е исто така фудбалер, и игра за [[ФК Челси|Челси]] на младинско ниво.<ref>{{cite web |title=Michael Olise To Represent France At Toulon Tournament |url=https://thetilehurstend.sbnation.com/2019/5/27/18641427/michael-olise-to-represent-france-at-toulon-tournament-reading-fc-royals |website=thetilehurstend.sbnation.com/ |publisher=The Tilehurst End |access-date=27 May 2019 |date=27 May 2019}}</ref> ==Технички карактеристики== Левоног фудбалер, многу разноврсен напаѓачки играч за врска, кој својата идеална позиција ја нашол на позицијата како десен [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен играч]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/schede-giovani-talenti/michael-olise-talento-francese-classe-2001/|title=Michael Olise: talento francese classe 2001|date=6 јануари 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/michael-olise-leeds-united-transfer-18713141|title=Leeds United can sign the next France wonderkid by beating Celtic to summer transfer|date=4 август 2020|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-michael-olise-bayern-munich-crystal-palace-france-27959|title=Michael Olise: Who is Bayern Munich's coveted new attacker?|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во текот на неговата кариера, играл во повеќе различни улоги, од [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч за врска|офанзивен играч во средниот ред]] до крилен играч, што го прави флексибилен и вреден за тимот. Има добар [[дриблинг]] и може да се пофали со одлична брзина со топката во нозете. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Хамерсмит]], [[Западен Лондон]], Олисе ја започнал својата фудбалска кариера на 6-годишна возраст во екипата на [[ФК Хејес и Јидинг|Хејес и Јидинг]]. Потоа, тој ја поминал својата младост играјќи за поголемите екипи како {{Fb team (N) Arsenal}}, {{Fb team (N) Chelsea}} и {{Fb team (N) Manchester City}}, пред да се добие стипендија од академијата на {{Fb team (N) Reading}}, на која и се приклучил во 2018 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2018/july/12-youngsters-inducted-onto-academy-scholarships/|titolo=12 youngsters inducted onto Academy scholarships|date=3 luglio 2018|lingua=en}}</ref> ===Рединг=== Своето деби за првиот тим на Рединг го направил на 12 март 2019 година, играјќи во поразот на домашен терен со 3-0 од {{Fb team (N) Leeds United}}.<ref>{{cite web |title=East and Olise presented with framed debut shirts |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/march/east-and-olise-presented-with-framed-debut-shirts/ |work=Reading F.C. |access-date=27 May 2019 |date=23 March 2019}}</ref> На 15 јули, тој потпишал тригодишен професионален договор со клубот.<ref name="Michael Olise 2022">{{cite web |title=Olise signs three-year professional deal with the Royals |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/july/olise-signs-three-year-professional-deal-with-the-royals |work=Reading F.C. |access-date=15 July 2019 |date=15 July 2019}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за Рединг на 19 септември 2020 година, со волеј-удар во 76-тата минута за да го постави конечниот резултат во победата со 2–0 над [[ФК Барнсли|Барнсли]] на [[Стадион Мадејски|Мадејски]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54127590 |title=Reading 2-0 Barnsley |date=19 September 2020 |publisher=BBC |access-date=19 September 2020}}</ref> На 29 април 2021 година, тој бил прогласен за [[Награди на Фудбалската лига на Англија#2021|ЕФЛ Млад играч на сезоната]].<ref>{{Cite news|title=Norwich's Buendia wins top EFL award|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/56893266|access-date=25 January 2022}}</ref> ===Кристал Палас=== На 8 јули 2021 година, Олисе бил купен од [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]] откако клубот ја активирал неговата откупна клаузула за 9,8 милиони евра, потпишувајќи пет годишен договор со играчот.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57746533|title=Michael Olise: Crystal Palace close to signing Reading forward |work=BBC Sport |date=7 July 2021|access-date=8 July 2021}}</ref> На 11 септември 2021 година, тој го имал своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] за клубот во победата од 3–0 на домашен терен против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], откако влегол како замена во 86-тата минута на местото на [[Џордан Ају]].<ref>{{Cite news |date=2021-09-09 |title=Crystal Palace 3-0 Tottenham Hotspur: Eagles beat leaders Spurs for first win of league campaign |url=https://www.bbc.com/sport/football/58436965 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911174137/https://www.bbc.com/sport/football/58436965 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Low |first=Jonathan |date=2021-09-13 |title=Patrick Vieira says Michael Olise must show he's a team player at Crystal Palace |url=https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182 |access-date=2025-04-05 |website=Berkshire Live |language=en |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125230626/https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182 |url-status=live }}</ref> На 23 септември, Олисе го имал својот прв цел одигран натпревар за Кристал Палас во ремито 1-1 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]].<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Crystal Palace 1-1 Newcastle: Callum Wilson overhead kick rescues point for Graeme Jones' Magpies |url=https://www.bbc.com/sport/football/58936300 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=27 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101154/https://www.bbc.com/sport/football/58936300 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Crystal Palace vs. Newcastle United – 23 October 2021 – Soccerway|url=https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|access-date=25 January 2022|website=uk.soccerway.com|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125230617/https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|url-status=live}}</ref> На 3 октомври 2021 година, Олисе го постигнал својот прв гол во Премиер лигата за клубот појавувајќи се како замена во второто полувреме во ремито 2–2 на домашен терен против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]].<ref>{{Cite news |date=2021-10-01 |title=Crystal Palace 2-2 Leicester City Palace fight back to salvage draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/58667896 |access-date=2025-04-05 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020055959/https://www.bbc.com/sport/football/58667896 |url-status=live }}</ref> Овој момент го направил најмладиот стрелец на Палас во Премиер лигата од [[Клинтон Морисон]] во 1998 година.<ref>{{Cite web |last=Wyatt |first=Mark |date=2021-10-05 |title=Patrick Vieira says Michael Olise still needs time to develop |url=https://www.football.london/crystal-palace-fc/crystal-palace-michael-olise-vieira-21759945 |access-date=2025-04-05 |website=Football London |language=en |archive-date=5 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005073218/https://www.football.london/crystal-palace-fc/crystal-palace-michael-olise-vieira-21759945 |url-status=live }}</ref> ===Бајерн Минхен=== На 7 јули 2024 година, Олисе потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]],<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/news/2024/07/fc-bayern-sign-michael-olise|title=FC Bayern sign Michael Olise|publisher=FC Bayern Munich|date=7 July 2024|access-date=7 July 2024}}</ref> кој за него му платил на Кристал Палас обесштетување од 50 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/bayern-ufficiale-olise-colpo-da-50-milio-23643|title=Bayern, OFFICIAL Olise: 50 million deal|data=7 јули 2024|access-date=7 јули 2024}}</ref> Олисе го имал своето деби како замена во победата од 4–0 против [[ФК Улм|Улм]] на 16 август, забележувајќи асистенција за голот на [[Кингсли Коман]] за само две минути по влегувањето во игра.<ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/matches/profis/dfb-pokal/2024-2025/ssv-ulm-1846-fussball-fc-bayern-muenchen-16-08-2024/report|title=Bayern down Ulm to advance to second cup round|date=16 August 2024|website=FC Bayern Munich}}</ref> На 14 септември, тој го постигнал својот прв гол во Бундеслигата во победата од 6–1 над [[ФК Холштајн Кил|Холштајн Кил]].<ref>{{Cite web |title=Holstein Kiel vs Bayern München: Bundesliga |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918130644/https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt |url-status=live }}</ref> Три дена подоцна, тој постигнал два гола, неговите први на [[Алијанц Арена]], на неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата од 9–2 над [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]].<ref>{{Cite web |title=Kane scores four and breaks record in Bayern rout |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cdrjlynlv8lt |access-date=2025-04-05 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Репрезентативно, Олисе имал право да игра за {{NazNB|FUrep|ENG}}, {{NazNB|FUrep|FRA}}, {{NazNB|FUrep|ALG}} и {{NazNB|FUrep|NGA}}, избирајќи да ја претставува втората земја, од која бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|составот под 18 години]] во [[2019]] година за [[Турнир Морис Ревело|турнирот во Тулон]].<ref>{{Cite web|url=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/may/olise-to-represent-france-at-toulon-tournament/|title=Olise to represent France at Toulon tournament|date=28 мај 2019|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Во март 2022 година, тој бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|репрезентацијата под 21 година]],<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-named-in-france-under-21-squad-for-faroe-island-and-northern-ireland-games/|title=Michael Olise named in France Under-21s squad|date=2022-03-17|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> за која дебитирал на 24-ти истиот месец во успехот со 2-0 против [[Фудбалска репрезентација на Фарски Острови под 21 година|Фарски Острови]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/find-out-fixtures-and-call-ups-for-crystal-palace-march-2022-internationals/|title=Palace's international achievements - debuts, World Cup qualification and more...|date=30 март 2022|language=en|access-date=2024-07-08}}</ref> Следната година, тој бил во составот на репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство под 21 година 2023]] во [[Грузија]] и [[Романија]], на кое Франција стигнала до четвртфиналето, а тој постигнал еден гол на патот до таму - во победата со 1-0 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка]] во групната фаза. На 8 јули 2024 година, Олисе бил повикан од селекторот [[Тјери Анри]] во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Олимписката репрезентација на Франција]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2024 (мажи)|Летните олимписките игри 2024]] во [[Париз]].<ref> {{cite web |title=Thierry Henry dévoile la liste officielle pour les JO 2024 avec quatre réservistes |url=https://www.lequipe.fr/Jo-2024-paris/Football/Actualites/Thierry-henry-devoile-la-liste-officielle-pour-les-jo-2024-avec-quatre-reservistes/1480948 |website=L’Equipe |access-date=11 June 2024}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|FRA}} {{Cronopar|6-9-2024|Париз|FRA|1|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|58}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Десјен-Шарпје|FRA|2|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Будимпешта|ISR|1|4|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|14-11-2024|Сен Дени|FRA|0|0|ISR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Сплит|CRO|2|0|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Сен Дени|FRA|2|0|CRO|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{suboff|106}}}} {{Cronopar|5-6-2025|Минхен|ESP|5|4|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Полуфинале|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|8-6-2025|Штутгарт|DEU|0|2|FRA|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|натп. за 3. место|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|5-9-2025|Вроцлав|UKR|0|2|FRA|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Париз|FRA|2|1|ISL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+6}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Париз|FRA|3|0|AZE|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Рејкјавик|ISL|2|2|FRA|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|13-11-2025|Париз|FRA|4|0|UKR|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|89}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Фоксборо|BRA|1|2|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronofin|14|4}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 8 јули 2024''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Рединг сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Reading}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2018-2019|ФЛЧ]] || 4 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2019-2020|ФЛЧ]] || 19 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 3+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 23 || 0 |- || [[ФК Рединг сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 44 || 7 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 46 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Рединг || 67 || 7 || || 6 || 0 || || - || - || || - || - || 73 || 7 |- || [[ФК Кристал Палас сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Crystal Palace}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 26 || 2 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 5+0 || 2 || - || - || - || - || - || - || 31 || 4 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 37 || 2 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 2 |- |[[ФК Кристал Палас сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 19 || 10 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Кристал Палас || 82 || 14 || || 8 || 2 || || - || - || || - || - || 90 || 16 |- |[[ФК Бајерн Минхен сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="1" |{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Bayern Munchen}} || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 0 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 148 || 21 || || 14 || 2 || || - || - || || - || - || 163 || 23 |} == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 1 : 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 1 : 2025 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Michael Olise}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/michael-olise/532278/ Мајкл Олисе на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/michael-olise/profil/spieler/566723 Мајкл Олисе на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/286831/michael-olise Мајкл Олисе на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/371281/Show/Michael-Olise Мајкл Олисе на whoscored] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{Состав на Франција на ЛОИ фудбал 2024 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Олисе, Мајкл}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] 8x00h4gdf55clgcn01bofjtaib3ajxr 0 1353239 5530332 5457197 2026-03-27T18:55:10Z Andrew012p 85224 5530332 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Осмиот патник Ромул плакат.png|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Феде Алварес]]|writer={{Plainlist| * Феде Алварес * [[Родо Сајагес]]}}|based_on=|producer={{Plainlist| * [[Ридли Скот]] * Мајкл Прас *[[Волтер Хил]]}}|starring={{Plainlist| * [[Кејли Спејни]] * [[Дејвид Џонсон]] * [[Арчи Рено]] * [[Изабела Мерсед]] * [[Спајк Ферн]] * Ајлин Ву}}|cinematography=Гало Олварес|editing=Џејк Робертс|music=[[Бенџамин Волфиш]]|studio={{Plainlist| * [[Scott Free Productions]] * [[Brandywine Productions]]}}|distributor=[[20th Century Studios]]|released=15 август 2024 г. (EIFF)<br>16 август 2024 г. (САД)<br>15 август 2024 г. (Македонија)|runtime=119 минути<ref>{{Cite web |date=July 15, 2024|title=''Alien Romulus'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/alien-romulus-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiwmza3|access-date=July 15, 2024 |website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=|gross=}}{{Закосен наслов}}'''''Осмиот патник: Ромул''''' ({{langx|en|Alien: Romulus}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] [[Хорор (филм)|филм на ужасите]]. Тоа е седмиот [[филм]] од франшизата „Осмиот патник“ и се одвива помеѓу настаните на „[[Осмиот патник]]“ и „[[Осмиот патник 2]]“. Режисер бил Феде Алварес, кој го напишал сценариото заедно со Родо Сајагес.<ref name="Hulu">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/alien-movie-fede-alvarez-20th-century-studios-1235037155/|title=New ''Alien'' Movie in the Works With ''Don't Breathe'' Filmmaker Fede Álvarez (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|date=4 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903040732/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/alien-movie-fede-alvarez-20th-century-studios-1235037155/|archive-date=September 3, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=4 March 2022|url-status=live}}</ref> Филмот е произведен од Scott Free Productions и Brandywine Productions. Во главните улоги се: Кејли Спени, Дејвид Џонсон, Арчи Рено, Изабела Мерсед, Спајк Ферн и Ајлин Ву. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[16 август]] [[2024]] г., а во [[Македонија]] на [[15 август]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cineplexx.mk/film/%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:-%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D1%83%D0%BB?date=2024-08-15&location=all|title=Осмиот патник: Ромул {{!}} Cineplexx MK|work=www.cineplexx.mk|accessdate=2024-08-10}}</ref> == Содржина == Одвивајќи се помеѓу настаните на ''[[Осмиот патник]]'' (1979) и ''[[Осмиот патник 2]]'' (1986), приказната следи група млади вселенски колонисти што наидуваат на најстрашниот облик на живот во [[вселена]]та додека истражуваат запуштена вселенска станица. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Кејли Спејни]] |Рејн Карадајн |- |[[Дејвид Џонсон]] |Енди |- |[[Арчи Рено]] |Тајлер |- |[[Изабела Мерсед]] |Кеј |- |[[Спајк Ферн]] |Бјорн |- |[[Ајлин Ву]] |Наваро |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.20thcenturystudios.com/movies/alien-romulus}} * {{imdb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Американски филмови за чудовишта]] ontyynw8l6l30kujncu33mpv2ejor80 0 1356665 5530248 5380195 2026-03-27T14:08:39Z Andrew012p 85224 5530248 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Terrifier 3|image=Ужасител 3 плакат.png|caption=Неофицијалниот плакат на македонски јазик|alt=|director=[[Дејмиен Леоне]]|producer={{Plainlist| * Дејмиен Леоне *Фил Фалконе * Стивен Дела Сала * Џејсон Ливи * Мајкл Ливи * Џорџ Стјубер }}|writer=Дејмиен Леоне|starring={{Plainlist| * [[Дејвид Хауард Торнтон]] * [[Лорен Лавера]] * [[Елиот Фалам]] * [[Саманта Скафиди]] }}|music=Пол Вајли|cinematography=Џорџ Стјубер|editing=Дејмиен Леоне|studio=Dark Age Cinema|distributor=[[Cineverse]]|released=19 септември 2024 г. (Fantastic Fest)<br>11 октомври 2024 г. (САД)<br>10 октомври 2024 г. (Македонија)|runtime=125 минути<ref>{{Cite web |date=September 19, 2024|title=''Terrifier 3'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/terrifier-3-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdizmdy4|access-date=September 19, 2024 |website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=2 милиони долари|preceded_by=''[[Terrifier 2]]''|gross=87,5 милиони долари<ref name="BOM">{{Cite web |title=Terrifier 3 |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt27911000/?ref_=bo_se_r_1/ |access-date=November 20, 2024 |website=Box Office Mojo}}</ref><ref name="NUM">{{Cite web |title=Terrifier 3 (2024) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-3-(2024) |access-date=November 18, 2024 |website=The Numbers}}</ref>}}{{Закосен наслов}}'''''Terrifier 3''''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се чита]]: ''Терифаер 3''),<ref>Официјално филмот на македонски е оставен во оригинал на англиски.</ref> неофицијално '''''Ужасител 3'''''<ref>Неофицијално филмот е познат како '''Ужасител 3''', но од македонскиот дистрибутер е оставен во оригинал '''Terrifier 3'''.</ref> — американски [[Божиќ|божиќен]] [[Слешер (жанр)|слешер]] на Дејмиен Леоне, продолжение на филмот „[[Terrifier 2]]“ (2022). Лорен Лавера, Елиот Фалам, Дејвид Хауард Торнтон и Саманта Скафиди се вратиле на своите улоги од претходните два филма. Заплетот сè уште се сосредоточува на кловнот Арт; „Ужасител 3“ е четврти филм со негово учество (вклучувајќи ја и киноантологијата „Ноќ на сите светци“) и трет филм во истоимената кинофраншиза. Светската премиера се одржала на [[19 септември]] [[2024]] г. на фестивалот Fantastic Fest. Филмот се појавил во американските кина на [[11 октомври]] 2024 г., а на македонските на [[10 октомври]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/terrifier-3/|title=Terrifier 3 {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-10-06}}</ref> == Содржина == Откако го преживеале колежот на кловнот Арт на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], Сиена и нејзиниот брат се борат да ги обноват своите уништени животи. Како што се наближува празничната сезона, тие се обидуваат да го прифатат [[Божиќ|божиќниот]] дух и да ги остават ужасите од минатото зад себе. Меѓутоа, токму кога ќе помислат дека се безбедни, Арт се враќа, решен да ја претвори нивната празнична веселба во нов кошмар.<ref>{{cite news|url=https://hollywoodlife.com/feature/terrifier-3-release-date-5325889/|title='Terrifier 3' Release Date: When to Watch the Controversial Horror Movie}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Дејвид Хауард Торнтон]] |кловнот Арт |- |[[Лорен Лавера]] |Сиена Шо |- |[[Елиот Фалам]] |Џонатан Шо |- |[[Саманта Скафиди]] |Викторија „Вики“ Хејз |- |[[Крис Џерико]] |Берк |- |[[Даниел Робак]] |[[Дедо Мраз]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://terrifier3.com/ Матична страница] {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови за демони]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 4ayw81q7hjveq8yirshpd2rp9321b1e 5530249 5530248 2026-03-27T14:09:19Z Andrew012p 85224 5530249 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Terrifier 3|image=Ужасител 3 плакат.png|caption=Неофицијалниот плакат на македонски јазик|alt=|director=[[Дејмиен Леоне]]|producer={{Plainlist| * Дејмиен Леоне *Фил Фалконе * Стивен Дела Сала * Џејсон Ливи * Мајкл Ливи * Џорџ Стјубер }}|writer=Дејмиен Леоне|starring={{Plainlist| * [[Дејвид Хауард Торнтон]] * [[Лорен Лавера]] * [[Елиот Фалам]] * [[Саманта Скафиди]] }}|music=Пол Вајли|cinematography=Џорџ Стјубер|editing=Дејмиен Леоне|studio=Dark Age Cinema|distributor=[[Cineverse]]|released=19 септември 2024 г. (Fantastic Fest)<br>11 октомври 2024 г. (САД)<br>10 октомври 2024 г. (Македонија)|runtime=125 минути<ref>{{Cite web |date=September 19, 2024|title=''Terrifier 3'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/terrifier-3-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdizmdy4|access-date=September 19, 2024 |website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=2 милиони долари|preceded_by=''[[Terrifier 2]]''|gross=87,5 милиони долари<ref name="BOM">{{Cite web |title=Terrifier 3 |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt27911000/?ref_=bo_se_r_1/ |access-date=November 20, 2024 |website=Box Office Mojo}}</ref><ref name="NUM">{{Cite web |title=Terrifier 3 (2024) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-3-(2024) |access-date=November 18, 2024 |website=The Numbers}}</ref>}}{{Закосен наслов}}'''''Terrifier 3''''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се чита]]: ''Терифаер 3''),<ref>Официјално филмот на македонски е оставен во оригинал на англиски.</ref> неофицијално '''''Ужасител 3'''''<ref>Неофицијално филмот е познат како '''''Ужасител 3''''', но од македонскиот дистрибутер е оставен во оригинал '''''Terrifier 3'''''.</ref> — американски [[Божиќ|божиќен]] [[Слешер (жанр)|слешер]] на Дејмиен Леоне, продолжение на филмот „[[Terrifier 2]]“ (2022). Лорен Лавера, Елиот Фалам, Дејвид Хауард Торнтон и Саманта Скафиди се вратиле на своите улоги од претходните два филма. Заплетот сè уште се сосредоточува на кловнот Арт; „Ужасител 3“ е четврти филм со негово учество (вклучувајќи ја и киноантологијата „Ноќ на сите светци“) и трет филм во истоимената кинофраншиза. Светската премиера се одржала на [[19 септември]] [[2024]] г. на фестивалот Fantastic Fest. Филмот се појавил во американските кина на [[11 октомври]] 2024 г., а на македонските на [[10 октомври]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/terrifier-3/|title=Terrifier 3 {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-10-06}}</ref> == Содржина == Откако го преживеале колежот на кловнот Арт на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], Сиена и нејзиниот брат се борат да ги обноват своите уништени животи. Како што се наближува празничната сезона, тие се обидуваат да го прифатат [[Божиќ|божиќниот]] дух и да ги остават ужасите од минатото зад себе. Меѓутоа, токму кога ќе помислат дека се безбедни, Арт се враќа, решен да ја претвори нивната празнична веселба во нов кошмар.<ref>{{cite news|url=https://hollywoodlife.com/feature/terrifier-3-release-date-5325889/|title='Terrifier 3' Release Date: When to Watch the Controversial Horror Movie}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Дејвид Хауард Торнтон]] |кловнот Арт |- |[[Лорен Лавера]] |Сиена Шо |- |[[Елиот Фалам]] |Џонатан Шо |- |[[Саманта Скафиди]] |Викторија „Вики“ Хејз |- |[[Крис Џерико]] |Берк |- |[[Даниел Робак]] |[[Дедо Мраз]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://terrifier3.com/ Матична страница] {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови за демони]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] rb0xpj5c6xtv2tvz0pjvw5l49kvj2n3 0 1358035 5530574 5288340 2026-03-28T11:34:47Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5530574 wikitext text/x-wiki   '''Керол Џун Бредли''' (12 август 1934 - 27 јули 2009 година) била американска музичка библиотекарка. == Ран живот и образование == Бредли е родена во Хантингдон, Пенсилванија, ќерка на Џорџ Алберт Бредли и Алис Болингер Бредли.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83522342/carol-june-bradley/|title=Carol June Bradley|date=2009-08-09|work=The Sentinel|access-date=2021-08-16|pages=12|via=Newspapers.com}}</ref> Нејзиниот татко бил наставник по математика<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83526265/george-a-bradley/|title=George A. Bradley|date=1988-07-04|work=The Sentinel|access-date=2021-08-16|pages=8|via=Newspapers.com}}</ref>, а нејзината мајка учителка и директорка на училиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83523139/obituary-for-alice-bradley/|title=Obituary for Alice Bradley|date=1976-09-15|work=The Daily News|access-date=2021-08-16|pages=29|via=Newspapers.com}}</ref> Бредли матурирала во средното училиште Карлајл во 1952 година.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83522779/woman-gets-usma-post/|title=Woman Gets U.S.M.A. Post|date=1959-09-18|work=The Sentinel|access-date=2021-08-16|pages=6|via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83526494/to-study-music/|title=To Study Music|date=1952-09-26|work=The Sentinel|access-date=2021-08-16|pages=4|via=Newspapers.com}}</ref> Таа дипломирала музичко образование на колеџот Либанон Вали, каде што се стекнала со додипломски студии во 1956 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83526423/miss-carol-j-bradley/|title=Miss Carol J. Bradley|date=1956-06-08|work=The Sentinel|access-date=2021-08-16|pages=14|via=Newspapers.com}}</ref> Се обучила како библиотекар на Универзитетот Западен Резерв,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83526183/gets-masters-degree/|title=Gets Masters Degree|date=1957-06-13|work=The Sentinel|access-date=2021-08-16|pages=6|via=Newspapers.com}}</ref> каде што ја напишала својата магистерска теза во 1957 година за историјата на музичката збирка Едвин А. Флејшер во Слободната библиотека во Филаделфија. Подоцна во нејзината кариера, таа завршила докторски студии по библиотекарски науки на Државниот универзитет во Флорида, со дисертација од 1978 година насловена ''„Генезата на американската музичка библиотека: 1902-1942“''. Студирала виолина, работејќи со Миша Мишакоф и свирела со филхармонијата на Кливленд и оркестарот на Филаделфија за време на колеџот. <ref name=":2"/> == Кариера == Бредли работела во библиотеката за хорска музика Дринкер во Филаделфија како млада жена. Во 1959 година се преселила во библиотеката на Воената академија на Соединетите Држави во Вест Поинт, каде што била првиот музички библиотекар на академијата.<ref name=":2"/> Во 1960 година, таа започна да работи во музичката библиотека на колеџот Васар. Била вонреден директор на Музичката библиотека на Универзитетот во Бафало од 1967 година до нејзиното пензионирање во 1999 година. Таа и Џејмс Б. Кувер ја создале училишната музичка библиотека. Во 1977 година, била признаена со Канцеларската награда за библиотекарство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/83523281/college-honors-carol-bradley/|title=College Honors Carol Bradley|date=1977-06-23|work=The Sentinel|access-date=2021-08-16|pages=6|via=Newspapers.com}}</ref> Бредли напишала и уредувала професионални текстови, вклучувајќи ''Прирачник за музичка библиотека'' (1966), ''Класификација на Дикинсон: Прирачник за каталогизација и класификација за музика'' (1968), ''Читач во музичката библиотека'' (1973) и ''Музички збирки во американски библиотеки: хронологија'' (1981) . <ref name="Bradley 1981 763–822">{{Наведено списание|last=Bradley|first=Carol June|date=1981|title=The Music Library Association: The Founding Generation and Its Work|url=https://www.jstor.org/stable/940032|journal=Notes|volume=37|issue=4|pages=763–822|doi=10.2307/940032|issn=0027-4380|jstor=940032}}</ref> Таа, исто така, придонесувала со статии во ''Речникот на биографијата на американската библиотека'' (1978), и состави ''Индекс на поезијата во музиката: Водич за поезијата поставена како соло песни од 125 главни композитори'' (2003). Нејзината дисертација од 1978 година стана основа на две други книги од Бредли, Американско музичко библиотекарство: биографско и историско истражување (1990) и Американско музичко библиотекарство: водич за истражување и информации (2005). == Личен живот == Бредли починала во 2009 година, на 74 години, во болница во [[Бафало (Њујорк)|Бафало, Њујорк]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://buffalonews.com/news/carol-j-bradley-ub-music-librarian-and-author-aug-12-1934----july/article_4ca52110-357d-5c4c-9a4c-7fe41dbd5a56.html|title=Carol J. Bradley, UB music librarian and author Aug. 12, 1934 -- July 27, 2009|last=|date=August 4, 2009|work=The Buffalo News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816014139/https://buffalonews.com/news/carol-j-bradley-ub-music-librarian-and-author-aug-12-1934----july/article_4ca52110-357d-5c4c-9a4c-7fe41dbd5a56.html|archive-date=2021-08-16|accessdate=2021-08-16}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бредли, Керол Џун}} [[Категорија:Американски библиотекари]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1934 година]] [[Категорија:Музички библиотекари]] n96id57r08czbbkm00o1kd0bfw6czch 0 1361004 5530370 5311393 2026-03-27T19:24:30Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен поим, replaced: Денариус → Денариј 5530370 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Denarius-Julia_Soaemias-RIC_0237.jpg|мини|Денариј-Јулија Соемиас-РИЦ 0237.]] '''Iunius''' или '''Junius''' ([[јуни]]) — четвртиот месец од [[Римски календар|римскиот календар]]. Овој месец ѝ бил посветен на на божицата [[Јунона]], божица на небото и жена на [[Јупитер (бог)|Јупитер]]. Со одлуката од 532 година на Римската црква, годината да почнува на 1 јануари, мај постапно станал 5 месец во годината. == Календар == {| class="wikitable" !'''јуни''' !'''Iunius''' |- |1 |Kalendis Iuniis |- |2 |ante diem IV (quartum) Nonas Iunias |- |3 |ante diem III (tertium) Nonas Iunias |- |4 |pridie Nonas Iunias |- |5 |Nonis Iuniis |- |6 |ante diem VIII (octavum) Idus Iunias |- |7 |ante diem VII (septimum) Idus Iunias |- |8 |ante diem VI (sextum) Idus Iunias |- |9 |ante diem V (quintum) Idus Iunias |- |10 |ante diem IV (quartum) Idus Iunias |- |11 |ante diem III (tertium) Idus Iunias |- |12 |pridie Idus Iunias |- |13 |Idibus Iuniis |- |14 |ante diem XVIII (duodevicesimum) Kalendas Iulias |- |15 |ante diem XVII (septimum decimum) Kalendas Iulias |- |16 |ante diem XVI (sextum decimum) Kalendas Iulias |- |17 |ante diem XV (quintum decimum) Kalendas Iulias |- |18 |ante diem XIV (quartum decimum) Kalendas Iulias |- |19 |ante diem XIII (tertium decimum) Kalendas Iulias |- |20 |ante diem XII (duodecimum) Kalendas Iulias |- |21 |ante diem XI (undecimum) Kalendas Iulias |- |22 |ante diem X (decimum) Kalendas Iulias |- |23 |ante diem IX (nonum) Kalendas Iulias |- |24 |ante diem VIII (octavum) Kalendas Iulias |- |25 |ante diem VII (septimum) Kalendas Iulias |- |26 |ante diem VI (sextum) Kalendas Iulias |- |27 |ante diem V (quintum) Kalendas Iulias |- |28 |ante diem IV (quartum) Kalendas Iulias |- |29 |ante diem III (tertium) Kalendas Iulias |- |30 |pridie Kalendas Iulias |} === Поврзано === * [[Римски календар]] * [[Јулијански календар]] * [[Римски верски празници]] === Надворешни врски === * {{La}} [[:la:Calendarium Romanum|Римски календар]] * {{La}} [[:la:Index dierum calendarii Romani|Римски индекс на деновите]] [[Категорија:Римски календар]] s387lffd4nz1kpmo9x7kjru21rilcwf 0 1366023 5530437 5513021 2026-03-27T22:30:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530437 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = BorisNovak3.png | imagesize = 215px | caption = Борис Новак | alt = Boris Novak, a Slovenian manager, face. | birth_name = Борис Новак | occupation = Менаџер | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1963|06|02}} | birth_place = [[Словенија]] | education = Адвокат | alma_mater = [[Љубљански Универзитет]] }} '''Борис Новак''' (2 јуни 1963 година) е словенечки менаџер. Тој бил извршен директор на [[Пошта на Словенија|Пошта Словенија]] во периодот од 2012 до 2021 година. == Образование и кариера == Дипломирал на [[Универзитет во Љубљана|Правниот факултет во Љубљана]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.posta.si/o-nas/predstavitev/osnovne-informacije/vodstvo-in-nadzorni-svet|title=Vodstvo in nadzorni svet {{!}} Pošta Slovenije|work=www.posta.si|accessdate=2020-12-29}}</ref> и магистрирал на Факултетот за владини и европски студии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plus.si.cobiss.net/opac7/bib/1024135777|title=Subsidiarnost uporabe prikritih preiskovalnih ukrepov in zasebnost : magistrsko delo :: COBISS+|last=Maribor|first=IZUM-Institut informacijskih znanosti|work=plus.si.cobiss.net|language=sl|accessdate=2020-12-29}}{{Мртва_врска|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=October 2023}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecer.com/slovenija/portret-tedna-boris-novak-od-kriminalista-do-logista-10007043|title=(PORTRET TEDNA) Boris Novak: Od kriminalista do logista|date=2019-05-11|work=www.vecer.com|language=sl-si|accessdate=2020-12-29}}</ref> Во периодот од 1983 до 2006 година работел како потсекретар во МВР, како помошник директор на Штабот за криминалистичка полиција и на други позиции во полицијата и министерството.<ref name=":0" /> Помеѓу 2006 и 2012 година, бил директорот на одделот за корпоративна безбедност во Пошта Словенија.<ref name=":0" /> Станал извршен директор на [[Пошта на Словенија|Пошта Словенија]] во мај 2012 година.<ref name=":0"/> Во март 2017 година, Надзорниот одбор на Пошта му доделил втор мандат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maribor24.si/lokalno/na-celu-poste-slovenije-ostaja-dosedanji-generalni-direktor-boris-novak|title=Na čelu Pošte Slovenije ostaja dosedanji generalni direktor Boris Novak|date=2017-03-15|work=maribor24.si|language=sl-SI|accessdate=2020-12-29}}</ref> Според Вечер, тој ги убедил супервизорите и сопствениците „дека може да ја одведе Поштата во дигитализација и деловни води, со што ќе бидат задоволни управителите на државниот имот“.<ref name=":0" /> Во јуни 2020 година, владата го назначила Новак за неизвршен директор на Друштвото за управување со банкарски средства (BAMC/DUTB).<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/gospodarstvo/vodenje-odbora-dutb-ja-prevzel-generalni-direktor-poste-boris-novak/526690|title=Vodenje odbora DUTB-ja prevzel generalni direktor Pošte Boris Novak|work=RTVSLO.si|language=sl|accessdate=2020-12-29}}</ref> Тој, исто така, станал претседател на Одборот на директори на BAMC во јуни 2020 година.<ref name=":1" /> Под водството на Новак, поштата го приспособила бројот на филијали и некои ги заменила со машини за пратки, што резултирало со пофалби и критики.<ref name=":1" /> Поштата генерира профит под негово водство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.total-slovenia-news.com/business/3263-posta-slovenije-saw-10-4m-net-profit-in-2018|title=Pošta Slovenije Saw €10.4m Net Profit in 2018|work=www.total-slovenia-news.com|language=en-gb|accessdate=2020-12-29|archive-date=2020-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810151226/https://www.total-slovenia-news.com/business/3263-posta-slovenije-saw-10-4m-net-profit-in-2018|url-status=dead}}</ref> Меѓу успесите на Новак, медиумите го сметаат и преземањето на логистичката компанија "Интереуропа" во мај 2019 година, што Вечер го опишал како „победа“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecer.com/slovenija/neuradno-posta-slovenija-naj-bi-zmagala-v-tekmi-za-intereuropo-6688746|title=Veliki met za Pošto Slovenije: Zmaga v tekmi za Intereuropo|date=2019-04-08|work=www.vecer.com|language=sl-si|accessdate=2020-12-29}}</ref> победувајќи ја британската логистичка компанија "Експедијатор".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042873602|title=Za nakup Intereurope Pošta Slovenije in Xpediator|work=Dnevnik|accessdate=2020-12-29|archive-date=2019-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220175855/https://www.dnevnik.si/1042873602|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://siol.net/posel-danes/novice/posta-premagala-britance-nastaja-domaci-logisticni-velikan-494669|title=Pošta premagala Britance, nastaja domači logistični velikan|work=siol.net|language=sl|accessdate=2020-12-29}}</ref> Најавувајќи го преземањето во 2018 година, Новак изразил став дека „домашниот капитал треба да ги задржи стратешките банкарски, транспортни и логистички инвестиции за да не бидат сведоци на такви и други парцијални интереси, а не мислам само на политички“.<ref name=":0"/> За време на преземањето, тој спомнал дека тие сакале „да бидат една од најдобрите и најголемите логистички компании во регионот и да бидат квалитетен дистрибутер на пакети“.<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delo.si/gospodarstvo/novice/stavka-postnih-delavcev-je-preklicana/|title=Stavka poštnih delavcev je preklicana|work=www.delo.si|language=sl-si|accessdate=2020-12-29}}</ref> Кога „Пошта на Словенија“ купила 72 отсто од „Интеревропа“, Вечер напишал дека Новак е „така да се каже шеф на најголемата словенечка логистичка корпорација“.<ref name=":0" /> Набавната цена била околу сто милиони евра.<ref name=":0" /> Тој е претседател на Надзорниот одбор на "Интереуропак".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.regionalobala.si/novica/iz-poste-slovenije-v-intereuropo-boris-novak-postal-prvi-nadzornik-andrej-rihter-njegov-namestnik|title=IZ POŠTE SLOVENIJE V INTEREUROPO: Boris Novak postal prvi nadzornik, Andrej Rihter njegov namestnik|work=regionalobala.si|language=sl|accessdate=2020-12-29}}</ref> Новак бил претседател на надзорниот одбор на Вечер,<ref name=":0"/> Поштенската банка на Словенија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.finance.si/358054|title=Boris Novak postal prvi nadzornik PBS|work=Finance.si|language=sl-SI|accessdate=2020-12-29}}</ref> "Дравске електране",<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://kw.si/posta2017/slo/poglavja/poglavje2-1.html|title=Pošta Slovenije - Letno poročilo 2018|work=kw.si|accessdate=2020-12-29}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> член на надзорниот одбор на Спортската лотарија,<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://posta2018.zadrga.com/si/?pid=20&id=21|title=Pošta Slovenije - Letno poročilo 2018|work=posta2018.zadrga.com|accessdate=2020-12-29}}</ref> член на експертскиот совет за пријателски и ефикасен јавен сектор при Министерството за правда,<ref name=":2" /> член на стратешкиот совет на Факултетот за компјутерски и информатички науки, [[Универзитет во Љубљана|Универзитетот во Љубљана]]<ref name=":2" /> и член на Здружението на словенечки супервизори.<ref name=":3" /> Меѓу успесите на Новак, медиумите ги сметаат и успешните преговори со синдикатите и подобрувањето на положбата на вработените во Пошта.<ref name=":0"/><ref name=":4"/> За време на мандатот на Новак во Поштата, тој ја освоил меѓународната награда "Европски Енергетски менаџер" во 2013 година, а ја освоил и Сребрената награда за квалитет од [[Светски поштенски сојуз]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://siol.net/posel-danes/novice/posta-slovenije-je-evropski-energetski-menedzer-leta-2013-143207|title=Pošta Slovenije je evropski energetski menedžer leta 2013|work=siol.net|language=sl|accessdate=2020-12-29}}</ref> Според извештаите на медиумите, во 2016 година Пост влегол во партнерство со [[Германски пошти]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mariborinfo.com/novica/politika-in-gospodarstvo/posta-slovenije-bo-partnersko-sodelovala-z-nemsko-posto/124520|title=Pošta Slovenije bo partnersko sodelovala z nemško pošto|work=Mariborinfo.com|language=sl|accessdate=2020-12-29}}</ref> и во 2019 година Пост ја претставил најнапредната опрема за рутирање на пакети. Учествувал на меѓународни и домашни менаџерски состаноци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://etransport.si/novice/novi-paketni-usmerjevalnik-v-vrednosti-14-7-mio-eur|title=Novi paketni usmerjevalnik v vrednosti 14,7 mio EUR|work=Transport in logistika|accessdate=2020-12-29}}</ref> Новак бил извршен директор на Пошта до март 2021 година, кога Томаж Кокот бил назначен за привремен извршен директор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sloveniatimes.com/posta-slovenije-boss-steps-down-chief-supervisor-appointed-interim-head/|title=Pošta Slovenije boss steps down, chief supervisor appointed interim head|last=SloTimes|first=Editor|date=2021-03-31|work=Slovenia Times|language=en-US|accessdate=2022-05-03|archive-date=2022-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124035417/https://sloveniatimes.com/posta-slovenije-boss-steps-down-chief-supervisor-appointed-interim-head/|url-status=dead}}</ref> == Личен живот == Од 2021 година, Новак е оженет, трчал на Берлинскиот маратон и на Њујоршкиот маратон.<ref name=":0"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/11/04/reader-center/marathon-finisher-times-print.html|title=Covering the Marathon: A Race of Our Own ("18345 Novak, B.")|last=Balsamo|first=Adriana|date=2019-11-04|work=The New York Times|access-date=2020-12-29|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Новак за словенечкиот весник Финансии изјавил дека неговите први пари ги заработил работејќи во градежништвото за летна работа, што и денес му користи за помали работи за одржување на куќата.<ref name=":0" /> Тој, исто така, спомнал дека со добивка на лотарија ќе купел „имот во срцето на словенечките планини, а дел од него ќе го искористи за помош на перспективни млади спортисти од социјално ранлива средина“.<ref name=":0" /> Според Вечер, Новак бил член на [[Словенечка демократска партија|СДС]] и дека „срцето повеќе му чука десно“. За премиерот Јанез Јанша, Новак спомнал дека тој е „искусен политичар со километража и би бил соодветен премиер во време кога имаме уште едно претседавање [[Европска Унија|со ЕУ]]“.<ref name=":0"/> По оставката од страна на премиерот Марјан Шарец, медиумите го споменуваат Новак како можен министер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://topnews.si/2020/07/04/video-bo-novi-minister-za-notranje-zadeve-generalni-sekretar-vlade-bozo-predalic-prva-izbira-janse-za-ministra-ni-bil-ales-hojs-ampak-boris-novak-sicer-dolgoletni-direktor-poste-slovenije-ki-je/|title=(VIDEO) Bo novi minister za notranje zadeve generalni sekretar vlade Božo Predalič? Prva izbira Janše za ministra ni bil Aleš Hojs, ampak Boris Novak, sicer dolgoletni direktor Pošte Slovenije, ki je ravno te dni prevzel vodenje upravnega odbora DUTB-ja – TOPNEWS.si|date=4 July 2020|language=sl-SI|accessdate=2020-12-29|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123232058/http://topnews.si/2020/07/04/video-bo-novi-minister-za-notranje-zadeve-generalni-sekretar-vlade-bozo-predalic-prva-izbira-janse-za-ministra-ni-bil-ales-hojs-ampak-boris-novak-sicer-dolgoletni-direktor-poste-slovenije-ki-je/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Новак, Борис}} [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Словенечки бизнисмени]] s2yzb9g22zq9qzp9ray1wfqr47murqn 0 1367182 5530245 5483435 2026-03-27T14:07:29Z Andrew012p 85224 5530245 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Terrifier 2|editing=Дејмиен Леоне|budget=250.000 долари<ref name="Collider">{{cite web|url=https://collider.com/terrifier-2-extended-theatrical-run/|title=Fan Demand Brings Brutal Slasher 'Terrifier 2' Back to Theaters This Weekend|website=Collider|date=13 октомври 2022|access-date=October 18, 2022|archive-date=17 ноември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117042134/https://collider.com/terrifier-2-extended-theatrical-run/|url-status=live}}</ref><ref name=Sharf-Oct22>{{cite web |url=https://variety.com/2022/film/news/terrifier-2-viewers-vomit-pass-out-director-says-surreal-1235407675/ |title='Terrifier 2' Is Making Moviegoers Vomit and Pass Out, but Its Director Says: 'I Don't Want People Getting Hurt. It's Surreal' |author=Zack Sharf |website=Variety |date=18 октомври 2022 |access-date=19 октомври 2022 |archive-date=18 октомври 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018224933/https://variety.com/2022/film/news/terrifier-2-viewers-vomit-pass-out-director-says-surreal-1235407675/ |url-status=live }}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=138 минути<ref>{{cite web |title=''Terrifier 2'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/terrifier-2-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda3nda1 |website=[[Британски одбор за филмска класификација]] |date=12 септември 2022 |access-date=16 јуни 2023 |archive-date=16 јуни 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616082705/https://www.bbfc.co.uk/release/terrifier-2-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda3nda1 |url-status=live }}</ref>|released=6 октомври 2022 г. (САД)<br>10 ноември 2022 г. (Македонија)|distributor={{Plainlist| * [[Cineverse|Cinedigm]] * [[Iconic Events Releasing]] }}|studio={{Plainlist| * Screambox * [[Bloody Disgusting]] * Dark Age Cinema * Fuzz on the Lens Productions }}|cinematography=Џорџ Стјубер|image=Terrifier 2 плакат (МКД).jpg|music=Ростислав Вајншток<br>Пол Вајли|starring={{plainlist| * [[Лорен Лавера]] * Елиот Фалам * Сара Војт * Кејли Хајман * Кејси Хартнет * [[Дејвид Хауард Торнтон]] }}|writer=Дејмиен Леоне|producer=Фил Фалконе|director=[[Дејмиен Леоне]]|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=15,7 милиони долари<ref>{{Cite web |title=Terrifier 2 |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10403420/ |access-date=3 ноември 2023 |website=Box Office Mojo |archive-date=14 ноември 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114012010/https://www.boxofficemojo.com/title/tt10403420/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Terrifier 2 (2022) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-2-(2022) |access-date=3 ноември 2023 |website=The Numbers |archive-date=28 октомври 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028223747/https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-2-(2022) |url-status=live }}</ref>|followed_by=''[[Terrifier 3]]''|preceded_by=''[[Terrifier]]''}}{{Закосен наслов}}'''''Terrifier 2''''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се чита]]: ''Терифаер 2''), во неофицијални преводи '''''Ужасител 2''''' — американски натприроден [[Слешер (жанр)|слешер]] објавен во американските кина на [[6 октомври]] [[2022]] г. Режисер, сценарист, монтажер и продуцент е Дејмиен Леоне. Тоа е продолжение на филмот ''[[Terrifier]]'' (2016); втор филм од истоимената франшиза и третиот долгометражен филм со кловнот Арт. Главните улоги ги толкуваат глумците од предисторијата: Дејвид Хауард Торнтон и Саманта Скафиди, кои ги толкувале и улогите на кловнот Арт и Викторија Хејз, соодветно; Покрај нив, во филмот играат и Лорен Лавера, Елиот Фалам, Сара Војт, Кејли Хајман и Кејси Хартнет. Заплетот го следи Арт, кој воскреснал од мртвите, додека ја гони тинејџерката Сиена Шо на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]]; Во еден миг, Сиена сфаќа дека само таа може да го убие. Во [[Македонија]] премиерата била на [[10 ноември]] 2022 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/terrifier-2/|title=Terrifier 2 {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2025-03-09}}</ref> Насловот на филмот официјално бил оставен во оригинал од македонските дистрибутери. Во превод ''Terrifier'' значи „застрашувач, ужасител“. Во октомври [[2024]] г. излегол третиот дел, ''[[Terrifier 3]]''. == Содржина == Поминало точно една година од злогласениот колеж во округот Мајлс. Сериски убиец, морничавиот кловн Арт се враќа токму на време за [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]]. Воден од демонско видение, Арт овој пат цели на тинејџерка и нејзиниот помал брат. Како што се замаглуваат границите помеѓу стварноста и невидениот кошмар и расте бројот на тела, братот и сестрата откриваат мрачна семејна тајна што може да ги спаси и да стави крај на владеењето на ужасот на Арт. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Лорен Лавера]] |Сиена Шо |- |[[Дејвид Хауард Торнтон]] |кловнот Арт |- |Елиот Фалам |Џонатан Шо |- |Сара Војт |Барбара Шо |- |Кејли Хајман |Брук |- |Кејси Хартнет |Али |- |Чарли Макелвин |Џеф |- |Амели Маклејн |бледото девојче |- |Џонатан Дејвис |Рики |- |[[Саманта Скафиди]] |Викторија Хејз |- |[[Крис Џерико]] |Адам Берк |- |Недим Јахиќ |Травис Брајант |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10403420}} [[Категорија:Американски филмови]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови за демони]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 0i6gk6etcrrt8qm8jj1zzr7deoyq9ny 0 1367242 5530246 5380191 2026-03-27T14:08:01Z Andrew012p 85224 5530246 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Terrifier|editing=Дејмиен Леоне|budget=35.000 — 55.000 долари<ref>{{cite web |last=Moreau |first=Jordan |date=October 28, 2022 |title='Terrifier 2' Director Reveals Sequel Plans, a Dismembered Penis Scene That Went Too Far and Using Raw Meat for Intestines |url=https://variety.com/2022/film/news/terrifier-2-sequel-ending-deleted-penis-scene-1235416008/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=October 28, 2022 |archive-date=October 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028163141/https://variety.com/2022/film/news/terrifier-2-sequel-ending-deleted-penis-scene-1235416008/ |url-status=live }}</ref><ref name="DL">{{cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=12 декември 2023 |title=''Terrifier 3'': Director Damien Leone & Star Lauren LaVera Lift The Lid On Next Installment In Breakout Horror Franchise & What Could Come After |url=https://deadline.com/2023/12/terrifier-chris-jericho-lauren-lavera-damien-leone-casting-filming-1235664387/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=12 декември 2023 |archive-date=12 декември 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212161908/https://deadline.com/2023/12/terrifier-chris-jericho-lauren-lavera-damien-leone-casting-filming-1235664387/ |url-status=live }}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] }}|country={{САД}}|runtime=85 минути<ref>{{Cite web |date=July 23, 2024|title=''Terrifier'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/terrifier-q29sbgvjdglvbjpwwc0ymza1ntm|access-date=23 јули 2024 |website=[[Британски одбор за филмска класификација]]}}</ref>|released=15 октомври 2016 г. (Telluride Horror Show)<br>15 март 2018 г. (САД)|distributor=[[Epic Pictures Group|Epic Pictures Releasing]]|studio={{Plainlist| * [[Dread Central]] * Dark Age Cinema }}|cinematography=Џорџ Стјубер|image=Terrifier movie poster.jpg|music=Пол Вајли|starring={{plainlist| * [[Џена Канел]] * [[Саманта Скафиди]] * Кетрин Коркоран * [[Дејвид Хауард Торнтон]] }}|writer=Дејмиен Леоне|producer={{plainlist| * Фил Фалконе * Дејмиен Леоне * Џорџ Стјубер }}|director=[[Дејмиен Леоне]]|caption=Плакатот на филмот|alt=|gross=421.798 долари<ref name=BOM>{{Cite web |title=Terrifier |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4281724/ |access-date=2 август 2023 |website=Box Office Mojo |archive-date=October 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010131831/https://www.boxofficemojo.com/title/tt4281724/ |url-status=live }}</ref><ref name=NUM>{{Cite web |title=Terrifier (2018) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-(2018) |access-date=2 август 2023 |website=The Numbers |archive-date=2 декември 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202093807/https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-(2018) |url-status=live }}</ref>|followed_by=''[[Terrifier 2]]''}}{{Закосен наслов}}'''''Terrifier''''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се чита]]: ''Терифаер'') — американски нискобуџетен [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2016 г.<ref name="SplatterFranchise_SF">{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/1187893/damien-leone-is-writing-terrifier-3-and-then-hopes-to-work-with-sam-raimi/|title=Damien Leone Is Writing Terrifier 3, And Then Hopes To Work With Sam Raimi|author=Bilodeau, Matthew|date=3 февруари 2023|work=Slash Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416223702/https://www.slashfilm.com/1187893/damien-leone-is-writing-terrifier-3-and-then-hopes-to-work-with-sam-raimi/|archive-date=16 април 2023|accessdate=9 октомври 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Splatter.franchise_Insider">{{Cite web|url=https://www.insider.com/terrifier-2-director-reacts-to-reports-of-viewers-vomiting-fainting-2022-10|title={{-'}}Terrifier 2' director reacts to reports of viewers vomiting, fainting|author=Pauline Villegas|date=15 октомври 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813113010/https://www.insider.com/terrifier-2-director-reacts-to-reports-of-viewers-vomiting-fainting-2022-10|archive-date=13 август 2023|website=Insider|access-date=9 октомври 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Splatter.franchise_USAT">{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2022/10/16/terrifier-2-fans-vomiting-fainting-over-graphic-violence/10519066002/|title=Terrifier 2 has fans vomiting. Here's why the 'brutal' clown slasher movie is so hard to watch.|last=Сегара|first=Едвард|newspaper=USA TODAY|access-date=9 октомври 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017145457/https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2022/10/16/terrifier-2-fans-vomiting-fainting-over-graphic-violence/10519066002/|archive-date=17 октомври 2022|url-status=live}}</ref> [[Филм|Филмот]] бил режиран од Дејмиен Леоне, кој го отелотворил кловнот Арт, како и во неговите кусометражни филмови ''The Ninth Circle'' (2008) и истоимениот ''Terrifier'' (2011) и филмот ''All Hallows' Eve'' (2013). Во филмот играат Џена Канел, Саманта Скафиди, Кетрин Коркоран и Дејвид Хауард Торнтон. Главното опкружување на филмот е трошна станбена зграда што делува како лавиринт низ кој јунакињите, Тара Хејз и нејзината сестра Викторија, мораат да се движат додека се борат со кловнот Арт. Премиерата на филмот била на Telluride Horror Show на [[15 октомври]] [[2016]] г., а во [[Соединети Американски Држави|САД]] на [[15 март]] [[2018]] г. Продолжението, насловено [[Terrifier 2|''Terrifier 2'']] било објавено во 2022 г. Во 2024 г. излегол третиот дел, ''[[Terrifier 3|Terrifier]]'' ''[[Terrifier 3|3]]''. == Содржина == Манијак по име кловнот Арт тероризира две пријателки на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]] и секој што ќе му се најде на патот. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Џена Канел]] |Тара Хејз |- |[[Саманта Скафиди]] |Викторија Хејз |- |[[Дејвид Хауард Торнтон]] |кловнот Арт |- |Кетрин Коркоран |Дон Емерсон |- |Пуја Мохсени |жената со мачката |- |Мет Макалистер |Мајк |- |Кејти Магвајер |Моника Браун |- |Ерик Замора |Рамон |- |Кори Дувал |Сет Болтон |- |Мајкл Ливи |Вил |- |Џино Кафарели |Стив |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4281724}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2016 година]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови за демони]] taxjmztuyr8owjua1n3h3wk65074bs0 5530247 5530246 2026-03-27T14:08:21Z Andrew012p 85224 5530247 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Terrifier|editing=Дејмиен Леоне|budget=35.000 — 55.000 долари<ref>{{cite web |last=Moreau |first=Jordan |date=October 28, 2022 |title='Terrifier 2' Director Reveals Sequel Plans, a Dismembered Penis Scene That Went Too Far and Using Raw Meat for Intestines |url=https://variety.com/2022/film/news/terrifier-2-sequel-ending-deleted-penis-scene-1235416008/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=October 28, 2022 |archive-date=October 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028163141/https://variety.com/2022/film/news/terrifier-2-sequel-ending-deleted-penis-scene-1235416008/ |url-status=live }}</ref><ref name="DL">{{cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=12 декември 2023 |title=''Terrifier 3'': Director Damien Leone & Star Lauren LaVera Lift The Lid On Next Installment In Breakout Horror Franchise & What Could Come After |url=https://deadline.com/2023/12/terrifier-chris-jericho-lauren-lavera-damien-leone-casting-filming-1235664387/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=12 декември 2023 |archive-date=12 декември 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212161908/https://deadline.com/2023/12/terrifier-chris-jericho-lauren-lavera-damien-leone-casting-filming-1235664387/ |url-status=live }}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] }}|country={{САД}}|runtime=85 минути<ref>{{Cite web |date=July 23, 2024|title=''Terrifier'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/terrifier-q29sbgvjdglvbjpwwc0ymza1ntm|access-date=23 јули 2024 |website=[[Британски одбор за филмска класификација]]}}</ref>|released=15 октомври 2016 г. (Telluride Horror Show)<br>15 март 2018 г. (САД)|distributor=[[Epic Pictures Group|Epic Pictures Releasing]]|studio={{Plainlist| * [[Dread Central]] * Dark Age Cinema }}|cinematography=Џорџ Стјубер|image=Terrifier movie poster.jpg|music=Пол Вајли|starring={{plainlist| * [[Џена Канел]] * [[Саманта Скафиди]] * Кетрин Коркоран * [[Дејвид Хауард Торнтон]] }}|writer=Дејмиен Леоне|producer={{plainlist| * Фил Фалконе * Дејмиен Леоне * Џорџ Стјубер }}|director=[[Дејмиен Леоне]]|caption=Плакатот на филмот|alt=|gross=421.798 долари<ref name=BOM>{{Cite web |title=Terrifier |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4281724/ |access-date=2 август 2023 |website=Box Office Mojo |archive-date=October 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010131831/https://www.boxofficemojo.com/title/tt4281724/ |url-status=live }}</ref><ref name=NUM>{{Cite web |title=Terrifier (2018) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-(2018) |access-date=2 август 2023 |website=The Numbers |archive-date=2 декември 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202093807/https://www.the-numbers.com/movie/Terrifier-(2018) |url-status=live }}</ref>|followed_by=''[[Terrifier 2]]''}}{{Закосен наслов}}'''''Terrifier''''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се чита]]: ''Терифаер'') — американски нискобуџетен [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2016 г.<ref name="SplatterFranchise_SF">{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/1187893/damien-leone-is-writing-terrifier-3-and-then-hopes-to-work-with-sam-raimi/|title=Damien Leone Is Writing Terrifier 3, And Then Hopes To Work With Sam Raimi|author=Bilodeau, Matthew|date=3 февруари 2023|work=Slash Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416223702/https://www.slashfilm.com/1187893/damien-leone-is-writing-terrifier-3-and-then-hopes-to-work-with-sam-raimi/|archive-date=16 април 2023|accessdate=9 октомври 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Splatter.franchise_Insider">{{Cite web|url=https://www.insider.com/terrifier-2-director-reacts-to-reports-of-viewers-vomiting-fainting-2022-10|title={{-'}}Terrifier 2' director reacts to reports of viewers vomiting, fainting|author=Pauline Villegas|date=15 октомври 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813113010/https://www.insider.com/terrifier-2-director-reacts-to-reports-of-viewers-vomiting-fainting-2022-10|archive-date=13 август 2023|website=Insider|access-date=9 октомври 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Splatter.franchise_USAT">{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2022/10/16/terrifier-2-fans-vomiting-fainting-over-graphic-violence/10519066002/|title=Terrifier 2 has fans vomiting. Here's why the 'brutal' clown slasher movie is so hard to watch.|last=Сегара|first=Едвард|newspaper=USA TODAY|access-date=9 октомври 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017145457/https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2022/10/16/terrifier-2-fans-vomiting-fainting-over-graphic-violence/10519066002/|archive-date=17 октомври 2022|url-status=live}}</ref> [[Филм|Филмот]] бил режиран од Дејмиен Леоне, кој го отелотворил кловнот Арт, како и во неговите кусометражни филмови ''The Ninth Circle'' (2008) и истоимениот ''Terrifier'' (2011) и филмот ''All Hallows' Eve'' (2013). Во филмот играат Џена Канел, Саманта Скафиди, Кетрин Коркоран и Дејвид Хауард Торнтон. Главното опкружување на филмот е трошна станбена зграда што делува како лавиринт низ кој јунакињите, Тара Хејз и нејзината сестра Викторија, мораат да се движат додека се борат со кловнот Арт. Премиерата на филмот била на Telluride Horror Show на [[15 октомври]] [[2016]] г., а во [[Соединети Американски Држави|САД]] на [[15 март]] [[2018]] г. Продолжението, насловено [[Terrifier 2|''Terrifier 2'']] било објавено во 2022 г. Во 2024 г. излегол третиот дел, [[Terrifier 3|''Terrifier'' ''3'']]. == Содржина == Манијак по име кловнот Арт тероризира две пријателки на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]] и секој што ќе му се најде на патот. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Џена Канел]] |Тара Хејз |- |[[Саманта Скафиди]] |Викторија Хејз |- |[[Дејвид Хауард Торнтон]] |кловнот Арт |- |Кетрин Коркоран |Дон Емерсон |- |Пуја Мохсени |жената со мачката |- |Мет Макалистер |Мајк |- |Кејти Магвајер |Моника Браун |- |Ерик Замора |Рамон |- |Кори Дувал |Сет Болтон |- |Мајкл Ливи |Вил |- |Џино Кафарели |Стив |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4281724}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2016 година]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови за демони]] 627ectwb4umx8duvgp8i3b0jps6j7oj 0 1369858 5530553 5387145 2026-03-28T11:17:31Z Dandarmkd 31127 5530553 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Вера Фишер | image = | imagesize = 130px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|1|27}} | birth_place = [[Загреб]], [[Кралство СХС]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|7|14|1925|1|27}} | death_place = [[Загреб]], [[Хрватска]] | relations = | spouse = | children = | alma_mater = [[Загрепски универзитет]] | occupation = [[Вајарство|Вајарка]] }} '''Вера Фишер''' (27 јануари 1925 – 14 јули 2009 година) — [[Хрватска|хрватска]] вајарка.<ref name="židovski zagreb">{{Harvard citation text|Snješka Knežević|2011}}</ref><ref name="hakol1">{{In lang|hr}} Ha-Kol (Glasilo Židovske zajednice u Hrvatskoj); In Memoriam - Vera Fischer; stranica 62; broj 110, lipanj / srpanj / kolovoz 2009.</ref><ref name="jl" /><ref>{{cite web |url=http://resources.ushmm.org/hsv/person_view.php?PersonId=4967511 |title=Holocaust Survivors and Victims Database: Vera Fischer |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]] |access-date=8 February 2013 |archive-date=2020-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704184206/http://resources.ushmm.org/hsv/person_view.php?PersonId=4967511 |url-status=dead }}</ref> Фишер била родена во [[Загреб]] во [[Евреи|еврејско]] семејство на 27 јануари 1925 година. Нејзиниот татко починал кога таа имала една година и ја воспитала нејзината мајка Латика (моминско име: Клајн), заедно со нејзините баба и дедо.<ref name="hakol2">{{In lang|hr}} Ha-Kol (Glasilo Židovske zajednice u Hrvatskoj); Nataša Maksimović Subašić; Vera Fischer - Ljubav prema životu i toleranciji; stranica 16, 17; broj 112, studeni / prosinac 2009.</ref> Во 1951 година Фишер дипломирала на Академијата за ликовни уметности при Универзитетот во Загреб под менторство на професорот Вања Радуш. Учествувала на бројни самостојни и групни изложби дома и во странство. Нејзината прва јавна изложба била во 1952 година на 8-тата изложба на Хрватското друштво на уметници, а во 1962 година имала и самостојна изложба во салонот на Хрватското здружение на уметници во Загреб. Во 2002 година, Фишер организирала автобиографска изложба.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.matica.hr/Vijenac/vij219.nsf/AllWebDocs/fischer1|title=Vera Fischer, Autobiografska izložba, Gliptoteka HAZU|access-date=17 November 2012|publisher=[[Matica hrvatska]]|language=hr}}</ref> Од 1952 година, Фишер била член на Хрватското здружение на уметници. Во 1997 година, претседателот на Хрватска, [[Фрањо Туѓман|Фрањо Туѓман,]] ја одликувал Фишер со Орденот на Даница Хрватска за ликот на [[Марко Марулиќ]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.hdlu.hr/2009/07/15/umrla-je-vera-fischer-akademska-kiparica/|title=Umrla je Vera Fischer, akademska kiparica|date=2009-07-15|access-date=17 November 2012|publisher=Hrvatsko Društvo Likovnih Umjetnika|language=hr}}</ref> Таа била активен член на еврејската заедница во Загреб.<ref name="jl">{{Наведени вести|url=http://www.jutarnji.hr/hrvatski-andy-warhol-bila-je-zena/470226/|title=Hrvatski Andy Warhol bila je žena|date=2010-01-09|access-date=15 November 2012|archive-url=https://archive.today/20121115233301/http://www.jutarnji.hr/hrvatski-andy-warhol-bila-je-zena/470226/|archive-date=15 November 2012|publisher=[[Jutarnji list]]|language=hr}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://www.jutarnji.hr/hrvatski-andy-warhol-bila-je-zena/470226/ "Hrvatski Andy Warhol bila je žena"] (in Croatian). [[Jutarnji list]]. 9 January 2010. [https://archive.today/20121115233301/http://www.jutarnji.hr/hrvatski-andy-warhol-bila-je-zena/470226/ Archived] from the original on 15 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2012</span>.</cite> [[Category:CS1 Croatian-language sources (hr)]]</ref> Фишер починала во Загреб на 14 јули 2009 година и била погребана на [[Мирогој|гробиштата „Мирогој“]].<ref>{{In lang|hr}} Gradska groblja Zagreb: Vera Fischer, Mirogoj Ž-119-II-285</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == {{Refbegin}} * {{cite book|last=Snješka Knežević|first=Aleksander Laslo|title=Židovski Zagreb|year=2011|publisher=AGM, Židovska općina Zagreb|location=Zagreb|isbn=978-953-174-393-8}} {{Refend}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Вера}} [[Категорија:Луѓе од Загреб]] [[Категорија:Починати во Загреб]] [[Категорија:Погребани на гробиштата „Мирогој“]] [[Категорија:Хрватски вајари]] [[Категорија:Хрватски Евреи]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] [[Категорија:Југословенски вајари]] [[Категорија:Југословенски Евреи]] r750bgwda2i038duner1md31abfcs8p 0 1370274 5530252 5437922 2026-03-27T14:19:46Z Andrew012p 85224 5530252 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Невозможна мисија: Финална одмазда|editing=Еди Хамилтон|budget=300 — 400 милиони долари|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=171 минута|released=23 мај 2025 г. (САД)<br>22 мај 2025 г. (Македонија)|distributor=[[Paramount Pictures]]|studio={{Plainlist| * [[Skydance Media]] * [[Tom Cruise|TC Productions]] }}|cinematography=Фрејзер Тагарт|image=Невозможна мисија Финална одмазда плакат (МКД).jpg|music=Лорн Балф|starring=Том Круз<br />[[Винг Рејмс]]<br />[[Сајмон Пег]]<br />[[Ванеса Кирби]]<br />[[Хејли Атвел]]<br />[[Пом Клементиф]]<br />[[Шеј Вигам]]<br />[[Есаи Моралес]]<br />[[Џенет Мактир]]<br />[[Хенри Черни]]<br />[[Холт Макалани]]<br />[[Ник Оферман]]|writer=Кристофер Маквори|producer=[[Том Круз]]<br />Кристофер Маквори|director=[[Кристофер Маквори]]|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=598 милиони долари|followed_by=|preceded_by=''[[Невозможна мисија: Одмазда — Прв дел]]''}}{{Закосен наслов}}'''''Невозможна мисија: Финална одмазда''''' ({{langx|en|Mission: Impossible – The Final Reckoning}}) — американски акционен шпионски филм во режија на [[Кристофер Маквори]]. Тоа е продолжение на филмот ''[[Невозможна мисија: Одмазда — Прв дел]]'' (2023) и осмиот дел од серијалот ''[[Невозможна мисија (филмски серијал)|Невозможна мисија]]''. Глумат [[Том Круз]], [[Сајмон Пег]], [[Хејли Атвел]], [[Ванеса Кирби]].<ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/news/2024-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5189068.article|title=2024 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|last=Calnan|first=Ellie|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925122316/https://www.screendaily.com/news/2024-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5189068.article|archive-date=25 септември 2024|access-date=27 октомври 2024|website=Screen|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/must-watch-tom-cruise-movies-unforgettable-roles-that-made-him-a-hollywood-legend/featureshow/114585983.cms?pcode=461|title=Must-watch Tom Cruise movies: Unforgettable roles that made him a Hollywood legend|work=The Times of India|access-date=27 октомври 2024|issn=0971-8257}}</ref> Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[23 мај]] [[2025]] г., а во [[Македонија]] на 22 мај истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cineplexx.mk/film/%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0:-%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0-o%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0?date=2025-05-22&location=all|title=Невозможна мисија: Финална одмазда {{!}} Cineplexx MK|work=www.cineplexx.mk|accessdate=2025-04-24}}</ref> == Содржина == Дејството на филмот се одвива по настаните на ''[[Невозможна мисија: Одмазда — Прв дел]]''. Итан мора да уништи вештачка интелигенција што може да ја ослаби светската стабилност и да го спречи својот стар непријател Гејбриел. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Том Круз]] |Итан Хант |- |[[Хејли Атвел]] |Грејс |- |[[Винг Рејмс]] |Лутер Стикел |- |[[Хенри Черни]] |Јуџин Китриџ |- |[[Сајмон Пег]] |Бенџи Дан |- |[[Ванеса Кирби]] |Алана Мицополис / Белата Вдовица |- |[[Есаи Моралес]] |Гејбриел |- |[[Шеј Вигам]] |Џаспер Бригс |- |[[Холт Макалани]] |Бернстајн |- |[[Ник Оферман]] |Сидни |- |[[Пом Клементиф]] |Парис |- |[[Марк Гатис]] |Индира Варма |- |[[Грег Тарзан Дејвис]] |Дега |- |[[Фредерик Шмит]] |Зола Мицополис |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.missionimpossible.com/synopsis/}} {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови со Том Круз]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски шпионски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] a3uyw0kim24gmw1pfozjcd1v9kwcbqe 0 1372932 5530467 5381348 2026-03-28T04:43:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530467 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bojan Kordalov.jpg|мини|Бојан Кордалов]] '''Бојан Кордалов''' – комуниколог и експерт за застапување и односи со јавност, со потекло од Северна Македонија. Во моментов ја извршува функцијата директор за политики и комуникации во Европскиот центар за извонредност (European Centre of Excellence – ECE Brussels), независен тинк-тенк регистриран во Брисел, Белгија, и впишан во [https://transparency-register.europa.eu/searchregister-or-update/organisation-detail_en?id=668401797159-25 Регистарот за транспарентност на Европската Унија]. Центарот работи на теми поврзани со стратешка комуникација, граѓанска ангажираност и добро управување, особено во контекстот на [[Проширување на Европската Унија|проширувањето на Европската Унија]], дигиталната транспарентност и вештачката интелигенција (ВИ) и поддршката за младинска вклученост и зајакнување. == Кариера == Кордалов е магистер по комуникации и повеќе од две децении професионално е активен во оваа област. Има изготвено и спроведено повеќе стратегии за комуникација и видливост, промотивни и застапувачки кампањи за јавни институции, граѓански организации, меѓународни тела и приватни компании. Меѓу нив се вбројуваат: Стратешката комуникациска рамка за ЕУ поддршка и Планот за комуникација и видливост на Планот за раст за Западен Балкан и Реформската агенда 2024–2027 на Северна Македонија, Комуникациската стратегија за Пописот 2021, како и регионалната комуникациска стратегија и план за Проектот „Western Balkans Reform and Growth Monitor“. Овие документи претставуваат основа за институционално комуницирање на реформските процеси и европската интеграција во национален и регионален, како и ЕУ контекст. Во 2024 година беше споменат од страна на ''[https://www.politico.eu/newsletter/politico-eu-influence/the-ngo-funding-carousel/ Politico Europe]'' како експерт за комуникации и дигитализација во рамки на програмата PADRION. Во 2009 година, тој и неговиот тим ја претставија [https://iduep.org.mk/2009/10/30/35-od-vkupno-120-pratenitsi-koristat-fejsbuk/ првата анализа за ефективна употреба на социјалните мрежи од страна на јавните институции во Северна Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240524094052/https://iduep.org.mk/2009/10/30/35-od-vkupno-120-pratenitsi-koristat-fejsbuk/ |date=2024-05-24 }}, истакнувајќи ги како дигитална алатка за унапредување на транспарентноста и вклученоста на граѓаните. Оваа анализа беше претставена во 2024 година на [https://point.zastone.ba/govornici/bojan-kordalov/ 12. Меѓународна конференција POINT] во Сараево, Босна и Херцеговина. Кордалов беше прв претседател на [https://ibmhs.eu/european-experiences-in-support-of-the-digitalization-process-in-the-western-balkans-the-digital-transformation-council-established-within-the-german-heidelberg-institute/ Советот за дигитална трансформација за Западен Балкан], основан во рамки на Институтот Хајделберг - Скопје и Институтот за добро управување и евроатлантски перспективи - ИДУЕП (Institute for Good Governance and Euro-Atlantic Perspectives, IDUEP), чиј [https://iduep.org.mk/about/ коосновач]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} е. Како национален, регионален и експерт на ниво на Европската Унија, има учествувано во бројни програми и проекти финансирани од ЕУ, ОН, САД и ОБСЕ, во соработка со тинк-тенкови и меѓународни консултантски организации. Во 2024 година беше модератор на настанот ''[https://www.rcc.int/files/user/docs/cd67c72c45cb53ed1a5e46779ebc87e1.pdf Bridging the Gap]'', организиран од Европскиот парламент и Европската комисија, во партнерство со [[:en:Directorate-General_for_Neighbourhood_and_Enlargement_Negotiations|DG NEAR]] и [[:en:Regional_Cooperation_Council|Регионалниот совет за соработка]]. Од 2005 до 2009 година, работел во Секретаријатот за европски прашања при Владата на Република Македонија, каде бил директно вклучен во процесот на евроинтеграција на земјата. == Јавен ангажман == Кордалов е активен учесник во јавниот дискурс на теми поврзани со инклузивни комуникациски процеси, реформи во дигиталното општество, медиумска и дигитална писменост, пристапување кон ЕУ, како и борба против дезинформации, теории на заговор и говор на омраза. Преку својата работа во [https://iduep.org.mk/ Институтот за добро управување и евроатлантски перспективи - Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250320121119/https://iduep.org.mk/ |date=2025-03-20 }}, има иницирано бројни јавни дебати со цел намалување на политичката поларизација и поттикнување меѓупартиски дијалог за прашања како што се европските интеграции, образовните реформи, младинската вклученост, дигитализацијата и политиките за вештачка интелигенција. Тој е автор и коавтор на повеќе стручни публикации поврзани со дигитална трансформација, граѓанска едукација и стратешка комуникација. Меѓу нив се вбројуваат: „Дигитален маркетинг за мали и средни претпријатија“ (2024), изработена за потребите на УНДП; е-курсот на ОБСЕ „Едукација на млади гласачи“ (2022), наменет за поддршка на изборната писменост кај младите; како и „Дигитална трансформација во е-општини“ (2022), изработена во соработка со ИДУЕП и Фондацијата „Фридрих Нуман“. Кордалов е и сертифициран обучувач со над 500 одржани обуки во последната деценија. Редовно е присутен во електронските, печатените и онлајн медиуми и е познат по своите колумни и стручни анализи во областите во кои работи. == Наводи == * [https://transparency-register.europa.eu/searchregister-or-update/organisation-detail_en?id=668401797159-25 Регистарот за транспарентност на Европската Унија] / EU Transparency Register – ECE Brussels * [https://www.politico.eu/newsletter/politico-eu-influence/the-ngo-funding-carousel/ Politico Europe] * [https://point.zastone.ba/govornici/bojan-kordalov/ Конференција ПОИНТ / POINT Conference] * [https://ibmhs.eu/european-experiences-in-support-of-the-digitalization-process-in-the-western-balkans-the-digital-transformation-council-established-within-the-german-heidelberg-institute/ Heidelberg Institute – Совет за дигитална трансформација] * [https://www.rcc.int/files/user/docs/cd67c72c45cb53ed1a5e46779ebc87e1.pdf RCC – Bridging the Gap 2024] * [https://www.weforum.org/projects/media-literacy-d1d9827141/ World Economic Forum – Media Literacy Project] * [https://jaeurope.org/youth-empowerment-and-innovation-through-virtual-internships-a-look-back-at-ja-europes-successful-event-in-brussels/ JA Europe – Youth Empowerment and Innovation Event] * [https://civil.today/wp-content/uploads/2023/10/Resilient-Journalism-Countering-Disinformation-and-Propaganda-publication-EN.pdf CIVIL Media – Resilient Journalism Publication] * [https://ecommerceconference.mk/2022/en/speaker/ E-commerce Conference 2022] * [https://www.sobranie.mk/ns-newsarticle-erasmus-debate-young-people-need-a-safe-and-supportive-digital-environment.nspx Собрание на Република Северна Македонија / Assembly of North Macedonia – Erasmus+ Youth Debate] * [https://metamorphosis.org.mk/en/aktivnosti_arhiva/debate-we-cannot-do-without-technology-the-question-is-how-do-we-use-social-networks-meta-mk-news-agency/ Фондација Метаморфозис: Без технологија не можеме, прашањето е како ги користиме социјалните мрежи] * [https://arno.org.mk/news/rise-project-young-people-learning-strategic-communications-with-the-expert-bojan-kordalov/ ARNO Skopje – RISE Project] * [https://iduep.org.mk/2024/06/28/biography-of-bojan-kordalov-ma/ IDUEP - Biography of Bojan Kordalov, MA]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://iduep.org.mk/2009/10/30/35-od-vkupno-120-pratenitsi-koristat-fejsbuk/ IDUEP - First Analysis of the effective use of social networks by public institutions and public authorities] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240524094052/https://iduep.org.mk/2009/10/30/35-od-vkupno-120-pratenitsi-koristat-fejsbuk/ |date=2024-05-24 }} btgu293g1ba0o1q9a5qcekedvfmssp8 0 1377320 5530333 5451889 2026-03-27T18:55:34Z Andrew012p 85224 5530333 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Alien Earth (2025) poster.jpg.webp | caption = Плакатот на серијата | genre = {{Plainlist| * ужаси * [[научна фантастика]] }} | creator = [[Ноа Холи]] | showrunner = Ноа Холи | based_on = ''Осмиот патник'' (франшиза) | starring = {{Plainlist| * [[Сидни Чандлер]] }} | music = [[Џеф Русо]] | opentheme = „Strange Brew“ од Ноа Холи и Џеф Русо<ref>{{cite web |website=[[Consequence (publication)|Consequence]] |last=Miller |first=Liz Shannon |url=https://consequence.net/2025/08/alien-earth-cream-strange-brew-cover/ |title=Alien: Earth Composer on That Cream "Strange Brew" Cover |date=26 август 2025 |access-date=9 септември 2025}}</ref> | editor = {{Plainlist| * Реџис Кимбл * Робин Август * Кертис Тербер }} | cinematography = {{Plainlist| * Дејна Гонсалес * Дејвид Франко * Бела Гонсалес * Колин Воткинсон }} | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | num_seasons = 1 | num_episodes = 8 | list_episodes = | executive_producer = {{Plainlist| * Ноа Холи * [[Ридли Скот]] * Дејвид В. Цукер * Дејна Гонсалес * Џозеф Е. Иберти * Клејтон Кругер }} | producer = Дарин Маклауд | location = | runtime = 54 — 64 минути | company = {{Plainlist| * [[Noah Hawley|26 Keys Productions]] * [[Scott Free Productions]] * [[FX Productions]] }} | network = {{Plainlist| * [[FX (TV channel)|FX]] * [[FX on Hulu]] }} | first_aired = 12 август 2025 | last_aired = сѐ уште |image_size=200px}} {{Закосен наслов}}'''''Осмиот патник: Земја''''' ({{Langx|en|Alien: Earth}}) — американска [[Научна фантастика|научнофантастична]] серија на ужасите, дел од франшизата „Осмиот патник“ и предисторија на првиот филм. Нејзин создавач е Ноа Холи, а еден од извршните продуценти е [[Ридли Скот]]. Главните улоги ги толкуваат Сидни Чандлер, Алекс Лоутер, Еси Дејвис и Тимоти Олифант. Премиерното прикажување започнало на 12 август 2025 г. на FX и FX on Hulu во [[Соединети Американски Држави|САД]], како и на [[Disney+]] на меѓународно ниво. == Содржина == Дејството на серијата се одвива на [[Земја (планета)|Земјата]] во 2120 г., две години пред настаните во филмот „[[Осмиот патник]]“. Уште пред премиерата, Ноа Холи изјавил дека дејството нема да биде ограничено на една местоположба. „Настаните во проектите за вонземјаните секогаш се одвиваат во затвори, на вселенски бродови“, изјавил Холи во едно интервју. „А јас се замислив, што ако малку ја отвориме вратата и ги кренеме залозите? Што ќе се случи ако не успееме да ги задржиме вонземјаните во затворен простор?“ == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Сидни Чандлер]] |Венди |- |[[Алекс Лоутер]] |Џо Хермит |- |[[Еси Дејвис]] |Силвија |- |[[Семјуел Бленкин]] |Бој Кавалиер |- |[[Бабу Сизеј]] |Мороу |- |[[Адарш Гурав]] |Слајтли |- |[[Ерана Џејмс]] |Керли |- |[[Тимоти Олифант]] |Кирш |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.fxnetworks.com/shows/alien-earth Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски научнофантастични серии]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ cftw8g6m94h2zl4pcvornf6mdd35zta 2 1381335 5530309 5529916 2026-03-27T17:46:19Z Gurther 105215 5530309 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}}}Во текот на '''[[Народноослободително движење]], [[Велешко|Велес и Велешко]]''' играле клучна улога во [[Повардарието]]. 66tms025sjbwkgbet6zfn8s3sg1y52k 4 1382862 5530240 5529445 2026-03-27T13:46:09Z Jtasevski123 69538 /* Март */ 5530240 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година се одредени уредувачки денови на следните теми: [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026]] === Јануари === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Современи граници на Русија|Современи граници на Русија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Уметноста во 1700 и 1710-тите|Уметноста во 1700 и 1710-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Дела од Џоакино Росини|Дела од Џоакино Росини]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Места во Лондон|Места во Лондон]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Добитници на Тјуринговата награда|Добитници на Тјуринговата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Видови баракуди|Видови баракуди]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Нобеловци во 2025 година|Нобеловци во 2025 година]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Книжевноста во 1900 и 1910-тите|Книжевноста во 1900 и 1910-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Дела на Виктор Иго|Дела на Виктор Иго]]; ;Учесници во јануари {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Современи граници на Русија || [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 5 нови статии |- | 2. || Уметноста во 1700 и 1710-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 5 подобрени статии |- | 3. || Дела од Џоакино Росини ||[[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 9 нови статии |- | 4. || Места во Лондон || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (4) || 6 нови статии |- | 5. || Добитници на Тјуринговата награда || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 5 нови статии |- | 6. || Видови баракуди || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 9 нови статии |- | 7. || Нобеловци во 2025 година || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 3 нови статии |- | 8. || Книжевноста во 1900 и 1910-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 4 подобрени статии |- | 9. || Дела на Виктор Иго || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 6 нови статии |- |} === Февруари === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Видови нане|Видови нане]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Дела од Бертолт Брехт|Дела од Бертолт Брехт]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Добитници на Прицкеровата награда|Добитници на Прицкеровата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Уметноста во 1720 и 1730-тите|Уметноста во 1720 и 1730-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Острови во Хрватска|Острови во Хрватска]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Венци на Јужните Варовнички Алпи|Венци на Јужните Варовнички Алпи]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Книжевноста во 1920 и 1930-тите|Книжевноста во 1920 и 1930-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Носители на Филдсовиот медал|Носители на Филдсовиот медал]]; ;Учесници во февруари {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови нане || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] (8) || 16 нови статии |- | 2. || Дела од Бертолт Брехт || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (4) || 22 нови статии |- | 3. || Носители на Прицкеровата награда || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3)|| 4 нови статии |- | 4. || Уметноста во 1720 и 1730-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 6 подобрени статии |- | 5. || Острови во Хрватска || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Teodor Efremovski|Teodor Efremovski]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]], [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]], [[Корисник:gorandonevski|gorandonevski]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (14) || 52 нови статии |- | 6. ||Венци на Јужните Варовнички Алпи || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 11 нови статии |- | 7. ||Книжевноста во 1920 и 1930-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 3 подобрени статии |- | 8. ||Носители на Филдсовиот медал || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (2) || 4 нови статии |- |} === Март === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Видови кокичиња|Видови кокичиња]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Региони во Буркина Фасо|Региони во Буркина Фасо]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Уметноста во 1700 и 1710-тите|Уметноста во 1700 и 1710-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Населени места во Велике Лашче|Населени места во Велике Лашче]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Претседатели на Кралското друштво|Претседатели на Кралското друштво]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Книжевноста во 1900 и 1910-тите|Книжевноста во 1900 и 1910-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Национални паркови во Русија|Национални паркови во Русија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Постоечки британски војводства|Постоечки британски војводства]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Дела на Жил Верн|Дела на Жил Верн]]; ;Учесници во март {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови кокичиња || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 6 нови статии |- | 2. || Региони во Буркина Фасо || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 7 нови статии |- | 3. || Уметноста во 1700 и 1710-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2)|| 2 подобрени статии |- | 4. || Населени места во Велике Лашче || [[Корисник:Martinapodgorec|Martinapodgorec]], [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]], [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Борјан Атанасов Песталоци|Борјан Атанасов Песталоци]], [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Natalijapodgorec|Natalijapodgorec]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (12) || 23 нови статии |- | 5. || Претседатели на Кралското друштво || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Меглен Јосип Броз Тито|Меглен Јосип Броз Тито]] (4) || 4 нови статии |- | 6. || Книжевноста во 1900 и 1910-тите || немаше учесници || 0 подобрени статии |- | 7. || Национални паркови во Русија || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 21 нова статија |- | 8. || Постоечки британски војводства || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 3 нови статии |- | 9. || Дела на Жил Верн || || |- |} 36l7q61i3d7asgiwb6bxz9hj4szc2vi 0 1383210 5530372 5490460 2026-03-27T19:25:30Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: денариус → денариј 5530372 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sestertius-Aquilia_Severa-RIC_0390.jpg|десно|мини|300x300пкс|Конкордија, стои со патера и две [[Рог на изобилството|рогови на изобилство]], на задната страна на оваа монета на Аквилија Севера.]] '''Конкордија''' (што на [[Латински јазик|латински]] значи „слога“ или „хармонија“) — божица што отелотворува согласност во бракот и општеството во [[Римска религија|античката римска религија]] и митологија. Нејзиниот грчки еквивалент обично се смета дека бил Хармонија, а [[Хармонија|музичката хармонија]] била [[метафора]] за идеал за социјална согласност или ''[[wiktionary:entente|ентента]]'' во политичкиот дискурс на [[Римска Република|републиканската ера]]. Затоа, таа често се поврзувала со [[Пакс (божица)|Пакс]] („Мир“) во претставувањето на стабилно општество.<ref>Carlos F. Noreña, ''Imperial Ideals in the Roman West: Representation, Circulation, Power'' (Cambridge University Press, 2011), p. 132.</ref> Како таква, таа била потесно поврзана со грчкиот концепт на ''хомонија'' ([[wiktionary:likeminded|сличност]]), кој исто така бил претставен од [[Хомоноја (божица)|божица]].<ref>[[Anna Clark (British historian)|Anna Clark]], ''Divine Qualities: Cult and Community in Republican Rome'' (Oxford University Press, 2007), p. 31.</ref> '''Конкордија Августа''' се почитувала во контекст на царскиот култ. Посветени натписи за неа, во име на царевите и членовите на царското семејство, биле вообичаени.<ref>{{cite journal | author=H.L. Wilson | year= 1912 | title=A New Collegium at Rome | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-archaeology_1912_16_1/page/94 | journal=American Journal of Archaeology | volume=16 | pages=94–96 | doi=10.2307/497104 | issue=1 | publisher=Archaeological Institute of America | jstor=497104| s2cid= 191390675 }}</ref> == Во уметноста и нумизматиката == Во римската уметност, Конкордија била прикажана како седи, облечена во долга наметка и држејќи се патера (жртвен сад), [[Рог на изобилството|рог на изобилство]] (симбол на просперитет) или кадецеј (симбол на мир). Често била прикажувана меѓу две други фигури, како на пример како стои помеѓу двајца членови на царското семејство кои се ракуваат. Таа била поврзана со пар женски божества, како Пакс и Салус, или Секуритас и [[Фортуна (божица)|Фортуна]]. Таа била исто така прикажувана со [[Херкул]] и [[Меркур (бог)|Меркур]], кои соодветно ги претставувале „Безбедноста и среќата“.<ref name="Claridge">Claridge, Amanda. ''[https://books.google.com/books?id=xtoVDAAAQBAJ&q=Concordia Rome: An Oxford Archaeological Guide]''. New York: Oxford University Press, 1998. (The section about the Temple of Concordia Augusta)</ref> Неколку царски монети ја прикажувале божицата Конкордија, вклучувајќи ги оние издадени од [[Марко Аврелиј]] и [[Луциј Вер]]. Претставата на Конкордија на римска монета од родот Емилија (денариј на Луциј Емилиј Лепид Паул) бил инспирација за Лаура Кретара за аверсот на комеморативниот дел од Италија од 1000 лири од 1970 година, „Ромски капитал“. == Храмови == Најстариот [[Храм на Конкорд]], изграден во 367 година п.н.е. од Марко Фуриј Камил,<ref>{{cite EB1911|wstitle=Concordia (goddess)|volume=6|page=834}}</ref> се наоѓал на [[Римски форум|Римскиот форум]]. Другите храмови и светилишта во Рим посветени на Конкордија биле во голема мера географски поврзани со главниот храм и вклучувале (по датумски редослед): * бронзен храм (aedicula) на Конкорд подигнат од [[едил]]от Гнеј Флавиј во 304 година п.н.е. „во Грекостасис“ и „во областа Вулкани“ (ставајќи го на Грекостасис, близу до главниот храм на Конкорд). Тој го заветувал со надеж дека ќе го смири благородништвото кое било навредено од неговото објавување на календарот, но сенатот не гласал да издвои пари за неговата изградба и затоа морало да се финансира од казните на осудените лихвари.<ref>Liv. IX.46; Plin. NH XXXIII.19; Jord. I.2.339.</ref> Морал да бил уништен кога главниот храм бил проширен од Опимиј во 121 година п.н.е. * еден изграден на арката (веројатно на источната страна, со поглед на главниот храм на Конкорд подолу). Веројатно бил од [[Претор (титула)|преторот]] Луциј Манлиј во 218 година п.н.е., откако го задушил бунтот помеѓу неговите трупи во [[Кисалпска Галија]];<ref>Liv. XXII.33.7; cf. XXVI.23.4.</ref> градењето започнало во 217 година, а осветувањето било на 5 февруари 216 година.<ref>Liv. XXIII.21.7; Hemerol. Praen. ad Non. Feb., Concordiae in Arce;1 CIL I2 p233, 309; p138Fast. Ant. ap. NS 1921, 86, Concordiae in Capitolio; Hermes 1875, 288; Jord. I.2.112.</ref> * храм на Конкордија Нова, означувајќи го крајот на граѓанската војна благодарение на [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]]. За него гласал сенатот во 44 година п.н.е., но можно е никогаш да не бил изграден.<ref>Cass. Dio XLIV.4.</ref> * светилиште или храм посветен од [[Ливија Друсила|Ливија]] според Овидовиот Fasti VI.637‑638 („te quoque magnifica, Concordia, dedicat aede Livia quam caro praestitit ipsa viro“ - единствената литературна референца за овој храм). Описот на Овид за Портикус Ливија во истата поема сугерира дека светилиштето било близу или во рамките на портикусот. Можно е да се идентификувал со малата правоаголна структура означена на Мермерниот план (фраг. 10), но научните мислења се поделени за ова.<ref>{{Cite journal|last=Flory|first=Marleen Boudreau|date=1984|title=Sic Exempla Parantur: Livia's Shrine to Concordia and the Porticus Liviae.|journal=Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte|volume=33|issue=3|pages=310|jstor=4435892}}</ref> Во [[Помпеја]], првосвештеничката Евмахија посветила зграда на Конкордија Августа.<ref>Dunn, Jackie and Bob Dunn. Pompeii In Pictures. [https://pompeiiinpictures.com/pompeiiinpictures/R7/7%2008%2000%20East%20p2.htm Inscription from the Eumachia Building]</ref> == Модерна религија == Хармонијците и некои [[Дискордијанизам|Дискордијанци]] ја изедначувале Конкордија со [[Дискордијанизам|Анерида]].<ref>{{cite web|url=https://discordia.loveshade.org/ek-sen-trik-kuh/mythics.html|title=Mythics of Harmonia|access-date=2007-12-20}}</ref> Нејзината спротивност била Дискордија или грчката [[Ерида (митологија)|Ерида]]. == Имењаци == [[Астероид]]от 58 Конкордија бил именуван по неа. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Concordia}} {{Религијата во Рим}} [[Категорија:Дискордијанизам]] [[Категорија:Римски божици]] 965igdxqkxtu0c2u65m2g9u17qmz5bc 4 1383645 5530297 5529871 2026-03-27T17:26:44Z Orce Wiki 121850 5530297 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Координатор за соработка со културни институции 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Orce Wiki|'''Orce Wiki''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> Ова е дневник на активности за 2026 година, спроведени од лицето што е Координатор за соработка со културни институции, поделени по месеци. Подигнатите фотографии и други документи може да ги најдете на оваа категорија: [[:c:Category:GLAM program of Wikimedia MKD 2026|Category:GLAM program of Wikimedia MKD 2026]] == Март 2026 == *Онлајн учество на месечната средба на глобалниот ГЛАМ повик - март (Global GLAM call) одржана на 24. 03. 2026 година. * Фотографирање на ендемични и ретки видови растенија од Македонскиот национален хербариум сместен на Институтот за биологија при Природно–математичкиот факултет во Скопје. * [[:c:Category:GLAM program of Wikimedia MKD 2026|Подигнати 74 фотографии на Ризница од повеќе видови растенија застапени во Македонскиот национален хербариум сместен на Институтот за биологија при Природно–математичкиот факултет во Скопје]] * Скенирање стручна литература – „Флора на Република Македонија“ Том 1, св: 1, 3, 4, 5 и 6 * Преведување и дополнување статии за ендемични и ретки видови растенија од Македонија. == Февруари 2026 == *Онлајн учество на месечната средба на глобалниот ГЛАМ повик - февруари (Global GLAM call) одржана на 24. 02. 2026 година. * Состанок и координација со асистент м-р Сара Вурмеска-Цветаноска и професор д-р Рената Ќуштеревска од Институтот за биологија при ПМФ за претстојната соработка со Викимедија МКД (обезбедување стручна литература и организација на просторот за реализација на проектот Ботаника). * Фотографирање на ендемични и ретки видови растенија од Македонскиот национален хербариум сместен на Институтот за биологија при Природно–математичкиот факултет во Скопје. * [[:c:Category:GLAM program of Wikimedia MKD 2026|Подигнати 63 фотографии на Ризница од повеќе видови растенија застапени во Македонскиот национален хербариум сместен на Институтот за биологија при Природно–математичкиот факултет во Скопје]] * Скенирање стручна литература – „Флора на Република Македонија“ * Дополнување на категоријата на Викиизвор „Македонски народни приказни“ со приказни за животни и волшебни приказни и отворена нова категорија [[:s:Категорија:Народни приказни собрани од Марко Цепенков|„Народни приказни собрани од Марко Цепенков“.]] * [[:s:Категорија:Народни приказни собрани од Марко Цепенков|Подигнати 34 волшебни приказни во категоријата „Народни приказни собрани од Марко Цепенков“.]] == Јануари 2026 == * Фотографирање на македонската премиера на документарниот филм „Приказната за Силјан“ од режисерката Тамара Котевска, одржана во Македонскиот народен театар. * [[:c:Category:The Tale of Silyan|Отворена категорија и подигнати 33 фотографии на Ризница од македонската премиера на документарниот филм „Приказната за Силјан“ од режисерката Тамара Котевска, одржана во Македонскиот народен театар]] * Онлајн учество на месечната средба на глобалниот ГЛАМ повик (Global GLAM call) одржана на 27. 01. 2026 година. * Дополнување на статите од [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2025|матичните Википедијанци]] со фотографии од занаетите и дополнување на статиите со фотографии посветени на филмот. * Дополнување на категоријата на Викиизвор, „Македонски народни приказни“ со приказни за животни и хумористични приказни. * [[:s:Категорија:Македонски народни приказни|Подигнати 58 народни приказни (вкупно 178).]] == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] d2fir9e06wo6i1s9t7ac2hyqixyefh8 0 1385530 5530355 5522111 2026-03-27T19:08:49Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530355 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Радовиш]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|38|5.72|N|22|27|50.418|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.634923" longitude="22.464005" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.464005, 41.634923 ] } } ] } </mapframe> }} '''Радовишки чинар''' — [[платан]] во градот [[Радовиш]]. ==Местоположба== Чинарот се наоѓа се наоѓа во стариот дел од градот Радовиш. Околу деблото на платанот е направен заштитен [[камен]] [[ѕид]] со висина од 0,6 м кој почнал да се распаѓа на некои места. Целокупниот простор под платанот е со [[асфалт]]. Истиот на некои места под влијание на површинските [[корен]]и почнува да се подига и изобличува. Во непосредна близина на чинарот се наоѓаат објекти за живеење-куќи и приватна [[болница]]. Исто така во негова близина е и „Паркот на младите“.<ref name=CR>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Радовиш, општина Радовиш| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-2abN.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=1 февруари 2026}}</ref> ==Опис== [[Крошна]]та на чинарот е широко разгранета во сите правци со три главни дебели гранки. Самото дрво е високо 24,0 м, деблото е високо 5,0 м, а висината на крошната е 19,0 м. Обликот на крошната е полутопчест, подеднакво распоредена во сите правци со [[обем (геометрија)|обем]] од 102,6 м, а ширината мерена кон: север 18 м, исток 18,5 м, југ 12,3 м, запад 16,6 м.<ref name=CR/> Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 7,9 м со [[пречник]] на кореновиот врат 2,5 м. Обемот на градна висина е 6,0 м, а пречникот 1,9 м. Кората по деблото е длабоко браздесто испукана со јасно испакнати многуаголни плочки со шпицесто делтоиден облик. Ваквата кора посебно е изразена на северната и јужната експозиција. По гранките кората е мазна, сивопепеласта маскирно панаширана.<ref name= CR/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. Во „Анализата на радовишкиот Јавор од м-р Ристо Климовски“ од 2019 година чинарот бил проценет на 607 години.<ref name=CR2>{{нмс | last= | first= | author= | title= Радовишки јавор| url= https://radovis.gov.mk/јавор/| date=2019 | work= | publisher=[[Општина Радовиш]] | accessdate=1 февруари 2026}}</ref> За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Радовиш“, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста била проценета на приближно 625 години.<ref name= CR /> ==Наводи== {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.vecer.press/stebla-so-istorija-koi-se-najdrevnite-starczi-megu-drvjata/ „Стебла со историја – кои се најдревните старци меѓу дрвјата!?“], „Вечер“, 1.1.2026. [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Радовиш]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] nonjf7k07zem4dlos8mhfj9gsbwl3qi 5530357 5530355 2026-03-27T19:13:27Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5530357 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Радовиш]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|38|5.72|N|22|27|50.418|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.634923" longitude="22.464005" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.464005, 41.634923 ] } } ] } </mapframe> }} '''Радовишки чинар''' — [[платан]] во градот [[Радовиш]] прогласен за [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]].<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ПЛАТАНОВО СТЕБЛО– ПЛАТАН ВО ОПШТИНА РАДОВИШ ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ| url=https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=5 мај 2023 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=27 март 2026}}</ref>. ==Местоположба== Чинарот се наоѓа се наоѓа во стариот дел од градот Радовиш. Околу деблото на платанот е направен заштитен [[камен]] [[ѕид]] со висина од 0,6 м кој почнал да се распаѓа на некои места. Целокупниот простор под платанот е со [[асфалт]]. Истиот на некои места под влијание на површинските [[корен]]и почнува да се подига и изобличува. Во непосредна близина на чинарот се наоѓаат објекти за живеење-куќи и приватна [[болница]]. Исто така во негова близина е и „Паркот на младите“.<ref name=CR>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Радовиш, општина Радовиш| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-2abN.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=1 февруари 2026}}</ref> ==Опис== [[Крошна]]та на чинарот е широко разгранета во сите правци со три главни дебели гранки. Самото дрво е високо 24,0 м, деблото е високо 5,0 м, а висината на крошната е 19,0 м. Обликот на крошната е полутопчест, подеднакво распоредена во сите правци со [[обем (геометрија)|обем]] од 102,6 м, а ширината мерена кон: север 18 м, исток 18,5 м, југ 12,3 м, запад 16,6 м.<ref name=CR/> Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 7,9 м со [[пречник]] на кореновиот врат 2,5 м. Обемот на градна висина е 6,0 м, а пречникот 1,9 м. Кората по деблото е длабоко браздесто испукана со јасно испакнати многуаголни плочки со шпицесто делтоиден облик. Ваквата кора посебно е изразена на северната и јужната експозиција. По гранките кората е мазна, сивопепеласта маскирно панаширана.<ref name= CR/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. Во „Анализата на радовишкиот Јавор од м-р Ристо Климовски“ од 2019 година чинарот бил проценет на 607 години.<ref name=CR2>{{нмс | last= | first= | author= | title= Радовишки јавор| url= https://radovis.gov.mk/јавор/| date=2019 | work= | publisher=[[Општина Радовиш]] | accessdate=1 февруари 2026}}</ref> За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Радовиш“, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста била проценета на приближно 625 години.<ref name= CR /> ==Наводи== {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.vecer.press/stebla-so-istorija-koi-se-najdrevnite-starczi-megu-drvjata/ „Стебла со историја – кои се најдревните старци меѓу дрвјата!?“], „Вечер“, 1.1.2026. [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Радовиш]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] mq5eu3jjrhg0pu83lt67au9abhf4azj 0 1385603 5530404 5503267 2026-03-27T21:03:04Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530404 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Колешински чинари | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Колешино]] | nearest_city = [[Струмица]] | coordinates = {{coord|41|22|57.9|N|22|48|43.32|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.382750" longitude="22.812033" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.812033, 41.382750 ] } } ] } </mapframe> }} '''Колешински чинари''' — два [[чинар]]и во село [[Колешино]], [[Општина Ново Село]], област Погорје, Струмичко. Во 2023 година чинарите биле прогласени за [[природна реткост]] под називот „Платанови стебла – Платан, с. Колешино, Општина Ново Село“. Со природната реткост управува Општината Ново Село, а во име на општината, градоначалникот на Општина Ново Село.<ref name="100/23стр6-7">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=15 мај 2023 |year=LXXIX |month= |title=Решение за прогласување на Платанови стебла – Платан, во с. Колешино, Општина Ново Село за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=205 |pages=6-7 |id= |url=https://arhiva.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2023/05/Sluzben-Vesnik-_-Resenie-za-prirodni-retkosti.pdf |archive-date= |accessdate=2 февруари 2026 |quote= |url-status=live }}</ref> ==Местоположба== Двата чинари се наоѓаат во северниот дел од периферијата на селото Колешино. Во непосредна близина на чинарите се наоѓаат објекти за живеење-куќи, стара општа и забна амбуланта, поток и асфалтен пат. Од западната страна на еден од чинарите има изградено куќа и гаража направена веднаш до самото дебло.<ref name=CR>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платановите стебла (Platanus orientalis L.) во с. Колешино, општина Ново Село| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-i46M.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=2 февруари 2026}}</ref> ==Опис== ===Чинар 1=== [[Крошна]]та на чинарот е широко зоблена со 6 високи и дебели гранки скоро вертикално поставени. Самото дрво е високо 28,0 м, деблото е високо 5,0 м, а висината на крошната е 23 м. Обликот на крошната е заоблено полутопчест, малку асиметрична кон соседниот чинар, со [[обем (геометрија)|обем]] од 81,64 м, а ширината мерена кон: север 16 м, исток 9,3 м, југ 10,5 м, запад 10 м.<ref name=CR/> Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 8,3 м со [[пречник]] на кореновиот врат 2,64 м. Обемот на градна висина е 6,6 м, а пречникот 2,2 м. Кората по деблото е крупно многуаголно испукана, браздесто назабена. Ваквата кора посебно е изразена на северната и јужната експозиција. Старите и дебели гранки ситно кафеаво испукани во многуаголни плочки, само најмладите и потенки гранки маскирно сивожолтеникаво обоени.<ref name= CR/> ===Чинар 2=== [[Крошна]]та на чинарот е широко зоблена со главни дебели гранки, прстесто разгранети од кои гранката кон планината [[Беласица]] пресечена е на пола. Самото дрво е високо 26,0 м, деблото е високо 4,0 м, а висината на крошната е 22 м. Обликот на крошната е заоблено полутопчест, малку асиметрична кон соседниот чинар во зона на допирање, со [[обем (геометрија)|обем]] од 79,44 м, а ширината мерена кон: север 14,2 м, исток 15,3 м, југ 12,8 м, запад 8,4 м.<ref name=CR/> Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 8,3 м со [[пречник]] на кореновиот врат 2,64 м. Обемот на градна висина е 6,3 м, а пречникот 2 м. Кората по деблото е со средно дебели повеќеаголни сивокафеави плочки кои од деблото продолжуваат и до половина од дебелите гранки. Гранките маскирно сивозеленкасти до жолтеникави, скоро мазни.<ref name= CR/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. За утврдување на староста (возраста) на чинарите, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во с. Колешино, Општина Ново Село“, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел (алатка)|сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста на првиот чинар била проценета на приближно 765 години, а на вториот на приближно 750 години.<ref name= CR /> ==Состојба на чинарите== По деблото и гранките кај двете дрва има минимални оштетувања. Кај чинарот бр. 1 деблото има силно разгранет површински коренов систем кој од западната страна поради изградба на куќа во самиот коренов систем, истиот е уништен. Столбовите од гаражата направена до самото дебло (на 0,7 м) целосно навлегуваат во растежната зона на стеблото. Тој што ја изградил куќата под самата крошна на ова големо дрво ризикува некоја од дебелите гранки да падне и со тоа да направи голема штета на куќата. Објектот е изграден на државно земјиште кое општината го доделила за градежни активности со откуп на државно земјиште за градање.<ref name= CR /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] qhl6be31e51ow5br8am445m13ehlwsv 5530405 5530404 2026-03-27T21:03:36Z P.Nedelkovski 47736 5530405 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Колешински чинари | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Колешино]] | nearest_city = [[Струмица]] | coordinates = {{coord|41|22|57.9|N|22|48|43.32|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.382750" longitude="22.812033" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.812033, 41.382750 ] } } ] } </mapframe> }} '''Колешински чинари''' — два [[чинар]]и во село [[Колешино]], [[Општина Ново Село]], област Погорје, Струмичко. Во 2023 година чинарите биле прогласени за [[природна реткост]] под називот „Платанови стебла – Платан, с. Колешино, Општина Ново Село“. Со природната реткост управува Општината Ново Село, а во име на општината, градоначалникот на Општина Ново Село.<ref name="100/23стр6-7">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=15 мај 2023 |year=LXXIX |month= |title=Решение за прогласување на Платанови стебла – Платан, во с. Колешино, Општина Ново Село за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=205 |pages=6-7 |id= |url=https://arhiva.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2023/05/Sluzben-Vesnik-_-Resenie-za-prirodni-retkosti.pdf |archive-date= |accessdate=2 февруари 2026 |quote= |url-status=live }}</ref> ==Местоположба== Двата чинари се наоѓаат во северниот дел од периферијата на селото Колешино. Во непосредна близина на чинарите се наоѓаат објекти за живеење-куќи, стара општа и забна амбуланта, поток и асфалтен пат. Од западната страна на еден од чинарите има изградено куќа и гаража направена веднаш до самото дебло.<ref name=CR>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платановите стебла (Platanus orientalis L.) во с. Колешино, општина Ново Село| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-i46M.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=2 февруари 2026}}</ref> ==Опис== ===Чинар 1=== [[Крошна]]та на чинарот е широко зоблена со 6 високи и дебели гранки скоро вертикално поставени. Самото дрво е високо 28,0 м, деблото е високо 5,0 м, а висината на крошната е 23 м. Обликот на крошната е заоблено полутопчест, малку асиметрична кон соседниот чинар, со [[обем (геометрија)|обем]] од 81,64 м, а ширината мерена кон: север 16 м, исток 9,3 м, југ 10,5 м, запад 10 м.<ref name=CR/> Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 8,3 м со [[пречник]] на кореновиот врат 2,64 м. Обемот на градна висина е 6,6 м, а пречникот 2,2 м. Кората по деблото е крупно многуаголно испукана, браздесто назабена. Ваквата кора посебно е изразена на северната и јужната експозиција. Старите и дебели гранки ситно кафеаво испукани во многуаголни плочки, само најмладите и потенки гранки маскирно сивожолтеникаво обоени.<ref name= CR/> ===Чинар 2=== [[Крошна]]та на чинарот е широко зоблена со главни дебели гранки, прстесто разгранети од кои гранката кон планината [[Беласица]] пресечена е на пола. Самото дрво е високо 26,0 м, деблото е високо 4,0 м, а висината на крошната е 22 м. Обликот на крошната е заоблено полутопчест, малку асиметрична кон соседниот чинар во зона на допирање, со [[обем (геометрија)|обем]] од 79,44 м, а ширината мерена кон: север 14,2 м, исток 15,3 м, југ 12,8 м, запад 8,4 м.<ref name=CR/> Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 8,3 м со [[пречник]] на кореновиот врат 2,64 м. Обемот на градна висина е 6,3 м, а пречникот 2 м. Кората по деблото е со средно дебели повеќеаголни сивокафеави плочки кои од деблото продолжуваат и до половина од дебелите гранки. Гранките маскирно сивозеленкасти до жолтеникави, скоро мазни.<ref name= CR/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. За утврдување на староста (возраста) на чинарите, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во с. Колешино, Општина Ново Село“, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел (алатка)|сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста на првиот чинар била проценета на приближно 765 години, а на вториот на приближно 750 години.<ref name= CR /> ==Состојба на чинарите== По деблото и гранките кај двете дрва има минимални оштетувања. Кај чинарот бр. 1 деблото има силно разгранет површински коренов систем кој од западната страна поради изградба на куќа во самиот коренов систем, истиот е уништен. Столбовите од гаражата направена до самото дебло (на 0,7 м) целосно навлегуваат во растежната зона на стеблото. Тој што ја изградил куќата под самата крошна на ова големо дрво ризикува некоја од дебелите гранки да падне и со тоа да направи голема штета на куќата. Објектот е изграден на државно земјиште кое општината го доделила за градежни активности со откуп на државно земјиште за градање.<ref name= CR /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] qpco5h30vdgxie3veiyh2cwug4w98p1 4 1385831 5530420 5530010 2026-03-27T21:41:17Z P.Nedelkovski 47736 5530420 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Rochelia disperma]] |- | 2. || [[Myosotis]] |- | 3. || [[Myosotis cadmea]] |- | 4. || [[Myosotis arvensis]] |- | 5. || [[Myosotis ramosissima]] |- | 6. || [[Myosotis stricta]] |- | 7. || [[Myosotis minutiflora]] |- | 8. || [[Вистинска шумска незаборавка]] |- | 9. || [[Алпска незаборавка]] |- | 10. || [[Теснолисна незаборавка]] |- | 11. || [[Блатен даб (Кривогаштани)]] |- | 12. || [[Шумска незаборавка]] |- | 13. || [[Кратовски борови]] |- | 14. || [[Здебелена незаборавка]] |- | 15. || [[Превиткана незаборавка]] |- | 16. || [[Myosotis sicula]] |- | 17. || [[Myosotis laxa]] |- | 18. || [[Валандовски чинар]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 6z2svsqgdtyfdzinxlzqpd5tk60nwng 0 1385951 5530477 5513145 2026-03-28T06:52:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530477 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Бријанит|image=Brianite.jpg|alt=|caption=Мали бели микрокристали на брианит од метеоритот Дејтон|category=Фосфатни минерали|formula=Na₂CaMg(PO₄)₂|molweight=|strunz=8.AC.30|system=[[Моноклинична]]|symmetry=''P''2₁/a|unit cell=a = 13.36&nbsp;Å, b = 5.23&nbsp;Å, <br/>c = 9.13&nbsp;Å, β = 91.2°; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Безбоен|colour=|habit=Анхедрални зрна со ламеларна структура видливи под поларизирана светлина|twinning=Полисинтетика на {100}|cleavage=|fracture=|tenacity=|mohs=4-5|luster=Стаклесто тело|streak=|diaphaneity=Проѕирно|gravity=3.0-3.1|density=|polish=|opticalprop=биаксијален (-)|refractive=n_α = 1.598, n_β = 1.605, n_γ = 1.608|birefringence=0.010|pleochroism=|2V=63° до 65°|dispersion=|extinction=2 до 3° од ламелите|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=|prop1=|prop1text=|references=<ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Brianite Mineralienatlas]</ref><ref name=Mindat/><ref name=HBM/>}} '''Бријанит''' — [[Фосфат|фосфатен]] [[минерал]] со хемиска формула Na₂CaMg(PO₄)₂. Првпат е идентификуван во железен метеорит. Овој минерал е именуван по Брајан Харолд Мејсон (1917–2009), пионер во [[Метеоритика|метеоритиката]].<ref name="Mindat">[http://www.mindat.org/min-771.html Brianite mineral information and data on Mindat]</ref> Првпат е пријавен од метеоритот Дејтон во округот Монтгомери, Охајо, во 1966 година. Се јавува во фосфатни нодули во метеоритот. Поврзани минерали вклучуваат: панетит, витлокит, албит, енстатит, [[шрајберзит]], камацит, [[Таенит|тенит]], [[графит]], сфалерит и троилит.<ref name="HBM">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.handbookofmineralogy.com/pdfs/brianite.pdf|title=Brianite data from the Handbook of Mineralogy|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924050529/http://www.handbookofmineralogy.com/pdfs/brianite.pdf|archive-date=2015-09-24|accessdate=2015-01-31}}</ref> == Етимологија и историја == Бријанитот за прв пат е откриен, заедно со панетитот, за време на испитувањето на железниот метеорит Дејтон, октаедрит со класа IAB-sLH, кој е пронајден во 1892 година во близина на градот [[Дејтон]] во округот Монтгомери, [[Охајо]], со проценета вкупна тежина од 26,3 кг. Анализата и првичниот опис ги извршиле Луис Х. Фукс, Е. Олсен и Едвард П. Хендерсон (1898–1992), кои го именувале минералот по новозеландско-американскиот геохемичар [[Брајан Харолд Мејсон]] (1917–2009) во чест на неговата пионерска работа во областа на метеоритиката. Фукс, Олсен и Хендерсон ги доставиле своите наоди и избраното име до Меѓународното минералошко здружение во 1966 година (ИНА внатрешен број на влез: 1966-030), кое го признало брианитот како посебен минерален вид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cnmnc.units.it/files/IMA_Master_List_(2024-07).pdf|title=Wayback Machine|work=cnmnc.units.it|accessdate=2026-02-06}}</ref> Примерокот од минералот се чува во Националниот музеј за природна историја во [[Вашингтон]] (САД) под каталошки број 1506.<ref>Brianite. In: John W. Anthony, Richard A. Bideaux, Kenneth W. Bladh, Monte C. Nichols (Hrsg.): Handbook of Mineralogy, Mineralogical Society of America. 2001 (englisch, handbookofmineralogy.org [PDF; 66 kB; abgerufen am 3. Oktober 2020]).</ref> == Класификација == Дури и во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, брианитот припаѓал на минералната класа „фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на таа класа на поделбата „безводни [[Фосфат|фосфати]], [[Арсенат|арсенати]] и ванадати без странски анјони“ (големи [[Јон|катјони]] и други), каде што, заедно со станфилдитот, ја формирал „групата станфилдит-брианит“ со системски број VII/A.04 и дополнителниот член панетит. Во минералниот именик Лапис од [[Стефан Вајс]], кој, од грижа за приватните колекционери и институционалните колекции, сè уште се придржува до оваа постара форма на класификација од Карл Хуго Штрунц, на минералот му бил доделен системскиот и минералниот број VII/A.05-40. Во системот за класификација на Лапис, ова одговара на поделбата „Безводни фосфати [PO4]3−, без странски анјони“, каде што групите VII/A.02 до VII/A.05 содржат фосфати со средно големи катјони и претежно Fe–Mn. Бријанит, заедно со бобдаунсит, фарингтонит, феромерилит, гуримит, панетит, станфилдит, стронтиовхитлокит, туит, витлокит и вопмајит, формира посебна, но неименувана група (од 2018 година). 9-тото издание на системот за класификација на минерали на Штрунц, кое важи од 2001 година и последен пат е ажурирано од IMA во 2009 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf|title=Wayback Machine|work=cnmnc.units.it|accessdate=2026-02-06|archive-date=2024-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729102044/http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf|url-status=dead}}</ref> исто така го класифицира брианитот во поделбата „Фосфати, итн., без дополнителни анјони; без H2O“. Оваа класификација е понатаму поделена според релативната големина на вклучените катјони, така што, врз основа на неговиот состав, минералот се наоѓа во подгрупата „Со средни и големи катјони“, каде што е единствен член на неименуваната група 8.AC.30. Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски јазик, исто така го сместува брианитот во класата „Фосфати, арсенати и ванадати“, а таму во поделбата „Безводни фосфати, итн.“. Тука, тој е единствен член на неименуваната група 38.01.07 во рамките на подгрупата „Безводни фосфати, итн. A+B₂+XO₄“. == Хемија == Според идеалниот состав на брианитот (Na₂CaMg[PO₄]₂), минералот се состои од два дела [[натриум]] (Na), еден дел [[калциум]], еден дел магнезиум и два дела фосфатен комплекс PO₄ по единица на формулата. Ова одговара на масен удел (тежински%) од 15,31 тежински% Na, 13,35 тежински% Ca, 8,09 тежински% Mg и 63,25 тежински% PO₄, кој се состои од 20,63 тежински% [[фосфор]] (P) и 42,62 тежински% [[кислород]] (O), или во неговата оксидна форма, 20,6 тежински% Na₂O, 18,67 тежински% CaO, 13,42 тежински% MgO и 47,27 тежински% P₂O₅. Микросондната анализа на шест зрна од типскиот материјал од метеоритот Дејтон, сепак, откри малку поинаков состав од 22,1 тежински% Na₂O, 12,6 тежински% MgO, 18,8 тежински% CaO и 46,9 тежински% P₂O₅, како и мала количина на FeO (0,5 тежински%). Соединението е исто така синтетизирано од оригиналните опишувачи со загревање на стехиометриски количини на CaO, MgO и Na₂HPO₄. Смесата прво била загреана на 650 °C за да се отстрани H₂O. Понатамошното загревање до 1150 °C, последователната обработка на смесата, а потоа повторното загревање до 800 °C во тек на два месеци, дало соединение чијшто модел на дифракција на Х-зраци бил идентичен со оној на минералот. == Кристална структура == Бријанитот кристализира изоструктурно со мервинит во моноклинната просторна група P21/c (просторна група бр. 14) со параметри на решетката a = 9,120 Å; b = 5,198 Å; c = 13,370 Å и β = 90,78°, и четири формулни единици по единична ќелија.<ref>Richard V. Gaines, H. Catherine W. Skinner, Eugene E. Foord, Brian Mason, Abraham Rosenzweig: Dana’s New Mineralogy. 8. Auflage. John Wiley & Sons, New York u. a. 1997, <nowiki>ISBN 0-471-19310-0</nowiki>, S. 704.</ref> Во кристалната структура на брианитот, шест кислородно координирани магнезиумови октаедри (Mg) се опкружени со три фосфатни тетраедри (PO4) во една рамнина (вкупно шест), поврзани едни со други преку споделени темиња. Празнините се пополнети со полиедри на Ca и Na2, кои се поврзани со октаедрите на Mg и тетраедрите на PO4 преку споделени рабови.<ref>Hugo Strunz, Ernest H. Nickel: Strunz Mineralogical Tables. Chemical-structural Mineral Classification System. 9. Auflage. E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung (Nägele u. Obermiller), Stuttgart 2001, <nowiki>ISBN 3-510-65188-X</nowiki>, S. 432 (englisch).</ref> {| class="left" |<gallery> Податотека:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_along_a_axis.png|врска=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_along_a_axis.png|Со{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} насока на гледање паралелна со а-оската Податотека:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_along_b_axis.png|врска=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_along_b_axis.png|Со{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} насока на гледање паралелна со b-оската Податотека:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_along_c_axis.png|врска=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_along_c_axis.png|Со{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} насока на гледање паралелна со c-оската Податотека:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_crystallographic_standard_alignment.png|врска=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_crystallographic_standard_alignment.png|Просторна{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} репрезентација во стандардна кристалографска ориентација Податотека:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_polyhedra_model_along_c_axis.png|врска=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Brianite_crystal_structure_(Alkemper-Fuess_1998)_polyhedra_model_along_c_axis.png|Како{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} полиедарски модел со насока на гледање паралелна со c-оската </gallery> |} == Формирање и локации == Бријанитот се формира како ретка компонента во фосфатните џебови во железните [[Метеорит|метеорити]]. На својата типична локација во Дејтонскиот метеорит, минералот е пронајден во парагенеза со панетит, албит, енстатит и витлокит. Други поврзани минерали може да вклучуваат графит, камацит, шрајберзит, сфалерит, тенит и троилит. До денес, брианитот е откриен само во Дејтонскиот метеорит, во железниот метеорит IIICD Мораско, кој паднал во близина на [[Познањ]], [[Полска]], во 1914 година, и во аномалниот железен метеорит IIE Елга, кој бил пронајден во близина на Ојмјаконски во Република Саха на рускиот Далечен Исток во 1959 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralDataShow?mineralid=494&sections=12|title=Bitte warten ... / Please wait ...|work=www.mineralienatlas.de|accessdate=2026-02-06}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] kunra29ltc9qr9p28a0d6p5owz1bauv 0 1386241 5530358 5510818 2026-03-27T19:16:59Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5530358 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Тетовски чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Тетово]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|42|0|10.63|N|20|57|9.77|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="42.0029528" longitude="20.9527144" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.9527144, 42.0029528 ] } } ] } </mapframe> }} '''Тетовски чинар''' — најголемото и најстаро дрво во [[Тетово]] прогласено за [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]].<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ПЛАТАНОВО СТЕБЛО – ПЛАТАН НАД ЛОКАЛИТЕТОТ „АРАБАТИ БАБА ТЕЌЕ, ОПШТИНА ТЕТОВО“ ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ |url=https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=5 мај 2023 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=27 март 2026}}</ref> ==Местоположба== [[Чинар]]от се наоѓа веднаш над „[[Арабати баба теќе]]“ на патот од десната страна на муслиманските гробишта во [[Тетово]]. Околината на ова дрво е заградена со метална ограда и претставува дел од подигнат споменик од 2001 година. Местоположбата каде што се наоѓа [[платан]]от е со високо ниво на подземни води (во непосредна близина на платанот се наоѓа стар бунар длабок 5 м) како и објекти за живеење-куќи.<ref name=CT>{{нмс | last= | first= | author= | title=Елаборат за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) над „ Арабати баба теќе“, Тетово | url=https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-2Ytv.pdf| date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=9 февруари 2026}}</ref> ==Опис== Горниот дел од [[крошна]]та има полутопчест облик, а долниот (до 15 м висина) густо валчест облик. Овој облик е заради човековото влијание, дрвото често било кастрено до самото дебло до висина од 15 м. На оваа висина крошната се разгранува на три големи и дебели гранки во различни правци. Самото дрво е високо 27 м, стеблото е високо 2 м, а висината на крошната е 25 м. Обемот на крошната е 61 м, а ширината мерена кон: север 9,5 м, исток 10,0 м, југ 6,2 м, запад 91,1 м.<ref name=CT/> Во основа кореновиот врат на стеблото има обем од 8,5 м, пречник 2,7 м, а обемот на градна височина е 6,3 м, пречник 2 м. Кората по деблото е релативно мазна, доста излупена на ситни неправилни многуаголни плочки со темносива до темнокафена боја. По целото дебло и крошна, северната страна и засенчените гранки се препокриени со многу [[мов]]. По гранките кората е тенка и испукана и се лупи, маскирно ишарана со сивопепелава до сивожолтеникава боја.<ref name= CT/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (''Platanus orientalis L.'') над „ Арабати баба теќе“, Тетово, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста е проценета на приближно 447 години.<ref name=CT/> ==Поврзано== *[[Арабати баба теќе]] ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Тетово]] ceimcv347beu7nvbsly3j5lge9oqd35 5530359 5530358 2026-03-27T19:17:13Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530359 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Тетовски чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Тетово]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|42|0|10.63|N|20|57|9.77|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="42.0029528" longitude="20.9527144" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.9527144, 42.0029528 ] } } ] } </mapframe> }} '''Тетовски чинар''' — најголемото и најстаро дрво во [[Тетово]] прогласено за [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]].<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ПЛАТАНОВО СТЕБЛО – ПЛАТАН НАД ЛОКАЛИТЕТОТ „АРАБАТИ БАБА ТЕЌЕ, ОПШТИНА ТЕТОВО“ ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ |url=https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=5 мај 2023 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=27 март 2026}}</ref> ==Местоположба== [[Чинар]]от се наоѓа веднаш над „[[Арабати баба теќе]]“ на патот од десната страна на муслиманските гробишта во [[Тетово]]. Околината на ова дрво е заградена со метална ограда и претставува дел од подигнат споменик од 2001 година. Местоположбата каде што се наоѓа [[платан]]от е со високо ниво на подземни води (во непосредна близина на платанот се наоѓа стар бунар длабок 5 м) како и објекти за живеење-куќи.<ref name=CT>{{нмс | last= | first= | author= | title=Елаборат за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) над „ Арабати баба теќе“, Тетово | url=https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-2Ytv.pdf| date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=9 февруари 2026}}</ref> ==Опис== Горниот дел од [[крошна]]та има полутопчест облик, а долниот (до 15 м висина) густо валчест облик. Овој облик е заради човековото влијание, дрвото често било кастрено до самото дебло до висина од 15 м. На оваа висина крошната се разгранува на три големи и дебели гранки во различни правци. Самото дрво е високо 27 м, стеблото е високо 2 м, а висината на крошната е 25 м. Обемот на крошната е 61 м, а ширината мерена кон: север 9,5 м, исток 10,0 м, југ 6,2 м, запад 91,1 м.<ref name=CT/> Во основа кореновиот врат на стеблото има обем од 8,5 м, пречник 2,7 м, а обемот на градна височина е 6,3 м, пречник 2 м. Кората по деблото е релативно мазна, доста излупена на ситни неправилни многуаголни плочки со темносива до темнокафена боја. По целото дебло и крошна, северната страна и засенчените гранки се препокриени со многу [[мов]]. По гранките кората е тенка и испукана и се лупи, маскирно ишарана со сивопепелава до сивожолтеникава боја.<ref name= CT/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (''Platanus orientalis L.'') над „ Арабати баба теќе“, Тетово, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста е проценета на приближно 447 години.<ref name=CT/> ==Поврзано== *[[Арабати баба теќе]] ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Тетово]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] e567h5hiqazfofsg6kuidagewm5j6fo 0 1386952 5530400 5521431 2026-03-27T20:57:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530400 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands|name=Бишево|map=Хрватска|image_name=Biševo Island - Croatia.jpg|image_caption=Островот Бишево виден од авион|image_size=270|mapframe=yes|mapframe-zoom=9|mapframe-stroke-width=1|native_name=|native_name_link=Croatian|nickname=|location=[[Јадранско Море]]|coordinates={{coord|42|58|N|16|0|E|region:HR_type:isle|display=inline,title}}|archipelago=|total_islands=|major_islands=|area_km2=5.8|highest_mount=Стражбеница|elevation_m=239|country=Хрватска|country_admin_divisions_title=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|country_admin_divisions=[[Сплитско-далматинска жупанија|Сплитско-далматинска]]|population=15|population_as_of=2011|density_km2=17.2|ethnic_groups=|additional_info=}}'''Бишево''' ([[Хрватски јазик|хрватски]]: ''Biševo'', [[Чакавско наречје|Чакавски:]] ''Bišovo'') — [[Хрватска|хрватски]] [[остров]] во [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. Сместен е во средината на [[Далмација|далматинскиот]] [[архипелаг]], 5 км југозападно од [[Вис (остров)|островот Вис]]. Неговата површина е 5.8 километри квадратни<ref name="peljar">{{In lang|hr}} [http://peljar.cvs.hr/show_place_info.php?id=140 First Croatian online peljar]</ref><ref name="Duplancic-Cala-Ujevic"> {{Наведено списание|last=Duplančić Leder|first=Tea|last2=Ujević|first2=Tin|last3=Čala|first3=Mendi|date=June 2004|title=Coastline lengths and areas of islands in the Croatian part of the Adriatic Sea determined from the topographic maps at the scale of 1 : 25 000|url=https://hrcak.srce.hr/9636|format=PDF|journal=Geoadria|location=[[Zadar]]|volume=9|issue=1|pages=5–32|doi=10.15291/geoadria.127|access-date=2019-12-05|doi-access=free}}</ref> и има население од 15 жители (според податоците од 2011 година).<ref>{{Попис на Хрватска 2011|S|17|1970}}</ref> == Историја == [[Бенедиктинци|Бенедиктински]] [[манастир]] бил основан во Бишево во 1050 година од Иван Грлиќ од [[Сплит]], но бил напуштен два века подоцна поради опасноста од [[Пиратство|пирати]]. [[Црква (градба)|Црквата]] [[Папа Силвестер I|Свети Силвестер]] е зачувана во близина на урнатините на манастирот.<ref name="peljar"/><ref name="croatiatouristcenter.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.croatiatouristcenter.com/bisevo.htm|title=Biševo on croatiatouristcenter.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20060621204614/http://www.croatiatouristcenter.com/bisevo.htm|archive-date=2006-06-21|accessdate=2006-09-24}}</ref> На островот имало училиште, изградено во 1947 година, а затворено во 1961 година.{{Sfn|Šerić|2006}} Електричната енергија била воведена во 1970-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jutarnji.hr/dobrahrana/price/zivot-na-najudaljenijem-naseljenom-otoku-ovdje-nema-ni-ducana-ni-benziske-pumpe-ni-doktora-samo-mir/7822296/|title=ŽIVOT NA NAJUDALJENIJEM NASELJENOM OTOKU: "Ovdje nema ni dućana ni benziske pumpe ni doktora - samo mir!"|date=13 July 2019|work=[[Jutarnji list]]|language=hr|accessdate=13 July 2019}}</ref> == Географија == [[Податотека:Map_of_Biševo_2020-10-05.png|лево|мини|258x258пкс|[[Топографија]] на островот Бишево]] Бишево е составено од [[варовник]]. Највисоката точка е Стражбеница, 239 метри висока, достапна со 45-минутна прошетка по пешачката патека.{{Sfn|Šerić|2006}} Во центарот на островот има плодно поле; северниот дел од островот е покриен со [[Бор (дрво)|борови]] шуми, а остатокот со макии грмушести предели или голи карпи. Крајбрежниот морски појас е богата рибарска област. Главните индустрии се [[Лозарство|лозарството]] и [[Риболов|риболовот]]. === Пештери === ==== Пештерата на монах-фоки ==== Исто така позната како Медведина, [[Пештера|пештерата]] се наоѓа на југоисточната страна од островот и е заштитена од 1967 година. Името на пештерата потекнува од спомен на [[Средоземна фока-мечка|медитеранските фоки-каурци]], сега загрозен вид, кои порано ја населувале. Таа е геоморфолошки посебна бидејќи влезот во Пештерата на фоките-каурци е доста голем и широк, целосно се стеснува кон внатрешноста. Должината на пештерата е 160 м и завршува со мала плажа до која можат да стигнат само мали пловила, како што се глисерите. Оваа пештера е тешко да се забележи кога се крстари подалеку од брегот, поради невообичаено тесниот, речиси вертикален, 30 м висок отвор во камената клисура. Внатрешноста на пештерата се состои од главна, пространа сала и низок кривулест канал кој, по околу 70 м, завршува со мала плажа. Претставува добро позната туристичка атракција [[Далмација|на далматинските острови]]. ==== Сина пештера ==== [[Податотека:Boat_trip_inside_the_Blue_Cave_on_Bisevo_island,_Croatia_(48693793831).jpg|десно|мини|[[Сина Пештера (Бишево)|Сина пештера]]]] На стрмните брегови има многу [[Пештера|пештери]], најпозната е [[Сина Пештера (Бишево)|Сината пештера]], која е издлабена во варовникот покрај морето. Се наоѓа на источната страна од островот и е една од најважните атракции на Јадранското Море. Била добро позната на локалните рибари, кои во 1884 година му ја покажале на австрискиот уметник, истражувач и спелеолог Еуген фон Рансонет-Вилец, кој објавил статија во виенскиот дневен весник ''„Ноје Фраје Пресе“'' во која наведува дека нејзината убавина ја надминува дури и онаа на познатата Сина пештера на [[Капри]]. Оттогаш, таа станала главна туристичка атракција. Пристапот до пештерата е можен само со брод. Таа е 18 метри долга, 6 метри длабока и 6 метри длабока. Влезот во пештерата е само 1.5 метри висок и 2.5 метри широк.<ref name="nautic-apartments.com">{{In lang|hr}} [http://nautic-apartments.com/hrv/bisevo.htm Biševo on nautic-apartments.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070121180151/http://nautic-apartments.com/hrv/bisevo.htm|date=January 21, 2007}}</ref> Во текот на летото помеѓу 10 часот наутро и 13 часот, сончевите зраци продираат низ отворот на подморницата во Сината пештера и се одбиваат од белиот под, обојувајќи ја пештерата сина, а предметите во водата сребрена.<ref name="dalmacija.net">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dalmacija.net/komiza/bisevo.htm |title=Biševo at dalmacija.net |accessdate=2026-02-17 |archive-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329082331/http://www.dalmacija.net/komiza/bisevo.htm |url-status=dead }}</ref> == Птици == Бишево, заедно со [[Вис (остров)|Вис]], [[Светац|Свети Андрија]] и соседните островчиња Камник, Брусник, Јабука и архипелагот Палагружа, е дел од Значајната птичја област (IBA) на хрватските крајбрежни острови. Ова е прогласено за такво од [[BirdLife International]] бидејќи поддржува значајни популации на гнездење на [[Жолтоклуна бурница|Скополи]] и [[Средоземна бурница|Јелкуански соколи]], како и на [[Средоземен сокол|елеонорски соколи]].<ref name="bli">{{Наведена мрежна страница|url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/offshore-islands-iba-croatia|title=Offshore Islands|last=<!--Not stated-->|date=2024|work=BirdLife Data Zone|publisher=BirdLife International|accessdate=2024-08-25}}</ref> [[Податотека:Panoramic_view_of_Bisevo_island_next_to_Vis_island_in_Croatia_(48608613336).jpg|центар|мини|Панорамски поглед на островот Бишево со [[Вис (остров)|Вис]] во задниот дел]] == Галерија == <gallery> Податотека:Blue-Shark-Boat-Tours-&-Transfers-MONK-SEAL-Cave-Bisevo-4-min.jpg|алт=The Monk Seal Cave by Bisevo island seen from boat| Пештерата на монах-монахот покрај островот Бишево, гледана од брод Податотека:Porat_beach_on_Bisevo_island,_Croatia,_a_view_from_above_(48693984742).jpg|алт=Porat beach| Плажа Порат Податотека:Stijena_Točac,_obala_Biševa.jpg|алт=Islet Točac| Островче Точац Податотека:Island_of_Biševo_(Croatia).JPG|алт=Houses on island| Куќи на островот Податотека:Entrance_of_the_Blue_Cave_on_Bisevo_island_in_Croatia_(48693937372).jpg|алт=Entrance to Blue cave| Влез во [[Сина Пештера (Бишево)|Сината пештера]] </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=http://bib.irb.hr/datoteka/348047.TEKST_LEKTORIRAN.rtf|title=Biserna ogrlica - pučinski otoci srednjeg Jadrana|last=Šerić|first=Neven|publisher=Marjan tisak|year=2006|isbn=953-214-367-X|language=hr|format=RTF|access-date=5 July 2018|archive-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222023941/http://bib.irb.hr/datoteka/348047.TEKST_LEKTORIRAN.rtf|url-status=dead}} == Дополнително читање == * {{Наведено списание|last=Šenoa|first=Milan|date=1949|title=Prilog poznavanju starih naziva naših otoka|trans-title=A Contribution to Learning the Old Names of Our Islands|url=https://hrcak.srce.hr/56375|journal=Hrvatski geografski glasnik|language=sh|publication-date=1950-06-15|issue=11–12|pages=75-82|issn=1331-5854}} * {{Наведено списание|last=Magaš|first=Damir|date=1993-09-01|title=Cestovne prometnice malih jadranskih otoka|trans-title=The Local Roads on the Little Adriatic Islands|url=https://hrcak.srce.hr/63811|journal=Hrvatski geografski glasnik|language=sh|volume=55|pages=151-154|issn=1331-5854}} == Надворешни врски == * [https://spasimobisevo.org/en Иницијативата „Спасување на островот Бишево“] * [https://www.total-croatia-news.com/news/24054-illegal-construction-works-underway-on-bisevo-island-residents-protest Петиција „Спасување на островот Бишево од неконтролиран развој“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220810091737/https://www.total-croatia-news.com/news/24054-illegal-construction-works-underway-on-bisevo-island-residents-protest |date=2022-08-10 }} * [https://bisevoislandartistresidency.org Програма за престој на уметник на островот Бишево] * [https://web.archive.org/web/20061007021732/http://www.croatia-beaches.com/hidden/bisevo_porat_beach.htm Бишево на croatia-beaches.com] * [https://web.archive.org/web/20060621204614/http://www.croatiatouristcenter.com/bisevo.htm Бишево на croatiatouristcenter.com] * {{In lang|cs}} [http://www.chorvatsko.cz/stdalos/bisevo.html Статија за Бишево] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120625133146/http://chorvatsko.cz/stdalos/bisevo.html |date=2012-06-25 }} {{Острови во Хрватска}} [[Категорија:Острови во Јадранското Море]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] bl6zvxzs7957anjxltty9iqtj177wuj 0 1387120 5530472 5519598 2026-03-28T06:17:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5530472 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Брентски Доломити|other_name={{langx|it|Dolomiti di Brenta}}|photo=Dolomiti di Brenta.jpg|photo_caption=Планинскиот масив Брента Груп|location=[[Тренто]], [[Италија]]|parent=[[Ретски Алпи]], [[Јужни Варовнички Алпи]]|border=|border1=|length_mi=|length_orientation=|width_mi=|width_orientation=|geology=|period=|orogeny=|highest=Чима Тоса (спорно)|elevation_m=3173|coordinates={{coord|46|9|26|N|10|52|16|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|map=Alps|map_caption=Локација на Брентските Доломити}}'''Групата Брента''' или '''Брентски Доломити''' ({{Langx|it|Dolomiti di Brenta}}) — [[Планински венец|планински масив]] и подмасивен дел од Ретските Алпи во планинската група [[Јужни Варовнички Алпи]]. Тие се наоѓаат во покраината Трентино, во североисточна [[Италија]]. Тоа е единствената доломитска група западно од реката [[Адиџе]]. Затоа, географски, тие не секогаш се сметале за дел од планинските масиви [[Доломити|Доломитите]]. Геолошки, сепак, тие дефинитивно се<ref>Franco de Battaglia e Luciano Marisaldi, Enciclopedia delle Dolomiti, Zanichelli Editore, Bologna 2000, {{ISBN|978-88-08-09125-3}}</ref> и затоа понекогаш се нарекуваат '''„Западни Доломити“'''. Како дел од Доломитите, групата Брента е официјално признаена како [[светско наследство на УНЕСКО]] според Конвенцијата за светско наследство.<ref>as "Component Site 9."</ref><ref>UNESCO Decision 33COM 8B.6 - Natural properties - Properties deferred or referred back by previous sessions of the World Heritage Committee - The Dolomites (Italy), Appendix 1.2, Component Site 9</ref> == Геологија и глациологија == Геолошки, групата Брента е многу различна од соседните планински групи како Ортлес и Адамело / Пресанела формирани од гранит. Главните врвови се формирани од тврд компактен доломит, додека периферните подгрупи често се составени од повеќе варовнички доломит или [[варовник]]. Тврдиот доломит ''(dolomia principale)'' првично бил формиран за време на [[Мезозоик|мезозојската ера]], под површината на плиткиот океан Тетида, пред околу 200 милиони години. Тврдиот компактен доломит со висока содржина на магнезиум бил формиран за време на горниот тријаски период. Помекиот, поваровнички материјал бил таложен подоцна, во доцниот [[Тријас|тријаски]] и раниот [[Јура|јурачки]] период. Разликата е јасно забележлива за искачувачот кој добива многу покомпактна и посигурна карпа на врвовите на централниот дел од групата Брента отколку во периферните подгрупи. На крајот, овие слоеви биле поместени нагоре од тектонската активност што довело до [[Алпска орогенеза|формирање на Алпите]] за време на еоценот, почнувајќи пред околу 66 милиони години и водејќи до формирање на набори и раседи на потисок. Последователната ерозија го издлабила доломитскиот пејзаж со неговите стрмни вертикални врвови, какви што ги знаеме сега. Иако остатоците од огромни [[Морена|морени]] сугерираат дека групата Брента некогаш била опкружена со големи [[Ледник|глечери]], остатоците од нив сега се многу скромни и постојано се намалуваат во текот на последните сто години. Традиционално, глечерите Брента биле релативно мали и се нарекувале ''„ведрети“''.<ref>Castiglioni, page 29-30</ref> Во текот на последните сто години нивната големина е намалена на често помала од половина од нивната оригинална големина околу 1900 година. [[Климатски промени|Климатските промени]] се чини дека се главната причина. == Географија == Брентските Доломити се одвоени од: # Ортлерските Алпи на север покрај долината Ноче # групата Адамело-Презанела на запад покрај превојот Кампо Карло Мањо и реката Сарка # Планините Фиеме на исток покрај долината [[Адиџе]]. Брентските Доломити покриваат релативно голема површина. Може да се поделат на # Јужен сектор, кој ги опфаќа масивот Тоса, ланецот Амбиез и подгрупите Валон, Фрачингли, Гез; # Централен сектор, кој го опфаќа синџирот Сфулмини и масивот Цима Брента, како и подгрупите Монте Даино, Гајарда/Алтисимо и Гросте. # Северен сектор кој го опфаќа Северниот ланец и подгрупата на Ла Кампа. Технички, планините што се протегаат на рамената, какви што се на источната страна Чима Паганела, Монте Гаца, а на западната страна Дос дел Сабион, треба да се сметаат за дел од групата Брента, но тие се многу периферни. Групата Брента брои голем број езера, од кои најзначајни се [[Езеро Молвено|езерото Молвено]] и езерото Товел. == Врвови == [[Податотека:Campanil_Bas.pdf|мини|Кампаниле Басо]] Значајни врвови на групата Брента се: {| class="wikitable" !Врв ! Надморска височина (метри) |- | Чима Тоса | 3173 |- | Цима Брента | 3155 |- | Крозон ди Брента | 3123 |- | Пјетра Гранде | 2935 |- | Кампаниле Басо | 2883 |- | Кроз дел Алтисимо | 2339 |- |} [http://www.ii.uib.no/~petter/mountains/3000mtn/tosa.html Неодамнешните истражувања] покажале дека Чима Тоса не е висока од 3173 метри и веројатно е пониска од Чима Брента. == Планински превои == Главните [[Превој|планински превои]] на групата Брента се: {| class="wikitable" !Поминува ! Локација ! Тип ! colspan="2" | Надморска височина (м/стапки) |- | Бока ди Тукет | Мадона ди Кампиљо до Молвено | снег | 2656 | 8714 |- | Бока ди Брента | Пинцоло до Молвено | снег | 2553 | 8376 |- | Пасо дел Гросте | М.ди Кампиљо до Клес | пешачка патека | 2440 | 8006 |} == Историја на истражување == Групата Брента веројатно често била истражувана од локалните ловци, но научното и алпинистичкото истражување започнало во 1864 година кога Џон Бол, (ирско-)британски истражувач и основач на Британскиот алпски клуб, го презел преминувањето исток-запад на групата Брента преку Бока ди Брента. Една година подоцна тој стигнал до врвот на Чима Тоса, само за да открие дека неколку дена претходно, на 20 јули 1865 година, врвот го освоиле Бепи Лос од Примиеро и неговите придружници. Бол пишувал за своите потфати во „ Алпски журнал“<ref>"From Riva to Pinzolo by Molveno" Alpine Journal I, page 442-444, 1864, See also: "A Guide to the Eastern Alps" in The Alpine Guide Longmans, London, 1868</ref> и привлекол други британски истражувачи во групата Брента. Даглас Фрешфилд, подоцнежен претседател на престижниот Алпски клуб, пристигнал во 1871 година. Тој и неговите придружници Франсис Фокс Такет и францускиот водич Франсоа Девуасу од Шамони. Овие луѓе, кои сите ќе станат главни фигури на Златното доба на алпинизмот, биле активни во групата Брента и Пресанела во 1871 и 1872 година. Во 1871 година тие го достигнале врвот на Чима Брента.<ref>Douglas Freshfield, "Italian Alps", Longmans Green&Co, London, 1875 (reprinted 1972 by the SAT "Le Alpi Italiane")</ref> Други британски планинари од таа ера кои ќе придонесат за истражувањето на групата Брента биле Артур Џон Батлер (1884: Чима дељи Арми, 1885: Кампаниле Алто), [https://web.archive.org/web/20131030043018/http://www.angeloelli.it/alpinisti/file/De%20Falkner%20Alberto.html Алберт де Фалкнер]<ref>De Falkner was actually of Swiss noble descent, becoming an avid Garibaldino in the 1860s.</ref> и Едвард Теодор Комптон (1881: Крозон ди Брента).<ref>"Expeditions in the Brenta Group", Alpine Journal XI, page 413-414, 1874</ref> Вториот изградил кариера како уметник во Германија и целосно се интегрирал во редовите на Германско-европското алпско здружение (DÖAV), за кое направил голема серија слики и илустрации, вклучувајќи ја и групата Брента во некои извонредни слики.<ref>Examples of his work available in Wikimedia Commons: E.T. Compton.</ref> Трентино бил „Велшки Тирол“,<ref>A beautifully illustrated contemporary description of Welschtirol in: Prof Dr Max Haushofer: "Tirol", Velhagen und Klasing, Leipzig/Bielefeld (1899) page 170-192</ref> дел од [[Австроунгарија|Австроунгарската империја]] до 1918 година, па затоа било сосема природно што DÖAV се заинтересирал за истражување на овие планини. Откако Карл Шулц<ref>Eduard Richter, u.a. "Die Erschliessung der Ostalpen", Band III, page 297-349 "Die Brentagruppe", Berlin : Verl. DÖAV, 1893-94</ref> го достигнал третиот и највисок врв на Крозон ди Брента и ги објавил своите наоди, други германски и австриски алпинисти го пронашле патот до групата Брента.<gallery> Податотека:John_Ball_(naturalist).jpg|алт=John Ball (1818-1889)| Џон Бол (1818-1889) Податотека:Torre_di_Brenta,_Compton.jpg|алт=E.T. Compton: Torre di Brenta| ЕТ Комптон: Торе ди Брента Податотека:Crozzon_di_Brenta,_Early_Twenties.pdf|алт=Crozzon di Brenta, Vedretta dei Camosci, Early '20s| Крозон ди Брента, Ведрета деи Камоши, Рани 20-ти Податотека:Douglas_Freshfield.jpg|алт=Douglas Freshfield (1845-1934)| Даглас Фрешфилд (1845-1934) Податотека:Cima_Brenta,_E._T._Compton.jpg|алт=E.T. Compton: Cima Brenta| ЕТ Комптон: Сима Брента Податотека:Escursionisti'25riftosa.pdf|алт=Rif. Tosa, August 3, 1925| Риф. Тоса, 3 август 1925 година </gallery>Важна истражувачка и описна работа извршија [http://www.angeloelli.it/alpinisti/file/Radio-Radiis%20Alfred%20von.html Алфред фон Радио-Радиис]<ref>Alfred von Radio-Radiis (1875-1957) was actually of Italian birth and descent, belonging to a prominent family from Gorizia. He became a founding member of the prestigious Club Alpino Accademico Italiano (CAAI) in 1904. But as CEO of the Saurer Truck Company, he always remained loyal to his Austrian allegiances. See: http://www.saurer-mein-laster.at {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201023080555/http://www.saurer-mein-laster.at/ |date=2020-10-23 }}</ref> и Ханс Барт.<ref>They jointly published their findings in the course of three years in an extensive report "Die Brentagruppe" in the Zeitschrift des DÖAV 1906, page 327-361, Zt. 1907, page 324-364, Zt. 1908, page 361-398. A treasure! with gorgeous photographic images by Radio-Radiis himself, as well as illustrations by E.T. Compton.</ref> Алпинисти кои зборуваат германски јазик како Готфрид Мерцбахер, Штек, Мајр, Аданг, Хајнеман<ref>An exhaustive overview of particulars about all these early alpinists is to be found on http://www.angeloelli.it/index.htm</ref> и други оставиле свој белег на Брентските Доломити. Околу почетокот на векот се разви натпреварувачки дух помеѓу италијанските и германските алпинисти, кој бил инспириран од новите националистички чувства во регионот. Освен тоа, истражувачкиот карактер на алпинизмот отстапи место на подемот на качувањето по карпи како спорт. Завршувањето на [[Обединување на Италија|италијанското обединување]] во 1870 година предизвика очекувања во италијанскиот Тирол. Духот на [[Иредентизам|Иредентизмот]] бил сè повеќе присутен кај локалните алпинисти, кои во 1872 година го основаа своето сопствено [https://www.sat.tn.it/ ''Società degli Alpinisti Tridentini'']. Во 1882 година тие ја изградија првата планинска колиба лоцирана во рамките на групата Брента, во близина на Бока ди Брента: Рифуџо Тоса, на 2.439 метри. Локалните алпинисти како Карло и Џузепе Гарбари и Нино Пули, почнаа да ги следат стапките на локалните водичи Матео и Бонифацио Николуси и Антонио Далагијакомо, кои ги водеа сите странци до врвовите. Антагонизмот со германските алпинисти бил влошен од наводната практика на поткрепување на напорите на Италците. DÖAV Sektion Bremen одлучи да изгради голема планинска колиба на карпестото седло веднаш над Рифуџо Тоса во 1897 година.<ref>The legal procedure to reclaim the property of this building for the SAT actually succeeded before the Vienna Supreme Court in 1914. After the war it was named after Trentino wartime volunteer Tommaso Pedrotti. Castiglioni, page 65; Girardi, page 201-203.</ref> Слична ситуација се создаде и на Пасо Тукет каде што SAT го изгради малото рифуџо Села во 1905 година, а DÖAV Sektion Berlin изгради поголема колиба веднаш до него.<ref>The building was turned over to the SAT after the war and was named after the British alpinist and explorer Francis Fox Tuckett. Castiglioni, page 52.</ref> Кога последниот неискачен голем врв во групата Брента, Кампаниле Басо, конечно бил искачен од Бергер и Амферер во 1899 година, се чинеше дека тие во голема мера се потпирале на работата на Гарбари и Пули, кои застанаа само 35 метри од врвот.<ref>see main article: [[Campanile Basso]]</ref> За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] групата Брента останала недопрена од војната и фер е да се заклучи дека откако Трентино ѝ бил доделен на Италија со [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен ан Ле]], истражувањето на групата Брента било во голема мера завршено. Ерата на спортското качување започнала и безброј патеки за качување со сите можни степени на тежина биле трасирани на вертикалните ѕидови на овие планини низ годините. [[Податотека:Dolomiti_di_Brenta_M._di_Campiglio.JPG|десно|мини|Брентските Доломити од Дос дел Сабион]] <gallery> Податотека:Brenta_064.jpg|алт=Bocchette Centrali| Бочет Централи Податотека:Brenta_Dolomites,_Via_delle_Bocchette_Centrali,_Climber_preparing_to_access_Campanile_Basso.pdf|алт=Bocchette Centrali, Campanile Basso apex| Bocchette Centrali, врвот Campanile Basso Податотека:Via_Ferrata_ladder_Brenta.jpg|алт=Bocchette Alte| Бочет Алте Податотека:Crozzon_di_Brenta_3.jpg|алт=Crozzon di Brenta and Cima Tosa| Крозон ди Брента и Цима Тоса </gallery> == Виа деле Бокете == Пристапот до врвовите и врвовите на централниот дел од групата Брента бил олеснет со изградбата - по нарачка на SAT - на виа ферата која со почит ќе ги избегнува врвовите, но ќе ги поврзува превоите и вдлабнатините наречени ''бокета'' помеѓу врвовите. Работата на ''Виа дел Бокете Централи'' започна во 1935 година. Голем дел од работата во таа фаза ја извршија водичите од Брента од таа ера: Бруно Детасис<ref>See Italian and German Wikipedia: Bruno Detassis</ref> и Енрико Џордано. Патниот правец завршен две години подоцна им овозможи на алпинистите да стигнат до врвот на Кампаниле Басо Виа Нормале. Работите биле прекинати од Втората светска војна, но биле обновени во 1948 година, главно со напорите на Челестино Донини, сè додека не стигнат до својата точка на завршување кај Бока деи Арми. Подоцна, во 1968-69 година, патниот правец бил продолжен кон Бока дел Тукет по траекторија наречена ''Виа деле Бокете Алте'', предизвикувачки патен правец кој достигнува квота од 3002 метри и ја преминува источната страна на Чима Брента веднаш под врвот. Во подоцнежна фаза, маршрутата на ви ферате била проширена кон Пасо дел Гросте преку ''Сентјеро Бенини'', а подоцна се прошири и понатаму преку Северниот синџир кон Рифуџо Пелер: ''Сентјеро Костанци''.<ref>See also: Extensive overview of the Via delle Bocchette in Castiglioni's CAI TCI Guide, as well as Enzo Gardumi, Fabrizio Torchio: "Dolomiti di Brenta", Casa editrice Panorama, Trento 1999, page 144-145, {{ISBN|88-87118-43-4}}. An English guidebook: Graham Fletcher & John Smith:"Via Ferratas of the Italian Dolomites: Vol.2 Southern Dolomites, Brenta and Lake Garda", Cicerone, {{ISBN|978-1-85284-380-9}} In German: Mark Zahel: "Rother Klettersteigfuhrer Dolomiten, Brenta, Gardasee", Bergverlag Rudolf Rother, München, 2013. {{ISBN|978-3-7633-3096-6}}</ref> == Флора и фауна == Автономната покраина Тренто донесе закон во 1967 година за заштита на групата Брента како дел од [https://www.pnab.it/ Природниот парк Адамело-Брента.] Оваа област опфаќа 650 километри квадратни. Неговата фауна е меѓу најбогатите на Алпите и ги вклучува сите животински видови кои го наоѓаат своето живеалиште на планините; вклучувајќи [[Кафеава мечка|мечка]], [[дивокоза]] и алпски козорог. Групата Брента била едно од последните места во Италија каде што ендемските мечки (''Ursus arctos'') можеа да најдат живеалиште. Нивниот број неодамна се зголеми, исто така како резултат на зголемувањето на популацијата со мешање на мечки од [[Словенија]]. Приближно 30 мечки го населуваат паркот. [[Златен орел|Златниот орел]] (''Aquila chrysaetos'') и [[Голем тетреб|шумската тетреб]] (''Tetrao urogallus'') наоѓаат заштитен дом на овие планини. На неколку локации има колонии на алпски мармоти (''Marmota marmot''). == Скијање, планинарење и искачување == Скијачките патеки се наоѓаат на западната страна од групата Брента во Вал Рендена, околу скијачките центри Мадона ди Кампиљо и Пинцоло. Повеќето од лифтовите и скијачките патеки се наоѓаат на планините Дос дел Сабион и Монте Спинале. Сепак, постои долг модерен лифт со голем капацитет кој води од Мадона дел Кампиљо па сè до главниот синџир на Брента Груп до Пасо Гросте на {{Convert|2444|m|ft}}. Севкупно, скијачката област може да понуди околу 150 километри, поделени во 98 скијачки патеки од сите степени на тежина, олеснети од 63 лифтови. На источната страна од групата Брента, скијачките патеки се наоѓаат на Паганела. Скијачкиот центар Паганела можел да понуди околу 50 километри скијачки патеки, олеснета од 16 лифтови. Скијачкиот центар над Молвено кај Прадел е многу мал, но нуди прекрасен поглед кон централниот дел од групата Брента.<gallery> Податотека:Rifugio_Dodici_Apostoli_-_Dolomiti_di_Brenta.jpg|алт=Rif. Dodici Apostoli| Риф. Додичи Апостоли Податотека:Brentei-Hütte_039.jpg|алт=Rif. Brentei| Брентеј Податотека:Tuckett-Hütte_009.jpg|алт=Rif. Tuckett-Sella| Риф. Такет-Села Податотека:Rifugi_Pedrotti-Tosa.pdf|алт=Rif. Pedrotti-Tosa| Рив. Педроти-Тоса Податотека:Rifugio_Angelo_Alimonta.jpg|алт=Rif. Alimonta| Рив. Алимонта Податотека:Val_di_Non_-_Rifugio_Peller.jpg|алт=Rif. Peller| Риф. Пелер </gallery>Повеќето планинари доаѓаат во групата Брента<ref>A beautifully illustrated and very complete overview of hiking itineraries is given in Enzo Gardumi, Fabrizio Torchio: "Dolomiti di Brenta", Casa editrice Panorama, Trento 1999, page 144-145, {{ISBN|88-87118-43-4}}. : Also: Helmut Pietsch: Brentagruppe, Gebietsführer für Wanderer und Bergsteiger. Bergverlag Rudolf Rother, München, 1. Auflage 1987. {{ISBN|3-7633-3302-9}}</ref> за да пешачат по Виа дела Бокете и поврзаните ви ферати, како што е ''Сентјеро Кастиљони''.<ref>An English guidebook: Graham Fletcher & John Smith:"Via Ferratas of the Italian Dolomites: Vol.2 Southern Dolomites, Brenta and Lake Garda", Cicerone, {{ISBN|978-1-85284-380-9}}</ref> Завршувањето на целиот патен правец југ-север што тргнува од Риф Агостини по Сентјеро Кастиљони, Сентјеро дел'Идеале, Бокете Централи, Бокете Алте, Сентјеро Бенини и Сентјеро Костанци, завршувајќи во Рифуџо Пелер, би барало вкупно приближно 28 часа пешачење/искачување.<ref>T.i. without major stops. This number was attained by adding up the duration of the time needed for all these parts, as indicated in Gardumi-Torchio and Castiglioni.</ref> Затоа, постои цела мрежа од алпски колиби над 2000 метри надморска височина, главно управувана од SAT како дел од Клубот Алпино Италијано : {| class="wikitable" !Планинарска колиба ! colspan="1" | Надморска височина (метри) |- | Рифуџо Агостини |2,410 |- | Рифуџо Гарбари XII Апостоли |2,489 |- | Рифуџо Алберто и Марија аи Брентеи |2,120 |- | Рифуги Тоса и Педроти |2,439 |- | Рифуџо Алимонта |2,580 |- | Рифуги Такет и Села |2,272 |- | Рифуџо Графер ал Гросте |2,261 |- | Рифуџо Пелер |2,022 |} Неколку приватни планински колиби можат да се најдат на пониски надморски височини. Означени планински патеки ги преминуваат целите Брентски Доломити, овозможувајќи пристап до многу фреквентни области на овие планини. Планинарите можат да изберат помеѓу многу предизвикувачки маршрути како што е ''Бошет Алте'' или помалку тешки алтернативи, но секогаш треба да бидат добро подготвени со соодветна опрема, безбедносна опрема и мерки на претпазливост против ненадејни временски промени. Неколку мали колиби-засолништа (италијански: ''bivacco'') се подигнати на големи и оддалечени надморски височини: Бивако Кастиљони (3.135) на врвот на Крозон ди Брета, Бивако Бонвекио (2.790) 300 метри северно од Чима Сасара и Бивако Костанци на 2.365 метри на Сасо Росо. Некои периферни подгрупи, како што се Гез, Даино, Валон и Кампа, се далеку од целото туристичко внимание - дури и во августовски ден. Овие диви, оддалечени области претставуваат свои специфични предизвици и планинарењето во овие области бара претпазлива подготовка. Сепак, тие области се некако помалку интересни за вертикалните качувачи на карпи поради кршливоста на поваровничките карпи. За овие качувачи, врвовите и врвовите на Централниот синџир - составени од цврста ''Доломија принципале'' - остануваат главна атракција. Предизвикувачки историски маршрути како Виа Преус и Дидро Ферман на Кампаниле Басо, Виа Шулц и Пиластро ди Франчези на Крозон ди Брента, Виа Видесот на Чима Маргарита, Виа Дибона на Кроз дел'Алтисимо и многу други класични рути<ref>All described in the Castiglioni guide, but some also in: Annette Köhler, Norbert Memmel: "Kletterführer Dolomiten", Rother Verlag, {{ISBN|3-7633-3015-1}}</ref> и нивните бесконечни варијанти привлекуваат многу качувачи секоја година. Групата Брента стана популарна и кај планинските велосипедисти<ref>see: https://www.dolomitibrentabike.it</ref> и во последната деценија стана база за параглајдери. Поранешниот европски шампион (2006, 2010) и освојувач на сребрен медал на Светскиот куп (2011) во параглајдинг, Лука Донини, е од Молвено.<ref>see: http://www.pwca.org/user/17026{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * http://www.pnab.it * http://www.rockclimbing.com/routes/Europe/Italy/Dolomites/Brenta/ * http://www.dolomitidibrentain.it/ {{Јужни Варовнички Алпи}} [[Категорија:Светско наследство во Италија]] [[Категорија:Јужни Варовнички Алпи]] [[Категорија:Планински венци на Алпите]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на италијански]] 2jt5ah3veu45z4dkrk70nbvpcjo7izb 4 1387838 5530227 5530097 2026-03-27T12:05:12Z Jtasevski123 69538 /* Претстојни викенди */ 5530227 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец март 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Видови кокичиња === [[Податотека:Galanthus_nivalis.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови кокичиња“]] На 3 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови кокичиња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите кокичиња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Кокиче#Класификација|Кокиче]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Galanthus lagodechianus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Galanthus woronowii]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Galanthus nivalis]] (Н)|[[Елвезиево кокиче]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Galanthus plicatus]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Galanthus allenii]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Региони во Буркина Фасо === [[Податотека:Flag_of_Burkina_Faso.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Региони во Буркина Фасо“]] На 5 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Региони во Буркина Фасо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за регионите во Буркина Фасо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Региони во Буркина Фасо|Региони во Буркина Фасо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Мухунски Свиок (регион)]] (Н)|[[Каскади (регион)]] (Н)|[[Централен регион (Буркина Фасо)]] (Н)|[[Централно-северен регион (Буркина Фасо)]] (Н)|[[Централно-јужен регион (Буркина Фасо)]] (Н)|[[Централно-западен регион (Буркина Фасо)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Саел (регион)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1700 и 1710-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1700 и 1710-тите“]] На 10 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1700 и 1710-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1700 и 1710-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1700-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1710-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[1710 во уметноста]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1717 во уметноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Населени места во Велике Лашче === [[Податотека:Obcine_Slovenija_2006_Velike_Lasce.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Населени места во Велике Лашче“]] На 12 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Велике Лашче“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Велике Лашче може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Велике Лашче|Населени места во Велике Лашче]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Martinapodgorec|Martinapodgorec]] | {{подреден список|[[Плосово]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]] | {{подреден список|[[Подкогељ]] (Н)|[[Подстрмец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]] | {{подреден список|[[Подлог]] (Н)|[[Подулака]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Велике Лашче]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Борјан Атанасов Песталоци|Борјан Атанасов Песталоци]] | {{подреден список|[[Јакичево]] (Н)|[[Хрустово (Велике Лашче)]] (Н)|[[Мала Слевица]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]] | {{подреден список|[[Дворска Вас]] (Н)|[[Мали Осолник]] (Н)|[[Мохорје]] (Н)|[[Маринчки]] (Н)|[[Нареди]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Шчурки]] (Н)|[[Шкрловица]] (Н)|[[Шкамевец]] (Н)|[[Цента (Велике Лашче)]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Natalijapodgorec|Natalijapodgorec]] | {{подреден список|[[Печки]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Адамово (Словенија)]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]] | {{подреден список|[[Полцело]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Бранково]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жага (Велике Лашче)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Кралското друштво === [[Податотека:Coat_of_arms_of_the_Royal_Society.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Кралското друштво“]] На 17 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Кралското друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Кралското друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Кралското друштво|Претседатели на Кралското друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)|Бенџамин Колинс Броди]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пол Нерс]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Вилијам Браункер]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Меглен Јосип Броз Тито|Меглен Јосип Броз Тито]] | {{подреден список|[[Вилијам Хајд Воластон]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1900 и 1910-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1900 и 1910-титее“]] На 19 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1900 и 1910-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1900 и 1910-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1900-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1910-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Русија === [[Податотека:Map_of_Russia_with_Sunset.PNG|десно|250п|Уредувачки ден „Национални паркови во Русија“]] На 24 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Русија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните паркови во Русија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Русија|Национални паркови во Русија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Национален парк Аланија]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Ањујски национален парк]] (Н)|[[Национален парк Алханај]] (Н)|[[Чаваш Вармане]] (Н)|[[Национален парк Онежское Поморје]] (Н)|[[Национален парк Бузулучки Бор]] (Н)|[[Национален парк Чикој]] (Н)|[[Национален парк Курски Провлак (Русија)]] (Н)|[[Национален парк Калевалски]] (Н)|[[Национален парк Сајлугемски]] (Н)|[[Национален парк Шорски]] (Н)|[[Национален парк Смоленское Позерје]] (Н)|[[Национален парк Смолни]] (Н)|[[Националниот парк Удегејскаја Легенда]] (Н)|[[Национален парк Валдајски]] (Н)|[[Национален парк Југид Ва]] (Н)|[[Национален парк Зов Тигра]] (Н)|[[Националниот парк Плешчеево Озеро]] (Н}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Таганај]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Национален парк Зјураткул]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мариј Чодра]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Постоечки британски војводства === [[Податотека:Coronet_of_a_British_Duke.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Постоечки британски војводства“]] На 26 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Постоечки британски војводства“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за постоечките британски војводства може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Постоечки британски војводства|Постоечки британски војводства]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Војвода од Ленокс]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKralev123]] | {{подреден список|[[Војвода од Единбург]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Војвода од Вестминстер]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Дела на Жил Верн === [[Податотека:Jules Verne by Étienne Carjat.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Дела на Жил Верн“]] На 31 март 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Жил Верн“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите делата на Жил Верн може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Жил Верн|Дела на Жил Верн]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|2]] o42p0js3a72ct45odsr9o0uy6mp01zp 4 1387839 5530587 5528849 2026-03-28T11:55:03Z Bojan9Spasovski 91316 /* Список на учесници */ 5530587 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во март е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Женски воени лица === [[Податотека:Sentinel U.S. Army Specialist Jessica Kwiatkowski conducts her last Changing of the Guard at the Tomb of the Unknown Soldier at Arlington National Cemetery, Virginia, October 4, 2024 - 14.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Женски воени лица“]] Во периодот 7-8 март 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Женски воени лица“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со женските воени лица може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Female military personnel]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Хелен Гвин-Воган]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Албина Мали-Хочевар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботаничари со авторски кратенки === [[Податотека:Seedling.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботаничари со авторски кратенки“]] Во периодот 14-15 март 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботаничари со авторски кратенки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со ботаничарите со авторски кратенкиможе да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanists with author abbreviations]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Алфред Берд Граф]] (Н)|[[Алвин Бергер]] (Н)| [[Јоханес Абромејт]] (Н)| [[Џузепе Ачерби]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]] | {{подреден список|[[Вилијам Џејмсон (ботаничар, роден 1815)]] (Н)|[[Томас Андерсон (ботаничар)]] (Н)| [[Дејвид Арора]] (Н) |[[Лена Клемонс Арц]] (Н)|[[Хенри Мекларен (втор Барон Аберконвеј)]] (Н) |[[Елеонора Армитиџ]] (Н) |[[Хелен Изабел Астон]] (Н)|[[Ерик Ахариус]] (Н)|[[Вилијам Вилард Еш]] (Н) |[[Франц Антоан]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хајнрих Андрес]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Пјер Едмон Боасие]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Kralev123|Kralev123]] | {{подреден список|[[Вилијам Вулс]] (H)|[[Георг Кристијан Витштајн]] (H)|}} |- | 6 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Карл Апштајн]] (Н)|[[Брајан Алвин Барлоу]] (Н)|[[Канесуке Хара]] (Н)|[[Амал Амин]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Liljana Manova|Liljana Manova]] | {{подреден список|[[Роберт Еверард Вудсон]] (Н)|[[Вилијам Роберт Баркер]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Гастон Боние]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Џорџ Бентам]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Македонски иселенички фудбалери === [[Податотека:Footballer Silhouette.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Македонски иселенички фудбалери“]] Во периодот 21-22 март 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Македонски иселенички фудбалери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани македонските иселенички фудбалери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Macedonian expatriate men's footballers]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Ванчо Балевски]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Александар Дамчевски]] (Н)|[[Зоран Даноски]] (Н)|[[Мелос Бајрами]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] | {{подреден список|[[Дејан Стојановиќ]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески]] | {{подреден список|[[Ристо Божинов]] (Н)|[[Илчо Боров]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Филип Глигоров]] (Н)|[[Сашо Ѓорески]] (Н)|[[Благоја Гешоски]] (Н)|[[Димитар Капинковски]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]] | {{подреден список|[[Дејан Илиев]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]] | {{подреден список|[[Зоран Балдовалиев]] (П)|[[Марко Ѓорѓиевски]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Поранешни градови === [[Податотека:City building construction cities buildings icon 133122.png|десно|230п|Уредувачки ден „Поранешни градови]] Во периодот 28-29 март 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни градови“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со поранешните градови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former cities]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Червонохород]] (Н)|[[Торческ]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|2]] kfg3c8fgj8knc6c9gpceypl1679gh00 0 1389755 5530414 5530028 2026-03-27T21:38:52Z Carshalton 30527 5530414 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џонатан Та | fullname = Џонатан Глао Та<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce233/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA Club World Cup 2025: FC Bayern München (GER) |publisher=FIFA |page=15 |date=4 July 2025 |access-date=18 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713085533/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce233/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=13 July 2025 |url-status=live }}</ref> | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2060 LR10 by Stepro.jpg|250px]] | height = {{height|m=1.95}}<ref name="FIFA"/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1996|2|11}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = [[Хамбург]] | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | currentclub = {{Fb team Bayern Munchen}} | clubnumber = 4 | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Altona 93}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|600px Red White HEX-EE3123 HEX-FFFFFF.svg}} Конкордија | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team HSV}} | years1 = 2013-2014 | caps1 = 8 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team HSV II}} | years2 = 2013-2015 | caps2 = 16 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team HSV}} | years3 = 2014-2015 | caps3 = 23 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Fortuna Dusseldorf}} | years4 = 2015-2025 | caps4 = 291 | goals4 = 15 | clubs4 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years5 = 2025- | caps5 = 22 | goals5 = 2 | clubs5 = {{Fb team Bayern Munchen}} | nationalyears1 = 2011-2012 |nationalcaps1 = 5 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2012-2013 |nationalcaps2 = 13 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2014-2015 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 1 |nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 19 години|Германија 19]] | nationalyears4 = 2015-2019 |nationalcaps4 = 14 |nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 година|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016- |nationalcaps5 = 43 |nationalgoals5 = 0 |nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Џонатан Глао Та''' (роден на [[11 февруари]] [[1996]] година, во [[Хамбург]]) — [[Германија|германски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Хамбург]], од татко по потекло од [[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]] и мајка германка.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/jonathan-tah-leverkusens-defensive-battleship.jsp|title=Jonathan Tah, Leverkusen's defensive 'battleship'|publisher=[[Bundesliga]]|access-date=12 June 2020|archive-date=22 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422071151/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/jonathan-tah-leverkusens-defensive-battleship.jsp|url-status=dead}}</ref> Тој пораснал во хамбуршкиот округ, [[Алтона (Хамбург)|Алтона]].<ref>{{Cite web|url=https://www.morgenpost.de/sport/article227003015/Nationalspieler-Jonathan-Tah-Ich-bin-zum-Mann-geworden.html|title=Nationalspieler Jonathan Tah: "Bin zum Mann geworden"|first1=Kai|last1=Schiller|first2=Sebastian|last2=Weßling|work=Berliner Morgenpost|publisher=Berliner Morgenpost GmbH (Funke Mediengruppe NRW GmbH & Co. KGaA)|date=6 September 2019|access-date=22 September 2020|language=de}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|Централен дефанзивец]] со импозантна физичка структура, доминантен во воздухот, лидер во одбраната, кој во исто време има добро чувство за гол. Способен е добро да ги следи движењата на противниците, што му овозможува да ги предвиди нивните маневри. Понатаму, благодарение на неговите квалитети како што се читањето на играта и брзината на реакција, тој знае како да ги попречи противниците кога се во зоната на шутот. Покрај сево ова, има добар удар со десната нога, со која може да шутира силно и прецизно, а опасен е и по прекини бидејќи добро со глава. Поради стилот на игра, често е споредуван со неговиот сонародник [[Жером Боатенг]].<ref>{{cite web|url=http://www.affaritaliani.it/sport/jonathan-tah-il-baby-boateng-strega-la-germania-il-bayern-monaco-414464.html|title=Jonathan Tah, il baby Boateng strega la Germania e il Bayern Monaco|date=29 март 2016|publisher=affaritaliani.it}}</ref> ==Клупска кариера== ===Хамбургер и Фортуна Диселдорф=== Започнал да игра фудбал на 4-годишна возраст во младинските редови на [[ФК Алтонер 1893|Алтона 93]]. Во 2009 година, тој преминал во Конкордија, пред да се пресели во младинската академија на [[ФК Хамбургер|Хамбургер]] истата година. На 4 август 2013 година, тој го имал своето професионално деби во натпревар од [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]] против Шот Јена во победата од 4-0.<ref>{{Cite web|author = |url = http://www.kicker.de/news/fussball/dfbpokal/spielrunde/dfb-pokal/2013-14/1/1888107/spielbericht_sv-schott-jena-5279_hamburger-sv-12.html|title = Schott Jena - Hamburger SV 0:4 - Kicker-online|access-date = |publisher = Kicker |date = }}</ref> Своето деби во [[Бундеслига]]та го имал на 21 септември 2013, во поразот со 0-2 од {{Fb team (N) Werder Bremen}} на домашен терен.<ref>{{Cite news|url=http://www.sueddeutsche.de/sport/fussball-bundesliga-nils-petersen-verschaerft-die-hsv-krise-1.1776879|title=Fußball-Bundesliga: Nils Petersen verschärft die HSV-Krise|last=Überblick|first=Alle Spiele im|newspaper=sueddeutsche.de|language=de|issn=0174-4917|access-date=15 April 2016}}</ref> Пробивајќи се во првиот тим, тој имал солидна дебитантска сезона во која забележил 16 настапи во првенството и 4 во купот. И покрај солидниот број на одиграни натпревари за првиот тим на Хамбургер во претходната сезона, на 1 септември 2014 година, тој бил пратен на едногодишна позајмица во {{Fb team (N) Fortuna Dusseldorf}}.<ref>{{cite web|title=Jonathan Tah und Kerem Demirbay werden für ein Jahr verliehen|trans-title=Jonathan Tah and Kerem Demirbay will be loaned for one year|url=http://www.hsv.de/teams/meldungen/bundesliga/2014/august/jonathan-tah-und-kerem-demirbay-werden-fuer-ein-jahr-verliehen/|publisher=Hamburger SV|access-date=2 September 2014|date=1 September 2014|language=de|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903224228/http://www.hsv.de/teams/meldungen/bundesliga/2014/august/jonathan-tah-und-kerem-demirbay-werden-fuer-ein-jahr-verliehen|archive-date=3 September 2014}}</ref> Таму имал позитивен престој, играјќи 23 натпревари во [[Втора Бундеслига|2. Бундеслига]], привлекуавајќи интерес од неколку клубови од Првата Бундеслига. === Бајер Леверкузен === На 15 јули 2015, Та потпишал петгодишен договор со [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]] во трансфер вреден 7.5 милиони евра.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11891/9914530/jonathan-tah-signs-for-bayer-leverkusen-from-hamburg|title=Tah joins Bayer Leverkusen from Hamburg|work=Sky Sports |access-date=16 July 2015}}</ref> Дебитирал во дресот на ''„фармацевтите“'' на 8 август 2015 година, во победата со 3-0 над нисколигашот [[Шпортфројнде Лоте]] во [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]]. На 16 септември 2015, дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата со 4-1 над [[ФК Бате Борисов|Бате Борисов]]. На 28 јануари 2017 година, тој го постигнал својот прв сениорски гол во кариерата во поразот со 3–2 од [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/leverkusen-gegen-mgladbach-2017-bundesliga-3317407/ticker |title=Bayer 04 Leverkusen - Bor. Mönchengladbach 2:3 |publisher=Kicker |language=de |date=28 January 2017 }}</ref> На 26 февруари 2018 година, Баер Леверкузен го објави продолжувањето на договорот со Ta до 2023 година.<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/soccer/bayer-leverkusen/story/3399131/jonathan-tah-signs-bayer-leverkusen-contract-extension|title=Jonathan Tah signs Bayer Leverkusen contract extension through 2022-23|access-date=16 April 2018|date=26 February 2018}}</ref> На 10 март 2019 година, Та го одиграл својот 100-ти натпревар во Бундеслигата за клубот.<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/hannover-bayer-leverkusen-live-line-ups-stats-brandt-havertz-bailey-bobby-wood-2824|title=Kai Havertz rescues Bayer Leverkusen with late winner in Hannover|publisher=Bundesliga|date=11 March 2019|access-date=11 March 2019}}</ref> Во септември 2021 година, тој потпишал продолжување на договорот со клубот до 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://bulinews.com/news/18013/leverkusen-confirm-that-tah-release-clause-expired|title=Leverkusen confirm that Tah's release clause has expired|website=Bundesliga News|date=11 July 2023|accessdate=13 November 2023}}</ref> Та бил дел од тимот од Леверкузен кој ја освоил својата прва титула во Бундеслигата во историјата на клубот, за време на сезоната [[Прва Бундеслига 2023–2024|2023–2024]], остварена после победата над [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]] на 14 април 2024 година.<ref name="BLw">{{Cite web |last=Whelan |first=Padraig |date=2024-04-14 |title=🚨 Bayer Leverkusen crowned German champions for first time 🏆 |url=https://onefootball.com/en/news/bayer-leverkusen-crowned-german-champions-for-first-time-39348923 |access-date=2024-04-14 |website=OneFootball |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bayer Leverkusen beat Werder Bremen to win the Bundesliga!|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-werder-bremen-xabi-alonso-champions-title-free-highlights-26914|date=14 April 2024|work=bundesliga.com}}</ref> На 3 мај 2024 година, тој бил вклучен во Тимот на сезоната во Бундеслигата заедно со пет негови соиграчи од Леверкузен.<ref name=BunTOS /> Во септември 2024 година, Та објавил дека нема да го продолжи договорот.<ref>{{Cite web |date=2024-09-07 |title=Tah confirma que no renovará su contrato con el Bayer Leverkusen |url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/fc-barcelona/20240907/1002311248/tah-confirma-renovara-contrato-bayer-leverkusen.html |access-date=2025-02-28 |website=Mundo Deportivo |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Correas |first=Ferran |date=2024-09-07 |title=Tah no renovará con el Leverkusen |url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/tah-renovara-leverkusen-107854127 |access-date=2025-02-28 |website=Diario Sport |language=es}}</ref> Тој го напуштил Леверкузен како слободен играч кога неговиот договор истекол по завршувањето на сезоната [[Прва Бундеслига 2024–2025|2024–2025]].<ref>{{Cite web |last1=Stafford-Bloor |first1=Sebastian |last2=Bosher |first2=Luke |date=21 April 2025 |title=Jonathan Tah confirms Bayer Leverkusen exit at the end of his contract |url=https://www.nytimes.com/athletic/6295957/2025/04/21/jonathan-tah-transfer-next-club-leverkusen/ |url-status=live |archive-url=https://www.nytimes.com/ |archive-date=21 April 2025 |access-date=22 April 2025 |website=The Athletic}}</ref> === Бајерн Минхен === На 29 мај 2025, Та потпишал договор со [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] до 30 јуни 2029.<ref>{{Cite web |date=29 May 2025 |title=FC Bayern sign Jonathan Tah |url=https://fcbayern.com/en/news/2025/05/fc-bayern-sign-jonathan-tah |access-date=29 May 2025 |publisher=[[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-29 |title=Jonathan Tah joins Bayern Munich from Bayer Leverkusen |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/jonathan-tah-joins-bayern-munich-bayer-leverkusen-transfer-kompany-32383 |access-date=2025-05-29 |website= |publisher=[[Bundesliga]] |language=en}}</ref> == Репрезентативна кариера == Откако играл за младинските селекции на Германија на возраст од 16 до 21 година, Та го добил својот прв повик во сениорската репрезентација на [[Фудбалската репрезентација на Германија|Германија]] во март 2016 година за пријателските натпревари против [[Фудбалската репрезентација на Англија|Англија]] и [[Фудбалската репрезентација на Италија|Италија]].<ref>{{cite news|url=http://www.bundesliga.com/en/news/Tournaments/noblmd27-loew-calls-up-tah-for-germany-friendlies.jsp|title=Löw calls up Leverkusen's Tah for England and Italy games|date=18 March 2016|publisher=bundesliga.com|access-date=21 March 2016|archive-date=14 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114020455/https://www.bundesliga.com/en/news/Tournaments/noblmd27-loew-calls-up-tah-for-germany-friendlies.jsp|url-status=dead}}</ref> Тој го имал своето деби во првиот натпревар, влегувајќи во игра на полувремето на местото на [[Матс Хумелс]] во поразот од 2–3.<ref>{{cite web|title=Germany squander 2-0 lead against England|url=https://www.dfb.de/en/news/detail/germany-squander-2-0-lead-against-england-142710/|website=dfb.de|publisher=[[German Football Association]]|access-date=27 March 2016|date=26 March 2016}}</ref> Тој бил повикан да го замени [[Антонио Ридигер]] за [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]], но не настапил на турнирот.<ref>{{cite web|title=Löw calls up Tah to replace Rüdiger|url=https://www.dfb.de/en/news/detail/loew-calls-up-tah-to-replace-ruediger-147692/|website=dfb.de|publisher=[[German Football Association]]|access-date=9 September 2016|date=8 June 2016}}</ref> Откако во следните години само периодично бил повикуван во репрезентацијата, Та не бил вклучен во составот на Германија за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] или [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.bavarianfootballworks.com/2018/6/4/17424182/germany-die-mannschaft-leroy-sane-bernd-leno-jonathan-tah-nils-petersen-joachim-low-kevin-trapp|title=BREAKING: Leroy Sané among cuts from Die Mannschaft|publisher=Bavarian Football Works|access-date=4 June 2018|date=4 June 2018}}</ref> Откако за време на шампионската сезона со Бајер Леверкузен успеал да си обезбеди место стартер во репрезентацијата, на крајот од сезоната тој бил повикан за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite web|url=https://olympics.com/en/news/uefa-euro-2024-all-squads-and-players-full-list|title=UEFA Euro 2024: All squads and players full list|date=7 June 2024|access-date=7 June 2024|website=Olympics.com}}</ref> Таму одиграл четири натпревари, вклучително и четвртфиналето, во кое Германија загубила од {{NazNB|FUrep|ESP}} и го завршила настапот на турнирот. === Репрезентативни настапи === {{Репрезентативни настапи|GER}} {{Cronopar|26-3-2016|Берлин|DEU|2|3|ENG|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-8-2016|Менхенгладбах|DEU|2|0|FIN|-|Пријателска|13={{subon|58}}}} {{Cronopar|15-11-2016|Милано|ITA|0|0|DEU|-|Пријателска|13={{subon|46}} {{yel|61}}}} {{Cronopar|15-11-2018|Лајпциг|DEU|3|0|RUS|-|Пријателска|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|20-3-2019|Волфсбург|DEU|1|1|SRB|-|Пријателска}} {{Cronopar|8-6-2019|Борисов|BLR|0|2|DEU|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|6-9-2019|Хамбург|DEU|2|4|NLD|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|9-9-2019|Белфаст|NIR|0|2|DEU|-|Квал. за ЕП|2020|13={{subon|40}}}} {{Cronopar|19-11-2019|Франкфурт на Мајна|DEU|6|1|NIR|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|6-9-2020|Базел|CHE|1|1|DEU|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|7-10-2020|Келн|DEU|3|3|TUR|-|Пријателска|13={{subon|59}}|14=Colonia (Germania)}} {{Cronopar|11-11-2020|Берлин|GER|1|0|CZE|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2020|Севиља|ESP|6|0|DEU|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{subon|46}} {{yel|67}}}} {{Cronopar|14-11-2021|Ереван|ARM|1|4|DEU|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|26-3-2022|Зинсхајм|DEU|2|0|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2022|Менхенгладбах|DEU|5|2|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Дортмунд|DEU|2|1|FRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-10-2023|Ист Хартфорд|USA|1|3|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-10-2023|Филаделфија|MEX|2|2|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|18-11-2023|Берлин|DEU|2|3|TUR|-|Пријателска}} {{Cronopar|21-11-2023|Виена|AUT|2|0|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-2024|Лион|FRA|0|2|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2024|Франкфурт на Мајна|GER|2|1|NED|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-2024|Нирнберг|DEU|0|0|UKR|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|7-6-2024|Менхенгладбах|DEU|2|1|GRC|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2024|Минхен|DEU|5|1|SCO|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{yel|62}}}} {{Cronopar|19-6-2024|Штутгарт|DEU|2|0|HUN|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|23-6-2024|Франкфурт на Мајна|CHE|1|1|DEU|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{yel|38}} {{suboff|61}}}} {{Cronopar|5-7-2024|Штутгарт|ESP|2|1|DEU|-|Евро|2024|Четвртфинале|dts|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|7-9-2024|Диселдорф|DEU|5|0|HUN|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|24}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|11-10-2024|Зеница|BIH|1|2|DEU|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|16-11-2024|Фрајбург|DEU|7|0|BIH|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|76}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Милано|ITA|1|2|DEU|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале}} {{Cronopar|23-3-2025|Дортмунд|DEU|3|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале}} {{Cronopar|4-6-2025|Минхен|DEU|1|2|POR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Полуфинале|13={{yel|80}}}} {{Cronopar|8-6-2025|Штутгарт|DEU|0|2|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|натп. за 3. место|13={{yel|61}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Братислава|SVK|2|0|GER|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|7-9-2025|Келн|GER|3|1|NIR|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Зинсхајм|GER|4|0|LUX|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|13-10-2025|Белфаст|NIR|0|1|DEU|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|14-11-2025|Луксембург|14=Луксембург (град)|LUX|0|2|GER|-|Квал. за СП|2026|13={{Капитен}} {{yel|55}} {{suboff|79}}}} {{Cronopar|17-11-2025|Лајпциг|DEU|6|0|SVK|-|Квал. за СП|2026|13={{yel|70}}}} {{Cronofin|43|0}} ==Титули== ===Клупски=== ====Бајер Леверкузен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 1 : 2023-2024 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 1 : 2023-2024 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 1 : 2024 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/tah-jonathan/2yf8EcuE/ Џонатан Та на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jonathan-tah/profil/spieler/196357 Џонатан Та на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/188052/jonathan-tah Џонатан Та на espn] *[https://www.whoscored.com/players/134946/show/jonathan-tah Џонатан Та на whoscored] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Та, Џонатан}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Хамбургер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фортуна Диселдорф]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] rjh034cdcvh91k8o9c6t0nftuvhcz3l 0 1390007 5530526 5530177 2026-03-28T10:56:42Z Kiril Simeonovski 3243 /* Надворешни врски */ 5530526 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Dianthus leucophoeniceus'' | status = | image =Dianthus leucophoeniceus kz01.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = Dianthus | species_sv = | species = '''Dianthus leucophoeniceus''' | taxon = Dianthus leucophoeniceus | taxon_authority = Dörfler & [[Hayek]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Dianthus leucophoeniceus'' subsp.'' brachypetalus'' <small>[[Acht.]] &amp; Lindtner</small><br>''Dianthus giganteus'' subsp.'' leucophoeniceus'' <small>(Dörfler & August von Hayek)|Hayek) [[Thomas Gaskell Tutin|Tutin]]</small> }}'''''Dianthus leucophoeniceus''''' — [[Каранфили|вид каранфил]] опишан од Дерфлер и [[Август фон Хајек]]. ''Dianthus leucophoeniceus'' е во [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|''Carnation'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|''Caryophyllaceae'']]. == Опис и распространетост == Повеќегодишно растение, високо до 70 см. Стеблото е сивкаво зелено, исправено, долу округло, горе четириаглесто. Листовите при основата се речиси четинести, најчесто преклопени, широки 0,5-2(3) мм, со ситни четинки по рабовите и по жилите на долната страна. Листовите на стеблото се плоснати, покуси од интернодиумите, четинести или тесно линејни, широки 0,7-2 мм, со четинки по рабовите и трите жили на долната страна. Лисните ракавци се долги 4-5 пати повеќе од нивната ширина. Цветовите се бројни, собрани во компактни главички; брактеите се ланцетни, кожести, со тесен ципест раб, белузлави или светлоокер горе, завршуваат со темнокафеав или црвеникав осил долг 3-5 мм. Чашкините лушпи се четири, белузлави или светлоокер, кожести, со широк ципест раб, преминуваат во кратко кафеаво осилче до 1 мм; долги се до една третина од чашката. Чашката е долга 10-15 мм, широка 3-4 мм, силно пурпурна; запците долги 1 мм, рабовите со кратки влакненца, долниот дел пурпурен, врвот светлокафеав. Венчето е долго 4-8 мм, назабено, при основата влакнесто, темнопурпурно.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=388 - 389}}</ref> Расте на варовнички камењари и пасишта во субмонтански и монтански појас до 1600 м. Не многу често растение.<ref name=":0" /> Се среќава во [[Скопје]] (с. [[Јаболци]], с. [[Петровец]], [[Катлановска Бања]], [[Жеден]], [[Радуша]]), [[Дервенска Клисура|Жеденска Клисура]], [[Таорска Клисура]], [[Маврово]] ([[Маврови Анови]], с. [[Врбен]]), [[Кораб]] (с. [[Жужње]]) и [[Стогово]] (с. [[Гари]]).<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery widths="150" heights="200"> Податотека:Dianthus Leucophoeniceus - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Leucophoeniceus Податотека:Dianthus Leucophoeniceus 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Leucophoeniceus Податотека:Dianthus Leucophoeniceus 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Leucophoeniceus </gallery> == Наводи == <references> <ref name="C132">Dörfler & Hayek, 1921 ''In: Österr. Bot. Z. 70: 13''</ref> <ref name="source">[http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World]</ref> </references> == Надворешни врски == {{Викивидови-ред|Dianthus leucophoeniceus|''Dianthus leucophoeniceus''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] kj1aotp3bys8cnz0btukem1fs4zfkl6 0 1390010 5530527 5530023 2026-03-28T10:57:10Z Kiril Simeonovski 3243 /* Надворешни врски */ 5530527 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Dianthus microlepis'' | status = | image =Dianthus microlepis ssp musalae.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = Dianthus | species_sv = | species = '''Dianthus microlepis''' | taxon = Dianthus microlepis | taxon_authority = [[Boiss.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Dianthus pumilus'' <small>Frivald. ex [[Boiss.]]</small><br>''Dianthus pumilio'' <small>[[Degen]] &amp; Urum.</small><br>''Dianthus musalae'' <small>([[Velen.]]) [[Velen.]]</small><br>''Dianthus microlepis'' var.'' musalae'' <small>[[Velen.]]</small><br>''Dianthus microlepis'' var.'' degenii'' <small>[[Stoj.]] &amp; Acht.</small><br>''Dianthus microlepis'' subsp.'' degenii'' <small>([[Stoj.]] &amp; Acht.) D. Peev &amp; J. Zlatkova</small><br>''Dianthus microlepis'' f.'' alba'' <small>Delipavlov &amp; S. Dimitrov</small><br>''Dianthus brachyanthus'' <small>[[Schur]]</small> }}'''''Dianthus microlepis''''' — [[Каранфили|вид каранфил]] опишан од [[Пјер Едмон Боасие]] во 1843 година. Припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|''Carnation'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|''Caryophyllaceae'']]. Dianthus microlepis е ниско тревесто растение кое цути во периодот од јуни до септември. Распространет е во [[Бугарија]], [[Грција]] и источниот дел на [[Македонија]]. Хромозомски број: 2n=30. == Опис и распространетост == Повеќегодишно ниско баздовидно растение, кое често образува густи баздовчиња, чија височина заедно со цветовите изнесува 2-7 см. Гранчињата при основата се збиени. Цветните стебленца обично имаат еден пар листови. Листовите при основата се линејни, долги 10-20 мм, широки 1-1,5 мм, со три жили, голи и груби по рабовите. Листовите на стеблото се проширени при основата и имаат широк ципест раб. Лисните ракавци се 1-1,5 пати подолги од нивната широчина. Цветовите се единечни. Чашкините лушпи се две, зеленикави или црвени, елиптични, постепено стеснети кон врвот, најчесто до средината на чашката. Чашката е долга 9-10 мм, гола и најчесто црвена; запците триаглести, долги 2-3 мм, со тап врв и нежни цилии по рабовите. Венчето е црвено, неправилно назабено, со ретки влакна при основата.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=365}}</ref> Расте на високопланински пасишта врз силикатна подлога до 2250 м надморска височина. Се среќава само на [[Осоговски Планини|Осогово]], на врвовите [[Руен]] и [[Царев Врв]].<ref name=":0" /> == Варијабилност == Синоними: * ''Dianthus brachyanthus'' Schur * ''Dianthus microlepis f. alba'' Delip. & Dimitrov * ''Dianthus microlepis var. degenii'' Stoj. & Acht. * ''Dianthus microlepis subsp. degenii'' (Stoj. & Acht.) Peev & Zlatkova * ''Dianthus microlepis var. musalae'' Velen. * ''Dianthus musalae'' (Velen.) Velen. * ''Dianthus pumilio'' Degen & Urum. * ''Dianthus pumilus'' Friv. ex Boiss. == Галерија == <gallery heights="200"> Податотека:Dianthus Microlepis - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Microlepis Податотека:Dianthus Microlepis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Microlepis Податотека:Dianthus Microlepis 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Microlepis </gallery> == Наводи == <references> <ref name="C132">Boiss., 1843 ''In: Diagn. Pl. Orient. 1: 22''</ref> <ref name="source">[http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World]</ref> </references> == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dianthus microlepis|''Dianthus microlepis''}} {{Викивидови-ред|Dianthus microlepis|''Dianthus microlepis''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] d1xoa1wchif65fwhfw3rna3p12zwbva 0 1390013 5530528 5529938 2026-03-28T10:57:40Z Kiril Simeonovski 3243 /* Надворешни врски */ 5530528 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Saponaria bellidifolia'' | status = | image = Saponaria bellidifolia (Samoens).jpg | image_caption = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Caryophyllales | familia = Caryophyllaceae | genus = [[Saponaria]] | species = '''Saponaria bellidifolia''' | taxon = Saponaria bellidifolia | taxon_authority = [[Sm.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Smegmathamnium bellidifolium'' <small>[[Rchb.]]</small> }} '''''Saponaria bellidifolia''''' — вид растение опишан од [[Џејмс Едвард Смит]]. вклучена во родот [[Saponaria]] и [[семејство (биологија)|семејствоto]] [[Каранфили]]. == Опис и живеалиште == Ова е многугодишно растение со силно разгранет и збиен подземен здрвенет дел. Цветните стебленца се високи 20-40 см, голи или со ретки влакнасо еден до два пара листови на нив и со главичесто соцветие на врвот. Листовите се голи и собрани се во основата на стеблото. Цветовите се собрани во главичести соцветија. Чашката е долга околу 7 мм. Венечните ливчиња се жолти или жолтеникаво бели. Прашниците се 10, плодникот е со две столпчиња, плодната кутијка е цилиндрична, а семките бубреговидни.<ref name=":0">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 350</ref> Расте по варовнички камења и пасишта на плитка почва, на надморска височина до 2000 метри. Во Македонија го има на [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Меденица]], [[Маврово]], [[Македонски Брод]], [[Козјак (планински врв)|Козјак]], [[Кичево]], [[Цер (село)|Цер]], [[Кораб]], [[Галичица]], [[Скопје]], [[Гостивар]], [[Жеден]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Saponaria bellidifolia (Samoens).jpg Saponaria bellidifolia 01.jpg Saponaria bellidifolia 02.jpg </gallery> == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Saponaria bellidifolia|''Saponaria bellidifolia''}} {{Викивидови-ред|Saponaria bellidifolia|''Saponaria bellidifolia''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] cjwrd3uqbrdsq8rdzglq9pqebfkwr20 5530532 5530528 2026-03-28T10:59:07Z Kiril Simeonovski 3243 5530532 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Taxobox | name = ''Saponaria bellidifolia'' | status = | image = Saponaria bellidifolia (Samoens).jpg | image_caption = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Caryophyllales | familia = Caryophyllaceae | genus = [[Saponaria]] | species = '''Saponaria bellidifolia''' | taxon = Saponaria bellidifolia | taxon_authority = [[Sm.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Smegmathamnium bellidifolium'' <small>[[Rchb.]]</small> }} '''''Saponaria bellidifolia''''' — вид растение опишан од [[Џејмс Едвард Смит]]. вклучена во родот [[Saponaria]] и [[семејство (биологија)|семејствоto]] [[Каранфили]]. == Опис и живеалиште == Ова е многугодишно растение со силно разгранет и збиен подземен здрвенет дел. Цветните стебленца се високи 20-40 см, голи или со ретки влакнасо еден до два пара листови на нив и со главичесто соцветие на врвот. Листовите се голи и собрани се во основата на стеблото. Цветовите се собрани во главичести соцветија. Чашката е долга околу 7 мм. Венечните ливчиња се жолти или жолтеникаво бели. Прашниците се 10, плодникот е со две столпчиња, плодната кутијка е цилиндрична, а семките бубреговидни.<ref name=":0">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 350</ref> Расте по варовнички камења и пасишта на плитка почва, на надморска височина до 2000 метри. Во Македонија го има на [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Меденица]], [[Маврово]], [[Македонски Брод]], [[Козјак (планински врв)|Козјак]], [[Кичево]], [[Цер (село)|Цер]], [[Кораб]], [[Галичица]], [[Скопје]], [[Гостивар]], [[Жеден]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Saponaria bellidifolia (Samoens).jpg Saponaria bellidifolia 01.jpg Saponaria bellidifolia 02.jpg </gallery> == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Saponaria bellidifolia|''Saponaria bellidifolia''}} {{Викивидови-ред|Saponaria bellidifolia|''Saponaria bellidifolia''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] hoduugxmqhesgs7a7ykmtwjjep1vev6 0 1390018 5530530 5529892 2026-03-28T10:58:18Z Kiril Simeonovski 3243 5530530 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Рејчел Вајс | image = Rachel Weisz-62940 (cropped).jpg | caption = Вајс на [[Венецијански филмски фестивал]] во 2024 г. | birth_name = Рејчел Хана Вајс<ref name="Rubinstein">{{cite book |last1=Rubinstein |first1=W. |last2=Jolles |first2=Michael A. |title=The Palgrave Dictionary of Anglo-Jewish History |date=2011 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-30466-6 |chapter=Weisz, Rachel}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1970|3|7|df=yes}} | birth_place = [[Лондон]], Англија | citizenship = {{hlist|ОК|САД}} | alma_mater = [[Кембриџ]]<br> [[Училиштето Филип Голие]] | occupation = {{hlist|глумица|продуцент}} | years_active = 1992–сега | spouse = {{marriage|[[Даниел Крег]]|22 June 2011}} | partner = [[Дарен Аронофски]] (2001–2010) | children = 2 | relatives = [[Мини Вајс]] (сестра) }} '''Рејчел Хана Вајс''' (родена на 7 март 1970 година) — англиска глумица. Позната е по своите улоги во независни филмови и [[Блокбастер|блокбастери]]. Освоила неколку награди, вклучувајќи [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]], награда на Британската филмска академија, [[Златен глобус|награда Златен глобус]], награда на Здружението на филмски глумци и [[награда Лоренс Оливие]]. Вајс почнала да глуми во театарски и телевизиски продукции во раните 1990-ти, а своето филмско деби го имала во ''[[Машина на смртта]]'' (1994). Таа ја освоила наградата Критички круг театар за нејзината улога во ''Дизајн за живеење'' од Ноел Кауард во 1994 година, а потоа се појавила во продукцијата на Донмар Веархаус во 1999 година на драмата ''Одеднаш минатото лето'' од [[Тенеси Вилијамс]]. Нејзиниот филмски пробив се случил со нејзината главна улога како Евелин Карнахан во холивудските акциони филмови ''[[Мумија (филм од 1999)|Мумија]]'' (1999) и ''[[Враќање на мумијата]]'' (2001).<ref name="hollywood debut">{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4619832.stm|title=Weisz's breakthrough to acclaim|date=17 January 2006|work=BBC News|access-date=19 October 2015}}</ref> Вајс потоа глумела во неколку филмови од 2000-тите, вклучувајќи ги ''[[Непријател пред портата|Непријател на портите]]'' (2001), ''[[За едно момче]]'' (2002), ''Побегната порота'' (2003), ''[[Константин (филм)|Константин]]'' (2005), ''[[Фонтаната]]'' (2006), ''[[Дефинитивно, можеби]]'' (2008), ''[[Прекрасни коски (филм од 2009)|Прекрасни коски]]'' (2009) и ''[[Свиркачот]]'' (2010). За нејзината изведба како активистка во трилерот од 2005 година ''Постојаниот градинар'', ја освоила [[Оскар за најдобра глумица во споредна улога|наградата Оскар за најдобра споредна женска улога]], а за играњето на Бланш Дибоа во обновата на ''[[Трамвај наречен желба]]'' од 2009 година, ја освоиа наградата Лоренс Оливие за најдобра актерка. Во 2010-тите, Вајс продолжила да глуми во филмови со голем буџет како што се акциониот филм ''[[Наследството на Борн]]'' (2012) и фантастичниот филм ''Оз големиот и моќен'' (2013) и добила критички пофалби за нејзините изведби во независните филмови ''[[Длабокото сино море]]'' (2011), ''[[Негирање]]'' (2016) и ''[[Омилената]]'' (2018). За нејзиното портретирање на Сара Черчил во ''Омилената'', ја освоила наградата БАФТА за најдобра споредна женска улога и добила втора номинација за Оскар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/entertainment/rachel-weisz-and-richard-e-grant-score-oscar-nominations-899284.html|title=Rachel Weisz and Richard E Grant score Oscar nominations|date=22 January 2019|work=Irish Examiner|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124418/https://www.irishexaminer.com/breakingnews/entertainment/rachel-weisz-and-richard-e-grant-score-oscar-nominations-899284.html|archive-date=9 February 2019|accessdate=7 February 2019}}</ref> Вајс ја играла Мелина Востокоф во филмот на кинематографскиот универзум на Марвел, ''[[Црната Вдовица (филм од 2021)|Црна вдовица]]'' (2021) и глумела како близнаци гинеколози во трилер мини-серијата ''Мртви прстени'' (2023). == Ран живот == Вајс била родена на 7 март 1970 година во [[Вестминстер]], [[Лондон]], и пораснала во Хемпстед Гарден Сабарб.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/portal/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/portal/2007/04/14/nosplit/fthamstead114.xml|title=Design for living|last=Aslet|first=Clive|date=14 April 2007|work=The Daily Telegraph|access-date=6 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526214921/http://www.telegraph.co.uk/portal/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=%2Fportal%2F2007%2F04%2F14%2Fnosplit%2Ffthamstead114.xml|archive-date=26 May 2008|location=London}}</ref> Нејзините родители емигрирале во Обединетото Кралство како деца околу 1938 година, пред почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], за да избегаат од [[Националсоцијализам|нацистите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.today.com/popculture/rachel-weisz-won-t-let-go-her-inner-tomboy-wbna24055845|title=Rachel Weisz won't let go of her inner tomboy|date=11 April 2008|work=[[Today (U.S. TV program)|TODAY]]|accessdate=23 June 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8884891/Rachel-Weisz-Im-still-a-blushing-bride.html|title=Rachel Weisz: 'I'm still a blushing bride'|last=Lipworth|first=Elaine|date=20 November 2011|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=18 June 2012|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8884891/Rachel-Weisz-Im-still-a-blushing-bride.html|archive-date=10 January 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.ie/entertainment/movies/i-find-it-absurd-were-talking-about-women-over-40-i-feel-like-saying-there-arent-enough-roles-for-pandas-rachel-weisz-35804846.html|title='I find it absurd we're talking about women over 40... I feel like saying there aren't enough roles for pandas' – Rachel Weisz|last=Whitington|first=Paul|date=11 June 2017|work=[[Irish Independent]]|accessdate=18 May 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/the-chosen-ones-an-interview-with-rachel-weisz|title=The Chosen Ones: An Interview With Rachel Weisz|last=Aschenbrand|first=Periel|date=29 September 2016|work=[[Tablet (magazine)|Tablet]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803132521/https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/the-chosen-ones-an-interview-with-rachel-weisz|archive-date=3 August 2020|accessdate=18 May 2018}}</ref> Нејзиниот татко, Џорџ Вајс, бил унгарски еврејски машински инженер и пронаоѓач познат по тоа што бил пионер во еден вид вентилатор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thejc.com/culture/features/no-denying-my-heritage-stephen-applebaum-interviews-rachel-weisz-1.430994|title='No denying my heritage' Stephen Applebaum interviews Rachel Weisz|last=Applebaum|first=Stephen|date=20 January 2017|work=[[The Jewish Chronicle]]|accessdate=18 May 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-features/5931197/Rachel-Weisz-talks-about-starring-in-A-Streetcar-Named-Desire.html|title=Rachel Weisz talks about starring in ''A Streetcar Named Desire''|last=Brown|first=Mick|date=1 August 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=7 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112121841/http://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-features/5931197/Rachel-Weisz-talks-about-starring-in-A-Streetcar-Named-Desire.html|archive-date=12 November 2012}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thejc.com/news/obituaries/george-weisz-udcsljlp|title=George Weisz|date=15 September 2020|work=The Jewish Chronicle|access-date=2 January 2026|publisher=The Jewish Chronicle}}</ref> Нејзината мајка, Едит Рут била наставничка, а подоцна и психотерапевт, по потекло од [[Виена]], Австрија.<ref name="thisislondon">{{Наведени вести|url=http://www.thisislondon.co.uk/starinterviews/article-23374776-details/The%20virtues%20of%20Weisz/article.do|title=The virtues of Weisz|last=Goodridge|first=Mike|date=16 November 2006|work=Evening Standard|access-date=23 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070524053153/http://www.thisislondon.co.uk/starinterviews/article-23374776-details/The%20virtues%20of%20Weisz/article.do|archive-date=24 May 2007|publisher=ES London Limited|location=London}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/news/rachel-weisz-5-things-to-know-about-daniel-craigs-new-wife/|title=Rachel Weisz: 5 things to know about Daniel Craig's new wife|date=27 June 2011|access-date=7 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629012403/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20074657-10391698.html|archive-date=29 June 2011|publisher=CBS News}}</ref> == Личен живот == Во 2001 година, Вајс била во врска со американскиот режисер и продуцент [[Дарен Аронофски]]. Вајс се преселила во Њујорк со Аронофски следната година;<ref name="shape">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/3662519/Labour-of-love.html|title=Labour of love|last=McLean|first=Craig|date=13 January 2007|work=The Daily Telegraph|access-date=31 January 2011|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/3662519/Labour-of-love.html|archive-date=10 January 2022|location=London}}</ref> во 2005 година, тие се свршиле. Нивниот син се родил во мај 2006 година во Њујорк.<ref name="usatoday">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/life/people/2006-06-01-weisz-baby_x.htm|title=Oscar winner Rachel Weisz has baby boy|date=1 June 2006|work=USA Today|access-date=23 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129152527/https://www.usatoday.com/life/people/2006-06-01-weisz-baby_x.htm|archive-date=29 January 2008|publisher=Gannett Company, Inc}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Silverman|first=Stephen M.|date=1 June 2006|title=''Rachel Weisz has a boy''|url=http://www.people.com/people/article/0,,1185721,00.html|journal=People|archive-url=https://web.archive.org/web/20110308165700/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C1185721%2C00.html|archive-date=8 March 2011|access-date=7 March 2011}}</ref> Во ноември 2010 година, Вајс и Аронофски објавиле дека биле раздени со месеци, но останале блиски пријатели и се посветени на заедничкото воспитување на нивниот син во Њујорк <ref name="peoplesplit">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/article/0,,20440528,00.html|title=Rachel Weisz & Darren Aronofsky split up|last=Perry|first=Simon|date=9 November 2010|work=People|access-date=10 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101111171746/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20440528%2C00.html|archive-date=11 November 2010}}</ref> Вајс и англискиот актер [[Даниел Крег]] биле пријатели многу години и работеле заедно на филмот ''[[Куќа на соништата]]'' од 2011 година. Тие почнале да се забавуваат во декември 2010 година и се венчале на 22 јуни 2011 година на приватна церемонија во Њујорк, со четири гости, вклучувајќи го синот на Вајс и ќерката на Крег.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/06/25/rachel-weisz-daniel-craig-married_n_884653.html|title=Rachel Weisz, Daniel Craig Get Married: Actress, Actor Wed In Secret Ceremony|date=25 June 2011|work=[[The Huffington Post]]|access-date=26 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110627134733/http://www.huffingtonpost.com/2011/06/25/rachel-weisz-daniel-craig-married_n_884653.html|archive-date=27 June 2011}}</ref> На 1 септември 2018 година, било објавено дека го добиле своето прво заедничко дете, ќерка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/daniel-craig-rachel-weisz-baby-girl-first-child-birth-a8518501.html|title=Daniel Craig and Rachel Weisz welcome first child together|last=Javed|first=Saman|date=1 September 2018|work=[[The Independent]]}}</ref> Вајс се појавувала на насловните страници на списанија како што е ''[[Vogue|Вог]]''.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.vogue.co.uk/news/daily/091210-january-2010-vogue-with-rachel-weis.aspx|title=January 2010 Vogue with Rachel Weisz|last=Milligan|first=Lauren|date=19 December 2010|work=[[Vogue UK]]|access-date=9 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213125707/http://www.vogue.co.uk/news/daily/091210-january-2010-vogue-with-rachel-weis.aspx|archive-date=13 December 2009|publisher=Condé Nast Publications}}</ref> Била муза на модниот дизајнер Нарцисо Родригез,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.vogue.co.uk/news/2008/05/14/designer-focus-narciso-rodriguez|title=Designer focus: Narciso Rodriguez|date=14 May 2008|work=Vogue|access-date=24 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829060235/http://www.vogue.co.uk/news/2008/05/14/designer-focus-narciso-rodriguez|archive-date=29 August 2012|publisher=[[Condé Nast]] Publications}}</ref> и била именувана за глобален амбасадор на Лореал во 2010 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.marketingupdate.co.za/?IDStory=31040|title=Rachel Weisz is L'Oreal Paris' new global ambassador|date=13 October 2010|work=Marketing Update|access-date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902212906/http://www.marketingupdate.co.za/?IDStory=31040|archive-date=2 September 2014|publisher=Digital Media & Marketing Association}}</ref> Британска државјанка по раѓање, Вајс станала натурализирана американска државјанка во 2011 година.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=http://www.thedailyshow.com/watch/wed-july-27-2011/rachel-weisz|title=Rachel Weisz on the Today Show|date=27 July 2011|work=The Daily Show|access-date=4 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020204735/http://www.thedailyshow.com/watch/wed-july-27-2011/rachel-weisz|archive-date=20 October 2011}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0001838}} * Rachel Weisz at the Internet Broadway Database [[Категорија:Луѓе од Вестминстер]] [[Категорија:Натурализирани Американци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Лоренс Оливие“]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Англиски филмски глумици]] 46802zast447nvi09otpicveguhb8il 0 1390019 5530534 5530182 2026-03-28T10:59:24Z Kiril Simeonovski 3243 5530534 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Taxobox | name = ''Dianthus pinifolius'' | status = | image =Dianthus pinifolius 1.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = Dianthus | species_sv = | species = '''Dianthus pinifolius''' | taxon = Dianthus pinifolius | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }}'''''Dianthus pinifolius''''' — [[Каранфили|вид каранфил]] од [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|Carnation]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|Caryophyllaceae]]. == Опис и распространетост == Повеќегодишно растение со стерилни и цветни гранчиња што формираат густи мали баздови. Стеблото е високо до 40 см, мазно или рапаво, четириаглесто со тапи рабови. Листовите на стерилните гранчиња се во густи снопчиња, линејни, широки до 1 мм, најчесто срповидно свиткани, рапави по рабовите, со јасно изразени централна и странични жили. Листовите на стеблото најчесто се покуси од половина интернодиум. Лисните ракавци се долги 4-6 пати повеќе од ширината. Цветовите се во густи снопчиња; брактеите обратно или издолжено јајцевидни, кожести, кремови или светлокафеави, завршуваат со осил покус од цветот. Чашкините лушпи се најчесто 6, обратно или издолжено јајцевидни, кожести, кремови, рабовите малку набрчкани, нагло стеснети во осил 3-4 пати покус од проширениот дел; долги до три четвртини од чашката. Чашката е долга 10-18 мм, широка 2-4 мм, црвена и гола, најширока во средината; запците се триаголни, долги 3-4 мм, со слаб заострен врв и кратки нежни влакненца по рабовите. Венчето е долго 5-7 мм, назабено, црвено или виолетово.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=379 - 380}}</ref> Расте на брдски пасишта и каменити места, крај дабови и букови шуми и грмушки, до 1300 м надморска височина.<ref name=":0" /> == Варијабилност == Видот е поделен на следниве подвидови: * ''D. p. pinifolius —'' брактеите се многу покуси од должината на чашката. Главно распространет во низините: [[Куманово]] (Средочица), [[Дервенска Клисура|Жеденска Клисура]] (с. [[Рашче]]), [[Прилеп]] ([[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]], [[Плетвар]], [[Козјак (Мариово)|Козјак]], Дервен), Дабничка Планина (с. Мраморани), [[Мариово]] (с. [[Витолиште]]), [[Крушево]], [[Кочани]], [[Радовиш]], [[Гевгелија]] (с. [[Богданци]]), [[Делчево]] ([[Македонска Каменица]], с. [[Киселица (Делчевско)|Киселица]]).<ref name=":0" /> * ''D. p. serbicus —'' брактеите имаат иста должината колку и чашката. Главно распространет во планински предели, чест и во низини: [[Јакупица]], [[Китка]], [[Дедо и баба|Баба]] ([[Пелистер]]), [[Ниџе]] ([[Кајмакчалан]]), [[Кожуф]] (Висока Чука), [[Скопје]] (рудник [[Радуша]]), [[Тетово]] (с. [[Рогачево]]), [[Кочани]] (с. [[Истибања]]), [[Кратово]], [[Кавадарци]] ([[Мајден]] = [[Алшар]]), [[Демир Хисар]] (с. [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], с. [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]], с. [[Церово (Демирхисарско)|Церово]]), [[Битола]].<ref name=":0" /> * ''D. p. lilacinus'' * ''D. p. tenuicaulis'' == Галерија == <gallery heights="150"> Податотека:Dianthus pinifolius 2.JPG|врска=Fil:Dianthus_pinifolius_2.JPG|''Dianthus pinifolius'' од блиску Податотека:Dianthus Pinifolius - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pinifolius Податотека:Dianthus Pinifolius 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pinifolius Податотека:Dianthus Pinifolius 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pinifolius Податотека:Dianthus Pinifolius 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pinifolius Податотека:Dianthus Pinifolius 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pinifolius Податотека:Dianthus Pinifolius subsp. serbicus - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pinifolius subsp. serbicus </gallery> == Наводи == <references> <ref name="source">[http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World]</ref> </references> == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dianthus pinifolius|''Dianthus pinifolius''}} {{Викивидови-ред|Dianthus pinifolius|''Dianthus pinifolius''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fxhbkp86ptsa6em5hfo0yv80db3b2xw 0 1390022 5530535 5530184 2026-03-28T11:00:11Z Kiril Simeonovski 3243 5530535 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Taxobox | name = ''Dianthus quadrangulus'' | status = | image =Dianthus Quadrangulus - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = Dianthus | species_sv = | species = '''Dianthus quadrangulus''' | taxon = Dianthus quadrangulus | taxon_authority = [[Josef Velenovský|Velen.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Dianthus quadrangulus''''' — [[Каранфили|вид каранфил]] опишан од [[Јозеф Веленовски]]. Припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|''Carnation'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|''Caryophyllaceae'']]. == Опис и распространетост == [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишно]] растение, високо до 40 см. Стеблото е исправено, четириаглесто, сивозелено и голо, со бројни ситни брадавички на површината. Листовите при основата на стерилните гранчиња се до 1 мм широки, преклопени, сивозелени, со заострен врв и голи; стеблените листови се пошироки, 0,5-1(-2) мм, плоснати, по рабовите и жилите на долната страна груби поради ситни бодлести израстоци; лисните ракавци се 8-10 пати подолги од нивната ширина. Цветовите се собрани по 3-6 во ретки главичести соцветија. Брактеите и чашкините лушпи се кожести, најчесто белузлави или светлокафеави, елиптични или обратно овални, на врвот нагло стеснети во подолг шилест осил; кај брактеите осилот е подолг од нив, а кај чашкините лушпи покус. Чашкините лушпи се четири, по рабовите малку набрчкани и со обоен тесен ципест раб, со осил што стигнува до средината на чашкините запци. Чашката е долга 11-14 мм, пурпурна и цилиндрична; чашкините запци се 3-3,5 мм долги, широко триаглести, со широк ципест раб и кусо заострени на врвот; ламината на венечните ливчиња е 4 мм долга, неправилно назабена, пурпурна и со влакна во основата.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=382 - 383}}</ref> Се среќава на брдски и планински пасишта со силикатна подлога, до 1700 м надморска височина. Ова е ретко растение, распространето во источните делови на [[Македонија]], познато за [[Пехчево]], планината Кадиица и [[Делчево]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery heights="200"> Податотека:Dianthus Quadrangulus 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Quadrangulus Податотека:Dianthus Quadrangulus 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Quadrangulus </gallery> == Наводи == <references> <ref name="C132">Velen., 1893 ''In: Sitzungsber. Königl. Böhm. Ges. Wiss. Prag, Math.-Naturwiss. Cl. 1892: 372''</ref> <ref name="source">[http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World]</ref> </references> {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] tm6ekzyk7fjozbmz43xeez201gscx6l 0 1390025 5530536 5530220 2026-03-28T11:01:31Z Kiril Simeonovski 3243 5530536 wikitext text/x-wiki '''Војводата од Единбург''', именувана по главниот град на [[Шкотска]], [[Единбург]], претставува суштинска титула која е создадена четири пати од 1726 година за членовите на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]] која не вклучува никакви територијални земјишни поседи и не генерира никакви приходи за носителот на титулата. Сегашниот носител, [[Принц Едвард (војвода од Единбург)|принцот Едвард]], бил прогласен за војвода во 2023 година на негов 59-ти роденден од неговиот најстар брат, кралот [[Чарлс III]]. Војводството претходно му било доделено на нивниот татко, тогашниот [[Принц Филип (војвода од Единбург)|Филип Маунтбатен]], на денот на неговата венчавка со тогашната принцеза Елизабета, идната кралица [[Елизабета II]]. По смртта на Филип, титулата ја наследил Чарлс и ја држел сè додека Елизабета не починала и Чарлс станал крал, по што титулата ѝ се врати на круната. == Создавање во 1726 година == [[Податотека:Frederick_Lewis,_Prince_of_Wales_by_Philip_Mercier.jpg|мини|Фредерик, принцот од Велс (1707–1751) бил првиот војвода од Единбург, од 1726 година до неговата смрт.]] Титулата првпат била создадена во [[Перство на Велика Британија|Перството на Велика Британија]] на 26 јули 1726 година од страна на кралот [[Џорџ I]], кој му ја доделил на својот внук, [[Фредерик (принц на Велс)|принцот Фредерик]], кој подоцна станал [[Принц од Велс|принц на Велс]] во 1728 година. Споредните титули на војводството биле Маркиз на островот Или;<ref name="TCP">{{Наведена книга|title=[[The Complete Peerage]]|last=Cokayne|first=G. E.|publisher=St. Catherine Press|year=1926|editor-last=Gibbs|editor-first=Vicary|edition=2nd|volume=5: Eardley of Spalding to Goojerat|location=London|pages=[https://archive.org/details/CokayneG.E.TheCompletePeerageSecondEditionVolume5EAGO/page/n7/mode/2up 6–8]|editor-last2=Doubleday|editor-first2=H. A.}}</ref> [[Ерл од Елтам]], во [[Кент|округот Кент]];<ref name="gazette12july1726">{{London Gazette|date=12 July 1726|issue=6494}}</ref> [[Виконт од Лонсестон]], во [[Корнвол|округот Корнвол]]; и Барон од [[Сноудон]], во округот Карнарвон, сите кои исто така биле во Перажот на Велика Британија. Маркизатот бил објавуван во весник како Маркиз на [[Остров Вајт|островот Вајт]],<ref name="gazette12july1726" /> очигледно погрешно. Во подоцнежните изданија на ''London Gazette,'' војводата се нарекува Маркиз на островот Или.<ref>{{London Gazette|date=4 January 1728|issue=6741}}</ref><ref>{{London Gazette|date=16 April 1751|issue=9050}}</ref> По смртта на Фредерик, титулите ги наследил неговиот син, принцот Џорџ. Кога принцот Џорџ станал [[Џорџ III|крал Џорџ III]] во 1760 година, титулите се споиле во Круната и престанале да постојат.<ref name="TCP" /> == Создавање од 1866 година == [[Кралица Викторија|Кралицата Викторија]] ја пресоздала титулата, овој пат во Перажот на Обединетото Кралство, на 24 мај 1866 година за својот втор син, принцот Алфред, наместо [[Војвода од Јорк|Војводата од Јорк]], традиционалната титула на вториот син на монархот. Споредните титули на војводството биле Ерл од Кент и Ерл од Алстер. Кога Алфред станал [[Саксо-Кобург и Гота|војвода од Саксо-Кобург и Гота]] во 1893 година, тој ги задржал своите британски титули. Неговиот единствен син кој го преживеал раѓањето, Алфред, наследен принц од Саксобурготски и Гота, извршил самоубиство во 1899 година, па Војводството од Единбург и споредните титули исчезнале по смртта на постариот Алфред во 1900 година.<ref name="TCP"/> == Создавање од 1947 година == Титулата била создадена по трет пат на 19 ноември 1947 година од страна на кралот [[Џорџ VI]], кој му ја доделил на својот иден зет [[Принц Филип (војвода од Единбург)|Филип Маунтбатен]], кратко пред да се ожени со [[Елизабета II|принцезата Елизабета]]. Споредните титули на војводството биле [[Ерл од Мерионет]] и [[Барон Гринич]], од Гринич во округот Лондон; сите овие титули биле во кралството на Обединетото Кралство. Порано истата година, Филип се откажал од своите грчки и дански кралски титули (роден како принц на Грција и Данска, бидејќи е внук по машка линија на кралот [[Ѓорѓи I (Грција)|Ѓорѓи I од Грција]] и правнук по машка линија на кралот [[Кристијан IX Дански|Кристијан IX од Данска]]), заедно со неговите права на грчкиот престол. Во 1957 година, Филип станал принц на Обединетото Кралство. По смртта на Филип на 9 април 2021 година, неговиот најстар син, [[Чарлс III|Чарлс, принцот од Велс]], ги наследил сите негови наследни титули.<ref name="COA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.college-of-arms.gov.uk/news-grants/news/item/187-hrh-the-duke-of-edinburgh|title=HRH The Duke of Edinburgh|date=9 April 2021|work=College of Arms|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411005304/https://www.college-of-arms.gov.uk/news-grants/news/item/187-hrh-the-duke-of-edinburgh|archive-date=11 April 2021|accessdate=9 April 2021}}</ref> По стапувањето на Чарлс на тронот на 8 септември 2022 година, благородничките групи се споиле во Круната и престанале да постојат.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/who-is-duke-of-edinburgh-king-charles-philip-b1025854.html|title=Who is the Duke of Edinburgh now?|date=15 September 2022|work=Evening Standard|access-date=12 March 2023}}</ref> == Создавање во 2023 година == Во 1999 година, за време на неговата венчавка, било објавено дека на принцот Едвард на крајот ќе му биде доделено војводството од Единбург.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/TheEarlofWessex/The%20Earl%20of%20Wessex.aspx|title=The Earl of Wessex|publisher=Royal.gov.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203012826/http://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/TheEarlofWessex/The%20Earl%20of%20Wessex.aspx|archive-date=3 December 2010|accessdate=2010-10-30}}</ref> Идеата дошла од принцот Филип, кој неочекувано ја пренел својата желба на Едвард и неговата свршеница, Софи Рис-Џонс, само неколку дена пред нивната венчавка. Едвард, тогаш седми во редот за наследување на британскиот престол, очекувал војводството да му биде доделено на принцот Ендру, неговиот постар брат.<ref name="Tominey">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2023/03/10/prince-edward-new-duke-edinburgh-title-palace-process/|title=Prince Edward may have the Duke of Edinburgh title – but getting it wasn't easy|last=Tominey|first=Camilla|date=10 March 2023|work=The Telegraph|accessdate=10 March 2023}}</ref> Принцот Филип починал во април 2021 година. Неговото војводство автоматски го наследил неговиот најстар син, принцот Чарлс, пред да се спои во круната кога Чарлс станал крал. Едвард, кој тогаш паднал на 14-то место во редот на наследување поради раѓањата на оние што се повисоки во редот, во јуни изјавил дека доделувањето на толку престижна титула бил „неостварлив сон на мојот татко“.<ref name="Tominey"/> Во јули, ''[[Тајмс|„Тајмс“]]'' било објавено дека Чарлс одлучил да не му ја даде титулата на својот брат.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.co.uk/article/edward-wants-to-be-duke-of-edinburgh-but-his-brother-is-not-on-his-side-77v25z3b0|title=Edward wants to be Duke of Edinburgh but his brother is not on his side|last=Nikkhah|first=Roya|date=11 July 2021|work=[[The Times]]|access-date=13 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712220756/https://www.thetimes.co.uk/article/edward-wants-to-be-duke-of-edinburgh-but-his-brother-is-not-on-his-side-77v25z3b0|archive-date=12 July 2021}}</ref> Кларенс Хаус не ги негирала извештаите, кои биле дочекани со неодобрување од коментаторите во светлината на зголемената улога на Едвард и Софи во монархијата откако Ендру се повлекол од јавниот живот, а синот на Чарлс, [[Хари (војвода од Сасекс)|принцот Хари]], и снаата [[Меган, војвотка од Сасекс|Меган,]] се откажале од кралските должности.<ref name="Tominey" /> Во ноември 2022 година, кратко откако Чарлс III се искачил на тронот, било предложено дека Бакингемската палата размислува да го зачува војводството за внуката на новиот крал, принцезата Шарлот од Велс, како признание за нејзиното високо место во линијата на наследување и како прва жена членка на [[Британско кралско семејство|кралското семејство]] чие место во линијата на наследување не можело да биде заменето од помлад брат.<ref name="Tominey"/> Војводството му било доделено на принцот Едвард по повод неговиот 59-ти роденден на 10 март 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royal.uk/dukedom-edinburgh|title=The King confers The Dukedom of Edinburgh upon The Prince Edward|date=10 March 2023|work=The Royal Family|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310120219/https://www.royal.uk/dukedom-edinburgh|archive-date=10 March 2023|accessdate=10 March 2023}}</ref><ref name="BBC">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-64913224|title=King Charles grants Prince Edward Duke of Edinburgh title|last=Coughlan|first=Sean|date=10 March 2023|work=BBC News|access-date=10 March 2023}}</ref> Ова четврто создавање на титулата е доживотно благородништво, што значи дека синот на Едвард, Џејмс, нема да го наследи војводството (за разлика од другите благородништво на Едвард). Ова му овозможило на Чарлс да ја почитува желбата на својот татко и да ги награди својот брат и снаа, а воедно му овозможило на очигледниот наследник на Чарлс, [[Вилијам (принц од Велс)|принцот Вилијам]], да му го додели на едно од своите деца. Според Камила Томини од ''„Дејли Телеграф“'', имало загриженост за ефектот што би го имало „давањето на војводството од Единбург на некој што брзо се спушта по кралскиот ранг“ врз дебатата за независност на Шкотска. Таа предложила дека „перспективата за независност на Шкотска што сега изгледа помалку веројатна“ во светлината на оставката на Никола Стерџен го направило доделувањето помалку ризично.<ref name="Tominey"/> == Војводи од Единбург == === Прво создавање, 1726 година === Исто така: Маркиз од островот Или, Ерл од Елтам, Виконт Лонсестон и Барон Сноудон . {| class="wikitable" !Војвода ! Портрет ! Раѓање ! Брак(ови) ! Смрт ! Раце |- | '''Принцот Фредерик'''<br /><br /><br /><br /> Куќата на Хановер<br /><br /><br /><br /> 1726–1751<br /><br /><br /><br /> <small>''исто така: [[Принц од Велс]] (1728), [[Војвода од Корнвол]] (1727, создаден 1337), Војвода од Ротсеј (1727, создаден 1469)''</small> |[[Податотека:Frederick_Prince_of_Wales.jpg|149x149пкс|Prince Frederick]] | 1 февруари 1707 година<br /><br /><br /><br /> Лајнешлос, [[Хановер]]<br /><br /><br /><br /> син на кралот Џорџ II и кралицата Каролина | Принцезата Августа од Саксо-Гота<br /><br /><br /><br /> 17 април 1736 година<br /><br /><br /><br /> 9 деца | 31 март 1751 година<br /><br /><br /><br /> Лестер Хаус, Лестер Сквер, [[Лондон]]<br /><br /><br /><br /> на возраст од 44 години |[[Податотека:Coat_of_Arms_of_William_Augustus,_Duke_of_Cumberland.svg|безрамка|91x91пкс]] |- | '''Принцот Џорџ'''<br /><br /><br /><br /> Куќата на Хановер<br /><br /><br /><br /> 1751–1760<br /><br /><br /><br /> <small>''исто така: [[Принц од Велс]] (1751)''</small> |[[Податотека:George,_Prince_of_Wales,_later_George_III,_1754_by_Liotard.jpg|160x160пкс|Prince George]] | 4 јуни 1738 година<br /><br /><br /><br /> Норфолк Хаус, [[Лондон]]<br /><br /><br /><br /> син на принцот Фредерик и принцезата Августа | Принцезата Шарлот од Мекленбург-Штрелиц<br /><br /><br /><br /> 8 септември 1761 година<br /><br /><br /><br /> 15 деца | 29 јануари 1820 година<br /><br /><br /><br /> [[Виндзорски замок|Замокот Виндзор]], Виндзор<br /><br /><br /><br /> на возраст од 81 година |[[Податотека:Coat_of_arms_of_George_William_Frederick,_Duke_of_Edinburgh.svg|безрамка|91x91пкс]] |- | colspan="6" | ''Принцот Џорџ го наследил престолот како '''Џорџ III''' во 1760 година по смртта на неговиот дедо, а неговите титули се споиле во круната .'' |} === Второ создавање, 1866 година === Исто така: Ерл од Кент и Ерл од Алстер . {| class="wikitable" !Војвода ! Портрет ! Раѓање ! Брак(ови) ! Смрт ! Раце |- | '''Принцот Алфред'''<br /><br /><br /><br /> Династијата Саксо-Кобург и Гота<br /><br /><br /><br /> 1866–1900<br /><br /><br /><br /> ''<small>исто така [[Саксо-Кобург и Гота|војвода од Саксобурготски]] (1893)</small>'' |[[Податотека:Alfred-sachsen-coburg-gotha.jpg|188x188пкс|Prince Alfred]] | 6 август 1844 година<br /><br /><br /><br /> [[Виндзорски замок|Замокот Виндзор]], Виндзор<br /><br /><br /><br /> син на [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]] и принцот Алберт | [[Марија Александровна|Голема војвотка Марија Александровна од Русија]]<br /><br /><br /><br /> 23 јануари 1874 година<br /><br /><br /><br /> 6 деца | 30 јули 1900 година<br /><br /><br /><br /> Замок Розенау, Кобург<br /><br /><br /><br /> на возраст од 55 години |[[Податотека:Coat_of_Arms_of_Alfred,_Duke_of_Edinburgh.svg|безрамка|91x91пкс]] |- | colspan="6" | ''Принцот Алфред и големата војвотка Марија имале само еден живороден син, кој починал на 24 години пред својот татко; па така, сите титули на Алфред исчезнале по неговата смрт.'' |} === Трето создавање, 1947 година === Исто така: Ерл од Мерионет и Барон Гринич . {| class="wikitable" !Војвода ! Портрет ! Раѓање ! Брак(ови) ! Смрт ! Раце |- | '''[[Принц Филип (војвода од Единбург)|Принцот Филип]]'''<br /><br /><br /><br /> Семејство Маунтбатен / Куќа Гликсбург (по раѓање)<br /><br /><br /><br /> 1947–2021<br /><br /><br /><br /> |[[Податотека:Duke_of_Edinburgh_33_Allan_Warren.jpg|186x186пкс|Prince Philip]] | 10 јуни 1921 година<br /><br /><br /><br /> Мон Репос, [[Крф]]<br /><br /><br /><br /> син на [[Андреј (принц на Грција)|принцот Андреј од Грција и Данска]] и принцезата Алиса од Батенберг | [[Елизабета II|Принцезата Елизабета]]<br /><br /><br /><br /> 20 ноември 1947 година<br /><br /><br /><br /> 4 деца | 9 април 2021 година<br /><br /><br /><br /> [[Виндзорски замок|Замокот Виндзор]], Виндзор<br /><br /><br /><br /> на возраст од 99 години |[[Податотека:Coat_of_Arms_of_Philip,_Duke_of_Edinburgh_(Knight_of_the_Thistle).svg|безрамка|91x91пкс]] |- | rowspan="2" | '''[[Чарлс III|Принцот Чарлс]]'''<br /><br /><br /><br /> Куќата на Виндзор<br /><br /><br /><br /> 2021–2022<br /><br /><br /><br /> {{Мали|''also: [[Prince of Wales]] (1958),<br>[[Duke of Cornwall]] (1952, created 1337),<br>[[Duke of Rothesay]] (1952, created 1469)''}} | rowspan="2" |[[Податотека:Charles,_Prince_of_Wales_in_2021_(cropped)_(3).jpg|158x158пкс|Prince Charles]] | rowspan="2" |14 ноември 1948 година<br /><br /><br /><br /> [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]], Лондон<br /><br /><br /><br /> син на принцот Филип и [[Елизабета II|кралицата Елизабета II]] | [[Дијана (принцеза од Велс)|Лејди Дајана Спенсер]]<br /><br /><br /><br /> 29 јули 1981 година<br /><br /><br /><br /> 2 деца<br /><br /><br /><br /> {{Мали|Divorced 28 August 1996}} | rowspan="2" | Живеење | rowspan="2" |[[Податотека:Coat_of_Arms_of_Charles,_Prince_of_Wales.svg|безрамка|91x91пкс]] |- | Камила Паркер Боулс<br /><br /><br /><br /> 9 април 2005 година<br /><br /><br /><br /> Нема проблем |- | colspan="6" | ''Принцот Чарлс го наследи престолот како '''Чарлс III''' во 2022 година по смртта на неговата мајка, а неговите наследни титули се споија во круната .'' |} === Четврто создавање, 2023 година === {| class="wikitable" !Војвода ! Портрет ! Раѓање ! Брак(ови) ! Смрт ! Раце |- | '''Принцот Едвард'''<br /><br /><br /><br /> Куќата на Виндзор<br /><br /><br /><br /> 2023–денес<br /><br /><br /><br /> <small>''исто така: Ерл од Весекс (1999), Ерл од Форфар (2019), Виконт Северн (1999)''</small> |[[Податотека:Prince_Edward_2025.jpg|166x166пкс|Prince Edward]] | 10 март 1964 година<br /><br /><br /><br /> [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]], Лондон<br /><br /><br /><br /> син на кралицата Елизабета II и принцот Филип | Софи Рис-Џонс<br /><br /><br /><br /> 19 јуни 1999 година<br /><br /><br /><br /> 2 деца | Живеење |[[Податотека:Coat_of_Arms_of_Edward,_Duke_of_Edinburgh.svg|безрамка|91x91пкс]] |- | colspan="6" | ''Војводството ќе се чува во текот на целиот живот на принцот Едвард како доживотен благороднички статус .'' |} == Хералдика == Еве ги достигнувањата на различните војводи од Единбург:<gallery class="center"> Податотека:Coat_of_Arms_of_William_Augustus,_Duke_of_Cumberland.svg|алт=Coat of arms of Prince Frederick as Duke of Edinburgh| Грб на принцот Фредерик како војвода од Единбург Податотека:Coat_of_arms_of_George_William_Frederick,_Duke_of_Edinburgh.svg|алт=Coat of arms of George III as Duke of Edinburgh| Грб на Џорџ III како војвода од Единбург Податотека:Coat_of_Arms_of_Alfred,_Duke_of_Edinburgh.svg|алт=Coat of arms of Prince Alfred as Duke of Edinburgh| Грб на принцот Алфред како војвода од Единбург Податотека:Coat_of_Arms_of_Philip,_Duke_of_Edinburgh.svg|алт=Coat of arms of Prince Philip, Duke of Edinburgh| Грб на [[Принц Филип (војвода од Единбург)|принцот Филип, војвода од Единбург]] Податотека:Coat_of_arms_of_the_Prince_of_Wales.svg|алт=Coat of arms of Charles III as Duke of Edinburgh| Грб на [[Чарлс III]] како војвода од Единбург Податотека:Coat_of_Arms_of_Edward,_Duke_of_Edinburgh.svg|алт=Coat of arms of Prince Edward, Duke of Edinburgh| Грб на принцот Едвард, војвода од Единбург </gallery> == Во медиумите == Фиктивен војвода од Единбург се појавува во [[ситуациска комедија]] од 1983 година ''„Црниот зочар“''. [[Роуан Аткинсон]] го игра главниот лик, принцот Едмунд, кој ја добива титулата војвода од Единбург од неговиот татко, фиктивниот крал Ричард IV.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.comedy.co.uk/tv/blackadder/characters/|title=Blackadder Characters|work=British Comedy Guide|accessdate=6 March 2023}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Постоечки британски војводства}} [[Категорија:Војводи од Единбург]] [[Категорија:Британска монархија]] 42ljhzt9jk6u2js14nj7cgma5temdw6 0 1390028 5530539 5529934 2026-03-28T11:02:47Z Kiril Simeonovski 3243 5530539 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{taxobox |name = Germanders |image = Teucrium eremaeum - Flickr - Kevin Thiele.jpg |image_caption = ''[[Teucrium eremaeum]]'' |taxon = Teucrium |authority = [[L.]] ([[Systema Naturae|1753]]) |type_species = ''[[Teucrium fruticans]]'' |type_species_authority = L. |subdivision_ranks = Species |subdivision = [[Список на видови растенија од родот Teucrium]] |synonyms_ref=<ref name=POWO>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30039259-2 |title=''Teucrium'' L. |date=2022 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=5 December 2022}}</ref> |synonyms = {{collapsible list| *''Botrys'' <small>[[Fourr.]]</small> *''Chamaedrys'' <small>[[Mill.]]</small> *''Iva'' <small>[[Fabr.]] [[nom. illeg.]]</small> *''Kinostemon'' <small>[[Kudô]]</small> *''Melosmon'' <small>[[Raf.]]</small> *''Monipsis'' <small>Raf.</small> *''Monochilon'' <small>[[Dulac]]</small> *''Oncinocalyx'' <small>[[F.Muell.]]</small> *''Poliodendron'' <small>[[Webb]] & [[Berthel.]]</small> *''Polium'' <small>Mill.</small> *''Scorbion'' <small>Raf.</small> *''Scordium'' <small>Mill.</small> *''Scorodonia'' <small>[[John Hill (botanist)|Hill]]</small> *''Spartothamnella'' <small>[[Briq.]]</small> *''Spartothamnus'' <small>[[A.Cunn.]] ex [[Walp.]]</small> *''Teucridium'' <small>[[Hook.f.]]</small> *''Trixago'' <small>Raf.</small> }} }} '''''Teucrium''''' е [[Космополитизам (биологија)|космополитски]] род на цветни растенија од семејството [[Усноцветни|Lamiaceae]].<ref>{{PLANTS|id=TEUCR|taxon=Teucrium}}</ref> Растенијата од овој род се [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Зелјесто растение|билки]] или грмушки, со гранки кои се повеќе или помалку квадратни во пресек, лисја распоредени во спротивни парови, а [[Венечно ливче|королата]] е претежно со бели до кремасти, лобусни ливчиња. == Опис == Растенијата од родот ''Teucrium'' се повеќегодишни билки или грмушки со четириаголни стебла, често со едноставни влакненца и сесилни жлезди. Листовите се распоредени во спротивни парови, едноставни или со три ливчиња, понекогаш со лобусни или назабени рабови. Цветовите се распоредени во тирсис, понекогаш во [[соцветие]] во лисните оски. Цветовите имаат пет повеќе или помалку слични [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] споени во основата, а венечните ливчиња се бела или кремаста боја со пет лобуси кои формираат две усни. Горната усна е обично многу намалена по големина, а долната усна има три лобуси, централниот лобус обично е поголем од страничните лобуси. Постојат четири [[Прашник|прашници]] прикачени во близина на основата на ливчињата, а плодот е со четири сегменти.<ref name="efloras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=132670|title=''Teucrium''|publisher=Flora of China|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="RBGV">{{Наведена мрежна страница|url=https://vicflora.rbg.vic.gov.au/flora/taxon/6daccecc-dcdc-4309-803c-4352452b6519|title=''Teucrium''|last=Conn|first=Barry J.|publisher=Royal Botanic Gardens Victoria|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="RBGS">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&showsyn=&dist=&constat=&lvl=gn&name=Teucrium|title=Genus ''Teucrium''|last=Conn|first=Barry J.|publisher=Royal Botanic Garden Sydney|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="efloraSA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flora.sa.gov.au/cgi-bin/speciesfacts_display.cgi?form=speciesfacts&name=Teucrium|title=''Teucrium''|publisher=State Herbarium of South Australia|accessdate=4 March 2021}}</ref> == Таксономија == Родот ''Teucrium'' првпат формално е опишан во 1753 година од [[Карл Линеј]] во ''„Species Plantarum“''.<ref name="APNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://id.biodiversity.org.au/instance/apni/486667|title=''Teucrium''|publisher=APNI|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="L.">{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13830#page/4/mode/1up|title=Species Plantarum|last=Linnaeus|first=Carl|date=1753|page=562|access-date=4 March 2021}}</ref> Името ''Teucrium'' го користел [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] за неколку видови од овој род, и се верува дека се однесува на кралот Тевкер од [[Троја]], кој го користел растението во како медицина.<ref name="Sharr">{{Наведена книга|title=Western Australian Plant Names and Their Meanings|last=Sharr|first=Francis Aubi|last2=George|first2=Alex|date=2019|publisher=Four Gables Press|isbn=9780958034180|edition=3rd|location=Kardinya, WA|page=117}}</ref><ref name="Grieve">{{Наведена книга|title=A Modern Herbal|last=Grieve|first=Maude|publisher=Courier Dover Publications|year=1971|isbn=978-0-486-22798-6|page=351}}</ref> == Видови == (Видете го [[Список на видови растенија од родот Teucrium]]) [[Податотека:Teucrium_albicaule.jpg|мини|''[[Teucrium albicaule]]'']] [[Податотека:Teucrium_capitatum2006.jpg|мини|''[[Teucrium_capitatum]]'']] [[Податотека:Teucrium_fruticans_detail.JPG|мини|''[[Teucrium fruticans]]'']] ''Teucrium'' е космополитски род со околу 300 видови, чиешто распространување е центрирано во Медитеранот. Постојат околу тринаесет видови ендемски за Австралија.<ref name="RBGV" /> Видови од овој род растат во Македонија: ''[[Teucrium scordium]]'', ''[[Teucrium chamaedrys]]'', ''[[Teucrium montanum]]'' и ''[[Teucrium capitatum]]''. == Фосилни записи == †[[Фосил|Фосилите]] од семе од '''''Teucrium tatjanae''''' се познати од [[Олигоцен|олигоценот]], [[Миоцен|миоценот]] и [[Плиоцен|плиоценот]] во западен [[Сибир]], миоценот и плиоценот во централна и јужна [[Русија]] и миоценот во [[Лужица]]. Фосилните семиња се слични на семето од постоечкиот ''Teucrium orientale''. †Фосилите од семе од '''''Teucrium pripiatense''''' се опишани од плиоценската формација Борсони во [[Рен (планини)|планините Рен]] во централна [[Германија]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TEUCR Профил на USDA PLANTS] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] bxsz6v3xwvgmd9j5gbrw1x60sgw18v0 5530540 5530539 2026-03-28T11:03:06Z Kiril Simeonovski 3243 5530540 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{taxobox |name = Germanders |image = Teucrium eremaeum - Flickr - Kevin Thiele.jpg |image_caption = ''[[Teucrium eremaeum]]'' |taxon = Teucrium |authority = [[L.]] ([[Systema Naturae|1753]]) |type_species = ''[[Teucrium fruticans]]'' |type_species_authority = L. |subdivision_ranks = Species |subdivision = [[Список на видови растенија од родот Teucrium]] |synonyms_ref=<ref name=POWO>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30039259-2 |title=''Teucrium'' L. |date=2022 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=5 December 2022}}</ref> |synonyms = {{collapsible list| *''Botrys'' <small>[[Fourr.]]</small> *''Chamaedrys'' <small>[[Mill.]]</small> *''Iva'' <small>[[Fabr.]] [[nom. illeg.]]</small> *''Kinostemon'' <small>[[Kudô]]</small> *''Melosmon'' <small>[[Raf.]]</small> *''Monipsis'' <small>Raf.</small> *''Monochilon'' <small>[[Dulac]]</small> *''Oncinocalyx'' <small>[[F.Muell.]]</small> *''Poliodendron'' <small>[[Webb]] & [[Berthel.]]</small> *''Polium'' <small>Mill.</small> *''Scorbion'' <small>Raf.</small> *''Scordium'' <small>Mill.</small> *''Scorodonia'' <small>[[John Hill (botanist)|Hill]]</small> *''Spartothamnella'' <small>[[Briq.]]</small> *''Spartothamnus'' <small>[[A.Cunn.]] ex [[Walp.]]</small> *''Teucridium'' <small>[[Hook.f.]]</small> *''Trixago'' <small>Raf.</small> }} }} '''''Teucrium''''' — [[Космополитизам (биологија)|космополитски]] род на цветни растенија од семејството [[Усноцветни|Lamiaceae]].<ref>{{PLANTS|id=TEUCR|taxon=Teucrium}}</ref> Растенијата од овој род се [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Зелјесто растение|билки]] или грмушки, со гранки кои се повеќе или помалку квадратни во пресек, лисја распоредени во спротивни парови, а [[Венечно ливче|королата]] е претежно со бели до кремасти, лобусни ливчиња. == Опис == Растенијата од родот ''Teucrium'' се повеќегодишни билки или грмушки со четириаголни стебла, често со едноставни влакненца и сесилни жлезди. Листовите се распоредени во спротивни парови, едноставни или со три ливчиња, понекогаш со лобусни или назабени рабови. Цветовите се распоредени во тирсис, понекогаш во [[соцветие]] во лисните оски. Цветовите имаат пет повеќе или помалку слични [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] споени во основата, а венечните ливчиња се бела или кремаста боја со пет лобуси кои формираат две усни. Горната усна е обично многу намалена по големина, а долната усна има три лобуси, централниот лобус обично е поголем од страничните лобуси. Постојат четири [[Прашник|прашници]] прикачени во близина на основата на ливчињата, а плодот е со четири сегменти.<ref name="efloras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=132670|title=''Teucrium''|publisher=Flora of China|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="RBGV">{{Наведена мрежна страница|url=https://vicflora.rbg.vic.gov.au/flora/taxon/6daccecc-dcdc-4309-803c-4352452b6519|title=''Teucrium''|last=Conn|first=Barry J.|publisher=Royal Botanic Gardens Victoria|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="RBGS">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&showsyn=&dist=&constat=&lvl=gn&name=Teucrium|title=Genus ''Teucrium''|last=Conn|first=Barry J.|publisher=Royal Botanic Garden Sydney|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="efloraSA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flora.sa.gov.au/cgi-bin/speciesfacts_display.cgi?form=speciesfacts&name=Teucrium|title=''Teucrium''|publisher=State Herbarium of South Australia|accessdate=4 March 2021}}</ref> == Таксономија == Родот ''Teucrium'' првпат формално е опишан во 1753 година од [[Карл Линеј]] во ''„Species Plantarum“''.<ref name="APNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://id.biodiversity.org.au/instance/apni/486667|title=''Teucrium''|publisher=APNI|accessdate=4 March 2021}}</ref><ref name="L.">{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13830#page/4/mode/1up|title=Species Plantarum|last=Linnaeus|first=Carl|date=1753|page=562|access-date=4 March 2021}}</ref> Името ''Teucrium'' го користел [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] за неколку видови од овој род, и се верува дека се однесува на кралот Тевкер од [[Троја]], кој го користел растението во како медицина.<ref name="Sharr">{{Наведена книга|title=Western Australian Plant Names and Their Meanings|last=Sharr|first=Francis Aubi|last2=George|first2=Alex|date=2019|publisher=Four Gables Press|isbn=9780958034180|edition=3rd|location=Kardinya, WA|page=117}}</ref><ref name="Grieve">{{Наведена книга|title=A Modern Herbal|last=Grieve|first=Maude|publisher=Courier Dover Publications|year=1971|isbn=978-0-486-22798-6|page=351}}</ref> == Видови == (Видете го [[Список на видови растенија од родот Teucrium]]) [[Податотека:Teucrium_albicaule.jpg|мини|''[[Teucrium albicaule]]'']] [[Податотека:Teucrium_capitatum2006.jpg|мини|''[[Teucrium_capitatum]]'']] [[Податотека:Teucrium_fruticans_detail.JPG|мини|''[[Teucrium fruticans]]'']] ''Teucrium'' е космополитски род со околу 300 видови, чиешто распространување е центрирано во Медитеранот. Постојат околу тринаесет видови ендемски за Австралија.<ref name="RBGV" /> Видови од овој род растат во Македонија: ''[[Teucrium scordium]]'', ''[[Teucrium chamaedrys]]'', ''[[Teucrium montanum]]'' и ''[[Teucrium capitatum]]''. == Фосилни записи == †[[Фосил|Фосилите]] од семе од '''''Teucrium tatjanae''''' се познати од [[Олигоцен|олигоценот]], [[Миоцен|миоценот]] и [[Плиоцен|плиоценот]] во западен [[Сибир]], миоценот и плиоценот во централна и јужна [[Русија]] и миоценот во [[Лужица]]. Фосилните семиња се слични на семето од постоечкиот ''Teucrium orientale''. †Фосилите од семе од '''''Teucrium pripiatense''''' се опишани од плиоценската формација Борсони во [[Рен (планини)|планините Рен]] во централна [[Германија]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TEUCR Профил на USDA PLANTS] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 2axky941b8axe4vbag5r6zajv0jaevi 0 1390029 5530541 5529940 2026-03-28T11:03:47Z Kiril Simeonovski 3243 5530541 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Taxobox | name = ''Saponaria glutinosa'' | status = | image = 20230725 124619 Saponaria glutinosa M.Bieb.jpg | image_caption = | domain = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Caryophyllales | familia = Caryophyllaceae | genus = Saponaria | species = '''Saponaria glutinosa''' | taxon = Saponaria glutinosa | taxon_authority = [[M. Bieb.]] | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Saponaria zapaterii'' <small>[[Pau]]</small><br>''Bootia glutinosa'' <small>[[Neck.]] ex [[Rchb.]]</small> }} '''''Saponaria glutinosa''''' — вид на растение опишано од [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]]. ''Saponaria glutinosa'' е член на [[Род (биологија)|родот]] [[Saponaria|Сапунче]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили]]. == Опис и живеалиште == Едногодишно или двегодишно растение, целосно или делумно жлездесто влакнесто. Стеблото вертикално, 25-50 см во висина, во горниот дел разгрането. Листовите се голи или жлездесто влакнести, со три жили. Чашката е долга 20-25 мм, тесно цилиндрична, со пет бели линејни полиња, зелена или црвеникава, со жлездести влакна. Венечните ливчиња црвени до пурпурни, прашниците голи, плодникот со две столпчиња. Плодот е цилиндрична кутијка, семките до 2 мм во должина.<ref name=":0">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 351</ref> Расте по варовнички карпи и камењари, тревести места и грмушки, на надморска височина до 1400 метри.<ref name=":0" /> Во Македонија позната за [[Скопска Црна Гора]], [[Гостивар]], [[Македонски Брод]], покрај реката [[Треска]], [[Демир Хисар]], [[Галичица]], [[Стење]], [[Коњско (Ресенско)|Коњско]], [[Кожуф]], потоа [[Демир Капија]], [[Гевгелија]], [[Валандово]], околината на [[Струмица]], [[Охрид]], [[Струга]], [[Жеденска Клисура]], [[Катлановска Бања]] и [[Водно]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Викивидови-ред|Saponaria glutinosa|''Saponaria glutinosa''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 0cvpe2ygdtyiv1dz01p5ech5vw410ba 0 1390036 5530542 5529975 2026-03-28T11:04:39Z Kiril Simeonovski 3243 5530542 wikitext text/x-wiki '''Етнографски реализам''' — облик на истражување којшто се потпира на низа извори на податоци, но обично има тежнеење да се потпира главно на набљудување од страна на учесникот. Сепак, поимот се однесува и на производот од овој вид истражување, кое секако нормално има текстуален облик. Како резултат на тоа, етнографијата понекогаш е сметана и за „жанр на пишување“, која е користена за опишување на обрасци на човеково општествено заемодејствие во одредени контексти.<ref>{{Наведена книга|title=Works and Lives: The anthropologist as author|last=Geertz|first=Clifford|publisher=Stanford University Press|year=1988|location=Stanford CA}}</ref> Во контекст на [[Етнографија|етнографијата]], поимот „реализам“ често е користен за да бидат означени претпоставките што ги прават некои видови етнографски дела за појавите што треба да бидат истражени и како тие треба да бидат разбрани. Сепак, поимот „етнографски реализам“ е користен и за да биде означен стил на пишување што ги раскажува искуствата и набљудувањата на авторот како читателот да е сведок или да ги доживува настаните од прва рака. Дело напишано со употреба на етнографски реализам може да биде наречено „реалистичка етнографија“ и да биде класифицирано како поджанр на етнографијата. == Стилови на етнографски реализам == Џорџ Маркус и Дик Кушман ги опишале и категоризирале реалистичките етнографии според одредени особини.<ref>{{Наведено списание|last=Marcus|first=George|last2=Cushman|first2=Dick|date=1 јануари 1982|title=Ethnographies as Texts|url=https://rcin.org.pl/dlibra/docmetadata?showContent=true&id=49157|journal=Annual Review of Anthropology|volume=11|pages=25–69|doi=10.1146/annurev.an.11.100182.000325|jstor=2155775|url-access=subscription}}</ref> * Збирлив опис * Сезнаечка нарација * Нативно толкување * Генерализации * Жаргон == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Реализам (уметност)]] [[Категорија:Етнографија]] [[Категорија:Антропологија]] k487xblojrlamh3nhtc1s9uozax1xbp 0 1390059 5530226 5530224 2026-03-27T12:02:19Z DoroteaKliment 122257 5530226 wikitext text/x-wiki '''„Мала станица“''' е мултимедијален центар во склоп на [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]] и претставува всушност анимирање и ставање во функција на т.н. „индустриско наследство“, кое што според референтните меѓународни документи и упатства претставува специфична категорија на културното наследство кон кое треба да се има и одреден режим на однесување и специфичен однос при неговото користење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgallery.mk/mala-stanicamk/|title=Мала станица – Nationalgallery.mk|language=mk-MK|accessdate=2026-03-27}}</ref> Активирањето како мултимедијален центар започна во 1994 година кога биле реализирани неколку културни настани и проекти. Тоа е времето на иницијативите за „приватен театар”, кога во просторот на „Мала станица” била промовирана идејата за „културен центар”. Во периодот од 1994-1996 година, во објектот биле реализирани и неколку меѓународни проекти на ИООМ Центарот за современи уметности. Во 2003 година, [[Министерството за култура на Македонија|Министерството за култура]] ја презема обврската да го заврши објектот како мултимедијален центар при [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]]. Од тој момент, до денот на свеченото отворање на објектот на 3 ноември 2005 година, биле направени и реализирани нови проекти и зафати за адаптација и пренамена на просторот. Новите зафати за ентериерно уредување и функционална адаптација на просторот се изведени според високи стандарди за галериско работење, со акцентирање на повеќенаменската функционалност на објектот. Сегашните 2.000 м2 на Мултимедијалниот центар „Мала станица” овозмо­жуваат реализација на висококвалитетни музејско-галериски содржини и комплексни мултимедијални проекти, со што овој објект дефинитивно се вбројува меѓу ретките од тој вид кај нас. Историски гледано, објектот кој што популарно е познат како „Мала станица” е дел од поновата историја на изградбата на Скопје, поточно, потекнува од пе­ри­одот меѓу двете светски војни. Како дел од акцијата за изградба, са­на­ција и обнова на одредени железнички станици и други објекти за потребите на железницата, во 1922 година била доградена „теснолинејката“ која од станицата „Горно Скопје”, попозната како „Ма­ла станица”, преку населбата Ѓорче Петров, требало да ја овозможи врската на Скопје со Охрид и Струга. Заради потребите за непречено функционирање на „Мала станица”, во тој период ќе бидат изградени и бројни придружни објекти: алатници, магацински простори и сл., во функција на нејзино непречено одржување. Еден од тие објекти е и објектот што денес е познат како „Мала станица”, изграден 1924 година, кој што претставува еден од последните такви објекти во овој дел на Скопје. Во периодот по 1945 година, во овој објект биле сместени воени со­држини на тогашната ЈНА, кои што заради нивната природа, ќе го тргнат објектот од вниманието на јавноста во еден подолг временски период. По распадот на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] и повлекувањето на [[ЈНА]], објектот бил отстапен и наменет за реализација на културни содржини, иако во периодот од 1991 година наваму, во отсуство на конкретни инвестициски зафати, објектот не бил ставен во целосна градежна и архитектонска кондиција за да овозможи негово претворање во соодветен „културен центар” кој ќе промовира и афирмира културни содржини во градот. laiygjiikr9lsj300b52qin7nncvfhf 5530228 5530226 2026-03-27T12:08:38Z DoroteaKliment 122257 5530228 wikitext text/x-wiki '''„Мала станица“''' е мултимедијален центар во склоп на [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]] и претставува всушност анимирање и ставање во функција на т.н. „индустриско наследство“, кое што според референтните меѓународни документи и упатства претставува специфична категорија на културното наследство кон кое треба да се има и одреден режим на однесување и специфичен однос при неговото користење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgallery.mk/mala-stanicamk/|title=Мала станица – Nationalgallery.mk|language=mk-MK|accessdate=2026-03-27}}</ref> Активирањето како мултимедијален центар започна во 1994 година кога биле реализирани неколку културни настани и проекти. Тоа е времето на иницијативите за „приватен театар”, кога во просторот на „Мала станица” била промовирана идејата за „културен центар”. Во периодот од 1994-1996 година, во објектот биле реализирани и неколку меѓународни проекти на ИООМ Центарот за современи уметности. Во 2003 година, [[Министерството за култура на Македонија|Министерството за култура]] ја презема обврската да го заврши објектот како мултимедијален центар при [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]]. Објектот бил свечено отворен на 3 ноември 2005 година. Новите зафати за ентериерно уредување и функционална адаптација на просторот се изведени според високи стандарди за галериско работење, со акцентирање на повеќенаменската функционалност на објектот. Сегашните 2.000 м2 на Мултимедијалниот центар „Мала станица” овозмо­жуваат реализација на висококвалитетни музејско-галериски содржини и комплексни мултимедијални проекти. Историски гледано, објектот кој што популарно е познат како „Мала станица” е дел од поновата историја на изградбата на Скопје, поточно, потекнува од пе­ри­одот меѓу двете светски војни. Како дел од акцијата за изградба, са­на­ција и обнова на одредени железнички станици и други објекти за потребите на железницата, во 1922 година била доградена „теснолинејката“ која од станицата „Горно Скопје”, попозната како „Ма­ла станица”, преку населбата Ѓорче Петров, требало да ја овозможи врската на Скопје со Охрид и Струга. Заради потребите за непречено функционирање на „Мала станица”, во тој период ќе бидат изградени и бројни придружни објекти: алатници, магацински простори и сл., во функција на нејзино непречено одржување. Еден од тие објекти е и објектот што денес е познат како „Мала станица”, изграден 1924 година, кој што претставува еден од последните такви објекти во овој дел на Скопје. Во периодот по 1945 година, во овој објект биле сместени воени со­држини на тогашната ЈНА, кои што заради нивната природа, ќе го тргнат објектот од вниманието на јавноста во еден подолг временски период. По распадот на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] и повлекувањето на [[ЈНА]], објектот бил отстапен и наменет за реализација на културни содржини, иако во периодот од 1991 година наваму, во отсуство на конкретни инвестициски зафати, објектот не бил ставен во целосна градежна и архитектонска кондиција за да овозможи негово претворање во соодветен „културен центар” кој ќе промовира и афирмира културни содржини во градот. gz4uxxir61rubhvxrv4qo6qo53g3got 5530241 5530228 2026-03-27T13:59:05Z Ehrlich91 24281 5530241 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''„Мала станица“''' е мултимедијален центар во склоп на [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]] и претставува всушност анимирање и ставање во функција на т.н. „индустриско наследство“, кое што според референтните меѓународни документи и упатства претставува специфична категорија на културното наследство кон кое треба да се има и одреден режим на однесување и специфичен однос при неговото користење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgallery.mk/mala-stanicamk/|title=Мала станица – Nationalgallery.mk|language=mk-MK|accessdate=2026-03-27}}</ref> Активирањето како мултимедијален центар започна во 1994 година кога биле реализирани неколку културни настани и проекти. Тоа е времето на иницијативите за „приватен театар”, кога во просторот на „Мала станица” била промовирана идејата за „културен центар”. Во периодот од 1994-1996 година, во објектот биле реализирани и неколку меѓународни проекти на ИООМ Центарот за современи уметности. Во 2003 година, [[Министерството за култура на Македонија|Министерството за култура]] ја презема обврската да го заврши објектот како мултимедијален центар при [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]]. Објектот бил свечено отворен на 3 ноември 2005 година. Новите зафати за ентериерно уредување и функционална адаптација на просторот се изведени според високи стандарди за галериско работење, со акцентирање на повеќенаменската функционалност на објектот. Сегашните 2.000 м2 на Мултимедијалниот центар „Мала станица” овозмо­жуваат реализација на висококвалитетни музејско-галериски содржини и комплексни мултимедијални проекти. Историски гледано, објектот кој што популарно е познат како „Мала станица” е дел од поновата историја на изградбата на Скопје, поточно, потекнува од пе­ри­одот меѓу двете светски војни. Како дел од акцијата за изградба, са­на­ција и обнова на одредени железнички станици и други објекти за потребите на железницата, во 1922 година била доградена „теснолинејката“ која од станицата „Горно Скопје”, попозната како „Ма­ла станица”, преку населбата Ѓорче Петров, требало да ја овозможи врската на Скопје со Охрид и Струга. Заради потребите за непречено функционирање на „Мала станица”, во тој период ќе бидат изградени и бројни придружни објекти: алатници, магацински простори и сл., во функција на нејзино непречено одржување. Еден од тие објекти е и објектот што денес е познат како „Мала станица”, изграден 1924 година, кој што претставува еден од последните такви објекти во овој дел на Скопје. Во периодот по 1945 година, во овој објект биле сместени воени со­држини на тогашната ЈНА, кои што заради нивната природа, ќе го тргнат објектот од вниманието на јавноста во еден подолг временски период. По распадот на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] и повлекувањето на [[ЈНА]], објектот бил отстапен и наменет за реализација на културни содржини, иако во периодот од 1991 година наваму, во отсуство на конкретни инвестициски зафати, објектот не бил ставен во целосна градежна и архитектонска кондиција за да овозможи негово претворање во соодветен „културен центар” кој ќе промовира и афирмира културни содржини во градот. l6v64lruujy0591jvphy8adhy9t0k40 5530261 5530241 2026-03-27T14:56:52Z Bojan9Spasovski 91316 5530261 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''„Мала станица“''' — мултимедијален центар во склоп на [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]] и претставува всушност анимирање и ставање во функција на т.н. „индустриско наследство“, кое што според референтните меѓународни документи и упатства претставува специфична категорија на културното наследство кон кое треба да се има и одреден режим на однесување и специфичен однос при неговото користење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgallery.mk/mala-stanicamk/|title=Мала станица – Nationalgallery.mk|language=mk-MK|accessdate=2026-03-27}}</ref> Активирањето како мултимедијален центар започна во 1994 година кога биле реализирани неколку културни настани и проекти. Тоа е времето на иницијативите за „приватен театар”, кога во просторот на „Мала станица” била промовирана идејата за „културен центар”. Во периодот од 1994-1996 година, во објектот биле реализирани и неколку меѓународни проекти на ИООМ Центарот за современи уметности. Во 2003 година, [[Министерството за култура на Македонија|Министерството за култура]] ја презема обврската да го заврши објектот како мултимедијален центар при [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија на Македонија]]. Објектот бил свечено отворен на 3 ноември 2005 година. Новите зафати за ентериерно уредување и функционална адаптација на просторот се изведени според високи стандарди за галериско работење, со акцентирање на повеќенаменската функционалност на објектот. Сегашните 2.000 м2 на Мултимедијалниот центар „Мала станица” овозмо­жуваат реализација на висококвалитетни музејско-галериски содржини и комплексни мултимедијални проекти. Историски гледано, објектот кој што популарно е познат како „Мала станица” е дел од поновата историја на изградбата на Скопје, поточно, потекнува од пе­ри­одот меѓу двете светски војни. Како дел од акцијата за изградба, са­на­ција и обнова на одредени железнички станици и други објекти за потребите на железницата, во 1922 година била доградена „теснолинејката“ која од станицата „Горно Скопје”, попозната како „Ма­ла станица”, преку населбата Ѓорче Петров, требало да ја овозможи врската на Скопје со Охрид и Струга. Заради потребите за непречено функционирање на „Мала станица”, во тој период ќе бидат изградени и бројни придружни објекти: алатници, магацински простори и сл., во функција на нејзино непречено одржување. Еден од тие објекти е и објектот што денес е познат како „Мала станица”, изграден 1924 година, кој што претставува еден од последните такви објекти во овој дел на Скопје. Во периодот по 1945 година, во овој објект биле сместени воени со­држини на тогашната ЈНА, кои што заради нивната природа, ќе го тргнат објектот од вниманието на јавноста во еден подолг временски период. По распадот на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] и повлекувањето на [[ЈНА]], објектот бил отстапен и наменет за реализација на културни содржини, иако во периодот од 1991 година наваму, во отсуство на конкретни инвестициски зафати, објектот не бил ставен во целосна градежна и архитектонска кондиција за да овозможи негово претворање во соодветен „културен центар” кој ќе промовира и афирмира културни содржини во градот. oe3ll82ex0of6bj24tcy7g3e50xqtmd 0 1390060 5530229 2026-03-27T12:16:21Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1342268796|Elena Stasova]]“ 5530229 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Elena Stasova|native_name={{nobold|Елена Стасова}}|nationality={{hlist|Russian|[[Soviet people|Soviet]]}}|image=Elena Stasova 1907 Edit Crop.jpg|caption=Stasova, {{circa|1907}}|office1=[[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union#List of officeholders|Chairwoman]] of the [[Secretariat of the Communist Party of the Soviet Union|Secretariat]] of the [[Communist Party of the Soviet Union|Russian Communist Party (Bolsheviks)]]|term_start1=25 March 1919|term_end1=29 November 1919|predecessor1=[[Yakov Sverdlov]]|successor1=[[Nikolay Krestinsky]]<br />{{small|(as Responsible Secretary)}}|office2=[[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union#List of officeholders|Technical Secretary]] of the [[Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union|Central Committee]] of the [[Communist Party of the Soviet Union|Russian Social Democratic Labour Party (Bolsheviks)]]|term_start2=April 1917|term_end2=1918|predecessor2=''Position established''|successor2=[[Yakov Sverdlov]]<br />{{small|(as Chairman)}}|office3=Full member of the [[7th Bureau and the 7th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|7th]] [[Politburo of the Communist Party of the Soviet Union|Politburo]]|term_start3=11 March|term_end3=25 March 1919|office4=Candidate member of the [[8th Politburo and the 8th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|8th]] [[Politburo of the Communist Party of the Soviet Union|Politburo]]|term_start4=13 April|term_end4=26 September 1919|office5=Member of the [[6th Central Committee of the Russian Social Democratic Labour Party (Bolsheviks)|6th]], [[7th Bureau and the 7th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|7th]], [[8th Politburo and the 8th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|8th]] [[Secretariat of the Communist Party of the Soviet Union|Secretariat]]|term_start5=6 August 1917|term_end5=5 April 1920|birth_date={{OldStyleDate|15 October|1873|3 October}}|birth_place=[[Saint Petersburg]], {{nowrap|[[Russian Empire]]}}|death_date={{Death date and age|df=yes|1966|12|31|1873|10|3}}|death_place=Moscow, [[Russian SFSR]], [[Soviet Union]]|spouse=|religion=|party=[[Russian Social Democratic Labor Party|RSDLP]] (1898–1903) <br /> RSDLP ([[Bolsheviks]]) {{nowrap|(1903–1918)}} <br />[[Communist Party of the Soviet Union|Russian Communist Party]] (Bolsheviks) (1918–1946)|resting_place=[[Kremlin Wall Necropolis]], Moscow|native_name_lang=ru}} '''Елена Дмитриевна Стасова''' (15 октомври 1873 – 31 декември 1966) била руски советски револуционер, стар болшевик и еден од првите водачи на организацијата што подоцна станала [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз]]. Стасова била родена во истакнато аристократско семејство во [[Санкт Петербург]]. Во младоста работела како учителка и се вклучила во револуционерната политика. Во 1898 година, се приклучила на [[Руска социјалдемократска работничка партија|Руската социјалдемократска работничка партија]] (РСДЛП) во времето на нејзиното основање. По идеолошкиот раскол на РСДЛП во 1903 година, Стасова се приклучила на [[Болшевици|болшевичката]] фракција на [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]]. Со револуционерните активности се занимавала и во Русија, Швајцарија и Финска и покрај честите закани за затворање и депортација. Во 1913 година, била протерана во [[Сибир]], но се вратила во Санкт Петербург кратко пред [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]]. Била именувана за секретар и заменик-член на Централниот комитет, но до 1920 година била исклучена од советската власт. Потоа, Стасова била претставник [[Комунистичка интернационала|Комунистичката интернационална]] во Германија до 1927 година, кога се вратила во Русија и зазела водечка позиција во Меѓународната црвена помош (МОПР). Од 1938 до 1946 година, работела како уредник на списанието ''Меѓународна литература''. Стасова починала во 1966 година на 93-годишна возраст. == Биографија == === Рани години === Елена Стасова е родена во [[Санкт Петербург]] во 1873 година, најмлада од пет деца, во еминентно благородничко семејство. Нејзиниот татко бил државниот обвинител Дмитриј Стасов, додека нејзината тетка била феминистичката активистка Надежда Стасова.<ref name="Haupt">{{Наведена книга|title=Makers of the Russian Revolution|last=Haupt|first=Georges|last2=Marie|first2=Jean-Jacques|date=1974|publisher=George Allen & Unwin|isbn=0-04-947021-3|location=London|page=268|author-link=Georges Haupt}} This volume contains an English translation of Stasova's autobiography, first published in 1927.</ref><ref>{{Наведена книга|title=Bolshevik women|last=Clements|first=Barbara Evans|date=1997|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-59920-7|location=Cambridge|pages=22}}</ref> Таа се школувала дома до 13-годишна возраст, а потоа во престижното приватно училиште за девојчиња „Таганцев“. На околу 20-годишна возраст почнала да предава во вечерни часови и неделни училишта во Лигово, што ја довело во контакт со жени политички активистки како што е [[Надежда Крупскаја]], идна сопруга на [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]]. Таа се приклучила на [[Руска социјалдемократска работничка партија|Руската социјалдемократска работничка партија]] (РСДЛП) во времето на нејзиното основање во 1898 година, а нејзин главен придонес бил користењето на куќата на нејзините родители за складирање на нелегална социјалистичка литература.<ref name="Haupt" /> === Болшевички револуционер === [[Податотека:Stasova_ED.jpg|лево|мини|Стасова, {{Околу|1906}}]] Кога РСДЛП се поделила на болшевичка и меншевичка фракција во 1903 година, Стасова се приклучила кон Владимир Ленин и болшевиците, дејствувајќи како професионална револуционерка. Во текот на следните две години користела повеќе псевдоними, меѓу кои „Апсолутна“ и „Дебела“, а во подземната работа се служела и со имињата „Делта“, „Чапја“, „Кнол“ и „Варвара Иванова“. Таа работела како врска за Лениновиот весник Искра во Санкт Петербург сè до нејзиното апсење во јануари 1904 година. По апсењето била принудена да го напушти градот и да се засолни во Минск. До крајот на годината патувала низ повеќе градови, каде што се занимавала со таканаречени „технички задачи“, како изработка на лажни пасоши, организирање канали за бегство и воспоставување врски со симпатизери во руската армија. Исто така, обучувала нови членови како да шифрираат и дешифрираат пораки. Во пролетта 1904 година била именувана за секретар на Северното биро на болшевичкиот Централен комитет. Во јуни истата година требало да го преземе Јужното биро со седиште во Одеса, но била уапсена и задржана шест месеци во затворот Таганка. По ослободувањето со кауција во декември 1904 година се вратила во Санкт Петербург, каде што ја извршувала должноста секретар на градската болшевичка организација, а подоцна станала и секретар на Централниот комитет. Стасова емигрирала во [[Женева]], Швајцарија, во август 1905 година, за да ја води болшевичката организација во странство. Таа се вратила во Санкт Петербург во јануари 1906 година, а потоа се преселила во Финска за да организира шверц со оружје и да помогне во организирањето на Конгресот во Стокхолм, кој требало да ги обедини болшевичките и меншевичките фракции на РСДЛП. Уапсена во јули 1906 година, по враќањето во Санкт Петербург, по втор пат ѝ било забрането да живее во главниот град. Во 1907 година, се населила во [[Тбилиси]]. Во јануари 1912 година, Стасова била избрана за заменик-член на Централниот комитет на Болшевичката партија. Потоа била секретарка на руското биро на партијата. Уапсена била по враќањето во Тбилиси, во мај 1912 година, била судена во мај 1913 година и осудена на депортација во Сибир. Ѝ било дозволено да се врати во Санкт Петербург во есента 1916 година, каде што била уапсена и задржана во полициска станица преку ноќ во февруари 1917 година, но била ослободена наутро поради избувнувањето на [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]].<ref name="Haupt">{{Наведена книга|title=Makers of the Russian Revolution|last=Haupt|first=Georges|last2=Marie|first2=Jean-Jacques|date=1974|publisher=George Allen & Unwin|isbn=0-04-947021-3|location=London|page=268|author-link=Georges Haupt}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHauptMarie1974">[[Georges Haupt|Haupt, Georges]]; Marie, Jean-Jacques (1974). ''Makers of the Russian Revolution''. London: George Allen & Unwin. p.&nbsp;268. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-04-947021-3|<bdi>0-04-947021-3</bdi>]].</cite> This volume contains an English translation of Stasova's autobiography, first published in 1927.</ref> === Политичка кариера === [[Податотека:Stasovaandlenin-cropped.jpg|десно|мини|Стасова и [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]] на Вториот конгрес на Коминтерната, 1920 година]] По Февруарската револуција во 1917 година, Стасова станала техничка секретарка на Централниот комитет на Болшевичката партија, функција што ја извршувала сè до Октомвриската револуција, а конечно се повлекла од неа во март 1920 година. Истата година, на 6-тиот конгрес на Руската комунистичка партија, била избрана за заменик-член на Централниот комитет. Подоцна, на 7-миот конгрес во 1918 година и на 8-миот конгрес во 1919 година, станала единствената жена избрана за полноправна членка на Централниот комитет. Сепак, на 9-тиот конгрес во 1920 година, била разрешена и од Централниот комитет и од партискиот секретаријат.<ref name="Lazitch">Branko Lazitch and Milorad M. Drachkovitch, ''Biographical Dictionary of the Comintern: New, Revised, and Expanded Edition.'' Stanford, CA: Hoover Institution Press, 1986; pg. 444.</ref> Откако била отстранета од Централниот комитет, Стасова работела за партиската организација [[Санкт Петербург|Петроград]], од каде што била доведена во [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]]. Во мај 1921 година била назначена за претставник на Коминтерната во [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија на Германија]] (КПД). Го користела псевдонимот „Херта“ и останала во Германија до 1926 година, каде што играла водечка улога во германската подружница на организацијата Меѓународна црвена помош.<ref name="Lazitch" /> Стасова се вратила во СССР во февруари 1926 година. Следната година била именувана за заменик-директор и раководител на меѓународната организација Меѓународна организација за помош на револуционерите, а истовремено ја водела и нејзината централна структура во СССР. Овие функции ги извршувала до 1937 година. Во периодот од 1930 до 1934 година била членка на Централната контролна комисија на Руската комунистичка партија. Потоа, во 1935 година, на 7-миот светски конгрес на Комунистичка интернационала, била избрана за членка на Меѓународната контролна комисија. За разлика од многу други „стари болшевици“, Стасова не била уапсена за време на шпионската манија и [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]] што го зафатиле Советскиот Сојуз кон крајот на 1930-тите, иако во ноември 1937 година, [[Јосиф Сталин]] му рекол на водачот на Коминтерната, [[Георги Димитров|Георги Димитров,]] дека Стасова е „ѓубре“ и „веројатно“ ќе биде уапсена. Таа била отпуштена од функцијата пет дена подоцна, на 16 ноември 1937 година.<ref>{{Наведена книга|title=The Diary of Georgi Dimitrov 1933–1949|last=Dimitrov|first=Georgi|date=2003|publisher=Yale U.P.|isbn=0-300-09794-8|location=New Haven|pages=69, 72}}</ref> Невообичаено, таа го задржала своето место во Меѓународната контролна комисија сè додека Коминтерната не била укината во 1943 година, а во 1938 година била повторно вработена како уредник на списанието ''Меѓународна литература'' каде работела до 1946 година, кога се пензионирала. Во 1948 година, таа добила „строга опомена“ затоа што на јавно предавање изјавила дека „Ленин се однесувал кон сите другари подеднакво, па дури и го нарекол Бухарин „Бухарчик““ - кој 10 години претходно признал дека е предавник. Подоцна напишала дека тоа била „тешка политичка грешка“ од нејзина страна.<ref> {{Наведена книга|title=The House of Government, A Saga of the Russian Revolution|last=Slezkine|first=Yuri|date=2017|publisher=Princeton U.P.|isbn=978-0-691-19272-7|location=Princeton|pages=936–37}}</ref> === Смрт и наследство === Интернат за странци во Иваново, Русија, наречен Ивановски меѓународен интернат, го добил името по Елена Стасова. Стасова починала на 31 декември 1966 година во Москва и била погребана во урна во некрополата покрај Кремљскиот ѕид. == Почести и награди == * [[Херој на социјалистичкиот труд]] (1960) * [[Орден на Ленин]] (5 пати: 1933, 1953, 1956, 1960, 1963) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Find a Grave}} {{8th Politburo of the Russian Communist Party (Bolsheviks)}} [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Херои на социјалистичкиот труд]] [[Категорија:Советски политичари]] [[Категорија:Починати во 1966 година]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] sl4wrty02u0fonnk7l2qllrl73ntiak 5530234 5530229 2026-03-27T12:26:20Z BosaFi 115936 5530234 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Elena Stasova|native_name={{nobold|Елена Стасова}}|nationality={{hlist|руско|[[СССР]]}}|image=Elena Stasova 1907 Edit Crop.jpg|caption=Стасова, {{circa|1907}}|office1=[[Генерален секретар на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз#Список на носители на функции|Претседателка]] на [[Секретаријатот на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Секретаријат]] на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Руска комунистичка партија (болшевици)]]|term_start1=25 март1919|term_end1=29 ноември 1919|predecessor1=[[Јаков Свердилов]]|successor1=[[Николај Крестински]]<br />{{small|(as Responsible Secretary)}}|office2=[[Генерален секретар на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] на [[Централниот комитет на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Централниот комитет]] на [[Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Руската социјалдемократска работничка партија (болшевици)]]|term_start2=април 1917|term_end2=1918|predecessor2=прв пат создадена позиција|successor2=[[Јаков Свердилов]]<br />{{small|(as Chairman)}}|office3=Редовен член на [[7-мо Биро и 7-ми Секретаријат на Руската комунистичка партија (болшевици)|7-ми]] [[Политбиро на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Политбиро]]|term_start3=11 март|term_end3=25 март 1919|office4=Кандидат за член на [[8-мо Политбиро и 8-ми Секретаријат на Руската комунистичка партија (болшевици)|8-мо]] [[Политбиро на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Политбиро]]|term_start4=13 април|term_end4=26 сптември 1919|office5=Член на [[6-тиот Централен комитет на Руската Социјалдемократска Лабуристичка Партија (Болшевици)|6-ти]], [[7-миот Биро и 7-миот Секретаријат на Руската Комунистичка Партија (Болшевици)|7-ми]], [[8-миот Политбиро и 8-миот Секретаријат на Руската Комунистичка Партија (Болшевици)|8-ми]] [[Секретаријат на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Секретаријат]]|term_start5=6 август 1917|term_end5=5 април 1920|birth_date={{OldStyleDate|15 октомври|1873|3 октомври}}|birth_place=[[Санкт Петерсбург]], {{nowrap|[[Руска Империја]]}}|death_date={{Death date and age|df=yes|1966|12|31|1873|10|3}}|death_place=Москва, [[СССР]]|spouse=|religion=|party=[[Руска социјалдемократска работничка партија|РСДЛП]] (1898–1903) <br /> РСДЛП ([[Болшевици]]) {{nowrap|(1903–1918)}} <br />[[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Руска комунистичка партија]] (Болшевици) (1918–1946)|resting_place=Москва|native_name_lang=ru}} '''Елена Дмитриевна Стасова''' (15 октомври 1873 – 31 декември 1966) била руски советски револуционер, стар болшевик и еден од првите водачи на организацијата што подоцна станала [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз]]. Стасова била родена во истакнато аристократско семејство во [[Санкт Петербург]]. Во младоста работела како учителка и се вклучила во револуционерната политика. Во 1898 година, се приклучила на [[Руска социјалдемократска работничка партија|Руската социјалдемократска работничка партија]] (РСДЛП) во времето на нејзиното основање. По идеолошкиот раскол на РСДЛП во 1903 година, Стасова се приклучила на [[Болшевици|болшевичката]] фракција на [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]]. Со револуционерните активности се занимавала и во Русија, Швајцарија и Финска и покрај честите закани за затворање и депортација. Во 1913 година, била протерана во [[Сибир]], но се вратила во Санкт Петербург кратко пред [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]]. Била именувана за секретар и заменик-член на Централниот комитет, но до 1920 година била исклучена од советската власт. Потоа, Стасова била претставник [[Комунистичка интернационала|Комунистичката интернационална]] во Германија до 1927 година, кога се вратила во Русија и зазела водечка позиција во Меѓународната црвена помош (МОПР). Од 1938 до 1946 година, работела како уредник на списанието ''Меѓународна литература''. Стасова починала во 1966 година на 93-годишна возраст. == Биографија == === Рани години === Елена Стасова е родена во [[Санкт Петербург]] во 1873 година, најмлада од пет деца, во еминентно благородничко семејство. Нејзиниот татко бил државниот обвинител Дмитриј Стасов, додека нејзината тетка била феминистичката активистка Надежда Стасова.<ref name="Haupt">{{Наведена книга|title=Makers of the Russian Revolution|last=Haupt|first=Georges|last2=Marie|first2=Jean-Jacques|date=1974|publisher=George Allen & Unwin|isbn=0-04-947021-3|location=London|page=268|author-link=Georges Haupt}} This volume contains an English translation of Stasova's autobiography, first published in 1927.</ref><ref>{{Наведена книга|title=Bolshevik women|last=Clements|first=Barbara Evans|date=1997|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-59920-7|location=Cambridge|pages=22}}</ref> Таа се школувала дома до 13-годишна возраст, а потоа во престижното приватно училиште за девојчиња „Таганцев“. На околу 20-годишна возраст почнала да предава во вечерни часови и неделни училишта во Лигово, што ја довело во контакт со жени политички активистки како што е [[Надежда Крупскаја]], идна сопруга на [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]]. Таа се приклучила на [[Руска социјалдемократска работничка партија|Руската социјалдемократска работничка партија]] (РСДЛП) во времето на нејзиното основање во 1898 година, а нејзин главен придонес бил користењето на куќата на нејзините родители за складирање на нелегална социјалистичка литература.<ref name="Haupt" /> === Болшевички револуционер === [[Податотека:Stasova_ED.jpg|лево|мини|Стасова, {{Околу|1906}}]] Кога РСДЛП се поделила на болшевичка и меншевичка фракција во 1903 година, Стасова се приклучила кон Владимир Ленин и болшевиците, дејствувајќи како професионална револуционерка. Во текот на следните две години користела повеќе псевдоними, меѓу кои „Апсолутна“ и „Дебела“, а во подземната работа се служела и со имињата „Делта“, „Чапја“, „Кнол“ и „Варвара Иванова“. Таа работела како врска за Лениновиот весник Искра во Санкт Петербург сè до нејзиното апсење во јануари 1904 година. По апсењето била принудена да го напушти градот и да се засолни во Минск. До крајот на годината патувала низ повеќе градови, каде што се занимавала со таканаречени „технички задачи“, како изработка на лажни пасоши, организирање канали за бегство и воспоставување врски со симпатизери во руската армија. Исто така, обучувала нови членови како да шифрираат и дешифрираат пораки. Во пролетта 1904 година била именувана за секретар на Северното биро на болшевичкиот Централен комитет. Во јуни истата година требало да го преземе Јужното биро со седиште во Одеса, но била уапсена и задржана шест месеци во затворот Таганка. По ослободувањето со кауција во декември 1904 година се вратила во Санкт Петербург, каде што ја извршувала должноста секретар на градската болшевичка организација, а подоцна станала и секретар на Централниот комитет. Стасова емигрирала во [[Женева]], Швајцарија, во август 1905 година, за да ја води болшевичката организација во странство. Таа се вратила во Санкт Петербург во јануари 1906 година, а потоа се преселила во Финска за да организира шверц со оружје и да помогне во организирањето на Конгресот во Стокхолм, кој требало да ги обедини болшевичките и меншевичките фракции на РСДЛП. Уапсена во јули 1906 година, по враќањето во Санкт Петербург, по втор пат ѝ било забрането да живее во главниот град. Во 1907 година, се населила во [[Тбилиси]]. Во јануари 1912 година, Стасова била избрана за заменик-член на Централниот комитет на Болшевичката партија. Потоа била секретарка на руското биро на партијата. Уапсена била по враќањето во Тбилиси, во мај 1912 година, била судена во мај 1913 година и осудена на депортација во Сибир. Ѝ било дозволено да се врати во Санкт Петербург во есента 1916 година, каде што била уапсена и задржана во полициска станица преку ноќ во февруари 1917 година, но била ослободена наутро поради избувнувањето на [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]].<ref name="Haupt">{{Наведена книга|title=Makers of the Russian Revolution|last=Haupt|first=Georges|last2=Marie|first2=Jean-Jacques|date=1974|publisher=George Allen & Unwin|isbn=0-04-947021-3|location=London|page=268|author-link=Georges Haupt}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHauptMarie1974">[[Georges Haupt|Haupt, Georges]]; Marie, Jean-Jacques (1974). ''Makers of the Russian Revolution''. London: George Allen & Unwin. p.&nbsp;268. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-04-947021-3|<bdi>0-04-947021-3</bdi>]].</cite> This volume contains an English translation of Stasova's autobiography, first published in 1927.</ref> === Политичка кариера === [[Податотека:Stasovaandlenin-cropped.jpg|десно|мини|Стасова и [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]] на Вториот конгрес на Коминтерната, 1920 година]] По Февруарската револуција во 1917 година, Стасова станала техничка секретарка на Централниот комитет на Болшевичката партија, функција што ја извршувала сè до Октомвриската револуција, а конечно се повлекла од неа во март 1920 година. Истата година, на 6-тиот конгрес на Руската комунистичка партија, била избрана за заменик-член на Централниот комитет. Подоцна, на 7-миот конгрес во 1918 година и на 8-миот конгрес во 1919 година, станала единствената жена избрана за полноправна членка на Централниот комитет. Сепак, на 9-тиот конгрес во 1920 година, била разрешена и од Централниот комитет и од партискиот секретаријат.<ref name="Lazitch">Branko Lazitch and Milorad M. Drachkovitch, ''Biographical Dictionary of the Comintern: New, Revised, and Expanded Edition.'' Stanford, CA: Hoover Institution Press, 1986; pg. 444.</ref> Откако била отстранета од Централниот комитет, Стасова работела за партиската организација [[Санкт Петербург|Петроград]], од каде што била доведена во [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]]. Во мај 1921 година била назначена за претставник на Коминтерната во [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија на Германија]] (КПД). Го користела псевдонимот „Херта“ и останала во Германија до 1926 година, каде што играла водечка улога во германската подружница на организацијата Меѓународна црвена помош.<ref name="Lazitch" /> Стасова се вратила во СССР во февруари 1926 година. Следната година била именувана за заменик-директор и раководител на меѓународната организација Меѓународна организација за помош на револуционерите, а истовремено ја водела и нејзината централна структура во СССР. Овие функции ги извршувала до 1937 година. Во периодот од 1930 до 1934 година била членка на Централната контролна комисија на Руската комунистичка партија. Потоа, во 1935 година, на 7-миот светски конгрес на Комунистичка интернационала, била избрана за членка на Меѓународната контролна комисија. За разлика од многу други „стари болшевици“, Стасова не била уапсена за време на шпионската манија и [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]] што го зафатиле Советскиот Сојуз кон крајот на 1930-тите, иако во ноември 1937 година, [[Јосиф Сталин]] му рекол на водачот на Коминтерната, [[Георги Димитров|Георги Димитров,]] дека Стасова е „ѓубре“ и „веројатно“ ќе биде уапсена. Таа била отпуштена од функцијата пет дена подоцна, на 16 ноември 1937 година.<ref>{{Наведена книга|title=The Diary of Georgi Dimitrov 1933–1949|last=Dimitrov|first=Georgi|date=2003|publisher=Yale U.P.|isbn=0-300-09794-8|location=New Haven|pages=69, 72}}</ref> Невообичаено, таа го задржала своето место во Меѓународната контролна комисија сè додека Коминтерната не била укината во 1943 година, а во 1938 година била повторно вработена како уредник на списанието ''Меѓународна литература'' каде работела до 1946 година, кога се пензионирала. Во 1948 година, таа добила „строга опомена“ затоа што на јавно предавање изјавила дека „Ленин се однесувал кон сите другари подеднакво, па дури и го нарекол Бухарин „Бухарчик““ - кој 10 години претходно признал дека е предавник. Подоцна напишала дека тоа била „тешка политичка грешка“ од нејзина страна.<ref> {{Наведена книга|title=The House of Government, A Saga of the Russian Revolution|last=Slezkine|first=Yuri|date=2017|publisher=Princeton U.P.|isbn=978-0-691-19272-7|location=Princeton|pages=936–37}}</ref> === Смрт и наследство === Интернат за странци во Иваново, Русија, наречен Ивановски меѓународен интернат, го добил името по Елена Стасова. Стасова починала на 31 декември 1966 година во Москва и била погребана во урна во некрополата покрај Кремљскиот ѕид. == Почести и награди == * [[Херој на социјалистичкиот труд]] (1960) * [[Орден на Ленин]] (5 пати: 1933, 1953, 1956, 1960, 1963) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Find a Grave}} {{8th Politburo of the Russian Communist Party (Bolsheviks)}} [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Херои на социјалистичкиот труд]] [[Категорија:Советски политичари]] [[Категорија:Починати во 1966 година]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] dq3mgzmhv2dw779u9bcz7wf710xzoid 5530235 5530234 2026-03-27T12:31:48Z BosaFi 115936 /* Надворешни врски */ 5530235 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Elena Stasova|native_name={{nobold|Елена Стасова}}|nationality={{hlist|руско|[[СССР]]}}|image=Elena Stasova 1907 Edit Crop.jpg|caption=Стасова, {{circa|1907}}|office1=[[Генерален секретар на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз#Список на носители на функции|Претседателка]] на [[Секретаријатот на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Секретаријат]] на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Руска комунистичка партија (болшевици)]]|term_start1=25 март1919|term_end1=29 ноември 1919|predecessor1=[[Јаков Свердилов]]|successor1=[[Николај Крестински]]<br />{{small|(as Responsible Secretary)}}|office2=[[Генерален секретар на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] на [[Централниот комитет на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Централниот комитет]] на [[Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Руската социјалдемократска работничка партија (болшевици)]]|term_start2=април 1917|term_end2=1918|predecessor2=прв пат создадена позиција|successor2=[[Јаков Свердилов]]<br />{{small|(as Chairman)}}|office3=Редовен член на [[7-мо Биро и 7-ми Секретаријат на Руската комунистичка партија (болшевици)|7-ми]] [[Политбиро на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Политбиро]]|term_start3=11 март|term_end3=25 март 1919|office4=Кандидат за член на [[8-мо Политбиро и 8-ми Секретаријат на Руската комунистичка партија (болшевици)|8-мо]] [[Политбиро на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Политбиро]]|term_start4=13 април|term_end4=26 сптември 1919|office5=Член на [[6-тиот Централен комитет на Руската Социјалдемократска Лабуристичка Партија (Болшевици)|6-ти]], [[7-миот Биро и 7-миот Секретаријат на Руската Комунистичка Партија (Болшевици)|7-ми]], [[8-миот Политбиро и 8-миот Секретаријат на Руската Комунистичка Партија (Болшевици)|8-ми]] [[Секретаријат на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз|Секретаријат]]|term_start5=6 август 1917|term_end5=5 април 1920|birth_date={{OldStyleDate|15 октомври|1873|3 октомври}}|birth_place=[[Санкт Петерсбург]], {{nowrap|[[Руска Империја]]}}|death_date={{Death date and age|df=yes|1966|12|31|1873|10|3}}|death_place=Москва, [[СССР]]|spouse=|religion=|party=[[Руска социјалдемократска работничка партија|РСДЛП]] (1898–1903) <br /> РСДЛП ([[Болшевици]]) {{nowrap|(1903–1918)}} <br />[[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Руска комунистичка партија]] (Болшевици) (1918–1946)|resting_place=Москва|native_name_lang=ru}} '''Елена Дмитриевна Стасова''' (15 октомври 1873 – 31 декември 1966) била руски советски револуционер, стар болшевик и еден од првите водачи на организацијата што подоцна станала [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз]]. Стасова била родена во истакнато аристократско семејство во [[Санкт Петербург]]. Во младоста работела како учителка и се вклучила во револуционерната политика. Во 1898 година, се приклучила на [[Руска социјалдемократска работничка партија|Руската социјалдемократска работничка партија]] (РСДЛП) во времето на нејзиното основање. По идеолошкиот раскол на РСДЛП во 1903 година, Стасова се приклучила на [[Болшевици|болшевичката]] фракција на [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]]. Со револуционерните активности се занимавала и во Русија, Швајцарија и Финска и покрај честите закани за затворање и депортација. Во 1913 година, била протерана во [[Сибир]], но се вратила во Санкт Петербург кратко пред [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]]. Била именувана за секретар и заменик-член на Централниот комитет, но до 1920 година била исклучена од советската власт. Потоа, Стасова била претставник [[Комунистичка интернационала|Комунистичката интернационална]] во Германија до 1927 година, кога се вратила во Русија и зазела водечка позиција во Меѓународната црвена помош (МОПР). Од 1938 до 1946 година, работела како уредник на списанието ''Меѓународна литература''. Стасова починала во 1966 година на 93-годишна возраст. == Биографија == === Рани години === Елена Стасова е родена во [[Санкт Петербург]] во 1873 година, најмлада од пет деца, во еминентно благородничко семејство. Нејзиниот татко бил државниот обвинител Дмитриј Стасов, додека нејзината тетка била феминистичката активистка Надежда Стасова.<ref name="Haupt">{{Наведена книга|title=Makers of the Russian Revolution|last=Haupt|first=Georges|last2=Marie|first2=Jean-Jacques|date=1974|publisher=George Allen & Unwin|isbn=0-04-947021-3|location=London|page=268|author-link=Georges Haupt}} This volume contains an English translation of Stasova's autobiography, first published in 1927.</ref><ref>{{Наведена книга|title=Bolshevik women|last=Clements|first=Barbara Evans|date=1997|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-59920-7|location=Cambridge|pages=22}}</ref> Таа се школувала дома до 13-годишна возраст, а потоа во престижното приватно училиште за девојчиња „Таганцев“. На околу 20-годишна возраст почнала да предава во вечерни часови и неделни училишта во Лигово, што ја довело во контакт со жени политички активистки како што е [[Надежда Крупскаја]], идна сопруга на [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]]. Таа се приклучила на [[Руска социјалдемократска работничка партија|Руската социјалдемократска работничка партија]] (РСДЛП) во времето на нејзиното основање во 1898 година, а нејзин главен придонес бил користењето на куќата на нејзините родители за складирање на нелегална социјалистичка литература.<ref name="Haupt" /> === Болшевички револуционер === [[Податотека:Stasova_ED.jpg|лево|мини|Стасова, {{Околу|1906}}]] Кога РСДЛП се поделила на болшевичка и меншевичка фракција во 1903 година, Стасова се приклучила кон Владимир Ленин и болшевиците, дејствувајќи како професионална револуционерка. Во текот на следните две години користела повеќе псевдоними, меѓу кои „Апсолутна“ и „Дебела“, а во подземната работа се служела и со имињата „Делта“, „Чапја“, „Кнол“ и „Варвара Иванова“. Таа работела како врска за Лениновиот весник Искра во Санкт Петербург сè до нејзиното апсење во јануари 1904 година. По апсењето била принудена да го напушти градот и да се засолни во Минск. До крајот на годината патувала низ повеќе градови, каде што се занимавала со таканаречени „технички задачи“, како изработка на лажни пасоши, организирање канали за бегство и воспоставување врски со симпатизери во руската армија. Исто така, обучувала нови членови како да шифрираат и дешифрираат пораки. Во пролетта 1904 година била именувана за секретар на Северното биро на болшевичкиот Централен комитет. Во јуни истата година требало да го преземе Јужното биро со седиште во Одеса, но била уапсена и задржана шест месеци во затворот Таганка. По ослободувањето со кауција во декември 1904 година се вратила во Санкт Петербург, каде што ја извршувала должноста секретар на градската болшевичка организација, а подоцна станала и секретар на Централниот комитет. Стасова емигрирала во [[Женева]], Швајцарија, во август 1905 година, за да ја води болшевичката организација во странство. Таа се вратила во Санкт Петербург во јануари 1906 година, а потоа се преселила во Финска за да организира шверц со оружје и да помогне во организирањето на Конгресот во Стокхолм, кој требало да ги обедини болшевичките и меншевичките фракции на РСДЛП. Уапсена во јули 1906 година, по враќањето во Санкт Петербург, по втор пат ѝ било забрането да живее во главниот град. Во 1907 година, се населила во [[Тбилиси]]. Во јануари 1912 година, Стасова била избрана за заменик-член на Централниот комитет на Болшевичката партија. Потоа била секретарка на руското биро на партијата. Уапсена била по враќањето во Тбилиси, во мај 1912 година, била судена во мај 1913 година и осудена на депортација во Сибир. Ѝ било дозволено да се врати во Санкт Петербург во есента 1916 година, каде што била уапсена и задржана во полициска станица преку ноќ во февруари 1917 година, но била ослободена наутро поради избувнувањето на [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]].<ref name="Haupt"/> === Политичка кариера === [[Податотека:Stasovaandlenin-cropped.jpg|десно|мини|Стасова и [[Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин]] на Вториот конгрес на Коминтерната, 1920 година]] По Февруарската револуција во 1917 година, Стасова станала техничка секретарка на Централниот комитет на Болшевичката партија, функција што ја извршувала сè до Октомвриската револуција, а конечно се повлекла од неа во март 1920 година. Истата година, на 6-тиот конгрес на Руската комунистичка партија, била избрана за заменик-член на Централниот комитет. Подоцна, на 7-миот конгрес во 1918 година и на 8-миот конгрес во 1919 година, станала единствената жена избрана за полноправна членка на Централниот комитет. Сепак, на 9-тиот конгрес во 1920 година, била разрешена и од Централниот комитет и од партискиот секретаријат.<ref name="Lazitch">Branko Lazitch and Milorad M. Drachkovitch, ''Biographical Dictionary of the Comintern: New, Revised, and Expanded Edition.'' Stanford, CA: Hoover Institution Press, 1986; pg. 444.</ref> Откако била отстранета од Централниот комитет, Стасова работела за партиската организација [[Санкт Петербург|Петроград]], од каде што била доведена во [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]]. Во мај 1921 година била назначена за претставник на Коминтерната во [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија на Германија]] (КПД). Го користела псевдонимот „Херта“ и останала во Германија до 1926 година, каде што играла водечка улога во германската подружница на организацијата Меѓународна црвена помош.<ref name="Lazitch" /> Стасова се вратила во СССР во февруари 1926 година. Следната година била именувана за заменик-директор и раководител на меѓународната организација Меѓународна организација за помош на револуционерите, а истовремено ја водела и нејзината централна структура во СССР. Овие функции ги извршувала до 1937 година. Во периодот од 1930 до 1934 година била членка на Централната контролна комисија на Руската комунистичка партија. Потоа, во 1935 година, на 7-миот светски конгрес на Комунистичка интернационала, била избрана за членка на Меѓународната контролна комисија. За разлика од многу други „стари болшевици“, Стасова не била уапсена за време на шпионската манија и [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]] што го зафатиле Советскиот Сојуз кон крајот на 1930-тите, иако во ноември 1937 година, [[Јосиф Сталин]] му рекол на водачот на Коминтерната, [[Георги Димитров|Георги Димитров,]] дека Стасова е „ѓубре“ и „веројатно“ ќе биде уапсена. Таа била отпуштена од функцијата пет дена подоцна, на 16 ноември 1937 година.<ref>{{Наведена книга|title=The Diary of Georgi Dimitrov 1933–1949|last=Dimitrov|first=Georgi|date=2003|publisher=Yale U.P.|isbn=0-300-09794-8|location=New Haven|pages=69, 72}}</ref> Невообичаено, таа го задржала своето место во Меѓународната контролна комисија сè додека Коминтерната не била укината во 1943 година, а во 1938 година била повторно вработена како уредник на списанието ''Меѓународна литература'' каде работела до 1946 година, кога се пензионирала. Во 1948 година, таа добила „строга опомена“ затоа што на јавно предавање изјавила дека „Ленин се однесувал кон сите другари подеднакво, па дури и го нарекол Бухарин „Бухарчик““ - кој 10 години претходно признал дека е предавник. Подоцна напишала дека тоа била „тешка политичка грешка“ од нејзина страна.<ref> {{Наведена книга|title=The House of Government, A Saga of the Russian Revolution|last=Slezkine|first=Yuri|date=2017|publisher=Princeton U.P.|isbn=978-0-691-19272-7|location=Princeton|pages=936–37}}</ref> === Смрт и наследство === Интернат за странци во Иваново, Русија, наречен Ивановски меѓународен интернат, го добил името по Елена Стасова. Стасова починала на 31 декември 1966 година во Москва и била погребана во урна во некрополата покрај Кремљскиот ѕид. == Почести и награди == * [[Херој на социјалистичкиот труд]] (1960) * [[Орден на Ленин]] (5 пати: 1933, 1953, 1956, 1960, 1963) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Find a Grave}} [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Херои на социјалистичкиот труд]] [[Категорија:Советски политичари]] [[Категорија:Починати во 1966 година]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] jueolh976572ybyd4gn2s93wzlh24rk 0 1390061 5530230 2026-03-27T12:19:44Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1341863634|Lewis Edward Anderson]]“ 5530230 wikitext text/x-wiki '''Луис Едвард Андерсон''' (16 јуни 1912 - 1 февруари 2007) —американски [[Ботаника|ботаничар]] посветен на проучување на [[Бриологија|мововите]] и експерт за [[Северна Америка|северноамериканската]] [[Бриологија|бриофлора]]. == Ран живот == Андерсон бил роден во земјоделско семејство во рурална област во [[Бејтсвил (Мисисипи)|Бејтсвил]], [[Мисисипи]]. Своето образование го започнал во мало училиште кое прво одделение го одржувало само секоја втора година, па затоа започнал на 5-годишна возраст и бил повеќе или помалку воодушевен кога наставниците му ја препознале интелегенцијата, па затоа го напуштил средното училиште на 15 години и дипломирал на [[Мисисипски државен универзитет|Мисисипскиот државен универзитет]] со научна диплома на само 19 години. Постдипломските студии по ботаника ги изучувал на [[Дјук универзитет|Дјуксиот универзитет]] и магистрирал во 1933 година. Тука Андерсон се заинтересирал за мововите додека студирал кај [[Хуго Леандер Бломквист]]. На 22-годишна возраст, докторирал на [[Пенсилвански универзитет|Пенсилванскиот универзитет]].<ref name="jstor">{{Наведено списание|title=Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022}}</ref> == Кариера == Во 1936 година, Андерсон бил примен на факултетот за ботаника на Дјуксиот универзитет за да се специјализира [[Цитологија|во цитологија]], и му била доделена одговорност за курирање на хербариумот за мов. Потоа, истражувањето на Андерсон почнало да се префрла од клеточна цитологија кон екологијата и класификацијата на мововите. Тој, со помош на неговата колешка [[Рут Марџери Адомс]], го изградил првиот општ курс по ботаника во институцијата.<ref>{{Наведено списание|last=Pearse|first=A. S.|date=1949|title=A History of Biology at Duke University|url=https://www.jstor.org/stable/4605167|journal=Bios|volume=20|issue=1|pages=6–17|issn=0005-3155|jstor=4605167}}</ref> Во текот на неговата кариера, на Андерсон му помагала сопругата Пет, која ја запознал додека таа била студентка по нега на Дјуксиот универзитет. Тие се венчале во 1941 година и откако имале 5 деца помеѓу 1942 и 1947 година, таа го придружувала на неговите екскурзии, означувајќи топографски карти со места за собирање и управувајќи со пакети со примероци. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Андерсон зел отсуство од Дјук за да служи во морнарицата и бил разузнавачки офицер од февруари до септември 1945 година. Тој бил награден со Бронзена ѕвезда и бил отпуштен од чин како поручник-командант.<ref name="jstor">{{Наведено списание|title=Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022 "Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR"]. ''plants.jstor.org''.</cite></ref> Андерсон често соработувал со [[Хауард Алвин Крам|Хауард А. Крам]], а во 1981 година, двајцата објавиле двотомна флора за мововите од источна Северна Америка. Заедно со Крам го уредувале научното списание „''Мовови од Северна Америка“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2044837119|title=Mosses of North America: IndExs ExsiccataID=2044837119|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=7 July 2024}}</ref> Андерсон продолжил да го проширува хербариумот за бриофити во Дјук и помогнал во развојот на постдипломска програма по бриологија.<ref name="duke">{{Наведена мрежна страница|url=https://herbarium.duke.edu/collections/bryophytes/bryophyte-herbarium-history|title=History of the L.E. Anderson Bryophyte Herbarium – Herbarium|work=herbarium.duke.edu}}</ref> Се пензионирал од Дјук во 1982 година.<ref name="jstor">{{Наведено списание|title=Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022 "Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR"]. ''plants.jstor.org''.</cite></ref> == Наследство == Родот мов ''[[Bryoandersonia]]'' го добил името по него од [[Харолд Е. Робинсон]]. Некои видови, вклучувајќи го и ''[[Bryocrumia andersonii]]'', исто така го носат неговото име. Во 1998 година, бриофитниот хербариум на Дјуксиот универзитет официјално бил именуван како бриофитски хербариум за Л. Е. Андерсон. Содржи приближно 260.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://herbarium.duke.edu/collections/bryophytes|title=Bryophytes – Herbarium|work=herbarium.duke.edu}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Presidents of the American Bryological and Lichenological Society|state=collapsed}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Апсолвенти на Пенсилванискиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1912 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Бриолози]] nxz9rmpt9027n7llw7qwe5nd0dqi1k1 5530231 5530230 2026-03-27T12:20:42Z Jtasevski123 69538 5530231 wikitext text/x-wiki '''Луис Едвард Андерсон''' (16 јуни 1912 - 1 февруари 2007) —американски [[Ботаника|ботаничар]] посветен на проучување на [[Бриологија|мововите]] и експерт за [[Северна Америка|северноамериканската]] [[Бриологија|бриофлора]]. == Ран живот == Андерсон бил роден во земјоделско семејство во рурална област во [[Бејтсвил (Мисисипи)|Бејтсвил]], [[Мисисипи]]. Своето образование го започнал во мало училиште кое прво одделение го одржувало само секоја втора година, па затоа започнал на 5-годишна возраст и бил повеќе или помалку воодушевен кога наставниците му ја препознале интелегенцијата, па затоа го напуштил средното училиште на 15 години и дипломирал на [[Мисисипски државен универзитет|Мисисипскиот државен универзитет]] со научна диплома на само 19 години. Постдипломските студии по ботаника ги изучувал на [[Дјук универзитет|Дјуксиот универзитет]] и магистрирал во 1933 година. Тука Андерсон се заинтересирал за мововите додека студирал кај [[Хуго Леандер Бломквист]]. На 22-годишна возраст, докторирал на [[Пенсилвански универзитет|Пенсилванскиот универзитет]].<ref name="jstor">{{Наведено списание|title=Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022}}</ref> == Кариера == Во 1936 година, Андерсон бил примен на факултетот за ботаника на Дјуксиот универзитет за да се специјализира [[Цитологија|во цитологија]], и му била доделена одговорност за курирање на хербариумот за мов. Потоа, истражувањето на Андерсон почнало да се префрла од клеточна цитологија кон екологијата и класификацијата на мововите. Тој, со помош на неговата колешка [[Рут Марџери Адомс]], го изградил првиот општ курс по ботаника во институцијата.<ref>{{Наведено списание|last=Pearse|first=A. S.|date=1949|title=A History of Biology at Duke University|url=https://www.jstor.org/stable/4605167|journal=Bios|volume=20|issue=1|pages=6–17|issn=0005-3155|jstor=4605167}}</ref> Во текот на неговата кариера, на Андерсон му помагала сопругата Пет, која ја запознал додека таа била студентка по нега на Дјуксиот универзитет. Тие се венчале во 1941 година и откако имале 5 деца помеѓу 1942 и 1947 година, таа го придружувала на неговите екскурзии, означувајќи топографски карти со места за собирање и управувајќи со пакети со примероци. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Андерсон зел отсуство од Дјук за да служи во морнарицата и бил разузнавачки офицер од февруари до септември 1945 година. Тој бил награден со Бронзена ѕвезда и бил отпуштен од чин како поручник-командант.<ref name="jstor">{{Наведено списание|title=Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022 "Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR"]. ''plants.jstor.org''.</cite></ref> Андерсон често соработувал со [[Хауард Алвин Крам|Хауард А. Крам]], а во 1981 година, двајцата објавиле двотомна флора за мововите од источна Северна Америка. Заедно со Крам го уредувале научното списание „''Мовови од Северна Америка“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2044837119|title=Mosses of North America: IndExs ExsiccataID=2044837119|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=7 July 2024}}</ref> Андерсон продолжил да го проширува хербариумот за бриофити во Дјук и помогнал во развојот на постдипломска програма по бриологија.<ref name="duke">{{Наведена мрежна страница|url=https://herbarium.duke.edu/collections/bryophytes/bryophyte-herbarium-history|title=History of the L.E. Anderson Bryophyte Herbarium – Herbarium|work=herbarium.duke.edu}}</ref> Се пензионирал од Дјук во 1982 година.<ref name="jstor">{{Наведено списание|title=Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022 "Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR"]. ''plants.jstor.org''.</cite></ref> == Наследство == Родот мов ''[[Bryoandersonia]]'' го добил името по него од [[Харолд Е. Робинсон]]. Некои видови, вклучувајќи го и ''[[Bryocrumia andersonii]]'', исто така го носат неговото име. Во 1998 година, бриофитниот хербариум на Дјуксиот универзитет официјално бил именуван како бриофитски хербариум за Л. Е. Андерсон. Содржи приближно 260.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://herbarium.duke.edu/collections/bryophytes|title=Bryophytes – Herbarium|work=herbarium.duke.edu}}</ref> {{Ботаничар|L.E.Anderson}} == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андерсон, Луис Едвард }} [[Категорија:Апсолвенти на Пенсилванискиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1912 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Бриолози]] g49amh1tjxkqk4a3mfppimvj1scqe0v 5530233 5530231 2026-03-27T12:21:20Z Jtasevski123 69538 5530233 wikitext text/x-wiki '''Луис Едвард Андерсон''' (16 јуни 1912 - 1 февруари 2007) —американски [[Ботаника|ботаничар]] посветен на проучување на [[Бриологија|мововите]] и експерт за [[Северна Америка|северноамериканската]] [[Бриологија|бриофлора]]. == Ран живот == Андерсон бил роден во земјоделско семејство во рурална област во [[Бејтсвил (Мисисипи)|Бејтсвил]], [[Мисисипи]]. Своето образование го започнал во мало училиште кое прво одделение го одржувало само секоја втора година, па затоа започнал на 5-годишна возраст и бил повеќе или помалку воодушевен кога наставниците му ја препознале интелегенцијата, па затоа го напуштил средното училиште на 15 години и дипломирал на [[Мисисипски државен универзитет|Мисисипскиот државен универзитет]] со научна диплома на само 19 години. Постдипломските студии по ботаника ги изучувал на [[Дјук универзитет|Дјуксиот универзитет]] и магистрирал во 1933 година. Тука Андерсон се заинтересирал за мововите додека студирал кај [[Хуго Леандер Бломквист]]. На 22-годишна возраст, докторирал на [[Пенсилвански универзитет|Пенсилванскиот универзитет]].<ref name="jstor">{{Наведено списание|title=Edit History: Anderson, Lewis Edward (1912–2007) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000200022}}</ref> == Кариера == Во 1936 година, Андерсон бил примен на факултетот за ботаника на Дјуксиот универзитет за да се специјализира [[Цитологија|во цитологија]], и му била доделена одговорност за курирање на хербариумот за мов. Потоа, истражувањето на Андерсон почнало да се префрла од клеточна цитологија кон екологијата и класификацијата на мововите. Тој, со помош на неговата колешка [[Рут Марџери Адомс]], го изградил првиот општ курс по ботаника во институцијата.<ref>{{Наведено списание|last=Pearse|first=A. S.|date=1949|title=A History of Biology at Duke University|url=https://www.jstor.org/stable/4605167|journal=Bios|volume=20|issue=1|pages=6–17|issn=0005-3155|jstor=4605167}}</ref> Во текот на неговата кариера, на Андерсон му помагала сопругата Пет, која ја запознал додека таа била студентка по нега на Дјуксиот универзитет. Тие се венчале во 1941 година и откако имале 5 деца помеѓу 1942 и 1947 година, таа го придружувала на неговите екскурзии, означувајќи топографски карти со места за собирање и управувајќи со пакети со примероци. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Андерсон зел отсуство од Дјук за да служи во морнарицата и бил разузнавачки офицер од февруари до септември 1945 година. Тој бил награден со Бронзена ѕвезда и бил отпуштен од чин како поручник-командант.<ref name="jstor"/> Андерсон често соработувал со [[Хауард Алвин Крам|Хауард А. Крам]], а во 1981 година, двајцата објавиле двотомна флора за мововите од источна Северна Америка. Заедно со Крам го уредувале научното списание „''Мовови од Северна Америка“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2044837119|title=Mosses of North America: IndExs ExsiccataID=2044837119|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=7 July 2024}}</ref> Андерсон продолжил да го проширува хербариумот за бриофити во Дјук и помогнал во развојот на постдипломска програма по бриологија.<ref name="duke">{{Наведена мрежна страница|url=https://herbarium.duke.edu/collections/bryophytes/bryophyte-herbarium-history|title=History of the L.E. Anderson Bryophyte Herbarium – Herbarium|work=herbarium.duke.edu}}</ref> Се пензионирал од Дјук во 1982 година.<ref name="jstor"/> == Наследство == Родот мов ''[[Bryoandersonia]]'' го добил името по него од [[Харолд Е. Робинсон]]. Некои видови, вклучувајќи го и ''[[Bryocrumia andersonii]]'', исто така го носат неговото име. Во 1998 година, бриофитниот хербариум на Дјуксиот универзитет официјално бил именуван како бриофитски хербариум за Л. Е. Андерсон. Содржи приближно 260.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://herbarium.duke.edu/collections/bryophytes|title=Bryophytes – Herbarium|work=herbarium.duke.edu}}</ref> {{Ботаничар|L.E.Anderson}} == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андерсон, Луис Едвард }} [[Категорија:Апсолвенти на Пенсилванискиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1912 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Бриолози]] 9bbf4t4gv2eu41ztbg99q3noswlo77z 1 1390062 5530232 2026-03-27T12:20:56Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5530232 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1390063 5530236 2026-03-27T12:44:10Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/30551418|Маргарет Мид]]“ 5530236 wikitext text/x-wiki   '''Маргарет Мид''' ({{Lang-en|Margaret Mead}} ([[16 декември]] [[1901|1901 година]], [[Филаделфија]], Пенсилванија, САД - [[15 ноември]] [[1978|1978 година]], [[Њујорк (град)|Њујорк]]) била американски [[Културна антропологија|културен антрополог,]]<nowiki/>истакната писателка и говорник во [[1960-ти|1960-тите]] и [[1970-ти|1970-тите години]].<ref name="libraryofcongress">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/exhibits/mead/oneworld-comment.html|title=Margaret Mead As a Cultural Commentator|date=November 30, 2001|work=Margaret Mead: Human nature and the power of culture|publisher=[[Конгресна библиотека|Library of Congress]]|accessdate=March 8, 2008}}</ref> Дипломирала на колеџот Барнард во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], а магистрирала и докторирала на Универзитетот Колумбија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html|title=The Institute for Intercultural Studies: Biography: Margaret Mead|work=www.interculturalstudies.org|accessdate=2021-01-29}}</ref> Мид била претседател [[На Американско здружение за унапредување на науката|на Американското здружение за унапредување на науката]] во 1975 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaas.org/leadership/presidents|title=AAAS Presidents|work=aaas.org|publisher=American Association for the Advancement of Science|accessdate=October 13, 2018}}</ref> Таа ги популаризирала концептите на антропологијата во модерната американска и западна култура, а воедно била и истакната како академски антрополог.<ref name="SciAmeri">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.scientificamerican.com/cross-check/2010/10/25/margaret-meads-bashers-owe-her-an-apology/|title=Margaret Mead's bashers owe her an apology|last=Horgan|first=John|publisher=Scientific America}}</ref> Нејзините извештаи за ставовите кон сексот во традиционалните култури во Јужниот Пацифик и Југоисточна Азија ја обликувале сексуалната револуција [[1960-ти|од 1960-тите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brainpickings.org/2014/02/06/margaret-mead-homosexuality/|title=Legendary Anthropologist Magaret Mead on the Fluidity of Human Sexuality in 1933|last=Popova|first=Marie|work=brainpickings}}</ref> == Биографија == Маргарет Мид била родена во [[Филаделфија]]. Нејзиниот татко бил професор на Факултетот за бизнис Вартон, на Универзитетот во Пенсилванија, а нејзината мајка била социолог која работела со италијански имигранти. По една година студирање на Универзитетот во Индијана (1919), таа се префрлила на колеџот Барнард во [[Њујорк (град)|Њујорк]], каде што дипломирала во [[1923]] г. каде следната година магистрирала. Нејзините научни ставови и ставови биле во голема мера под влијание на [[Рут Бенедикт]] и [[Франц Боас]]. Во [[1925|1925 година]], таа заминала на теренско истражување во [[Полинезија]], во [[Самоа]], каде што собрала голема количина материјал за процесот на [[социјализација]] на децата и [[Адолесценција|адолесцентите]] во самоанското општество. По враќањето од Полинезија во 1926 година, таа започнала да работи како кустос во [[Американски музеј за природна историја|Американскиот музеј за природна историја]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Во [[1929]] г. таа ја одбранила својата докторска теза на Универзитетот Колумбија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html|title=The Institute for Intercultural Studies: Biography: Margaret Mead|work=www.interculturalstudies.org|accessdate=2021-01-29}}</ref> == Истражувачки интереси == Таа се занимавала со проучување на односите меѓу различни возрасни групи во традиционалните општества (како папуанските и самоанските), како и во современите општества, со особен фокус на појавата на генерациски јаз. Дополнително, ја истражувала детската психологија од перспектива на т.н. етнопсихологија. Во нејзиното дело „Растење во Самоа“ ([[1928]]), таа заклучила дека нема конфликт или тешкотии во социјализацијата помеѓу постарите генерации и адолесцентите во традиционалното општество. Маргарет Мид, исто така, идентификувала три главни типа на размена на знаење помеѓу возрасни и деца: * Постфигуративно – пренесување на знаење од возрасни на деца; * Кофигуративно – пренесување на знаење на деца и возрасни, главно преку нивните врсници; * Префигуративно – пренесување на знаење од деца на возрасни. == Цитати == * Никогаш не се сомневајте дека мала група промислени, посветени луѓе можат да го променат светот. Низ историјата, тоа секогаш било доволно. == Наводи == {{Наводи}} == Литература ==   == Надворешни врски == * {{Worldcat id|id=lccn-n78-93416}} [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Американски антрополози]] [[Категорија:Луѓе од Филаделфија]] [[Категорија:CS1-одржување: излишен текст: список на автори]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] [[Категорија:Починати во 1978 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] tvud0s9z33hg2sfrp01bz9x5wr2nklw 5530237 5530236 2026-03-27T12:49:39Z BosaFi 115936 5530237 wikitext text/x-wiki  {{Infobox person|name=Маргарет Мид|image=Margaret Mead (1901-1978).jpg|caption=Мид во 1948 г.|birth_date={{Birth date|1901|12|16}}|birth_place=[[Филаделфија]], [[Пенсилванија]], САД|death_date={{Death date and age|1978|11|15|1901|12|16}}|death_place=Њујорк, САД|education={{Plainlist| * [[Универзитет ДеПо]] * [[Колеџ Барнард]] ([[Диплома за уметности|БА]])<br />[[Универзитет Колумбија]] ([[Магистер по уметности|Магистерски студии]], [[Доктор по филозофија|Докторат]])}}|occupation=[[Антроплог]]|awards={{Plainlist | * [[Награда Калинга]] (1970) * [[Претседателски медал на слободата]] (1979, постхумно)}}|spouse={{Plainlist| * {{Marriage|[[Лутер Кресман]]|1923|1928|end=div.}} * {{Marriage|[[Рео Форчун]]|1928|1935|end=div.}} * {{Marriage|[[Грегори Бејтсон]]|1936|1950|end=div.}}}}|children=[[Мери Кетрин Бејтсон]]}}'''Маргарет Мид ('''[[16 декември]] [[1901|1901 година]], [[Филаделфија]], Пенсилванија, САД - [[15 ноември]] [[1978|1978 година]], [[Њујорк (град)|Њујорк]]) била американски [[Културна антропологија|културен антрополог,]]<nowiki/>истакната писателка и говорник во [[1960-ти|1960-тите]] и [[1970-ти|1970-тите години]].<ref name="libraryofcongress">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/exhibits/mead/oneworld-comment.html|title=Margaret Mead As a Cultural Commentator|date=November 30, 2001|work=Margaret Mead: Human nature and the power of culture|publisher=[[Конгресна библиотека|Library of Congress]]|accessdate=March 8, 2008}}</ref> Дипломирала на колеџот Барнард во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], а магистрирала и докторирала на Универзитетот Колумбија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html|title=The Institute for Intercultural Studies: Biography: Margaret Mead|work=www.interculturalstudies.org|accessdate=2021-01-29}}</ref> Мид била претседател [[На Американско здружение за унапредување на науката|на Американското здружение за унапредување на науката]] во 1975 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaas.org/leadership/presidents|title=AAAS Presidents|work=aaas.org|publisher=American Association for the Advancement of Science|accessdate=October 13, 2018}}</ref> Таа ги популаризирала концептите на антропологијата во модерната американска и западна култура, а воедно била и истакната како академски антрополог.<ref name="SciAmeri">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.scientificamerican.com/cross-check/2010/10/25/margaret-meads-bashers-owe-her-an-apology/|title=Margaret Mead's bashers owe her an apology|last=Horgan|first=John|publisher=Scientific America}}</ref> Нејзините извештаи за ставовите кон сексот во традиционалните култури во Јужниот Пацифик и Југоисточна Азија ја обликувале сексуалната револуција [[1960-ти|од 1960-тите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brainpickings.org/2014/02/06/margaret-mead-homosexuality/|title=Legendary Anthropologist Magaret Mead on the Fluidity of Human Sexuality in 1933|last=Popova|first=Marie|work=brainpickings}}</ref> == Биографија == Маргарет Мид била родена во [[Филаделфија]]. Нејзиниот татко бил професор на Факултетот за бизнис Вартон, на Универзитетот во Пенсилванија, а нејзината мајка била социолог која работела со италијански имигранти. По една година студирање на Универзитетот во Индијана (1919), таа се префрлила на колеџот Барнард во [[Њујорк (град)|Њујорк]], каде што дипломирала во [[1923]] г. каде следната година магистрирала. Нејзините научни ставови и ставови биле во голема мера под влијание на [[Рут Бенедикт]] и [[Франц Боас]]. Во [[1925|1925 година]], таа заминала на теренско истражување во [[Полинезија]], во [[Самоа]], каде што собрала голема количина материјал за процесот на [[социјализација]] на децата и [[Адолесценција|адолесцентите]] во самоанското општество. По враќањето од Полинезија во 1926 година, таа започнала да работи како кустос во [[Американски музеј за природна историја|Американскиот музеј за природна историја]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Во [[1929]] г. таа ја одбранила својата докторска теза на Универзитетот Колумбија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html|title=The Institute for Intercultural Studies: Biography: Margaret Mead|work=www.interculturalstudies.org|accessdate=2021-01-29}}</ref> == Истражувачки интереси == Таа се занимавала со проучување на односите меѓу различни возрасни групи во традиционалните општества (како папуанските и самоанските), како и во современите општества, со особен фокус на појавата на генерациски јаз. Дополнително, ја истражувала детската психологија од перспектива на т.н. етнопсихологија. Во нејзиното дело „Растење во Самоа“ ([[1928]]), таа заклучила дека нема конфликт или тешкотии во социјализацијата помеѓу постарите генерации и адолесцентите во традиционалното општество. Маргарет Мид, исто така, идентификувала три главни типа на размена на знаење помеѓу возрасни и деца: * Постфигуративно – пренесување на знаење од возрасни на деца; * Кофигуративно – пренесување на знаење на деца и возрасни, главно преку нивните врсници; * Префигуративно – пренесување на знаење од деца на возрасни. == Цитати == * Никогаш не се сомневајте дека мала група промислени, посветени луѓе можат да го променат светот. Низ историјата, тоа секогаш било доволно. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Worldcat id|id=lccn-n78-93416}} [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Американски антрополози]] [[Категорија:Луѓе од Филаделфија]] [[Категорија:CS1-одржување: излишен текст: список на автори]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] [[Категорија:Починати во 1978 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] mn9r38ytkfa26ys1348wh5qpex7iqj6 5530242 5530237 2026-03-27T14:00:51Z Jtasevski123 69538 5530242 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Маргарет Мид|image=Margaret Mead (1901-1978).jpg|caption=Мид во 1948 г.|birth_date={{Birth date|1901|12|16}}|birth_place=[[Филаделфија]], [[Пенсилванија]], САД|death_date={{Death date and age|1978|11|15|1901|12|16}}|death_place=Њујорк, САД|education={{Plainlist| * [[Универзитет ДеПо]] * [[Колеџ Барнард]] ([[Диплома за уметности|БА]])<br />[[Универзитет Колумбија]] ([[Магистер по уметности|Магистерски студии]], [[Доктор по филозофија|Докторат]])}}|occupation=[[Антроплог]]|awards={{Plainlist | * [[Награда Калинга]] (1970) * [[Претседателски медал на слободата]] (1979, постхумно)}}|spouse={{Plainlist| * {{Marriage|[[Лутер Кресман]]|1923|1928|end=div.}} * {{Marriage|[[Рео Форчун]]|1928|1935|end=div.}} * {{Marriage|[[Грегори Бејтсон]]|1936|1950|end=div.}}}}|children=[[Мери Кетрин Бејтсон]]}}'''Маргарет Мид''' ([[16 декември]] [[1901|1901 година]], [[Филаделфија]], Пенсилванија, САД — [[15 ноември]] [[1978|1978 година]], [[Њујорк (град)|Њујорк]]) — американски [[Културна антропологија|културен антрополог,]] истакната писателка и говорник во [[1960-ти|1960-тите]] и [[1970-ти|1970-тите години]].<ref name="libraryofcongress">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/exhibits/mead/oneworld-comment.html|title=Margaret Mead As a Cultural Commentator|date=November 30, 2001|work=Margaret Mead: Human nature and the power of culture|publisher=[[Конгресна библиотека|Library of Congress]]|accessdate=March 8, 2008}}</ref> Дипломирала на Бернардскиот колеџ во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], а магистрирала и докторирала на Колумбискиот универзитет.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html|title=The Institute for Intercultural Studies: Biography: Margaret Mead|work=www.interculturalstudies.org|accessdate=2021-01-29}}</ref> Мид била претседател на Американското здружение за унапредување на науката во 1975 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaas.org/leadership/presidents|title=AAAS Presidents|work=aaas.org|publisher=American Association for the Advancement of Science|accessdate=October 13, 2018}}</ref> Таа ги популаризирала концептите на антропологијата во модерната американска и западна култура, а воедно била и истакната како академски антрополог.<ref name="SciAmeri">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.scientificamerican.com/cross-check/2010/10/25/margaret-meads-bashers-owe-her-an-apology/|title=Margaret Mead's bashers owe her an apology|last=Horgan|first=John|publisher=Scientific America}}</ref> Нејзините извештаи за ставовите кон сексот во традиционалните култури во Јужниот Пацифик и Југоисточна Азија ја обликувале сексуалната револуција [[1960-ти|од 1960-тите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brainpickings.org/2014/02/06/margaret-mead-homosexuality/|title=Legendary Anthropologist Magaret Mead on the Fluidity of Human Sexuality in 1933|last=Popova|first=Marie|work=brainpickings}}</ref> == Биографија == Маргарет Мид била родена во [[Филаделфија]]. Нејзиниот татко бил професор на Вартонскиот факултет за бизнис, на [[Пенсилвански универзитет|Пенсилванскиот универзитет]], а нејзината мајка била социолог која работела со италијански имигранти. По една година студирање на Индијанскиот универзитет (1919), таа се префрлила на Бернардскиот колеџ во [[Њујорк (град)|Њујорк]], каде што дипломирала во [[1923]] г. каде следната година магистрирала. Нејзините научни ставови и ставови биле во голема мера под влијание на [[Рут Бенедикт]] и [[Франц Боас]]. Во [[1925|1925 година]], таа заминала на теренско истражување во [[Полинезија]], во [[Самоа]], каде што собрала голема количина материјал за процесот на [[социјализација]] на децата и [[Адолесценција|адолесцентите]] во самоанското општество. По враќањето од Полинезија во 1926 година, таа започнала да работи како кустос во [[Американски музеј за природна историја|Американскиот музеј за природна историја]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Во [[1929]] г. таа ја одбранила својата докторска теза на Универзитетот Колумбија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html|title=The Institute for Intercultural Studies: Biography: Margaret Mead|work=www.interculturalstudies.org|accessdate=2021-01-29}}</ref> == Истражувачки интереси == Таа се занимавала со проучување на односите меѓу различни возрасни групи во традиционалните општества (како папуанските и самоанските), како и во современите општества, со особен фокус на појавата на генерациски јаз. Дополнително, ја истражувала детската психологија од перспектива на т.н. етнопсихологија. Во нејзиното дело „Растење во Самоа“ ([[1928]]), таа заклучила дека нема конфликт или тешкотии во социјализацијата помеѓу постарите генерации и адолесцентите во традиционалното општество. Маргарет Мид, исто така, идентификувала три главни типа на размена на знаење помеѓу возрасни и деца: * Постфигуративно – пренесување на знаење од возрасни на деца; * Кофигуративно – пренесување на знаење на деца и возрасни, главно преку нивните врсници; * Префигуративно – пренесување на знаење од деца на возрасни. == Цитати == * Никогаш не се сомневајте дека мала група промислени, посветени луѓе можат да го променат светот. Низ историјата, тоа секогаш било доволно. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Worldcat id|id=lccn-n78-93416}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мид, Маргарет }} [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Американски антрополози]] [[Категорија:Луѓе од Филаделфија]] [[Категорија:CS1-одржување: излишен текст: список на автори]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] [[Категорија:Починати во 1978 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] 0svb1ju4vmgnmuh2bo9dkice4twh8fz 1 1390064 5530243 2026-03-27T14:00:59Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5530243 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1390065 5530256 2026-03-27T14:27:33Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1329840774|Aşlı]]“ 5530256 wikitext text/x-wiki '''Ашхли''' или '''Ашли''' ([[Чувашки јазик|св.]] ''Аскиль'' трн. ''Аскил'', {{Langx|tt-Cyrl|Ашлы}}) бил мистериозен [[Среден век|средновековен]] град [[Волшка Бугарија|во Волжска Бугарија]] кој во руските хроники е познат како '''Ошел''' ({{Langx|ru|Ошель}}). Додека археолошките ископувања докажале дека градот се појавил уште во 11 век, татарските легенди и руската ''Тверска хроника'' наведуваат дека градот бил основан од [[Александар III Македонски|Александар Велики]]. Во својот најславен период, Ашли претставувал голем трговски и политички центар, но во 1220 година бил разурнат и запален од трупите на Свјатослав III од Владимир, а ''[[Твер|Тверската]] хроника'' претставува единствениот пишан извор каде што се споменува Ашли.<ref name="rt">{{In lang|ru}} [http://www.rt-online.ru/numbers/public/?ID=12674 Газета "Республика Татарстан" Под град Ошель на Волге…]</ref> == Пад == Падот на градот е споменат во ''Тверската хроника'', единственото пишано споменување на градот. Принцот на Владимир Јуриј Всеволодович ја испратил експедицијата да го ограби Ашли под водство на неговиот брат, Свјатослав. Русите под водство на принцот Свјатослав, неговиот брат Јарослав и [[Војвода|војводата]] Јеремеј Глебович стигнале до градот преку [[Волга]] со своите бродови. Тие се истовариле источно од градот, на рамниот брег на Волга каде [[Ростов|Ростовците]] го формирале десното крило, [[Переслављ Залески|Переславците]] левото, а принцот и [[Муром|Муромејците]] останале во центарот додека еден полк останал да ги штити бродовите. Русите наишле на шумата и се сретнале со коњаничките Бугари под водство на нивниот принц. Бугарите ги испукале своите стрели и се повлекле кон тврдината. Русите стигнале до ѕидините во жестока битка и успеале да запалат оган. Сепак, огнот, чадот и ветрот биле толку силни што Русите биле принудени да се повлечат и да влезат во градот од другата страна. Но сепак, принцот на Ашли и неговата коњаничка свита избегале под закрила на чадот, а пешадијци и цивили биле убиени во акција. Огнот бил толку силен што многу напаѓачи кои се осмелиле да влезат во Ашли за да го ограбат градот загинале. [[Руси|Русите]] заробиле многу цивили и се повлекле покрај Волга. Бугарските засилувања, испратени од Билар, главниот град, биле предоцна.<ref name="rt">{{In lang|ru}} [http://www.rt-online.ru/numbers/public/?ID=12674 Газета "Республика Татарстан" Под град Ошель на Волге…]</ref> == Пребарување и ископувања == Долго време немало никакви урнатини идентификувани како Ашли,Василиј Татишчев претпоставувал дека урнатините во близина на Јантиковски ([[Kirelsky|Кирелски]]) во денешен округ Камско-Устински ([[Kama-Ustjin District|округ Кама-Устјин]]) се остатоци од ''Ашла''. Друг поддржувач на оваа верзија, А. Смирнов, тврдел дека името на градот потекнува од племето Есегел од [[Волшка Бугарија|Волга Бугарите]]. Урнатините на Јантиковски биле поплавени со насипот на [[Кујбишевско Езеро|резервоарот Кујбишев]] во 1950-тите, но биле целосно истражени. Во урнатините на Јантиковски немало мириси од споменатиот голем пожар.<ref name="rt">{{In lang|ru}} [http://www.rt-online.ru/numbers/public/?ID=12674 Газета "Республика Татарстан" Под град Ошель на Волге…]</ref> Денес се претпоставува дека урнатините се во близина на селото [[Bogodashkino|Богодашкино]], Тетјушки округ. Богдашкино е село кое се наоѓа на горниот тек на реката [[Kilna|Килна]], помеѓу селата [[Proley-Kasha|Пролеј-Каша]] и [[Iokovo|Јоково]], околу пет километри северно од селото [[Uryum (village)|Урјум]], на земјиште кое е населено со Тетјушки Мордвини, околу 16 километри југозападно од Тетјуши . Урнатините од Богодашкино се пронајдени во 1909 година од страна на [[Ğäynetdin Äxmärev|Ѓајнетдин Екшмарев]], а ископувањата се случиле во 1949-1950 година под водство на [[Nikolay Kalinin|Николај Калинин]] . Тој, исто така, ги ископал урнатините на Јантиковски и заклучил дека Ашли се наоѓа во близина на Богодашкино. Остатоците од тврдината, становите, работилниците, грнчарството и леарницата се откриени. Муслиманските гробишта пронајдени таму датираат од 11-13 век. Последните експедиции од 1987 и 2003 година им дадоа добра тема на историчарите.<ref name="rt">{{In lang|ru}} [http://www.rt-online.ru/numbers/public/?ID=12674 Газета "Республика Татарстан" Под град Ошель на Волге…]</ref> == Контроверзни теории == Некои верзии базирани ''на Кагфер Тарихи'' го сместуваат Ашли во современиот [[Казањ|Казан]] и ја наведуваат победата на Бугарите под водство [[Gabdulla Chelbir|на Габдула Челбир]] и поразот на Русите и [[Удмурти|Удмуртите]] . <ref>{{In lang|ru}}[http://www.hypar.ru/index.php?id=s150220407722&menu=phot&cont=show&curs=221 Сколько же лет Чебоксарам?]</ref> == Наводи == {{Наводи}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|type:event}}{{DEFAULTSORT:Asli}} [[Категорија:Волшка Бугарија]] ir1mnlspagku2kfu45lmxp3q5r2wtj5 0 1390066 5530258 2026-03-27T14:41:34Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1304326983|Chola (historical city)]]“ 5530258 wikitext text/x-wiki '''Чола''' била древна покраина, како и нејзин главен град, сместена на западниот брег на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] во Топракгала ({{Langx|ru|Топрах-кала}}) археолошко наоѓалиште [[Дербент]] . == Имиња и значење == Неколку [[Византија|византиски]], [[Ерменци|ерменски]] и [[Асирци|сириски]] автори го запишале името на покраината во своите ракописи. Најчесто од тие имиња е '''Чор''' ({{Langx|xcl|Ճոր}}) познат од Агатангел, [[Мојсеј Хоренски|Мојсеј од Хорене]], Егише, Лазар Парпеци, Ананија од Ширак, Мовсес Дашкуранци и Себеос.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://iranicaonline.org/articles/darband-i-ancient-city|title=Darband|last=Kettenhofen|first=Erich|work=Encyclopaedia Iranica|volume=7|pages=13–19}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Guseynov|first=Garun-Rashid Abdul-Kadyrovich|date=2014-12-01|title=The Origin of the Name of the City of Derbent and the Toponymy of the Surrounding Area in the Context of Ethnolinguistic Situation in the Early Middle Ages|url=http://onomastics.ru/sites/default/files/VO_2014_2(17)/Guseynov%20Onomastic_2_2014_fin_sm.pdf|journal=Voprosy Onomastiki|language=en|volume=11|issue=2|pages=54–67|issn=1994-2400}}</ref> Сите други егзоними се варијанти на ерменските. Пример грчка варијанта на ова име, '''Цур''' ({{Langx|el|Tζούρ}}) го користеле византиски автори како [[Прокопиј Кесариски|Прокопиј]].<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Gadjiev|first=Murtazali|date=2017-06-21|title=Construction Activities of Kavād I in Caucasian Albania|url=https://brill.com/view/journals/ic/21/2/article-p121_2.xml|journal=Iran and the Caucasus|volume=21|issue=2|pages=121–131|doi=10.1163/1573384X-20170202|issn=1609-8498|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8bZ4c5oZpNAC|title=Sources on the Alans: A Critical Compilation|last=Alemany|first=Agustí|date=2000|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-11442-5|pages=196|language=en}}</ref> Помалку користени варијанти биле Хоруцон ({{Langx|el|Χορουτζόν}}) или Цон од Менандер<ref name=":0">{{Cite book|url=https://iranicaonline.org/articles/darband-i-ancient-city|title=Darband|last=Kettenhofen|first=Erich|work=Encyclopaedia Iranica|volume=7|pages=13–19}}</ref> и Зуар ({{Langx|el|Ζουάρ}}<ref name=":1" />) Грузискиот автор Јакоб Цуртавели од 5 век го именува градот како '''Чора''' (Georgian) во неговото ''„Мачеништво на Светата кралица Шушаник“''. Исламски автори како Табари и Ибн Хордадбе го нарекуваат градот '''Сул''' ({{Langx|ar|صول}}), друго изведено од ерменската верзија.<ref name=":2" /> Домородниот ендоним се чини дека е од кавкаско потекло, '''Čoˁ''' (кавкаски албански : [[wiktionary:𐕖𐕒𐔽|𐕖𐕒𐔽]]).<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Gippert|first=Jost|title=The Albanian Inscriptions Revisited|url=https://www.academia.edu/32920468}}</ref> Иако некои автори понудија и ирански извор со значење сродно на „тесна клисура“. == Идентификација со Дербент == Првите истражувачи кои го изедначиле Чола со Дербент биле Николај Кузнецов и Јозеф Маркварт во 19-ти и 20-ти век. Некои говорници [[Североисточнокавкаски јазици|на североисточен кавкаски јазик]] сè уште го нарекуваат Дербент поблиску до овој збор, сите значат „ѕид“, како што е {{Langx|lez|Цал}} или {{Langx|tab|Цали}}. == Историја == Чола се наоѓала во покраините на кнежевството Маскут, каде што Свети Григориј бил маченички погубен во [[4 век]] . Претежно била населена со веројатно кавкаски говорник чилб ({{Langx|hy|Ճիղբք}}), често се поистоветува со Силвите во ''Природонаучната работа'' на [[Плиниј Постариот|Плиниј]].<ref>{{Наведена книга|title=The history of the Caucasian Albanians|last=Dasxuranci|first=Movses|last2=Dowsett|first2=C. J. F|date=1961|publisher=Oxford University Press|location=London; New York|pages=23|oclc=445781}}</ref> Подоцна бил вклучен во [[Кавкаска Албанија]] во 448 година од страна на Вахаган III и служел како центар на Црквата на Кавкаска Албанија до 552 година, кога католикосот Абас го префрлил седиштето во Партав (денешна Берда, [[Азербејџан]]). Постамент пронајден во црковниот комплекс Мингачевир од 558 година, се однесува на градот како седиште на епископија.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Gippert|first=Jost|title=The Albanian Inscriptions Revisited|url=https://www.academia.edu/32920468}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGippert">Gippert, Jost. [https://www.academia.edu/32920468 "The Albanian Inscriptions Revisited"].</cite><span data-ve-ignore=""> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Предлошка:Наведено списание|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="">Cite journal requires <code class="cs1-code">&#x7C;journal=</code> ([[Help:CS1 errors#missing periodical|help]])</span> [[Category:CS1 errors: missing periodical]]</ref> Поглаварот на Црквата официјално бил наречен ''Католикос на Албанија, Лупенија и Чола'' .<ref>{{Наведено списание|last=Hewsen|first=Robert H.|date=1997|title=On the Location of the Lupenians, A Vanished People of Southeast Caucasia|url=https://www.jstor.org/stable/23658211|journal=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=50|issue=1/3|pages=111–116|issn=0001-6446|jstor=23658211}}</ref> Градот бил ограбен од Бори Шад во 627 година, а заземен од Хузајфа ибн ал-Јаман во 654 година. Градот имал значително христијанско население кога го посетил епископот Израел, амбасадор на Албанија во Алп Илуетјуер во 681–682 година. Арапите подоцна го преименувале Чола во [[Дербент|Баб-ал-Абваб]] и станал центар на емират во 869 година. == Наводи == <references /> [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] ii45ydfiwtpzptvahbqfvglxu2t5pqv 0 1390067 5530260 2026-03-27T14:48:58Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1315928482|Bolghar]]“ 5530260 wikitext text/x-wiki '''Болгхар''' или '''Болгар''' ({{Langx|ru|Болгарское городище}}; [[Татарски јазик|татарски]]: Болгар, БЛغار, ''Bolğar''; [[Чувашки јазик|чувашки]]: Аслă Пăлхар, ''Aslă Pălhar'') повремено бил главен град на [[Волшка Бугарија]] од 10-ти до 13-ти век, заедно со Биљар и Нур-Сувар. Се наоѓал на брегот на [[Волга|реката Волга]], околу 30км низводно од нејзиниот влив со [[Кама (река)|реката Кама]] и околу 130км од денешен [[Казањ]], Спаски округ, а Западно од него се наоѓа мал современ град познат како Болгар создаден во 1991 година. Комитетот за светско наследство [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] го вклучи овој Историскиот и археолошки комплекс Болгар (древна тврдина на ридот Болгар) на [[Светско наследство на УНЕСКО|списокот на светско наследство]] во 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/981/|title=Bolgar Historical and Archaeological Complex|work=UNESCO World Heritage Centre|language=en|accessdate=2019-08-09}}</ref> [[Податотека:Bolgar1839.JPG|мини|200x200пкс|Ридската тврдина пред реконструкцијата (литографија од XIX)]] [[Податотека:Bolgar.JPG|мини|200x200пкс|Заеднички поглед на ридската тврдина]] [[Податотека:Булгарское_городище_4.JPG|мини|200x200пкс|Храмови на ридската тврдина]] == Историја == Болгар првично бил основан во 10 век.{{Sfn|Curta|2019}} Градот наводно бил главен град на [[Волшка Бугарија]] уште од 10 век. Како резултат на руските упади по Волга и меѓусебните борби, [[Прабугари|волжскобугарските]] кралеви наречени хагани, биле принудени повремено да го преместуваат својот главен град во Биљар . Во 13 век за време на монголската инвазија на Волшка Бугарија, познатата [[Златна Орда|Златната Орда]] го освоила царството, а за тоа еден руски аналитичар напишал: '''„Во есента 6744 (1236) година, од земјите на Истокот дошле во бугарските земји безбожните Татари и го ограбиле добриот град Болгар и ги убиле сите, од стари до млади и најмало доенче, и ограбиле многу добра, го запалиле градот и ја зазеле целата нивна земја“'''.{{Sfn|Bukharaev|2014}} По уништувањето на Биљар за време на монголската инвазија, поранешната престолнина го изгубила својот статус поради монголската политика што забранувала реконструкција на престолнини.{{Sfn|Bukharaev|2014}} Се наоѓала надвор од самиот ''улус'', но имала директно монголско присуство.{{Sfn|Halperin|1987}} Монголците ја елиминирале постојната социо-политичка структура на Волжските Болгари.{{Sfn|Halperin|1987}} Како резултат на тоа, Волжска Бугарија станала децентрализирана и новиот град [[Казањ|Казан]], познат како ''Болгар-ал-Џадид'' („новиот Болгар“), станал истакнат.{{Sfn|Bukharaev|2014}} Оданочувањето на региони како што се Болгар, Хваризам, Крим и Азербејџан ги наполнило ковчезите на Златната орда со големо богатство, а Монголците ги замениле актуелните владетели на Болгар и Хваризам со свои.{{Sfn|Halperin|1987}} Кон крајот на 14 век, неговата среќа доживеала значителен пад. Била ограбена од {{Меѓујазична врска|Bulat-Timur|ru|Булат-Тимур}} во 1361 година за време на Големите неволји . Во Московско-волгската војна (1376) [[Големо Московско Кнежевство|Московјани]] и Нижни Новгород-Суздал накратко го освоија Голем Болгар и поставија свои ''дороги'' и ''таможнија'' (царински собирач), кои веројатно биле постоечки канцеларии во тоа време, пред Татарите повторно да го освојат градот. {{Sfn|Halperin|1987}} Тој беше загрозен од [[Тамерлан|Тимур]] за време на [[Тамерланова војна со Туктамиша|Тохтамишко-Тимурската војна]] . Како муслимански религиозен центар, Болгар опстојуваше до средината на 16 век, кога Казанското ханство беше освоено од рускиот цар [[Иван IV (Русија)|Иван IV]] и вклучено во руската држава. За време на царското владеење, местото на античкиот град било населено од руски обични луѓе. Царот [[Петар Велики]] издал посебна наредба за зачувување на преостанатите урнатини, што бил првиот руски закон насочен кон зачувување на историското наследство. === Мало поклонение === За време на советскиот период, Болгар бил центар на локалното исламско движење познато како ''Малиот [[Аџилак|хаџ]]'' ; муслиманите од Татарстан и други делови на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] не можеле да учествуваат во хаџот во [[Мека]], па затоа патувале во Болгар. == Споменици и храмови == <gallery> Податотека:Eastern_mausoleum,_Bolgar.JPG|алт=Eastern mausoleum| Источен мавзолеј Податотека:Khans'_mausoleum,_Bolgar.JPG|алт=Khans' mausoleum| Мавзолејот на хановите Податотека:Northern_mausoleum,_Bolgar.JPG|алт=Northern mausoleum| Северен мавзолеј Податотека:Black_chamber,_Bolgar.JPG|алт=Black Chamber| Црна комора Податотека:Белая_палата.JPG|алт=White Chamber| Бела комора Податотека:Булгарское_городище_6.JPG|алт=Big manara| Голема манара Податотека:Keçe_manara.JPG|алт=Small manara| Мала манара Податотека:Bolgar_mosque.jpeg|алт=New Bolghar White Mosque| Нова [[White Mosque (Bolghar)|Бела џамија]] Болгар </gallery> == Важност == [[Податотека:Bolgar_mezartasi.jpg|мини|Надгробен споменик напишан на болгарски јазик (меѓу турските јазици) со арапски препис]] Татарите ја нарекуваат средновековната престолнина на Волга Болгарија како ''Шахри Болгар'' ({{Langx|tt-Cyrl|Шәһри Болгар}}), што [[Персиски јазик|на персиски]] значи „Град Болгар“. Градот е дел од нивното културно наследство, бидејќи Волшка Бугарија е претходничка држава на Казанскиот ханат, кој пак е на некој начин претходник на денешната руска република [[Татарстан]]. Денес, главен град на Татарстан е [[Казањ|Казан]], но многу Татари го сметаат Болгар за нивна античка и религиозна престолнина и за престолнина што овозможува увид во животот на муслиманските Бугари пред монголската инвазија на Волшка Бугарија. == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * {{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Islam_in_Russia/vIy3AwAAQBAJ|title=Islam in Russia: The Four Seasons|last=Bukharaev|first=Ravil|date=3 June 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80793-0|language=en}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Eastern_Europe_in_the_Middle_Ages_500_13/-sqiDwAAQBAJ|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500-1300) (2 vols)|last=Curta|first=Florin|date=8 July 2019|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-39519-0|language=en}} * {{Наведена книга|title=Russia and the Golden Horde: The Mongol Impact on Medieval Russian History|last=Halperin|first=Charles J.|year=1987|isbn=9781850430575|pages=222}} (e-book). * Turnerelli, Edward Tracy, ''Kazan, the Ancient Capital of the Tartar Khans, 1854'', pp 196–261 == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} {{Светско наследство во Русија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Светско наследство во Русија]] [[Категорија:Волшка Бугарија]] [[Категорија:Исламот во Русија]] [[Категорија:Градови на Волга]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] kq2e2g772gx3i3p2yrcev6f18f2lh36 0 1390068 5530263 2026-03-27T15:28:24Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sv:Special:Redirect/revision/56736888|Dianthus skopjensis]]“ 5530263 wikitext text/x-wiki '''''Dianthus skopjensis''''' — [[Каранфили|вид каранфил]] опишан од [[Кирил Мицевски]]. ''Dianthus skopjensis'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|Carnation]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|Caryophyllaceae]]. Опис и распространетост Повеќегодишно растение. Стеблото е вертикално, високо до 60 см, четириаглесто, густо покриено со распрснати куси влакна. Листовите имаат густи расперени влакна; базалните листови се линејни, плоскати, долги до 15 см, широки 2–4 мм, со 3–5 жилки. Стеблените листови се линејни, со многу жилки и најчесто покуси од интернодиумите. Лисните ракавци се долги 18–20 мм. Цветовите се собрани во топчести соцветија; обвивните лушпи се кожести, 'рѓести, елиптични или обратно јајцевидни, по рабовите набрани, голи, нагло преминуваат во долг осил кој стигнува до врвот на чашката или ја надминува. Има четири чашкини лушпи, напола покуси од чашката, кожести, обратно јајцевидни, 'рѓести, голи, по рабовите набрани, нагло преминуваат во кус осил долг (1,5) 2 (2,5) мм. Чашката е долга 9,5–12 мм, широка 2,5–3 мм, темно пурпурна, речиси црна, гола. Ламината на венечните ливчиња е пурпурна, долга 4 мм, широка 4,5 мм, во основата влакнеста, неправилно назабена.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=383}}</ref> Расте по тревести места, брдски пасишта и камењари на варовничка подлога. Единствено познато наоѓалиште е околината на [[Скопје]] – над с. [[Нова Брезница]], кај местото Козјак над реката [[Треска]].<ref name=":0" /> == Наводи == <references> <ref name="COL">{{webbref|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16885735|titel=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|hämtdatum=26 May 2014|författare=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|datum=2014|verk=|utgivare=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> <ref name="C132">K. Micevski, 1990 ''In: Prilozi Oddel. Biol. Med. Nauki Makedonska Akad. Nauk. Untet., 8(1-2): 36''</ref> <ref name="source">[http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World]</ref> </references> [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] p1acx6kph0ywpztc2o9kou816wko6af 5530265 5530263 2026-03-27T15:34:16Z Orce Wiki 121850 Додадена таксонска кутија и таксонска лента 5530265 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Dianthus skopjensis'' | status = | image =Dianthus Skopjensis - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption =Скопски каранфил | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = Dianthus | species_sv = | species = '''Dianthus skopjensis''' | taxon = Dianthus skopjensis | taxon_authority = [[Кирил Мицевски]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Dianthus skopjensis''''' — [[Каранфили|вид каранфил]] опишан од [[Кирил Мицевски]]. ''Dianthus skopjensis'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|Carnation]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|Caryophyllaceae]]. == Опис и распространетост == Повеќегодишно растение. Стеблото е вертикално, високо до 60 см, четириаглесто, густо покриено со распрснати куси влакна. Листовите имаат густи расперени влакна; базалните листови се линејни, плоскати, долги до 15 см, широки 2–4 мм, со 3–5 жилки. Стеблените листови се линејни, со многу жилки и најчесто покуси од интернодиумите. Лисните ракавци се долги 18–20 мм. Цветовите се собрани во топчести соцветија; обвивните лушпи се кожести, 'рѓести, елиптични или обратно јајцевидни, по рабовите набрани, голи, нагло преминуваат во долг осил кој стигнува до врвот на чашката или ја надминува. Има четири чашкини лушпи, напола покуси од чашката, кожести, обратно јајцевидни, 'рѓести, голи, по рабовите набрани, нагло преминуваат во кус осил долг (1,5) 2 (2,5) мм. Чашката е долга 9,5–12 мм, широка 2,5–3 мм, темно пурпурна, речиси црна, гола. Ламината на венечните ливчиња е пурпурна, долга 4 мм, широка 4,5 мм, во основата влакнеста, неправилно назабена.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=383}}</ref> Расте по тревести места, брдски пасишта и камењари на варовничка подлога. Единствено познато наоѓалиште е околината на [[Скопје]] – над с. [[Нова Брезница]], кај местото Козјак над реката [[Треска]].<ref name=":0" /> == Наводи == <references> <ref name="COL">{{webbref|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16885735|titel=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|hämtdatum=26 May 2014|författare=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|datum=2014|verk=|utgivare=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> <ref name="C132">K. Micevski, 1990 ''In: Prilozi Oddel. Biol. Med. Nauki Makedonska Akad. Nauk. Untet., 8(1-2): 36''</ref> <ref name="source">[http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World]</ref> </references> {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] jpzlca2vwbxivyd8ptlnzu32cpffrfy 0 1390069 5530264 2026-03-27T15:30:08Z Violetova 7769 Пренасочување кон [[Вилинско ракче]] 5530264 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилинско ракче]] 4rq03vfvt7l09h7gpzpbnumggivpgsm 0 1390070 5530266 2026-03-27T15:45:40Z Violetova 7769 Пренасочување кон [[Dianthus scardicus]] 5530266 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Dianthus scardicus]] 3r22pxchxxs4zv0fds2y4zu66cba71b 0 1390071 5530271 2026-03-27T16:45:41Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary poster.jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид (роман)|Проектот Очајнички обид]]... 5530271 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary poster.jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид (роман)|Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Сандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers|id=Project-Hail-Mary-(2026)|access-date=26 март 2026}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|title=Project Hail Mary|id=12042730|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=26 март 2026}}</ref> }} '''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] b5wgmu6pcmleqpft81poehhw4so9qoy 5530275 5530271 2026-03-27T16:49:04Z Andrew012p 85224 5530275 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид (роман)|Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Сандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers|id=Project-Hail-Mary-(2026)|access-date=26 март 2026}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|title=Project Hail Mary|id=12042730|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=26 март 2026}}</ref> }} '''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] 7vertrvnipf0sxx3brupyn7snnrl78i 5530277 5530275 2026-03-27T16:51:23Z Andrew012p 85224 5530277 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид (роман)|Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Сандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers|id=Project-Hail-Mary-(2026)|access-date=26 март 2026}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|title=Project Hail Mary|id=12042730|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=26 март 2026}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] sspuq9x7vcz3ddytzgal830qw2x0c3d 5530278 5530277 2026-03-27T16:52:02Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Проектот Очајнички обид]] на [[Проектот Очајнички обид (филм)]] 5530277 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид (роман)|Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Сандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers|id=Project-Hail-Mary-(2026)|access-date=26 март 2026}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|title=Project Hail Mary|id=12042730|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=26 март 2026}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] sspuq9x7vcz3ddytzgal830qw2x0c3d 5530283 5530278 2026-03-27T16:54:00Z Andrew012p 85224 5530283 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид (роман)|Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Сандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers|id=Project-Hail-Mary-(2026)|access-date=26 март 2026}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|title=Project Hail Mary|id=12042730|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=26 март 2026}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] ju9pevc1paprm8vmgmo7ba7p79okt2i 5530295 5530283 2026-03-27T17:21:21Z Andrew012p 85224 5530295 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Сандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers|id=Project-Hail-Mary-(2026)|access-date=26 март 2026}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|title=Project Hail Mary|id=12042730|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=26 март 2026}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] hunnkjmx25umhc2rd1akzidattjdbrl 5530296 5530295 2026-03-27T17:24:40Z Andrew012p 85224 5530296 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Сандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] kswvys71zhz5l8pj5x8tphznjnplcsz 5530304 5530296 2026-03-27T17:41:00Z Andrew012p 85224 5530304 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Зандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиц]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] bxdaxtq00wmficzfre7cvb7almewrrc 5530305 5530304 2026-03-27T17:41:19Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5530305 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Зандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на истоимениот роман од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиз]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] k1x7al4enaonnpc54ittoxg9n26m6ue 5530306 5530305 2026-03-27T17:43:37Z Andrew012p 85224 5530306 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Зандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на [[Проектот Очајнички обид|истоимениот роман]] од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), [[Сандра Хилер]], Џејмс Ортиз и Лионел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиз]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] hphyg6hdaqdam9mjxxq4eyjxi3be699 5530307 5530306 2026-03-27T17:44:07Z Andrew012p 85224 5530307 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Зандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лионел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на [[Проектот Очајнички обид|истоимениот роман]] од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), Зандра Хилер, Џејмс Ортиз и Лајонел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиз]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] fscyt9z0kf4pr5royybz026w8b4hb71 5530308 5530307 2026-03-27T17:44:39Z Andrew012p 85224 5530308 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Зандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лајонел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на [[Проектот Очајнички обид|истоимениот роман]] од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), Зандра Хилер, Џејмс Ортиз и Лајонел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиз]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] q4mmn40o3tkivvokb4lnl5iak0n3kww 5530381 5530308 2026-03-27T19:42:58Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски научнофантастични авантуристички филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530381 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Проектот Очајнички обид | image = Проектот Очајнички обид плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Фил Лорд и Кристофер Милер]] | screenplay = [[Дру Годард]] | based_on = {{Based on|''[[Проектот Очајнички обид]]''|[[Енди Вир]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Ејми Паскал]] * [[Рајан Гослинг]] * Фил Лорд * Кристофер Милер * Адитја Суд * Рејчел О'Конор * Енди Вир }} | starring = {{Plainlist| * [[Рајан Гослинг]] * [[Зандра Хилер]] * [[Џејмс Ортиз]] * [[Лајонел Бојс]] }} | cinematography = [[Грег Фрејзер]] | editing = {{Plainlist| * Крис Дикенс * Џоел Негрон<ref name="thr">{{cite news |last1=Rooney |first1=David |title=''Project Hail Mary'' Review: Ryan Gosling Proves He Can Have Chemistry With a Rock in Thrilling Space Odyssey Warmed by Humanity and Hope |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-sandra-huller-1236522665/ |access-date=12 март 2026 |publisher=The Hollywood Reporter |date=10 март 2026}}</ref> }} | music = [[Даниел Пембертон]] | studio = {{Plainlist| * Lord Miller Productions * Pascal Pictures * Open Invite Films * Waypoint Entertainment }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | released = 20 март 2026 г. (САД)<br>19 март 2026 г. (Македонија) | runtime = 156 минути<ref>{{Cite web |date=10 февруари 2026 |title=''Project Hail Mary'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/9580CF17005CBB56 |access-date=10 февруари 2026 |website=Irish Film Classification Office}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = {{Plainlist| * 248 милиони долари (бруто) * 200 милиони долари (нето)<ref>{{Cite web |last=Mendelson |first=Scott |date=3 март 2026 |title=Amazon’s $200 Million Hail Mary |url=https://puck.news/project-hail-mary-amazons-200-million-bet-on-non-franchise-films/ |access-date=3 март 2026 |website=Puck |language=en-US}}</ref> }} | gross = 164 милиони долари }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — американски [[Научна фантастика|научнофантастичен]] авантуристички филм од 2026 г., произведен и режиран од [[Фил Лорд и Кристофер Милер]], а напишан од [[Дру Годард]]. Филмот е заснован на [[Проектот Очајнички обид|истоимениот роман]] од 2021 г. на [[Енди Вир]]. Главните улоги ги толкуваат [[Рајан Гослинг]] (кој е и продуцент заедно со Вир), Зандра Хилер, Џејмс Ортиз и Лајонел Бојс. Приказната го следи Рајленд Грејс, човек што се буди на меѓуѕвездено вселенско летало без никакви спомени за тоа како стигнал таму. Филмот премиерно бил прикажан во [[Лондон]] на 9 март 2026 г., во [[Соединети Американски Држави|САД]] бил објавен од страна на Amazon MGM Studios на 20 март 2026 г., а во [[Македонија]] бил објавен на 19 март истата година. Филмот добил потврдни одзиви и заработил 164 милиони долари, станувајќи осмиот филм со најголема заработка во 2026 г. == Содржина == Училишниот професор Рајленд Грејс се буди на меѓуѕвездено вселенско летало, на 12 светлосни години од [[Сонце|Сонцето]]. Постепено му се враќаат спомените и сфаќа дека тој е единствениот преживеан член на екипажот на бродот испратен кон ѕвездата [[Тау Кит]]. Претставник е на програмата „Очајнички обид“, чија цел е да го спаси светот од уништување. Космичката „бактерија“ наречена „Астрофаг“ ги заразува ѕвездите и не им дозволува да зрачат [[енергија]]. Луѓето откриле дека сите набљудувани ѕвезди во галаксијата се под влијание на оваа бактерија, освен една, па затоа организираат експедиција до неа. Целата надеж на човештвото е во рацете на Рајленд. По патот кон целта, тој се среќава со претставник на вонземјанска цивилизација од ѕвездениот систем [[40 Еридан]], кој страда од истата неволја. Земјанинот му го дава прекарот Роки, па двајцата заедно мораат да ја исполнат целта на експедицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/project-hail-mary-ryan-gosling-super-bowl-trailer-1236499814/|title=Ryan Gosling Makes an Alien Best Friend in ‘Project Hail Mary’ Super Bowl Trailer|last=Couch|first=Aaron|date=2026-02-08|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Рајан Гослинг]] || Рајленд Грејс |- | [[Зандра Хилер]] || Ева Страт |- | [[Џејмс Ортиз]] || Роки |- | [[Лајонел Бојс]] || Карл |- | [[Кен Лунг]] || Јао Ли Џе |- | [[Милана Вајнтруб]] || Олесја Иљухина |- | [[Прија Кансара]] || Мери (глас) |- | [[Лиз Кингсман]] || Ени Шапиро |- | [[Мија Сотерију]] || д-р Браун |- | [[Орион Ли]] || д-р Ли |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/salp/projecthailmary}} {{IMDb title|12042730}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови со Рајан Гослинг]] [[Категорија:Американски научнофантастични авантуристички филмови]] fy6l34usfopdqudal08vl3dz5ci6bkx 0 1390072 5530272 2026-03-27T16:45:45Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Косовски Вилает]] 5530272 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Косовски Вилает]] jc7fu1cne14wr1x95oxwsrsz7yne6kv 1 1390073 5530273 2026-03-27T16:45:54Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530273 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 5530280 5530273 2026-03-27T16:52:03Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Проектот Очајнички обид]] на [[Разговор:Проектот Очајнички обид (филм)]] 5530273 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1390074 5530274 2026-03-27T16:48:43Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://cineplexx.mk/film/project-hail-mary?date=2026-03-27&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Проектот Очајнички обид |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5530274 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://cineplexx.mk/film/project-hail-mary?date=2026-03-27&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Проектот Очајнички обид |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 6itbakkp47uok53hhysxlzzw0jrlye4 0 1390075 5530276 2026-03-27T16:50:43Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1258039447|Dianthus superbus]]“ 5530276 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dianthus_superbus.MHNT.BOT.2012.10.8.JPG|мини|''Диантус супербус'' - MHNT]] '''''Dianthus superbus''''' или '''влакнест каранфил''' — [[Каранфили|вид каранфил]] од [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|Carnation]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|Caryophyllaceae]]. Опис и распространетост Тоа е [[Зелјесто растение|тревесто]] [[повеќегодишно растение]] со стебло кое често е полегнато и разгрането, од кое се издигнуваат цветни гранчиња.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=367 - 368}}</ref> Расте до 80 см височина. [[Лист (ботаника)|Листовите]] се зелени до сивкасто зелени, тенки, долги до 8 см. [[Цвет|Цветовите]] имаат сладок мирис и дијаметар од 3–5 см, собрани во ретко метличесто соцветие. Нивната боја варира од розева до виолетова со зеленкаста основа. Се развиваат во разгранети соцветија на врвот од стеблата од рано до доцно лето.<ref name="blamey">Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). ''Flora of Britain and Northern Europe''. {{ISBN|0-340-40170-2}}</ref><ref name="rhs">Huxley, A., ed. (1992). ''New RHS Dictionary of Gardening''. Macmillan. {{ISBN|0-333-47494-5}}.</ref> Чашкините лушпи 2–4, долги една четвртина до една третина од чашката, црвеникави, обратно јајцевидни, на врвот нагло преминуваат во кус зелен осил долг 1–2 мм, кој е 3–4 пати покус од лушпата. Чашката е долга 15–31 мм, широка 3–6 мм, цилиндрична, пурпурноцрвена. Чашкините запци долги 6–7 мм, во основата широки до 2 мм, по рабовите белузлави и со ситни влакненца.<ref name=":0" /> Расте на планински голини со ниски грмушки, околу 2000 м надморска височина, на силикатна подлога.<ref name=":0" /> Варијабилност Постојат шест подвидови: * ''Dianthus superbus'' subsp. '''superbus'''. Ламината на венчето околу 21 мм; влакната на ламината светли. Не се среќава во [[Македонија]].<ref name=":0" /> * ''Dianthus superbus'' subsp. '''autumnalis''' — Југозападна [[Франција]]. * ''Dianthus superbus'' subsp. '''sylvestris''' — [[Германија]]. * ''Dianthus superbus'' subsp. '''alpestris''' Kablík. ex Čelak. (син. ''D. s'' . subsp. ''speciosus'' ). — [[Алпи]], [[Карпати]], на големи надморски височини. Пократки стебла; посиви лисја; големи цветови. ''Dianthus superbus'' subsp.''speciosus —'' Ламината на венчето околу 31 мм; влакната во основата пурпурни. Ретко растение. Познато само од [[Шар Планина]] – над Елак.<ref name=":0" /> * ''Dianthus superbus'' subsp. '''stenocalyx''' (Trautv. ex Juz.) — Јужна [[Русија]], [[Украина]]. * ''Dianthus superbus'' subsp. '''longicalycinus''' (Maxim.) — [[Јапонија]]. Се нарекува и {{Јапонски|''nadeshiko''|ナデシコ|}} . Тоа е единствениот извор на храна за големиот молец ''Coleophora musculella'' . ка убавина, во јапонската култура. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Флора на Македонија]] gxdyzrt4iyemi35z2qpxmqqxbvh1c1w 5530289 5530276 2026-03-27T17:09:51Z Orce Wiki 121850 Додадена таксонска кутија и фото галерија 5530289 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Влакнест каранфил | status = | image = Dianthus superbus 140805.jpg | image_caption = ''Dianthus superbus'' | range_map = | range_map_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = Dianthus | species_sv = | species = D. superbus | taxon = Dianthus superbus | taxon_authority = [[Карл Линеј|L.]] }} [[Податотека:Dianthus_superbus.MHNT.BOT.2012.10.8.JPG|мини|''Dianthus superbus'' ]] '''''Dianthus superbus''''' или '''влакнест каранфил''' — [[Каранфили|вид каранфил]] од [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|Carnation]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|Caryophyllaceae]]. == Опис и распространетост == Тоа е [[Зелјесто растение|тревесто]] [[повеќегодишно растение]] со стебло кое често е полегнато и разгрането, од кое се издигнуваат цветни гранчиња.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=367 - 368}}</ref> Расте до 80 см височина. [[Лист (ботаника)|Листовите]] се зелени до сивкасто зелени, тенки, долги до 8 см. [[Цвет|Цветовите]] имаат сладок мирис и дијаметар од 3–5 см, собрани во ретко метличесто соцветие. Нивната боја варира од розева до виолетова со зеленкаста основа. Се развиваат во разгранети соцветија на врвот од стеблата од рано до доцно лето.<ref name="blamey">Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). ''Flora of Britain and Northern Europe''. {{ISBN|0-340-40170-2}}</ref><ref name="rhs">Huxley, A., ed. (1992). ''New RHS Dictionary of Gardening''. Macmillan. {{ISBN|0-333-47494-5}}.</ref> Чашкините лушпи 2–4, долги една четвртина до една третина од чашката, црвеникави, обратно јајцевидни, на врвот нагло преминуваат во кус зелен осил долг 1–2 мм, кој е 3–4 пати покус од лушпата. Чашката е долга 15–31 мм, широка 3–6 мм, цилиндрична, пурпурноцрвена. Чашкините запци долги 6–7 мм, во основата широки до 2 мм, по рабовите белузлави и со ситни влакненца.<ref name=":0" /> Расте на планински голини со ниски грмушки, околу 2000 м надморска височина, на силикатна подлога.<ref name=":0" /> == Варијабилност == Постојат шест подвидови: * ''Dianthus superbus'' subsp. '''superbus'''. Ламината на венчето околу 21 мм; влакната на ламината светли. Не се среќава во [[Македонија]].<ref name=":0" /> * ''Dianthus superbus'' subsp. '''autumnalis''' — Југозападна [[Франција]]. * ''Dianthus superbus'' subsp. '''sylvestris''' — [[Германија]]. * ''Dianthus superbus'' subsp. '''alpestris''' Kablík. ex Čelak. (син. ''D. s'' . subsp. ''speciosus'' ). — [[Алпи]], [[Карпати]], [[Шар Планина]], на големи надморски височини. Пократки стебла; посиви лисја; големи цветови. Ламината на венчето околу 31 мм; влакната во основата пурпурни. Ретко растение. Во Македонија познато само на [[Шар Планина]] – над Елак.<ref name=":0" /> * ''Dianthus superbus'' subsp. '''stenocalyx''' (Trautv. ex Juz.) — Јужна [[Русија]], [[Украина]]. * ''Dianthus superbus'' subsp. '''longicalycinus''' (Maxim.) — [[Јапонија]]. Се нарекува и {{Јапонски|''nadeshiko''|ナデシコ|}} . Претставува единствениот извор на храна за големиот молец ''Coleophora musculella'' . == Галерија == <gallery heights="150"> Податотека:Dianthus Superbus subsp. speciosus.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Superbus subsp. speciosus.jpg Податотека:Dianthus Superbus subsp. speciosus 02 - Flora Exsiccata Macedonica (crop).jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Superbus subsp. speciosus.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 39bh4qrkvpnpt9vk5hnq1pgzu7kcf3a 0 1390076 5530279 2026-03-27T16:52:02Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Проектот Очајнички обид]] на [[Проектот Очајнички обид (филм)]] 5530279 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Проектот Очајнички обид (филм)]] 86dajnm078wqnfluagy5ws8f7ynixag 5530298 5530279 2026-03-27T17:35:16Z Andrew012p 85224 Отстрането пренасочување кон [[Проектот Очајнички обид (филм)]] 5530298 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary, First Edition Cover (2021).jpg | image_size = | author = [[Енди Вир]] | audio_read_by = [[Реј Портер]] | cover_artist = Вил Стале | country = {{САД}} | language = англиски | genre = [[научна фантастика]] | publisher = [[Ballantine Books]] (САД)<br>[[Антолог (издавачка куќа)|Антолог]] (МК) | pub_date = 4 мај 2021 | media_type = печатена, електронска книга, [[аудиокнига]] | pages = 496 (САД)<br>520 (МК) | awards = [[Dragon Awards]] за најдобар научнофантастичен роман (2021) | isbn = 978-0-593-39556-1 }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — [[тврда научна фантастика|тежок научнофантастичен]] роман од 2021 г. на американскиот писател [[Енди Вир]]. Дејството се врти околу училишниот професор и поранешен биолог Рајленд Грејс, кој се буди на вселенско летало со изразена [[амнезија]]. ''Проектот Очајнички обид'' добил во целост потврдни одзиви и бил финалист за наградата „Хуго“ за најдобар роман во 2022 г.<ref name="hugo">{{cite web|title=2022 Hugo Awards|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2022-hugo-awards/|website=The Hugo Awards|date=April 7, 2022 |access-date=8 June 2022}}</ref> Скратената верзија на аудиокнигата ја читала [[Реј Портер]] и ја освоила наградата „Audie“ за аудиокнига на годината во 2022 г.<ref>{{cite book |url=https://www.audible.com/pd/Project-Hail-Mary-Audiobook/B08G9PRS1K |title=Project Hail Mary by Andy Weir - Audiobook - Audible.com |date=May 4, 2021 |via=Audible.com |access-date=2021-05-12}}</ref> Книгата била [[Проектот Очајнички обид (филм)|адаптирана во истоимен филм]] со [[Рајан Гослинг]] и [[Сандра Хилер]] во главните улоги, по сценарио на [[Дру Годард]] (негова втора адаптација на дело од Енди Вир) и во режија на [[Фил Лорд и Кристофер Милер]].<ref name="variety2020">{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/news/ryan-gosling-astronaut-movie-hail-mary-1203547436/ |title=Ryan Gosling to Star in Astronaut Movie 'Project Hail Mary' |last=McNary |first=Dave |date=March 27, 2020 |publisher=Variety |access-date=2021-05-12}}</ref> Филмот започнал со прикажување во кината на 20 март 2026 г.<ref>{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|title=Ryan Gosling, Lord & Miller Amazon MGM Studios Space Adventure 'Project Hail Mary' Sets Launch For Spring 2026|date=April 18, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/04/ryan-gosling-project-hail-mary-release-date-1235889844/|access-date=April 18, 2024}}</ref> Заклучно со 22 март 2026 г., книгата се наоѓа на листата на бестселери на [[The New York Times|The N''ew York Times'']] веќе 40 последователни недели.<ref>{{Cite news |title=Best Sellers - Books - The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/ |access-date=2026-01-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Објава == ''Проектот Очајнички обид'' бил објавен на 4 мај 2021 г. од страна на издавачката куќа Ballantine Books. Аудиокнигата, чиј наратор е [[Реј Портер]], користи мелодични звучни ефекти во заднина секогаш кога зборува „Роки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onecard.network/client/en_AU/charlessturt/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:2594053/ada?qu=INITIAL_AUTHOR_SRCH=%22Weir,+Andy+author%22&d=ent://SD_ILS/0/SD_ILS:2594053~ILS~4&ic=true&h=8|title=Project Hail Mary [audio book CD] / Andy Weir ; read by Ray Porter.|work=onecard.network|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://galactanet.com/eridian/eridian.docx [[Категорија:Романи од 2021 година]] a0p7stfa50xchj7svuchdokl7anlph1 5530301 5530298 2026-03-27T17:38:58Z Andrew012p 85224 5530301 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary-Andy Weir (2021).jpg | image_size = | author = [[Енди Вир]] | audio_read_by = [[Реј Портер]] | cover_artist = Вил Стале | country = {{САД}} | language = англиски | genre = [[научна фантастика]] | publisher = [[Ballantine Books]] (САД)<br>[[Антолог (издавачка куќа)|Антолог]] (МК) | pub_date = 4 мај 2021 | media_type = печатена, електронска книга, [[аудиокнига]] | pages = 496 (САД)<br>520 (МК) | awards = [[Dragon Awards]] за најдобар научнофантастичен роман (2021) | isbn = 978-0-593-39556-1 }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — [[тврда научна фантастика|тежок научнофантастичен]] роман од 2021 г. на американскиот писател [[Енди Вир]]. Дејството се врти околу училишниот професор и поранешен биолог Рајленд Грејс, кој се буди на вселенско летало со изразена [[амнезија]]. ''Проектот Очајнички обид'' добил во целост потврдни одзиви и бил финалист за наградата „Хуго“ за најдобар роман во 2022 г.<ref name="hugo">{{cite web|title=2022 Hugo Awards|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2022-hugo-awards/|website=The Hugo Awards|date=April 7, 2022 |access-date=8 June 2022}}</ref> Скратената верзија на аудиокнигата ја читала [[Реј Портер]] и ја освоила наградата „Audie“ за аудиокнига на годината во 2022 г.<ref>{{cite book |url=https://www.audible.com/pd/Project-Hail-Mary-Audiobook/B08G9PRS1K |title=Project Hail Mary by Andy Weir - Audiobook - Audible.com |date=May 4, 2021 |via=Audible.com |access-date=2021-05-12}}</ref> Книгата била [[Проектот Очајнички обид (филм)|адаптирана во истоимен филм]] со [[Рајан Гослинг]] и [[Сандра Хилер]] во главните улоги, по сценарио на [[Дру Годард]] (негова втора адаптација на дело од Енди Вир) и во режија на [[Фил Лорд и Кристофер Милер]].<ref name="variety2020">{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/news/ryan-gosling-astronaut-movie-hail-mary-1203547436/ |title=Ryan Gosling to Star in Astronaut Movie 'Project Hail Mary' |last=McNary |first=Dave |date=March 27, 2020 |publisher=Variety |access-date=2021-05-12}}</ref> Филмот започнал со прикажување во кината на 20 март 2026 г.<ref>{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|title=Ryan Gosling, Lord & Miller Amazon MGM Studios Space Adventure 'Project Hail Mary' Sets Launch For Spring 2026|date=April 18, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/04/ryan-gosling-project-hail-mary-release-date-1235889844/|access-date=April 18, 2024}}</ref> Заклучно со 22 март 2026 г., книгата се наоѓа на листата на бестселери на [[The New York Times|The N''ew York Times'']] веќе 40 последователни недели.<ref>{{Cite news |title=Best Sellers - Books - The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/ |access-date=2026-01-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Објава == ''Проектот Очајнички обид'' бил објавен на 4 мај 2021 г. од страна на издавачката куќа Ballantine Books. Аудиокнигата, чиј наратор е [[Реј Портер]], користи мелодични звучни ефекти во заднина секогаш кога зборува „Роки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onecard.network/client/en_AU/charlessturt/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:2594053/ada?qu=INITIAL_AUTHOR_SRCH=%22Weir,+Andy+author%22&d=ent://SD_ILS/0/SD_ILS:2594053~ILS~4&ic=true&h=8|title=Project Hail Mary [audio book CD] / Andy Weir ; read by Ray Porter.|work=onecard.network|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://galactanet.com/eridian/eridian.docx [[Категорија:Романи од 2021 година]] 80e81c4mid03us6ci96ah5j4h7nzv3v 5530303 5530301 2026-03-27T17:40:33Z Andrew012p 85224 5530303 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary-Andy Weir (2021).jpg | image_size = | author = [[Енди Вир]] | audio_read_by = [[Реј Портер]] | cover_artist = Вил Стале | country = {{САД}} | language = англиски | genre = [[научна фантастика]] | publisher = [[Ballantine Books]] (САД)<br>[[Антолог (издавачка куќа)|Антолог]] (МК) | pub_date = 4 мај 2021 | media_type = печатена, електронска книга, [[аудиокнига]] | pages = 496 (САД)<br>520 (МК) | awards = [[Dragon Awards]] за најдобар научнофантастичен роман (2021) | isbn = 978-0-593-39556-1 }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — [[тврда научна фантастика|тежок научнофантастичен]] роман од 2021 г. на американскиот писател [[Енди Вир]]. Дејството се врти околу училишниот професор и поранешен биолог Рајленд Грејс, кој се буди на вселенско летало со изразена [[амнезија]]. ''Проектот Очајнички обид'' добил во целост потврдни одзиви и бил финалист за наградата „Хуго“ за најдобар роман во 2022 г.<ref name="hugo">{{cite web|title=2022 Hugo Awards|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2022-hugo-awards/|website=The Hugo Awards|date=April 7, 2022 |access-date=8 June 2022}}</ref> Скратената верзија на аудиокнигата ја читала [[Реј Портер]] и ја освоила наградата „Audie“ за аудиокнига на годината во 2022 г.<ref>{{cite book |url=https://www.audible.com/pd/Project-Hail-Mary-Audiobook/B08G9PRS1K |title=Project Hail Mary by Andy Weir - Audiobook - Audible.com |date=May 4, 2021 |via=Audible.com |access-date=2021-05-12}}</ref> Книгата била [[Проектот Очајнички обид (филм)|адаптирана во истоимен филм]] со [[Рајан Гослинг]] и Зандра Хилер во главните улоги, по сценарио на [[Дру Годард]] (негова втора адаптација на дело од Енди Вир) и во режија на [[Фил Лорд и Кристофер Милер]].<ref name="variety2020">{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/news/ryan-gosling-astronaut-movie-hail-mary-1203547436/ |title=Ryan Gosling to Star in Astronaut Movie 'Project Hail Mary' |last=McNary |first=Dave |date=March 27, 2020 |publisher=Variety |access-date=2021-05-12}}</ref> Филмот започнал со прикажување во кината на 20 март 2026 г.<ref>{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|title=Ryan Gosling, Lord & Miller Amazon MGM Studios Space Adventure 'Project Hail Mary' Sets Launch For Spring 2026|date=April 18, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/04/ryan-gosling-project-hail-mary-release-date-1235889844/|access-date=April 18, 2024}}</ref> Заклучно со 22 март 2026 г., книгата се наоѓа на листата на бестселери на [[The New York Times|The N''ew York Times'']] веќе 40 последователни недели.<ref>{{Cite news |title=Best Sellers - Books - The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/ |access-date=2026-01-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Објава == ''Проектот Очајнички обид'' бил објавен на 4 мај 2021 г. од страна на издавачката куќа Ballantine Books. Аудиокнигата, чиј наратор е [[Реј Портер]], користи мелодични звучни ефекти во заднина секогаш кога зборува „Роки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onecard.network/client/en_AU/charlessturt/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:2594053/ada?qu=INITIAL_AUTHOR_SRCH=%22Weir,+Andy+author%22&d=ent://SD_ILS/0/SD_ILS:2594053~ILS~4&ic=true&h=8|title=Project Hail Mary [audio book CD] / Andy Weir ; read by Ray Porter.|work=onecard.network|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://galactanet.com/eridian/eridian.docx [[Категорија:Романи од 2021 година]] fn8hs2dfsarica5ds0d0pnqmm9llh9f 5530310 5530303 2026-03-27T17:49:06Z Andrew012p 85224 5530310 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary-Andy Weir (2021).jpg | image_size = | author = [[Енди Вир]] | audio_read_by = [[Реј Портер]] | cover_artist = Вил Стале | country = {{САД}} | language = англиски | genre = [[научна фантастика]] | publisher = [[Ballantine Books]] (САД) | pub_date = 4 мај 2021 | media_type = печатена, електронска книга, [[аудиокнига]] | pages = 496 (САД)<br>520 (МК) | awards = [[Dragon Awards]] за најдобар научнофантастичен роман (2021) | isbn = 978-0-593-39556-1 }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — [[тврда научна фантастика|тежок научнофантастичен]] роман од 2021 г. на американскиот писател [[Енди Вир]]. Дејството се врти околу училишниот професор и поранешен биолог Рајленд Грејс, кој се буди на вселенско летало со изразена [[амнезија]]. ''Проектот Очајнички обид'' добил во целост потврдни одзиви и бил финалист за наградата „Хуго“ за најдобар роман во 2022 г.<ref name="hugo">{{cite web|title=2022 Hugo Awards|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2022-hugo-awards/|website=The Hugo Awards|date=April 7, 2022 |access-date=8 June 2022}}</ref> Скратената верзија на аудиокнигата ја читала [[Реј Портер]] и ја освоила наградата „Audie“ за аудиокнига на годината во 2022 г.<ref>{{cite book |url=https://www.audible.com/pd/Project-Hail-Mary-Audiobook/B08G9PRS1K |title=Project Hail Mary by Andy Weir - Audiobook - Audible.com |date=May 4, 2021 |via=Audible.com |access-date=2021-05-12}}</ref> Книгата била [[Проектот Очајнички обид (филм)|адаптирана во истоимен филм]] со [[Рајан Гослинг]] и Зандра Хилер во главните улоги, по сценарио на [[Дру Годард]] (негова втора адаптација на дело од Енди Вир) и во режија на [[Фил Лорд и Кристофер Милер]].<ref name="variety2020">{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/news/ryan-gosling-astronaut-movie-hail-mary-1203547436/ |title=Ryan Gosling to Star in Astronaut Movie 'Project Hail Mary' |last=McNary |first=Dave |date=March 27, 2020 |publisher=Variety |access-date=2021-05-12}}</ref> Филмот започнал со прикажување во кината на 20 март 2026 г.<ref>{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|title=Ryan Gosling, Lord & Miller Amazon MGM Studios Space Adventure 'Project Hail Mary' Sets Launch For Spring 2026|date=April 18, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/04/ryan-gosling-project-hail-mary-release-date-1235889844/|access-date=April 18, 2024}}</ref> Заклучно со 22 март 2026 г., книгата се наоѓа на листата на бестселери на [[The New York Times|The N''ew York Times'']] веќе 40 последователни недели.<ref>{{Cite news |title=Best Sellers - Books - The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/ |access-date=2026-01-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Објава == ''Проектот Очајнички обид'' бил објавен на 4 мај 2021 г. од страна на издавачката куќа Ballantine Books. Аудиокнигата, чиј наратор е [[Реј Портер]], користи мелодични звучни ефекти во заднина секогаш кога зборува „Роки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onecard.network/client/en_AU/charlessturt/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:2594053/ada?qu=INITIAL_AUTHOR_SRCH=%22Weir,+Andy+author%22&d=ent://SD_ILS/0/SD_ILS:2594053~ILS~4&ic=true&h=8|title=Project Hail Mary [audio book CD] / Andy Weir ; read by Ray Porter.|work=onecard.network|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://galactanet.com/eridian/eridian.docx [[Категорија:Романи од 2021 година]] t6tf8k0ay8xoe7nix255qb3aw5pbieg 5530311 5530310 2026-03-27T17:49:26Z Andrew012p 85224 5530311 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary-Andy Weir (2021).jpg | image_size = | author = [[Енди Вир]] | audio_read_by = [[Реј Портер]] | cover_artist = Вил Стале | country = {{САД}} | language = англиски | genre = [[научна фантастика]] | publisher = [[Ballantine Books]] (САД) | pub_date = 4 мај 2021 | media_type = печатена, електронска книга, [[аудиокнига]] | pages = 496 (САД) | awards = [[Dragon Awards]] за најдобар научнофантастичен роман (2021) | isbn = 978-0-593-39556-1 }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — [[тврда научна фантастика|тежок научнофантастичен]] роман од 2021 г. на американскиот писател [[Енди Вир]]. Дејството се врти околу училишниот професор и поранешен биолог Рајленд Грејс, кој се буди на вселенско летало со изразена [[амнезија]]. ''Проектот Очајнички обид'' добил во целост потврдни одзиви и бил финалист за наградата „Хуго“ за најдобар роман во 2022 г.<ref name="hugo">{{cite web|title=2022 Hugo Awards|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2022-hugo-awards/|website=The Hugo Awards|date=April 7, 2022 |access-date=8 June 2022}}</ref> Скратената верзија на аудиокнигата ја читала [[Реј Портер]] и ја освоила наградата „Audie“ за аудиокнига на годината во 2022 г.<ref>{{cite book |url=https://www.audible.com/pd/Project-Hail-Mary-Audiobook/B08G9PRS1K |title=Project Hail Mary by Andy Weir - Audiobook - Audible.com |date=May 4, 2021 |via=Audible.com |access-date=2021-05-12}}</ref> Книгата била [[Проектот Очајнички обид (филм)|адаптирана во истоимен филм]] со [[Рајан Гослинг]] и Зандра Хилер во главните улоги, по сценарио на [[Дру Годард]] (негова втора адаптација на дело од Енди Вир) и во режија на [[Фил Лорд и Кристофер Милер]].<ref name="variety2020">{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/news/ryan-gosling-astronaut-movie-hail-mary-1203547436/ |title=Ryan Gosling to Star in Astronaut Movie 'Project Hail Mary' |last=McNary |first=Dave |date=March 27, 2020 |publisher=Variety |access-date=2021-05-12}}</ref> Филмот започнал со прикажување во кината на 20 март 2026 г.<ref>{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|title=Ryan Gosling, Lord & Miller Amazon MGM Studios Space Adventure 'Project Hail Mary' Sets Launch For Spring 2026|date=April 18, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/04/ryan-gosling-project-hail-mary-release-date-1235889844/|access-date=April 18, 2024}}</ref> Заклучно со 22 март 2026 г., книгата се наоѓа на листата на бестселери на [[The New York Times|The N''ew York Times'']] веќе 40 последователни недели.<ref>{{Cite news |title=Best Sellers - Books - The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/ |access-date=2026-01-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Објава == ''Проектот Очајнички обид'' бил објавен на 4 мај 2021 г. од страна на издавачката куќа Ballantine Books. Аудиокнигата, чиј наратор е [[Реј Портер]], користи мелодични звучни ефекти во заднина секогаш кога зборува „Роки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onecard.network/client/en_AU/charlessturt/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:2594053/ada?qu=INITIAL_AUTHOR_SRCH=%22Weir,+Andy+author%22&d=ent://SD_ILS/0/SD_ILS:2594053~ILS~4&ic=true&h=8|title=Project Hail Mary [audio book CD] / Andy Weir ; read by Ray Porter.|work=onecard.network|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://galactanet.com/eridian/eridian.docx [[Категорија:Романи од 2021 година]] at0j4vv0yn1c9m13jivvbmzmnhaarur 5530312 5530311 2026-03-27T17:51:05Z Andrew012p 85224 5530312 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary-Andy Weir (2021).jpg | image_size = | author = [[Енди Вир]] | audio_read_by = [[Реј Портер]] | cover_artist = Вил Стале | country = {{САД}} | language = англиски | genre = [[научна фантастика]] | publisher = [[Ballantine Books]] (САД) | pub_date = 4 мај 2021 | media_type = печатена, електронска книга, [[аудиокнига]] | pages = 496 (САД) | awards = [[Dragon Awards]] за најдобар научнофантастичен роман (2021) | isbn = 978-0-593-39556-1 }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — [[тврда научна фантастика|тежок научнофантастичен]] роман од 2021 г. на американскиот писател [[Енди Вир]]. Дејството се врти околу училишниот професор и поранешен биолог Рајленд Грејс, кој се буди на вселенско летало со изразена [[амнезија]]. ''Проектот Очајнички обид'' добил во целост потврдни одзиви и бил финалист за наградата „Хуго“ за најдобар роман во 2022 г.<ref name="hugo">{{cite web|title=2022 Hugo Awards|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2022-hugo-awards/|website=The Hugo Awards|date=April 7, 2022 |access-date=8 June 2022}}</ref> Скратената верзија на аудиокнигата ја читал [[Реј Портер]] и ја освоила наградата „Audie“ за аудиокнига на годината во 2022 г.<ref>{{cite book |url=https://www.audible.com/pd/Project-Hail-Mary-Audiobook/B08G9PRS1K |title=Project Hail Mary by Andy Weir - Audiobook - Audible.com |date=May 4, 2021 |via=Audible.com |access-date=2021-05-12}}</ref> Книгата била [[Проектот Очајнички обид (филм)|адаптирана во истоимен филм]] со [[Рајан Гослинг]] и Зандра Хилер во главните улоги, по сценарио на [[Дру Годард]] (негова втора адаптација на дело од Енди Вир) и во режија на [[Фил Лорд и Кристофер Милер]].<ref name="variety2020">{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/news/ryan-gosling-astronaut-movie-hail-mary-1203547436/ |title=Ryan Gosling to Star in Astronaut Movie 'Project Hail Mary' |last=McNary |first=Dave |date=March 27, 2020 |publisher=Variety |access-date=2021-05-12}}</ref> Филмот започнал со прикажување во кината на 20 март 2026 г.<ref>{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|title=Ryan Gosling, Lord & Miller Amazon MGM Studios Space Adventure 'Project Hail Mary' Sets Launch For Spring 2026|date=April 18, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/04/ryan-gosling-project-hail-mary-release-date-1235889844/|access-date=April 18, 2024}}</ref> Заклучно со 22 март 2026 г., книгата се наоѓа на списокот на бестселери на [[The New York Times|The N''ew York Times'']] веќе 40 последователни недели.<ref>{{Cite news |title=Best Sellers - Books - The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/ |access-date=2026-01-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Објава == ''Проектот Очајнички обид'' бил објавен на 4 мај 2021 г. од страна на издавачката куќа Ballantine Books. Аудиокнигата, чиј наратор е [[Реј Портер]], користи мелодични звучни ефекти во заднина секогаш кога зборува „Роки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onecard.network/client/en_AU/charlessturt/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:2594053/ada?qu=INITIAL_AUTHOR_SRCH=%22Weir,+Andy+author%22&d=ent://SD_ILS/0/SD_ILS:2594053~ILS~4&ic=true&h=8|title=Project Hail Mary [audio book CD] / Andy Weir ; read by Ray Porter.|work=onecard.network|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://galactanet.com/eridian/eridian.docx [[Категорија:Романи од 2021 година]] sl323j548hlblrjp704wytzwdrcn9km 5530313 5530312 2026-03-27T17:52:02Z Andrew012p 85224 5530313 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Проектот Очајнички обид | image = Project Hail Mary-Andy Weir (2021).jpg | image_size = | author = [[Енди Вир]] | audio_read_by = [[Реј Портер]] | cover_artist = Вил Стале | country = {{САД}} | language = англиски | genre = [[научна фантастика]] | publisher = [[Ballantine Books]] (САД) | pub_date = 4 мај 2021 | media_type = печатена, електронска книга, [[аудиокнига]] | pages = 496 (САД) | awards = [[Dragon Awards]] за најдобар научнофантастичен роман (2021) | isbn = 978-0-593-39556-1 }} {{Закосен наслов}}'''''Проектот Очајнички обид''''' ({{Langx|en|Project Hail Mary}}) — [[тврда научна фантастика|тежок научнофантастичен]] роман од 2021 г. на американскиот писател [[Енди Вир]]. Дејството се врти околу училишниот професор и поранешен биолог Рајленд Грејс, кој се буди на вселенско летало со изразена [[амнезија]]. ''Проектот Очајнички обид'' добил во целост потврдни одзиви и бил финалист за наградата „Хјуго“ за најдобар роман во 2022 г.<ref name="hugo">{{cite web|title=2022 Hugo Awards|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2022-hugo-awards/|website=The Hugo Awards|date=April 7, 2022 |access-date=8 June 2022}}</ref> Скратената верзија на аудиокнигата ја читал [[Реј Портер]] и ја освоила наградата „Audie“ за аудиокнига на годината во 2022 г.<ref>{{cite book |url=https://www.audible.com/pd/Project-Hail-Mary-Audiobook/B08G9PRS1K |title=Project Hail Mary by Andy Weir - Audiobook - Audible.com |date=May 4, 2021 |via=Audible.com |access-date=2021-05-12}}</ref> Книгата била [[Проектот Очајнички обид (филм)|адаптирана во истоимен филм]] со [[Рајан Гослинг]] и Зандра Хилер во главните улоги, по сценарио на [[Дру Годард]] (негова втора адаптација на дело од Енди Вир) и во режија на [[Фил Лорд и Кристофер Милер]].<ref name="variety2020">{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/news/ryan-gosling-astronaut-movie-hail-mary-1203547436/ |title=Ryan Gosling to Star in Astronaut Movie 'Project Hail Mary' |last=McNary |first=Dave |date=March 27, 2020 |publisher=Variety |access-date=2021-05-12}}</ref> Филмот започнал со прикажување во кината на 20 март 2026 г.<ref>{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|title=Ryan Gosling, Lord & Miller Amazon MGM Studios Space Adventure 'Project Hail Mary' Sets Launch For Spring 2026|date=April 18, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/04/ryan-gosling-project-hail-mary-release-date-1235889844/|access-date=April 18, 2024}}</ref> Заклучно со 22 март 2026 г., книгата се наоѓа на списокот на бестселери на [[The New York Times|The N''ew York Times'']] веќе 40 последователни недели.<ref>{{Cite news |title=Best Sellers - Books - The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/ |access-date=2026-01-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Објава == ''Проектот Очајнички обид'' бил објавен на 4 мај 2021 г. од страна на издавачката куќа Ballantine Books. Аудиокнигата, чиј наратор е [[Реј Портер]], користи мелодични звучни ефекти во заднина секогаш кога зборува „Роки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onecard.network/client/en_AU/charlessturt/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:2594053/ada?qu=INITIAL_AUTHOR_SRCH=%22Weir,+Andy+author%22&d=ent://SD_ILS/0/SD_ILS:2594053~ILS~4&ic=true&h=8|title=Project Hail Mary [audio book CD] / Andy Weir ; read by Ray Porter.|work=onecard.network|accessdate=2026-03-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://galactanet.com/eridian/eridian.docx [[Категорија:Романи од 2021 година]] 2j929r3m6m1er4kpjzvn36z9rnickgf 1 1390077 5530281 2026-03-27T16:52:03Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Проектот Очајнички обид]] на [[Разговор:Проектот Очајнички обид (филм)]] 5530281 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Проектот Очајнички обид (филм)]] fwjqj6ljbo1ywcoi7opxmpfick7bs9t 10 1390078 5530284 2026-03-27T16:58:39Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: <includeonly>{{#invoke:Based on|main}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 5530284 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Based on|main}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 88cr0v968g0zdd3ifxkdprr9ms771rx 5530292 5530284 2026-03-27T17:19:27Z Andrew012p 85224 5530292 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:based on|main}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 4mofrl7y57s5mjy2tdfzjac6lg1i16y 10 1390079 5530285 2026-03-27T17:01:07Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} {{Lua|Модул:Based on}} Оваа предлошка е наменета за употреба во параметарот {{para|based_on}} во инфокутии како што се {{tl|Infobox film}}, {{tl|Infobox television}}, {{tl|Infobox opera}} и {{tl|Infobox musical composition}}. Овозможува автоматски пренос во нов ред помеѓу насл... 5530285 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Модул:Based on}} Оваа предлошка е наменета за употреба во параметарот {{para|based_on}} во инфокутии како што се {{tl|Infobox film}}, {{tl|Infobox television}}, {{tl|Infobox opera}} и {{tl|Infobox musical composition}}. Овозможува автоматски пренос во нов ред помеѓу насловот на оригиналното дело и неговиот автор. Поддржува наведување на повеќе автори. == Употреба == <code><nowiki>{{Based on|наслов на оригинално дело|автор на оригинално дело}}</nowiki></code> == Примери == {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|„[[Super-Toys Last All Summer Long]]“|[[Брајан Олдис]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|„[[Super-Toys Last All Summer Long]]“|[[Брајан Олдис]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}}</pre> }} == Поврзано == * [[Предлошка:Infobox film]] <includeonly> [[Категорија:Предлошки за филмови]] </includeonly> 98gffe4mv9z9pz6cr2326wnklxivljp 5530287 5530285 2026-03-27T17:05:30Z Andrew012p 85224 5530287 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Модул:Based on}} Оваа предлошка е наменета за употреба во параметарот {{para|based_on}} во инфокутии како што се {{tl|Infobox film}}, {{tl|Infobox television}}, {{tl|Infobox opera}} и {{tl|Infobox musical composition}}. Овозможува автоматски пренос во нов ред помеѓу насловот на оригиналното дело и неговиот автор. Поддржува наведување на повеќе автори. == Употреба == <code><nowiki>{{Based on|наслов на оригинално дело|автор на оригинално дело}}</nowiki></code> == Примери == {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|„[[Super-Toys Last All Summer Long]]“|[[Брајан Олдис]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|„[[Super-Toys Last All Summer Long]]“|[[Брајан Олдис]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}}</pre> }} == Поврзано == * [[Предлошка:Infobox film]] <includeonly> [[Категорија:Предлошки за филм]] </includeonly> 2iybvvzpfa3zsfl7dww7dg3ht4z7mu0 5530288 5530287 2026-03-27T17:07:24Z Andrew012p 85224 5530288 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Модул:Based on}} Оваа предлошка е наменета за употреба во параметарот {{para|based_on}} во инфокутии како што се {{tl|Infobox film}}, {{tl|Infobox television}}, {{tl|Infobox opera}} и {{tl|Infobox musical composition}}. Овозможува автоматски пренос во нов ред помеѓу насловот на оригиналното дело и неговиот автор. Поддржува наведување на повеќе автори. == Употреба == <code><nowiki>{{Based on|наслов на оригинално дело|автор на оригинално дело}}</nowiki></code> == Примери == {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''[[Super-Toys Last All Summer Long]]''|[[Брајан Олдис]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|„[[Super-Toys Last All Summer Long]]“|[[Брајан Олдис]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}}</pre> }} == Поврзано == * [[Предлошка:Infobox film]] <includeonly> [[Категорија:Предлошки за филм]] </includeonly> hrt44oou1v7x3ah99kgsxv97ofb8yat 5530293 5530288 2026-03-27T17:19:53Z Andrew012p 85224 5530293 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Модул:Based on}} Оваа предлошка е наменета за употреба во параметарот {{para|based_on}} во инфокутии како што се {{tl|Infobox film}}, {{tl|Infobox television}}, {{tl|Infobox opera}} и {{tl|Infobox musical composition}}. Овозможува автоматски пренос во нов ред помеѓу насловот на оригиналното дело и неговиот автор. Поддржува наведување на повеќе автори. == Употреба == <code><nowiki>{{Based on|наслов на оригинално дело|автор на оригинално дело}}</nowiki></code> == Примери == {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''[[Super-Toys Last All Summer Long]]''|[[Брајан Олдис]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''[[Super-Toys Last All Summer Long]]''|[[Брајан Олдис]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|[[Контакт (роман)|„Контакт“]]|[[Карл Саган]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}}</pre> }} == Поврзано == * [[Предлошка:Infobox film]] <includeonly> [[Категорија:Предлошки за филм]] </includeonly> puwp2emr61k08ybstgfyh4ulm6bzvmq 5530294 5530293 2026-03-27T17:20:20Z Andrew012p 85224 5530294 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Модул:Based on}} Оваа предлошка е наменета за употреба во параметарот {{para|based_on}} во инфокутии како што се {{tl|Infobox film}}, {{tl|Infobox television}}, {{tl|Infobox opera}} и {{tl|Infobox musical composition}}. Овозможува автоматски пренос во нов ред помеѓу насловот на оригиналното дело и неговиот автор. Поддржува наведување на повеќе автори. == Употреба == <code><nowiki>{{Based on|наслов на оригинално дело|автор на оригинално дело}}</nowiki></code> == Примери == {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Parfumerie''|[[Миклош Ласло]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''[[Super-Toys Last All Summer Long]]''|[[Брајан Олдис]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''[[Super-Toys Last All Summer Long]]''|[[Брајан Олдис]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|[[Контакт (роман)|''Контакт'']]|[[Карл Саган]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|[[Контакт (роман)|''Контакт'']]|[[Карл Саган]]}}</pre> }} {{infobox |label1=Засновано на |data1={{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}} |label2=Изворен код |data2=<pre style="margin:0">{{Based on|''Nick & Norah's Infinite Playlist''|Рејчел Кон|[[Дејвид Левитан]]}}</pre> }} == Поврзано == * [[Предлошка:Infobox film]] <includeonly> [[Категорија:Предлошки за филм]] </includeonly> f9idjtfjfoo4h1rdk3g7yi0yi21dm9z 828 1390080 5530286 2026-03-27T17:03:19Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: local p = {} function p.lua_main(frame) local s = frame.args[1] local lang = frame.args['lang'] or 'en' -- стандардно е на англиски local connector = (lang == 'mk') and 'од ' or 'by ' if frame.args[3] then local args = {} for i, v in ipairs(frame.args) do -- ги прескокнуваме првиот аргумент (наслов) и именуваните аргу... 5530286 Scribunto text/plain local p = {} function p.lua_main(frame) local s = frame.args[1] local lang = frame.args['lang'] or 'en' -- стандардно е на англиски local connector = (lang == 'mk') and 'од ' or 'by ' if frame.args[3] then local args = {} for i, v in ipairs(frame.args) do -- ги прескокнуваме првиот аргумент (наслов) и именуваните аргументи како 'lang' if type(i) == 'number' and i >= 2 then args[#args+1] = v end end args['style'] = 'display: inline' args['list_style'] = 'display: inline' args['item1_style'] = 'display: inline' local h = mw.html.create('div') h:wikitext(s) h:tag('br') h:wikitext(connector) -- Користиме Unbulleted list (или македонскиот соодветен назив ако постои) h:wikitext(frame:expandTemplate{ title = 'Unbulleted list', args = args }) return tostring(h) elseif frame.args[2] then s = s .. '<br />' .. connector .. frame.args[2] return s end return s end function p.main(frame) -- Ги земаме аргументите од повикувачот (parent) на предлошката return p.lua_main(frame:getParent()) end return p qvyw9doeswc23iu16yolf31z71jlo90 5530290 5530286 2026-03-27T17:16:44Z Andrew012p 85224 5530290 Scribunto text/plain local p = {} function p.lua_main(frame) local s = frame.args[1] -- Секогаш е „од “. local connector = 'од ' if frame.args[3] then local args = {} for i, v in ipairs(frame.args) do if type(i) == 'number' and i >= 2 then args[#args+1] = v end end args['style'] = 'display: inline' args['list_style'] = 'display: inline' args['item1_style'] = 'display: inline' local h = mw.html.create('div') h:wikitext(s) h:tag('br') h:wikitext(connector) -- Unbulleted list или Без точки. h:wikitext(frame:expandTemplate{ title = 'Unbulleted list', args = args }) return tostring(h) elseif frame.args[2] then s = s .. '<br />' .. connector .. frame.args[2] return s end return s end function p.main(frame) return p.lua_main(frame:getParent()) end return p m8jquvtpsrcmjox3cevg1qh930jltqs 5530291 5530290 2026-03-27T17:17:00Z Andrew012p 85224 5530291 Scribunto text/plain local p = {} function p.lua_main(frame) local s = frame.args[1] -- Секогаш е „од“. local connector = 'од ' if frame.args[3] then local args = {} for i, v in ipairs(frame.args) do if type(i) == 'number' and i >= 2 then args[#args+1] = v end end args['style'] = 'display: inline' args['list_style'] = 'display: inline' args['item1_style'] = 'display: inline' local h = mw.html.create('div') h:wikitext(s) h:tag('br') h:wikitext(connector) -- Unbulleted list или Без точки. h:wikitext(frame:expandTemplate{ title = 'Unbulleted list', args = args }) return tostring(h) elseif frame.args[2] then s = s .. '<br />' .. connector .. frame.args[2] return s end return s end function p.main(frame) return p.lua_main(frame:getParent()) end return p ejr5swq1d5rof4z8m0mmusgkujbm2bz 14 1390081 5530299 2026-03-27T17:36:04Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{novelyr|202|1}} {{Категориски азбучник}} 5530299 wikitext text/x-wiki {{novelyr|202|1}} {{Категориски азбучник}} 65hvee7409gkzz6i257k6jtlnc1w47d 6 1390082 5530300 2026-03-27T17:38:42Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на книга |Извор = https://images2.penguinrandomhouse.com/cover/9780593135204 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Проектот Очајнички обид |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5530300 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на книга |Извор = https://images2.penguinrandomhouse.com/cover/9780593135204 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Проектот Очајнички обид |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Корица на книга}} p2u6gq0wfck4hv27xmpfo91vqgg6qmx 0 1390083 5530315 2026-03-27T18:04:01Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1301625672|Bilär]]“ 5530315 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed infobox vcard" |+ class="infobox-title fn org" id="4" |Bilär | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bilyar_gorodizshe_-_panorama.jpg|безрамка]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Податотека:Relief_Map_of_Tatarstan.png|класа=notpageimage noviewer|250x250пкс|Bilär is located in Tatarstan]]<div class="od notheme" style="top:62.577%;left:45.303%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Податотека:Archaeological_site_icon_(red).svg|врска=|класа=notpageimage noviewer|8x8пкс|Bilär]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Bilär</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Shown within Tatarstan</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Tatarstan</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Податотека:Russia_rel_location_map.png|класа=notpageimage noviewer|250x250пкс|Bilär is located in Russia]]<div class="od notheme" style="top:56.36%;left:19.409%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Податотека:Archaeological_site_icon_(red).svg|врска=|класа=notpageimage noviewer|8x8пкс|Bilär]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Bilär</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Bilär (Russia)</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Russia</span></div></div></div></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Location | class="infobox-data label" |Alexeyevsky District, [[Татарстан|Tatarstan]], [[Русија|Russia]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Region | class="infobox-data label" |Russia |- ! class="infobox-label" scope="row" |Coordinates | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bil%C3%A4r&params=54.9852722322_N_50.3977194544_E_source:ruwiki_region:RU_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">54°59′07″N</span> <span class="longitude">50°23′52″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">54.9852722322°N 50.3977194544°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">54.9852722322; 50.3977194544</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bil%C3%A4r&params=54.9852722322_N_50.3977194544_E_source:ruwiki_region:RU_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">54°59′07″N</span> <span class="longitude">50°23′52″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">54.9852722322°N 50.3977194544°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">54.9852722322; 50.3977194544</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Part&nbsp;of | class="infobox-data" |[[Татарстан|Tatarstan]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |History |- ! class="infobox-label" scope="row" |Founded | class="infobox-data" |10th century |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |Site notes |- ! class="infobox-label" scope="row" |Archaeologists | class="infobox-data" |[[Fayaz Huzin]]<br /><br />[[Albert Khalikov]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Condition | class="infobox-data" |Semi-ruined |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ownership | class="infobox-data" |Public |- ! class="infobox-label" scope="row" |Public&nbsp;access | class="infobox-data" |Yes |} '''Билар''' или '''Билјарск''' ({{Langx|tt|Биләр}}; {{Langx|ru|Биля́р, Билярское городище|Bilyar, Bilyarskoye gorodishche}}) бил средновековен град во [[Волшка Бугарија]] и нејзин втор главен град пред монголската инвазија на Волшка Бугарија. Се наоѓал на левиот брег од реката Мал Черемшан во Алексеевскиот округ на [[Татарстан]], а неговата поранешна локација е 50км од денешно село со истото име и 150км од [[Казањ|Казан]] . == Историја == Градот е основан околу 10 век од домородното племе Билар од [[Волшка Бугарија|Волга Бугарите]]. Во руските хроники, познат е и како „Голем град“ ({{Langx|ru|Великий город}}), бидејќи се вели дека неговото население броело повеќе од 100.000 жители.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Islam_in_Russia/vIy3AwAAQBAJ|title=Islam in Russia: The Four Seasons|last=Bukharaev|first=Ravil|date=3 June 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80793-0|page=83|language=en}}</ref> Биљар бил еден од главните трговски центри во Средна Волга, а наизменично со него и Нур-Сувар, кој служел како главен град на [[Волшка Бугарија]] во 12-ти и 13-ти век. Во 1236 година, градот бил ограбен од војската на Бату хан, а подоцна градот бил обновен, но никогаш не ја вратил својата поранешна големина и моќ. Урнатините на градот (скоро 8км ) беа истражени од Ричков, Татишчев, Каликов и Кучин. Биљар бил главен град на Волга-Кама-Бугарија од 10 век па се до почетокот на 13 век. Исто така, бил еден од најголемите градови во средновековна [[Евроазија]] . Пропаста на градот во 1236 година резултирала со губење на неговата монументална архитектура. Во 1654 година, во близина на местото Биљар, била основана руска гранична тврдина наречена Билар . Билар Поинт на [[Ливингстон (остров)|Островот Ливингстон]] на Јужните Шетландски Острови, [[Антарктик|Антарктида]] е именувана по Билар. == Во популарната култура == Биљарскиск бил дом на фиктивна советска воздухопловна база во романот „ ''Фајерфокс'' “ на Крег Томас и во последователниот [[Огнена лисица (филм од 1982)|филм]], за измислениот авион МиГ-31 Фајерфокс украден од пилотот [[Воздухопловни сили на САД|на воздухопловните сили на САД,]] Мичел Гант . Всушност, Биљарскиск нема аеродром, а најблискиот аеродром со целосна услуга е во [[Казањ|Казан]], [[Татарстан]] во [[Русија]], {{Convert|61|mi|km}} северозападно од Билјарск. == Значајни луѓе == * Александар Арбузов (1877–1968), хемичар == Галерија == <gallery> Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_15.jpg|алт=Bilyar Historical Archeological Museum| Историски археолошки музеј Биљар Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_23.jpg|алт=A piece of Bilyar mill| Парче од мелницата Биљар Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_14.jpg|алт=Old Bilyar map| Стара карта на Биљар Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_10.jpg|алт=Old pots from ancient Bilyar| Стари садови од античкиот Биљар </gallery> == Видете исто така == * [[Прабугари|Бугари]] * [[Стара Велика Бугарија|Голема Бугарија]] * Планината Имеон * Бахликас * '''Била''' ({{Јаз|zh|弊剌}}, од MC * ''bjiej ^H -lat'' ) (друго име или на Алатите или на Басмилите ) == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * Фајаз Шарипович Хузин | БИЛЈАР - БУГАРСКИ ГОЛЕМИ ГРАД ( [http://zaman-izd.ru/ Издавач „Заман“ Република Татарстан] ). Руски (Хузин Фајаз Шариповичь | Биляр - Великий Город Болгарский ( [http://zaman-izd.ru/ Издательство «Заман» Республика Татарстан] )) == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20071221080928/http://www.tatar.ru/english/append91.html#Bilyar_Historical,_Archaeological_and_N#Bilyar_Historical,_Archaeological_and_N Локацијата на Биљар] * [http://www.bulgars.ru/english/volga.htm Каде исчезна Волжска Бугарија?] * [http://archaeologie.pro/ru/archive/20/357/ 50-годишнина од археолошката експедиција Биљар: резултати и проблеми од истражувањето на Големиот град] {{DEFAULTSORT:Bilar}} [[Категорија:Волшка Бугарија]] [[Категорија:Историја на Татарстан]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 2vki8ohwltyyk6oida3930j0edu9v41 1 1390084 5530321 2026-03-27T18:39:41Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530321 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 1 1390085 5530324 2026-03-27T18:41:00Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530324 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1390086 5530336 2026-03-27T18:57:16Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1317855321|Gamsutl]]“ 5530336 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место}}'''Гамсутл''' ({{Langx|ru|Гамсутль|Gamsutl'}}; {{Langx|av|Гъамсукь|Ghamsuk}}) е град-дух во Гунибскиот округ во [[Дагестан]], Русија, кој се наоѓа на планината Гамсутлмер на околу 1.400 метри надморска височина.<ref name="atlasobscura">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlasobscura.com/places/gamsutl|title=Gamsutl|publisher=Atlas Obscura|accessdate=25 October 2021}}</ref> == Историја == „Гамсутл“ на [[аварски јазик]] значи „во подножјето на тврдината на ханот“. <ref name="russia.travel">{{Наведена мрежна страница|url=https://russia.travel/places/71234/|title=Гамсутль — Республика Дагестан|work=russia.travel|publisher=Federal Agency for Tourism|accessdate=25 October 2021}}</ref> Точната старост на селото е непозната, но се смета за едно од најстарите населби во Дагестан кое е старо од 2.000 до 5.000 години. Во својот најголем подем, селото се состоело од 300 куќи<ref name="atlasobscura" /> со до 3.000 жители.<ref name="Kaukasus" /> Во 20 век селото имало продавници, пошта и болница<ref name="atlasobscura" />, а кон крајот на 1950-тите, луѓето почнале да го напуштаат селото и бројот на жители почнал да паѓа и во 1970 година останале 200, а веќе во 2002 година 17 жители.<ref name="Kaukasus" /> Во 2015 година, починал последниот жител на селото, Абдулжалил Абдулжалилов<ref name="atlasobscura" /> кој се нарекол градоначалник и станал доста познат по серија телевизиски извештаи.<ref name="Kaukasus" /> Сега Гамсутл е ненаселен и го посетуваат само туристи.<ref name="atlasobscura" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Градови во Дагестан]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] [[Категорија:Поранешни градови]] se3egrp074rb9l9ga3a8198h5vpg01j 1 1390087 5530339 2026-03-27T18:58:37Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530339 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 1 1390088 5530342 2026-03-27T18:59:31Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530342 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 1 1390089 5530345 2026-03-27T19:00:38Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530345 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 1 1390090 5530348 2026-03-27T19:01:56Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530348 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1390091 5530351 2026-03-27T19:05:47Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300476820|Balanjar]]“ 5530351 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Varangian_routes.png|мини|400x400пкс|Карта што ги прикажува главните варангиски трговски патишта од 8-ми до 11-ти век, со Баланџар по должината на трговскиот пат преку Волга (во црвена боја).]] '''Балањар''' (на {{Langx|ar|بلنجر}} ; ''Барањар'', ''Беленџер'', ''Беленџер'', ''Булунџар'') бил и претставувал средновековен град сместен во регионот на [[Северен Кавказ]], помеѓу градовите [[Дербент]] и Самандар најверојатно на долниот тек на реката Сулак. Процветал помеѓу седмиот и десеттиот век, а легендарниот основач на Баланџар, според персиските и курдските хроничари Ибн ал-Факих и Абу ал-Фида, се викал Баланџар ибн [[Јафет|Јафит]]. == Историја == Помеѓу 630 и 640 година Баланџар бил главен град на Држава Баранџар, а некои научници претпоставуваат дека името потекнува од турскиот корен "Бала" со значење "Велик" и од племето "Енджар". Со остатокот од Баранџарските домени градот станал дел одХазарскиот Хаганат околу 650 година, а до почетокот на 720-тите години, Баланџар служел како главен град на Хазарска држава. За време на Првата арапско-хазарска војна во 650-тите години, Муслимананската војска под водство на Абдур-Рахман ибн Рабија била поразена надвор од градот во Битката кај Баланџар. Околу 722 или 723 година војниците [[Омејадски Калифат|на Омејадите]] под водство на Ал-Џара ибн Абдала ги преминале Кавкаските Планини и го нападнале Баланџар, а жителите на Баланџар се обиделе да го одбранат својот град со врзување на 3.000 [[Запрежна кола|вагони]] и нивно кружење околу клучната тврдина на висок терен, но биле поразени во нападот. Арапите масакрирале голем дел од населението на градот; преживеаните избегале во други градови, вклучувајќи го и Самандар при што победниците , Арапи , го ограбиле градот. Градот бил повторно изграден по војната, но главниот град на Хазарија бил сменет и преместен во Самандар, а подоцна во Атил, но сепак, Баланџар продолжил да биде град од големо значење во рамките на Хаганатот, а по падот на Хазарија, Баланџар изгубил голем дел од својата важност и постојано опаѓал сè додека не исчезнал од записите околу 1100 година. Точната локација на Баланџар сè уште не е прецизно утврдена, а [[Советски Сојуз|Советскиот]] археолог Михаил Артамонов првично го сместил Баланџар на местото на современиот [[Дагестан|дагестански]] град Бујнакск, но кога подоцна биле пронајдени урнатините на град јужно од [[Махачкала]], тој ги идентификувал како оние на Баланџар. == Референци == * {{Наведена книга|title=The Jews of Khazaria, Third Edition|last=Brook|first=Kevin Alan|publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc|year=2018|isbn=9781538103425|location=London}} * Dunlop, Douglas Morton (1997). "Balanjar". ''Encyclopaedia Judaica'' (CD-ROM Edition Version 1.0). Ed. Cecil Roth. Keter Publishing House. {{ISBN|965-07-0665-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/965-07-0665-8|<bdi>965-07-0665-8</bdi>]] {{Khazaria}} [[Категорија:Уништени градови]] [[Категорија:Дагестан]] [[Категорија:Поранешни градови]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] 4alfqd3cgd71q0c113lj6m5qcxoyk3j 0 1390092 5530356 2026-03-27T19:12:12Z Ehrlich91 24281 нс 5530356 wikitext text/x-wiki {{другизначења3|Стара Река}} {{Инфокутија Река | name = Стара Река | name_other = | etymology = | image = Стара Река низ Буково.jpg | image_caption = Поглед на реката низ селото [[Буково]] | map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = {{општинскигрб|Општина Битола}} | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Буково]] и [[Орехово]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = [[Баба (планина)|Баба]] | source1_coordinates= <!--{{coord|...}}--> | source1_elevation = | mouth_location = [[Кристоворска Река]] | mouth_coordinates = {{coord|41|2|12|N|21|18|26|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = 666 м. | altitude_difference= | progression = [[Кристоворска Река]] → [[Петти Канал]] → {{ПЦрнаРека}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | extra = }} '''Стара Река''' — река во [[Македонија]], сместена на североисточната падина на [[Баба (планина)|Баба Планина]].<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=68}}</ref> == Извор == Извира на падините на [[Баба (планина)|Баба Планина]].<ref name="Реки во Македонија"/> == Тек == Реката поминува низ селата [[Орехово]] и [[Буково]] и се влева од десната страна во [[Кристоворска Река]].<ref name="Реки во Македонија"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Стара Река во близина на Буково 2.jpg|Реката во близина на селото Податотека:Стара Река во близина на Буково.jpg|Реката во близина на селото Податотека:Стара Река низ Буково 2.jpg|Реката низ селото Податотека:Мост во Буково.jpg|Мост на реката во Буково </gallery> == Поврзано == * [[Буково]] * [[Црна Река]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Stara Reka (Baba)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Буково]] [[Категорија:Орехово]] [[Категорија:Реки во Македонија]] gwk05p02c5tnjllp51ogc7bjk3f3tpc 5530362 5530356 2026-03-27T19:19:42Z Ehrlich91 24281 5530362 wikitext text/x-wiki {{другизначења3|Стара Река}} {{Инфокутија Река | name = Стара Река | name_other = | etymology = | image = Стара Река низ Буково.jpg | image_caption = Поглед на реката низ селото [[Буково]] | map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = {{општинскигрб|Општина Битола}} | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Буково]] и [[Орехово]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = [[Баба (планина)|Баба]] | source1_coordinates= <!--{{coord|...}}--> | source1_elevation = | mouth_location = [[Кристоворска Река]] | mouth_coordinates = {{coord|40|59|9.13|N|21|22|22.98|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = | altitude_difference= | progression = [[Кристоворска Река]] → [[Петти Канал]] → {{ПЦрнаРека}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | extra = }} '''Стара Река''' — река во [[Македонија]], сместена на североисточната падина на [[Баба (планина)|Баба Планина]].<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=68}}</ref> == Извор == Извира на падините на [[Баба (планина)|Баба Планина]].<ref name="Реки во Македонија"/> == Тек == Реката поминува низ селата [[Орехово]] и [[Буково]] и се влева од десната страна во [[Кристоворска Река]].<ref name="Реки во Македонија"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Стара Река во близина на Буково 2.jpg|Реката во близина на селото Податотека:Стара Река во близина на Буково.jpg|Реката во близина на селото Податотека:Стара Река низ Буково 2.jpg|Реката низ селото Податотека:Мост во Буково.jpg|Мост на реката во Буково </gallery> == Поврзано == * [[Буково]] * [[Црна Река]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Stara Reka (Baba)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Буково]] [[Категорија:Орехово]] [[Категорија:Реки во Македонија]] dhg4wcoz61r43ssfd1j03qpf54dflwc 1 1390093 5530364 2026-03-27T19:19:58Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530364 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1390094 5530366 2026-03-27T19:21:50Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1339580286|Atil]]“ 5530366 wikitext text/x-wiki '''Атил''', исто така '''познат како Итил''', бил главен град на [[Хазари|Хазарскиот каганат]] од средината на 8 век до крајот на 10 век. Историски е познато дека се наоѓал покрај [[Пат на свилата|Патот на свилата]], на северниот брег на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]], во регионот на делтата на Волга, во денешна јужна Русија, но неговата точна локација долго време не била позната. [[Податотека:Varangian_routes.png|десно|мини|300x300пкс|Хазарски и [[Евроазија|евроазиски]] трговски патишта во 8-ми до 11-ти век. Атил бил трговски центар од кој се протегале патиштата во [[Средна Азија|„Длабока Азија“]] . Варангискиот ( [[Викинзи|викиншки]] ) трговски пат на Волга е прикажан со црвена боја; другите патишта се со портокалова боја. Варангиско-грчкиот пат е со виолетова боја.]] Во 2008 година, руски археолог тврдел дека ги открил остатоците од Атил во Самосделка, село во делтата на Волга, приближно 30км југозападно од градот [[Астрахањ|Астрахан]], но ова тврдење оттогаш е побиено. == Потекло на името == Името Атил (или Итил) често се толкува како изведенка од фино-угрски збор што значи „река“. Сродна форма се појавува во терминот Ателкузу (Ἀτελκούζου) кој бил запишан од византискиот император [[Константин Порфирогенит|Константин VII]] во однос на регионот меѓу реките населен од [[Унгарци|раните Унгарци]]. Иако зборот не е зачуван во современиот унгарски јазик, споредливи хидроними се потврдени на други места, како што е името на Бела Река (Ак Адил) во [[Башкири|Башкирија]], а предците на Башкирите зборувале [[Угриски јазици|угрски]] јазик што им бил разбирлив на Унгарците уште во 13 век. Голем број исламски извори, особено тие од Ибн Хордадбех, Ибн Рустах и подоцнежните составувачи кои ги користеле нивните информации, запишуваат дека хазарската престолнина се викала Хамлих или Хамлиџ (името Хамлих може да претставува малку како искривена форма на хебрејскиот израз ха-мелек што значи „кралот“), веројатно се однесува на кралската резиденција на хазарските владетели по нивното преобраќање во јудаизмот). Оваа информација сугерира дека името Атил станало широко распространето дури во 10 век, кога странските автори почнале да ја нарекуваат хазарската престолнина Атил, но не е точно познато како самите [[Хазари]] ја нарекувале. Верзијата на Ибн Рустах ги навела истражувачите да го поврзат со монголскиот збор што се користел за [[Пекинг]] во 13-ти и 14-ти век, „кан ''балик“'' („град на ханот“). Сепак, таквата идентификација генерално се смета за малку веројатна поради разликите помеѓу хазарскиот и монголскиот јазик; згора на тоа, локализацијата на Хамлих со Канбалик е можна само со значајни претпоставки, што ја намалува веродостојноста на ова толкување.<ref>{{Наведена книга|title=The Khazar State and Its Role in the History of Eastern Europe and the Caucasus|last=Novoseltsev|first=Anatoly P.|year=1990|location=Moscow|language=ru}}</ref> Современите [[Туркиски јазици|турски јазици]] го задржале историското име за Волга,[[Татарски јазик|татарски]] Идел , [[Чувашки јазик|чувашки]] Атӑл, [[Башкирски јазик|башкирски]] ''Ижелин'' на како ''Едил'' на [[Казашки јазик|казашки]] и како ''Идил'' на [[Турски јазик|турски]].<ref>Akhmetyanov R. G. Brief Historical and etymological dictionary of the Tatar language. - Kazan: Tat. publishing house, 2001. p. 76. {{ISBN|5-298-01004-0}} (In tatar: Әхмәтьянов Р. Г. Татар теленең кыскача тарихи-этимологик сүзлеге. — Казан: Тат. кит. нәшр., 2001. б. 76. )</ref> == Историја и опис == Атил се наоѓал покрај делтата на Волга, во северозападниот агол на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]]. По поразот на [[Хазари|Хазарите]] во Втората арапско-хазарска војна, Атил станал главен град на Хазарија. Во својот подем, градот бил главен трговски центар. Се состоел од три дела одделени со Волга. Западниот дел го содржел административниот центар на градот, со судница и голем воен гарнизон. Источниот дел од градот бил изграден подоцна и служел како трговски центар на Атил, и имал многу јавни бањи и продавници и меѓу нив се наоѓал остров на кој се наоѓале палатите на Хазарскиот каган и Бек . Островот бил поврзан со еден од другите делови на градот со понтонски мост . Според [[Арапи|арапските]] извори од 10 век,<ref>{{Наведена книга|title=Khazar Studies: An Historico-Philological Inquiry into the Origins of the Khazars|last=Golden|first=Peter B.|date=1980|publisher=Akadémiai Kiadó|page=224}}</ref> едната половина од градот се нарекувала Атил, додека другата се викала Хазаран . Атил претставувал мултиетнички и религиозно разновиден град, кој бил населен со [[Евреи]], [[Христијанство|христијани]], [[Ислам|муслимани]], [[Шаманизам|шаманисти]] и [[Паганство|пагани]], а од кои многу биле трговци од странски земји. Сите религиозни групи имале свои места за богослужба во градот, а имало седум судии назначени за решавање на спорови (двајца христијани, двајца еврејски и двајца муслимански судии, со еден судија за сите шаманисти и други пагани).<ref>{{Наведена книга|title=The Jews of Khazaria|last=Brook|first=Kevin A.|date=2018|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781538103425|edition=3rd|page=52}}</ref> Бројните христијани од Атил биле под јурисдикција на свој [[епископ]]; се вели дека [[Минаре|минарето]] на петочната џамија на муслиманите од Атил било повисоко од замокот.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/atil-or-itil-jewish-virtual-library|title=Atil or Itil{{!}} Jewish Virtual Library|work=www.jewishvirtuallibrary.org|accessdate=2024-10-10}}</ref> [[Податотека:RadzivillChronicleFol8rb.jpg|десно|мини|Минијатура на која е прикажано оддавање данок на Варангијците и Хазарите, [[Раѕивилски летопис|Раџивилска хроника]]]] Градот бил голем трговски центар и управувал со хазарската трговија со робови, во која робовите купени за извоз биле транспортирани од Хазарскиот каганат или до трговијата со робови на Црното Море на Запад преку пристаништето [[Керч]] на [[Црно Море|Црното Море]], или на исток од главниот град Атил преку Каспиското Море до [[Средна Азија|Централна Азија]] и оттаму до ропство во Абасидскиот калифат. [[Податотека:S._V._Ivanov._Trade_negotiations_in_the_country_of_Eastern_Slavs._Pictures_of_Russian_history._(1909).jpg|мини|Русите тргувале со робови со Хазарите: ''Трговија во [[Источни Словени|источнословенскиот]] логор'' од Сергеј Иванов (1913)]] [[Светослав I|Свјатослав I од Киев]] го ограбил Атил во 968/69 година од нашата ера. Ибн Хавкал и ал-Мукадаси се споменуваат во Атил по 969 година, што укажува дека можеби бил обновен.<ref>{{Наведена книга|title=The History of the Jewish Khazars|last=Dunlop|first=Douglas M.|date=1954|publisher=Princeton University Press|pages=245–246, 248}}</ref> Ал-Бируни (средината на 11 век) известил дека Атил повторно бил во урнатини<ref>{{Наведена книга|title=The History of the Jewish Khazars|last=Dunlop|first=Douglas M.|date=1954|publisher=Princeton University Press|pages=248}}</ref> и не го споменал подоцнежниот град Саксин кој бил изграден во близина, па затоа е можно овој нов Атил да бил уништен дури во средината на 11 век. [[Податотека:Поход_Святослава_на_хазар.png|десно|мини|Источниот поход на принцот Светослав во 965 година, во кој ја освоил Белата кула и го поразил Хазарскиот каганат, [[Раѕивилски летопис|Раџивилска хроника]]]] До 2024 година, пронајдените археолошки остатоци од Атил не се позитивно идентификувани, а е прифатена хипотеза дека тие биле однесени од покачувањето на нивото на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] . === Локација Самосделка === {{Главна|Samosdelka}} Во септември 2008 година, руските археолози кои ископувале во рибарското село Самосделка во делтата на Волга го објавиле своето откритие на она што го тврделе дека се остатоци од Атил.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lechaim.ru/ARHIV/174/VZR/a02.htm|title=Итиль-мечта (The Itil Dream)|last=Vasilyev|first=D.|accessdate=2008-09-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna26809309|title=Scholar claims to find medieval Jewish capital|date=2008-09-21|work=NBC News|language=en|accessdate=2024-10-10}}</ref> Проценката од 2020 година од страна на [[Руско географско друштво|Руското географско друштво]] заклучи дека Атил не е пронајден во Самосделка и објави дека се во тек нови ископувања на друго место.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rgo.ru/en/article/threshold-great-discovery-archaeologists-begin-excavations-legendary-capital-khazar|title=On the Threshold of the Great Discovery: Archaeologists Begin Excavations of the Legendary Capital of the Khazar Khaganate|date=2020-06-15|work=Russian Geographical Society|language=en|accessdate=2024-10-10}}</ref> === Веб-страница за семибугри === Археолошките остатоци од населба од хазарскиот период во близина на селото Семибугри (руски: Семибугры) во централниот дел на делтата на Волга беа откриени по Самосделка и од 2020 година се ископуваа со надеж дека населбата била Атил.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rgo.ru/en/article/threshold-great-discovery-archaeologists-begin-excavations-legendary-capital-khazar|title=On the Threshold of the Great Discovery: Archaeologists Begin Excavations of the Legendary Capital of the Khazar Khaganate|date=2020-06-15|work=Russian Geographical Society|language=en|accessdate=2024-10-10}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rgo.ru/en/article/threshold-great-discovery-archaeologists-begin-excavations-legendary-capital-khazar "On the Threshold of the Great Discovery: Archaeologists Begin Excavations of the Legendary Capital of the Khazar Khaganate"]. ''Russian Geographical Society''. 2020-06-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-10-10</span></span>.</cite></ref> Според историчарот Алекс Фелдман, „останува невозможно археолошки да се докаже“ локацијата на Атил. <ref>{{Наведена книга|title=How Medieval Europe was Ruled|last=Feldman|first=Alex Mesibov|date=2023|publisher=Routledge|isbn=978-1032100166|editor-last=Raffensperger|editor-first=Christian|pages=48|chapter=Chapter 4: Khazaria: The Exception Which Proves the Rules|doi=10.4324/9781003213239-4}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:В_поисках_Итиля.jpg Податотека:Brick_field_Atil_2014.jpg Податотека:Brick_wall_Atil_2014.jpg Податотека:Potsherds_(close_up)_Atil_2014.jpg Податотека:Potsherds_(wide)_Atil_2014.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнително читање == * МИ Артамонов, Историја Хазар (Рус., 1962), 385–99 * Бартолд, В. (1996). „Хазар“. ''Енциклопедија на исламот'' (Brill Online). Уредници: П. Берман, Т. Бјанкиз, Ц.Е. Босворт, Е. ван Донцел и В.П. Хајнрихс. Брил. * Кевин Алан Брук. ''Евреите од Хазарија.'' 3-то издание. Издавачка куќа „Роуман и Литлфилд“, 2018. * Даглас Мортон Данлоп (1997). „Итил“. Енциклопедија Јудаика (CD-ROM издание верзија 1.0). Уредник: Сесил Рот. Издавачка куќа Кетер. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/965-07-0665-8|<bdi>965-07-0665-8</bdi>]] * Даглас М. Данлоп . ''Историјата на еврејските Хазари,'' Принстон, Њу Џерси: Принстон Универзити Прес, 1954. * В. Минорски, Худдуд ал-Алам (1937), 451–4 (Спомен на EJW Гиб, 11) * G. Moravcsik, Byzantinoturcica, 2 (Ger., 1958), 78–79 * Питер Б. Златен . ''Хазарски студии: Историско-филолошка истрага за потеклото на Хазарите.'' Будимпешта: Akadémiai Kiadó, 1980 година. * Норман Голб и Омељан Прицак, ''Хазарски хебрејски документи од десеттиот век.'' Итака, Њујорк: Универзитетот Корнел, 1982 година. * Томас С. Нунан. „Хазарската економија“. ''Archivum Eurasiae Medii Aevi'' 9 (1995–1997): 253–318. * Томас С. Нунан. „Les Khazars et le commerce ориентални“. ''Les Échanges au Moyen Возраст: Јустиниен, Махомет, Карло Велики: trois empires dans l'économie médiévale'', стр.&nbsp;82–85. Дижон: Изданија Фатон СА, 2000 година. * Томас С. Нунан. „Хазарскиот Каганат и неговото влијание врз раната руска држава: Преводот на империјата од Итил до Киев.“ ''Номади во седентарниот свет'', уредници: Анатолиј Михајлович Хазанов и Андре Винк, стр.&nbsp;76–102. Ричмонд, Англија: Curzon Press, 2001. * Омељан Прицак. „Преобраќањето на Хазарското кралство во [[јудаизам]] .“ (Статија во списанието ''„Харвардски украински студии'' “, 1978) * АН Полиак, Казарија (19513), 278–94 (вклучува библиографија) * [http://www.lechaim.ru/ARHIV/174/VZR/a02.htm Д. Василев (Д. Васильев), „Сонот на Итил (на местото на ископување на античката престолнина на Хазарскиот каганат)“ (Итиль-мечта (на раскопках древнего центра Хазарского каганата))] {{In lang|ru}} == Извори == * {{Наведена книга|title=The Jews of Khazaria, Third Edition|last=Brook|first=Kevin Alan|publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc|year=2018|isbn=9781538103425|location=London}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20130113220122/http://archeo-cities.ru/city/itil Влез од Атил од Мртви градови (архивирано, на руски), 9 декември 2008 година] * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/atil-or-itil-jewish-virtual-library Еврејска виртуелна библиотека „ATIL или ITIL“, 2008. Извор: Енциклопедија Јудаика. © 2008 Групацијата Гејл.] * [https://www.nbcnews.com/id/wbna26809309 Научник тврди дека пронашол средновековна еврејска престолнина, 21 септември 2008 година] * [https://www.rgo.ru/en/article/threshold-great-discovery-archaeologists-begin-excavations-legendary-capital-khazar НА ПРАГОТ НА ГОЛЕМОТО ОТКРИТИЕ, 15 јуни 2020 година] * [[iarchive:DonnerFredTheExpansionOfTheEarlyIslamicState|Експанзијата на раната исламска држава, уредник: Фред М. Донер, Рутлиџ, Тејлор и Франсис Круп, ЛОНДОН И ЊУЈОРК, прво објавено 2008 година од „Ашгејт Паблишинг“, објавено 2016 година од Рутлиџ]] {{Khazaria}} [[Категорија:Градови на Волга]] [[Категорија:Географија на Астрахањската област]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] by3jfrklgg7ep2bkdraylxniykg21km 0 1390095 5530380 2026-03-27T19:39:28Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1335675199|Dobrovolsk]]“ 5530380 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Град во Русија}}'''Доброволск''' ({{Langx|ru|Доброво́льск}} во превод „Доброволен град“; {{Langx|de|Pillkallen}} (1510–1938) или ''{{Јаз|de|Schloßberg}}'' (1938–1947); {{Langx|lt|Pilkalnis}}; {{Langx|pl|Pilkały}}<ref name="sgk">{{Наведена книга|title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|year=1887|volume=VIII|location=Warszawa|page=142|language=pl}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Skorowidz Niemiecko-Polski i Polsko-Niemiecki miast, miasteczek i większych wsi Prus Książęcych i Królewskich, W. Ks. Poznańskiego i Śląska|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|publisher=Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojsk.|year=1919|location=Warszawa|page=64|language=pl}}</ref>) е село во Краснознаменскиот округ во [[Калининградска Област|Калининградската област]], [[Русија]] кое во моментот има население од 1.693 жители според пописот од 2010 година, а се наоѓа во историскиот регион Мала Литванија.<ref name="sgk" /> Се наоѓа на приближно 17км северно од Нестеров и 30км североисточно од Гусев.<ref name="sgk" /> == Локација == Доброволск се наоѓа на приближно 12км северно од Нестеров и 15км јужно од регионалниот главен град Краснознаменск што е приближно 25км јужно од границата со [[Литванија]], која помеѓу 1945 и 1990 година беше внатрешна граница во рамките на Советскиот Сојуз, но подоцна стана меѓународна граница. Самиот град [[Калининград]] е оддалечен приближно 150км западно на другата страна од [[Калининградска Област|Калининградската област]] . == Историја == [[Податотека:Old_Lithuanian_Texts._Kristijonas_Gotlybas_Milkus,_Pilkainis._A_poem_about_the_history_of_town_Pilkalnis_in_Lithuania_Minor,_c.1786.jpg|лево|мини|Литванска поема од 18 век ''„Пилкаинис“'' за градот од локалниот поет Кристијанас Готлибас Милкус]] Руските извори го наведуваат датумот 1510 година како најран запис за селото, а додека најраниот зачуван запис кој бил [[Германски јазик|на германски јазик]] датира од 1516 година под името ''Шлосберг'', а малку подоцна се користи и името ''Миленберг''. Сепак, се верува дека пред ова веќе постоела трговска населба. Името Пилкален првпат се појавува во записите во 1545 година во врска со спор за наследство и се смета дека потекнува од [[Литванци|литванските]] жители, изведено од [[Литвански јазик|литванскиот]] термин ''pilkalnis'', што значи ''насип'' или ''[[Замок|замочен]] насип''. Во 1549 година била изградена дрвена црква во развиениот пазарен град, а училиште било основано во 1550 година, а веќе од 1466 година тоа станало дел од Кралството Полска како [[феуд]] во сопственост на [[Тевтонски ред|Тевтонскиот ред]],<ref>{{Наведена книга|title=Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych|last=Górski|first=Karol|publisher=Instytut Zachodni|year=1949|location=[[Poznań]]|pages=96–97, 214–215|language=pl,la}}</ref> а по неговата секуларизација во 1525 година, се нашчо под [[Војводство Прусија|Војводска Прусија]] кое било вазално војводство на Кралството Полска, дел од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванскиот Комонвелт]]. Од 1701 година, селото припаднало на [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]], а помеѓу 1709 и 1711 година, населението било опустошено од [[Чума (болест)|чума]], но било повторно населено од бран [[Протестантство|протестантски]] доселеници од [[Војводство Насау|Насау]]. Кралот Фредерик Вилијам I од Прусија им доделил на Пилкален, заедно со блискиот Гумбинен (Гусев ), градски привилегии во 1725 година, а камена црква била изградена во 1756 година со користење на локално произведени полски камења. Пилкален станал административен подцентар под Гумбинен, а следеле два века умерен просперитет, во кои Пилкален станал познат по локалните земјоделски саеми и по квалитетот на локалните земјоделски производи, вклучувајќи ги [[Сирење|сирењата]] и локалното [[пиво]] Пилканис. Градот станал дел од [[Германско Царство|Германското Царство]] за време на [[Обединување на Германија|обединувањето на Германија]] во 1871 година и се наоѓал во покраината [[Источна Прусија]] до 1945 година. Во 1886 година, градот имал население од 2.749 жители, претежно вработени во земјоделството.<ref name="sgk">{{Наведена книга|title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|year=1887|volume=VIII|location=Warszawa|page=142|language=pl}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' (in Polish). </cite></ref> и се состоел од мешано население [[Полјаци]], [[Литванци]], [[Германци]], [[Грци]] и [[Евреи]].<ref name="sgk" /> Во 1892 година, градот го видел отворањето на железничката врска до Сталупонен (денешен Нестеров ), а во 1901 година следела теснолиниска железница до Ласденен (денешен Краснознаменск ). [[Податотека:Pillkallen_Luftbild1.jpg|лево|мини|Воздушен поглед во 1930-тите]] Со избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Пилкален бил нападнат од страна на руска царска армија под водство на генерал-потполковник Кан од Нахичеван во август 1914 година, и повторно помеѓу октомври 1914 и јануари 1915 година, што довело до речиси целосно уништување на градот. По завршувањето на војната во 1918 година, бил повторно изграден со помош на Бреслау (денешен [[Вроцлав]]), кој тогаш бил во Германија и [[Збратимени градови|партнерски град]] на Пилкален. Помеѓу 1933 и 1934 година била отворена болница со капацитет за 130 пациенти, како и [[Стадион|спортски стадион]] и општински [[базен]], а во 1938 година, за време на масовната нацистичка кампања за преименување на топонимите, [[Трет Рајх|нацистичката германска]] влада го преименувала градот од Пилкален (поради неговото литванско потекло) во Шлосберг. Во 1944 година, во подоцнежните фази [[Втора светска војна|од Втората светска војна]], кога [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] влегол во Германија, областа била доделена на 3-тиот белоруски фронт на [[Црвена армија|Црвената армија]], а во последните месеци од војната, селото се нашло во центарот на жестоките борби меѓу Црвената армија и германскиот [[Вермахт]], менувајќи ги рацете дири четири пати до 15 јануари 1945 година, кога конечно било освоено од Црвената армија. Подоцна Шлосберг повторно бил уништен, а од црквата од осумнаесеттиот век останало само неговиот камен фонт. Шлосберг се наоѓал во делот од Источна Прусија отстапен на Советскиот Сојуз, формирајќи ја [[Калининградска Област|Калининградската област]], и станал административен центар на краткотрајниот Пилкаленски округ се до 1947 година, кога на негово место бил формиран Краснознаменски округ, а административните функции се префрлиле во Краснознаменск бидејќи бил помалку оштетен за време на војната со што Шлосберг го изгубил својот општински статус и бил преименуван во Доброволск, што значи „доброволен град“, наводно затоа што германските војници во селото на крајот се предале на Црвената армија, наместо да продолжат да се борат. Доброволск беше формално назначен за село (Добровольский сельский Совет) и во 1990 година неговиот општински статус беше изменет во „рурален округ“ (Добровольский сельский округ). До крајот на дваесеттиот век, селото и неговата непосредна околина останале во голема мера уништени од воените штети. [[Податотека:Markt_in_Pillkallen.jpg|десно|мини|Зачувани стари куќи на пазарниот плоштад во 2006 година]] На 30 јули 2009 година, знамето и грбот на Доброволск биле одобрени. == Споменици и гробишта == Иако голем дел од градот останал уништен од Втората светска војна, сепак е дом на бројни споменици и [[гробишта]] што ги одразуваат борбите од последните векови. На пример [[Обелиск]] е во спомен на пруските војници убиени во [[Француско-пруска војна|Француско-пруската војна]] од 1870-1871 година, а има и гробишта [[Прва светска војна|од Првата светска војна]] со гробовите на паднатите Германци и руски војници. Советски меморијален комплекс во спомен на паднатите борци од Втората светска војна, од кои приближно 5.300 се погребани тука. == Демографија == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="8" |Население |- class="bright" ! 1875 ! 1880 <ref name="god" /> ! 1886 <ref name="sgk">{{Наведена книга|title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|year=1887|volume=VIII|location=Warszawa|page=142|language=pl}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' (in Polish). </cite></ref> ! 1890 <ref name="god" /> ! 1910 <ref name="god" /> ! 1933 <ref name="god" /> ! 1939 <ref name="god" /> ! 2010 година |- | 2.386 | 2.648 | 2.749 | 2.869 | 4.347 | 5.005 | 5.833 | 1.693 |} Доколку религијата е евидентирана од процесот на попис, податоците од пописот пред 1945 година покажуваат дека религиозната припадност на населението е претежно пруска евангелистичка . Во 1890 година, 34 лица биле евидентирани како [[Евреи]], а 8 лица биле евидентирани како [[Римокатоличка црква|римокатолици]] . == Култура == [[Податотека:Pillkaller.JPG|десно|мини|294x294пкс|Пилкалер]] Пилкалер Махандел, [[Жесток пијалак|пијалак]] направен од [[Корн (пијалак)|пченкарен бренди/шнапс]], колбас од црн дроб и [[сенф]], е именуван по градот. == Значајни луѓе == * [[:de:Johann Heinrich Wloemer|Јохан Хајнрих Вломер]] (1726–1797), германски правник * [[:de:Martha Asmus|Марта Асмус]] (1844–?), германска писателка * Ерих Дунскус (1890–1967), германски глумец * Хорст Саломон (1929–1972), германски писател * [[:de:Ralf-Peter Devaux|Ралф-Петер Дево]] (роден 1940), работник во германската тајна служба * Бернд Алтенштајн (роден 1943), германски скулптор == Надворешни врски == * [http://www.ostsicht.de/index.htm?http://www.ostsicht.de/schlossberg.htm Sammlung von aktuellen Bildern aus Dobrowolsk на ''www.ostsicht.de''] * [http://wiki-de.genealogy.net/Portal:Pillkallen Pillkallen-Portal und alles über die Geschichte des Kreises und seiner Städte und Ortschaften bei GenWiki] == Наводи == {{Наводи}}{{Калининградска Област}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] [[Категорија:Поранешни градови]] 0u0pc2g7cysc48qnrzfh9o5zc59rj25 0 1390096 5530382 2026-03-27T19:49:16Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300499394|Cükätaw]]“ 5530382 wikitext text/x-wiki '''Цукатав''' ({{Langx|cv|Çÿхету|Cühetu}}; {{Langx|tt|Җүкәтау|Juketau}}; {{Langx|ru|Джукетау}}), познат и како '''Жукотин''' ( {{Langx|ru|Жукотин}}), бил средновековен [[Волшка Бугарија|болгарски]] град во текот на 10-тиот до 15-тиот век од нашата ера и се наоѓал на десниот брег на реката [[Кама (река)|Кама]], во близина на современиот град Чистопол . Во периодот од 10 до 13 век претставувал еден од најважните центри за трговија со крзно во [[Волшка Бугарија]] . Градот бил главен град на [[Cükätaw Duchy|војводството Цукатав]], но во 1236 година, Цукатав бил уништен од трупите на Бату хан за време на монголската инвазија на Волшка Бугарија, а по руските пиратски напади во 14 и 15 век, моќта на градот опаднала и откако бил ограбен од Јуриј Звенигородски во 1414 година, бил напуштен, а урнатините се наоѓаат во близина на современото село [[Danaurovka|Данауровка]] . == Етимологија == Името на древниот болгарски град Џукетау (Җүкәтау) потекнува од два татарски збора: „јука“ што значи липа и „тау“ што значи планина. Така, од татарскиот јазик, Џукетау се преведува како „Липова Планина“. Втората верзија е дека името е изведено од татарските зборови: „јуке“ што значи стрмна (голема, висока) и „тау“ што значи планина, што се преведува како „стрмна планина“. == Наводи == *   [[Категорија:Волшка Бугарија]] [[Категорија:Историја на Татарстан]] [[Категорија:Поранешни градови во Ру]] [[Категорија:Поранешни градови]] te7kv6937mu0vxc6qvl5b8kznwt3ns1 0 1390097 5530383 2026-03-27T19:53:42Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300465528|Chyorny Yar, Astrakhan Oblast]]“ 5530383 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Град во Русија}}'''Чорни Јар''' (на {{Langx|ru|Чёрный Яр}} во превод ''црн гребен'') е рурална населба (''[[село]])'' и воедно административен центар на Чернојарскиот округ во [[Астрахањска Област|Астраханската област]], [[Русија]], сместен на издигнатиот десен брег на [[Волга|реката Волга]] со население од 7,779 жители според последниот попис од 2010 година. Основана е како тврдина на левиот брег на Волга во 1627 година, а <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> Седум години подоцна во 1634 година бил преместен на спротивниот брег. Во 1785 година, бил назначен за ујездски град. ''[[Станица (Козаци)|Станицата]]'' Чернојарска порано била важен центар на астраханската козачка војска . Во 1925 година, статусот му бил намален на рурална населба. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20130522193725/http://chernyi-yar.ru/ Веб-страница на Чорни Јар] {{Rural localities in Chernoyarsky District}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места основани во 1627 година]] [[Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] [[Категорија:Поранешни градови]] 0756yp14np3v7uc0wocpgncd2idepjg 0 1390098 5530385 2026-03-27T19:58:46Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1330473506|Duke of Rothesay]]“ 5530385 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !Херцог од Ротесај !Монарх !Од !На !Други титули кои ги имале додека бил војвода |- |Давид | rowspan="2" |Роберт III |1398 (создадено) |1402 (смрт) |Граф од Карик и Граф од Атол (1398), барон Ренфрев (?), Принц и голем управник на Шкотска (trad.) |- |Џејмс |1404 (создадено) |1406 (приклучен како Џејмс I) |Граф од Карик (1404), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1404) |- |Александар | rowspan="2" |Џејмс I |1430 (роден?) |1430 (смрт) |Граф од Карик (1430), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1430) |- |Џејмс |1431 (создадено) |1437 (приклучен како Џејмс II) |Граф од Карик (1431), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1431) |- |Џејмс |Џејмс II |1452 (роден?) |1460 (приклучен како Џејмс III) |Граф од Карик (1452), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1452) |- |Џејмс |Џејмс III |1473 (роден) |1488 (приклучен како Џејмс IV) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс | rowspan="3" |Џејмс IV |1507 (роден) |1508 (смрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Артур |1509 (роден) |1510 (смрт) |Херцог од Албани (1509), граф од Карик и барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Џејмс |1512 (роден) |1513 (приклучен како Џејмс V) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс |Џејмс V |1540 (роден) |1541 (мрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |[[Јаков I (Англија)|Џејмс Чарлс]] |[[Мери Стјуарт|Мери]] |1566 (роден) |1567 (приклучен како Џејмс VI) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Хенри Фредерик | rowspan="2" |[[Јаков I (Англија)|Џејмс VI]] |1594 (роден) |1612 (смрт) |Принцот од Велс и Граф од Честер (1610), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик и баронот Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем управник на Шкотска (1469) (Итализирано одсега натајло "Герлот од Каррик, итн. 1469 и 1540) " |- |[[Чарлс I|Чарлс]] |1612 (смрт на брат Хенри) |1625 (приклучен како Карл I) |Принцот од Велс и графот од Честер (1616), војводата од Корнуол (1337), војводата на Олбани (1600), војвода од Јорк (1605), маркусот од Ормонд (1600), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), графот на Рос, Лорд Ардманнох (1600) |- |Чарлс Џејмс | rowspan="2" |[[Чарлс I]] |1629 (роден) |1629 (мрт) |[[Војвода од Корнвол|Херцог од Корнуол]] (1337), граф од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс II|Чарлс I]] |1630 (роден) |1649 (приклучен како Карл II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1638), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џејмс Франсис Едвард |Џејмс VII |1688 (роден) |1702 (приврзана) |Принцот од Велс и графот од Честер (1688-1702), војводата од Корнуол (1337-1702), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џорџ |[[Џорџ I]] |1714 (долувањето на татко ми) |1727 (приклучен како Џорџ II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1714), наследствен принц од Хановер, војвода од Корнуол (1337), војвода на Кембриџ, маркуз од Кембриџ (1706), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540), граф од Милфорд Хејвен, виконт Норталлертон, барон Тевксбери (1706) |- |Фредерик |Џорџ II |1727 (наступувањето на татко ми) |1751 (мрт) |Принцот од Велс и графот од Честер (1729), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург, маркузата од Ели (1726), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540), графот на Елтам, виконт Лансенстон, баронот Сноудон (1726) |- |[[Џорџ IV|Џорџ]] |Џорџ III |1762 (роден) |1820 (приклучен како Џорџ IV) |Принц од Велс и граф од Честер (1762), војвода од Корнуол (1337), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Едвард VII|Алберт Едвард]] |[[Кралица Викторија|Викторија]] |1841 (роден) |1901 (приклучен како Едвард VII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1841), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), Граф од Дублин (1850) |- |[[Џорџ V|Џорџ]] |[[Едвард VII]] |1901 (наступувањето на татко ми) |1910 (приклучен како Џорџ V) |Принцот од Велс и графот од Честер (1901), војводата од Корнуол (1337), војводата на Јорк (1892), графот од Карик, итн (1469 и 1540), графот на Инвернес, баронот Киларни (1892) |- |[[Едвард VIII|Едвард]] |[[Џорџ V]] |1910 (наступувањето на татко ми) |1936 (приклучен како Едвард VIII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1910), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс III|Чарлс]] |[[Елизабета II|Елизабет II]] |1952 (приклучување на мајката) |2022 (приклучен како Карл III) |Принцот од Велс и графот од Честер (1958), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург (1947), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Вилијам (принц од Велс)|Вилијам]] |[[Чарлс III|Карл III]] |2022 (наступувањето на таткото) |Завршен |Принцот од Велс и графот од Честер (2022), војводата од Корнуол (1337), војводата на Кембриџ (2011), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |} {| class="wikitable" !Херцог од Ротесај !Монарх !Од !На !Други титули кои ги имале додека бил војвода |- |Давид | rowspan="2" |Роберт III |1398 (создадено) |1402 (смрт) |Граф од Карик и Граф од Атол (1398), барон Ренфрев (?), Принц и голем управник на Шкотска (trad.) |- |Џејмс |1404 (создадено) |1406 (приклучен како Џејмс I) |Граф од Карик (1404), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1404) |- |Александар | rowspan="2" |Џејмс I |1430 (роден?) |1430 (смрт) |Граф од Карик (1430), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1430) |- |Џејмс |1431 (создадено) |1437 (приклучен како Џејмс II) |Граф од Карик (1431), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1431) |- |Џејмс |Џејмс II |1452 (роден?) |1460 (приклучен како Џејмс III) |Граф од Карик (1452), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1452) |- |Џејмс |Џејмс III |1473 (роден) |1488 (приклучен како Џејмс IV) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс | rowspan="3" |Џејмс IV |1507 (роден) |1508 (смрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Артур |1509 (роден) |1510 (смрт) |Херцог од Албани (1509), граф од Карик и барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Џејмс |1512 (роден) |1513 (приклучен како Џејмс V) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс |Џејмс V |1540 (роден) |1541 (мрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |[[Јаков I (Англија)|Џејмс Чарлс]] |[[Мери Стјуарт|Мери]] |1566 (роден) |1567 (приклучен како Џејмс VI) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Хенри Фредерик | rowspan="2" |[[Јаков I (Англија)|Џејмс VI]] |1594 (роден) |1612 (смрт) |Принцот од Велс и Граф од Честер (1610), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик и баронот Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем управник на Шкотска (1469) (Итализирано одсега натајло "Герлот од Каррик, итн. 1469 и 1540) " |- |[[Чарлс I|Чарлс]] |1612 (смрт на брат Хенри) |1625 (приклучен како Карл I) |Принцот од Велс и графот од Честер (1616), војводата од Корнуол (1337), војводата на Олбани (1600), војвода од Јорк (1605), маркусот од Ормонд (1600), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), графот на Рос, Лорд Ардманнох (1600) |- |Чарлс Џејмс | rowspan="2" |[[Чарлс I]] |1629 (роден) |1629 (мрт) |[[Војвода од Корнвол|Херцог од Корнуол]] (1337), граф од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс II|Чарлс I]] |1630 (роден) |1649 (приклучен како Карл II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1638), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џејмс Франсис Едвард |Џејмс VII |1688 (роден) |1702 (приврзана) |Принцот од Велс и графот од Честер (1688-1702), војводата од Корнуол (1337-1702), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џорџ |[[Џорџ I]] |1714 (долувањето на татко ми) |1727 (приклучен како Џорџ II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1714), наследствен принц од Хановер, војвода од Корнуол (1337), војвода на Кембриџ, маркуз од Кембриџ (1706), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540), граф од Милфорд Хејвен, виконт Норталлертон, барон Тевксбери (1706) |- |Фредерик |Џорџ II |1727 (наступувањето на татко ми) |1751 (мрт) |Принцот од Велс и графот од Честер (1729), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург, маркузата од Ели (1726), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540), графот на Елтам, виконт Лансенстон, баронот Сноудон (1726) |- |[[Џорџ IV|Џорџ]] |Џорџ III |1762 (роден) |1820 (приклучен како Џорџ IV) |Принц од Велс и граф од Честер (1762), војвода од Корнуол (1337), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Едвард VII|Алберт Едвард]] |[[Кралица Викторија|Викторија]] |1841 (роден) |1901 (приклучен како Едвард VII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1841), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), Граф од Дублин (1850) |- |[[Џорџ V|Џорџ]] |[[Едвард VII]] |1901 (наступувањето на татко ми) |1910 (приклучен како Џорџ V) |Принцот од Велс и графот од Честер (1901), војводата од Корнуол (1337), војводата на Јорк (1892), графот од Карик, итн (1469 и 1540), графот на Инвернес, баронот Киларни (1892) |- |[[Едвард VIII|Едвард]] |[[Џорџ V]] |1910 (наступувањето на татко ми) |1936 (приклучен како Едвард VIII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1910), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс III|Чарлс]] |[[Елизабета II|Елизабет II]] |1952 (приклучување на мајката) |2022 (приклучен како Карл III) |Принцот од Велс и графот од Честер (1958), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург (1947), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Вилијам (принц од Велс)|Вилијам]] |[[Чарлс III|Карл III]] |2022 (наступувањето на таткото) |Завршен |Принцот од Велс и графот од Честер (2022), војводата од Корнуол (1337), војводата на Кембриџ (2011), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |} {| class="wikitable" !Херцог од Ротесај !Монарх !Од !На !Други титули кои ги имале додека бил војвода |- |Давид | rowspan="2" |Роберт III |1398 (создадено) |1402 (смрт) |Граф од Карик и Граф од Атол (1398), барон Ренфрев (?), Принц и голем управник на Шкотска (trad.) |- |Џејмс |1404 (создадено) |1406 (приклучен како Џејмс I) |Граф од Карик (1404), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1404) |- |Александар | rowspan="2" |Џејмс I |1430 (роден?) |1430 (смрт) |Граф од Карик (1430), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1430) |- |Џејмс |1431 (создадено) |1437 (приклучен како Џејмс II) |Граф од Карик (1431), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1431) |- |Џејмс |Џејмс II |1452 (роден?) |1460 (приклучен како Џејмс III) |Граф од Карик (1452), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1452) |- |Џејмс |Џејмс III |1473 (роден) |1488 (приклучен како Џејмс IV) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс | rowspan="3" |Џејмс IV |1507 (роден) |1508 (смрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Артур |1509 (роден) |1510 (смрт) |Херцог од Албани (1509), граф од Карик и барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Џејмс |1512 (роден) |1513 (приклучен како Џејмс V) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс |Џејмс V |1540 (роден) |1541 (мрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |[[Јаков I (Англија)|Џејмс Чарлс]] |[[Мери Стјуарт|Мери]] |1566 (роден) |1567 (приклучен како Џејмс VI) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Хенри Фредерик | rowspan="2" |[[Јаков I (Англија)|Џејмс VI]] |1594 (роден) |1612 (смрт) |Принцот од Велс и Граф од Честер (1610), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик и баронот Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем управник на Шкотска (1469) (Итализирано одсега натајло "Герлот од Каррик, итн. 1469 и 1540) " |- |[[Чарлс I|Чарлс]] |1612 (смрт на брат Хенри) |1625 (приклучен како Карл I) |Принцот од Велс и графот од Честер (1616), војводата од Корнуол (1337), војводата на Олбани (1600), војвода од Јорк (1605), маркусот од Ормонд (1600), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), графот на Рос, Лорд Ардманнох (1600) |- |Чарлс Џејмс | rowspan="2" |[[Чарлс I]] |1629 (роден) |1629 (мрт) |[[Војвода од Корнвол|Херцог од Корнуол]] (1337), граф од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс II|Чарлс I]] |1630 (роден) |1649 (приклучен како Карл II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1638), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џејмс Франсис Едвард |Џејмс VII |1688 (роден) |1702 (приврзана) |Принцот од Велс и графот од Честер (1688-1702), војводата од Корнуол (1337-1702), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џорџ |[[Џорџ I]] |1714 (долувањето на татко ми) |1727 (приклучен како Џорџ II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1714), наследствен принц од Хановер, војвода од Корнуол (1337), војвода на Кембриџ, маркуз од Кембриџ (1706), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540), граф од Милфорд Хејвен, виконт Норталлертон, барон Тевксбери (1706) |- |Фредерик |Џорџ II |1727 (наступувањето на татко ми) |1751 (мрт) |Принцот од Велс и графот од Честер (1729), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург, маркузата од Ели (1726), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540), графот на Елтам, виконт Лансенстон, баронот Сноудон (1726) |- |[[Џорџ IV|Џорџ]] |Џорџ III |1762 (роден) |1820 (приклучен како Џорџ IV) |Принц од Велс и граф од Честер (1762), војвода од Корнуол (1337), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Едвард VII|Алберт Едвард]] |[[Кралица Викторија|Викторија]] |1841 (роден) |1901 (приклучен како Едвард VII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1841), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), Граф од Дублин (1850) |- |[[Џорџ V|Џорџ]] |[[Едвард VII]] |1901 (наступувањето на татко ми) |1910 (приклучен како Џорџ V) |Принцот од Велс и графот од Честер (1901), војводата од Корнуол (1337), војводата на Јорк (1892), графот од Карик, итн (1469 и 1540), графот на Инвернес, баронот Киларни (1892) |- |[[Едвард VIII|Едвард]] |[[Џорџ V]] |1910 (наступувањето на татко ми) |1936 (приклучен како Едвард VIII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1910), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс III|Чарлс]] |[[Елизабета II|Елизабет II]] |1952 (приклучување на мајката) |2022 (приклучен како Карл III) |Принцот од Велс и графот од Честер (1958), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург (1947), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Вилијам (принц од Велс)|Вилијам]] |[[Чарлс III|Карл III]] |2022 (наступувањето на таткото) |Завршен |Принцот од Велс и графот од Честер (2022), војводата од Корнуол (1337), војводата на Кембриџ (2011), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |}   '''Војвода од Ротсеј''' {{IPAc-en|ˈ|r|ɒ|θ|s|i}} ROTH - види ; {{Langx|gd|Diùc Baile Bhòid}} ; {{Langx|sco|Duik o Rothesay}} ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=nQoHAAAAQAAJ&q=Duik+o+Rothesay&pg=PA638|title=The Cronicles of Scotland|last=Lindsay|first=Robert|year=1814|page=638|accessdate=2016-07-29}}</ref> е главната династичка титула што традиционално му се дава на машкиот наследник на шкотските, а под43ГРЕБФЕРЊ3ФЕЊВД ФБРГЊЕВФСоцна и на британските престоли. Војводството е создадено во 1398 година од страна на кралот Роберт III од Шкотска за неговиот најстар син. Војвода од Ротсеј е титулата што ја користи очигледниот наследник кога е во [[Шкотска]], во спореЊДАЕГВдџѕРУЈХТГЕФДЊСФДГЊРЉГЊдба со титулите ''[[Принц од Велс]]'' и ''[[Војвода од Корнвол]]'', кои се користат во остатокот од Обединетото Кралство и во странство. Титулата е именуванњадфцевњратсукјѕхгфедњфевтѕ4ју6ѕер5т4фврефбуи2ехфуњехфухиуврњдекосљљхДЈЏДССССССССССССССа по Ротсеј на островот Бјут, но не е поврзана со никакво правно лице или земјишен имот. Војводата од Ротсеј, исто така, носи њдадњаи други шкотски титули, вклучувајќи ги Ерл од Карик, Барон од Ренфру, Лорд на островите и Принц и голем управител на Шкотска . Моментален носител на титулата е [[Вилијам (принц од Велс)|Вилијам, принцот од Велс]], а неговата сопруга, [[Катерина (принцеза од Велс)|Катерина]], е моменталната војвотка од Ротсеј. == ИсторијаЕ == [[Податотека:Rothesay_Castle_-_Gatehouse_and_Pigeon_Tower_2016.jpg|мини|Насловот потекнува од замокот Ротсеј, Бјут.]] Дејвид Стјуарт, војвода од Ротсеј, син на Роберт III од Шкотска, првпат го држел војводството од неговото создавање во 1398 година. По неговата смрт, неговиот брЕФЊГФГРЕТБРГСЕРЉГЊРат [[Јаков I (Англија)|Џејмс]], подоцна крал Џејмс I, го добил војводството. Пњадфцењвбребвењфељотоа, наследЕВРБ ГЕБР23ФЊЕВЊЕРЉ3Фникот на шкотската круна го држел војводството, а подоцна закон на Парламентот на Шкотска донесен во 1469 година њдададо потврдил овој модел на наследување.ЊДЉФД23ЉЕГ43Г4ФЊЕ Ерлдот Карик постоел уште од 12 век. Во 1306 година, Роберт Брус, гроф од Карик, станал крал Роберт I од Шкотска, при што грофството се споило во Круната. Во слЊЕФФЊФ23РФЊЕЊЕедните години, последователните кралеви на Шкотска создале неколку наследници како гроф од Карик. Законот од 1ЊЕФ3ЊРБЕРГ42Ф469 годинАФ3ЊЕФВа конечно го решил грофството на најстариот син на шкотскиот монарх. Функцијата Голем Управител на Шкотска (исто така наречена Висок Управител или Лорд Висок УпрЕЊФВДФЕЉЊЕВавител) датира од нејзиниот прв носител, Валтер Фиц Алан, во 12њдад век. Седмиот Голем Управител, Роберт, седнал на шкотскиот престол како Роберт II во 1371 година. Потоа, само наследницЕФЕ3ЊВГЕЊ34РРВДФЕЊГите на круната ја држеле функцијата. Законот од 1469 гљффљфњефњефодина, исто така, се занимава со ова. Помеѓу обединувањето на круните во 1603 година и времето на [[Едвард VII]] како очигледен наЕЊФ23ФГЊБРЊГФ3ЕЊФЊГЕФследник, се чини дека титулата „Војвода од Ротсеј“ престанала да се користи во корист на „Принц од Велс“.ЕФЊ43ТГГ [[Кралица Викторија|Кралицата Викторија]] ја налЊГЕГЕРБД ФБРЊЕЕожила ЕЊФГЕЊДСтитулата да се однесува на најстариот син и очигледен наследнњљфњељфљефљењффик кога бил во Шкотска, и оваа употреба продолжила оттогаш3ЊФ34ГВРФЕ3. Ова може да било како резултат, директен или 3ФГЊРВЊ3РЊ ФРЊ3РЊФЕ24ГРБЕГЊЉиндиректен, на посетата на кралот Џорџ IV на Шкотска во 1822 година. == Господар на островите == [[Податотека:Prince_of_Rothesay_tartan_(Vestiarium_Scoticum).png|мини|Тартан ''од војводата од Ротсеј'', од ''Вестиариум Скотикум'' .]] Друга од титулите што не ФЕЊРБГ БЕРЊФРВДБсе од типот на пеерација што му припаѓале на очигледниот наследник, онаа на ''Лорд на островите'', заслужува посебно споменуефљењврњгфељфвање. Лордовите на островите, од семејството Мекдоналд, првично функционирале како [[Вазал|вазали]] на шкотските иЕФЊГБР3Г4Т2ГРБли норвешките кралеви кои владееле со [[Надворешни Хебриди|Западните острови]] . Амбициозниот Џон Мекдоналд II, четвртиот Лорд на островите, склучил таен договорЕЊГЊДСГЊ24Г во 1462 година со кралот [[Едвард IV]] од Англија, со кој се обидел да стане независен владетел. Во 1475 година, Џејмс III ги открил постапките на Лордот на островите, а лордството станало предмет на губење. Мекдоналд подоцна ја вратил своја23ГРЕБРГЊ42ФЊГБта позицијаефГЊГЊГЕЊРФњеффељфе, но Џејмс IV повторно го лишЕФЊЕЊРБЕГФ3ФЊЕБРЊРВЊ4ГЊРБЕГ4ил од титулите во 1493 година откако неговиот внук предизвикал бунт. Во 1540 година, Џејмс V од Шкотскњдадњадња го доделил лордството на наследниците очигледни за Круната. == Правна основа == [[Податотека:Shield_of_Arms_of_Prince_Edward,_Duke_of_Rothesay_(later_King_Edward_VIII,_of_the_United_Kingdom).png|мини|Грб на [[Едвард VIII|принцот Едвард (подоцна Едвард VIII)]] како војвода од Ротсеј, со јака од Редот на трнот и круна на наследникот на британскиот престол.]] Закон на Парламентот на Шкотска донесен во 1469 година го регулира наследувањето на повеќето од овие титули. Тој предвидува дека „првородениот прРЕЊФ3РФЊГБЕГ23Гинц на кралот на Шкотите засекогаш“ треба да го држи војводството.ЕФЊГРФ2РФЕБРЊФ Ако првородениот приФЊЕГРБГ24нц умре пред ЕЊФ4Г43ГВДЕГЊ32ГВкралот, титулата не ја наследува неговиот наследник бидејќи таа е само за првородениот син, како [[Војвода од Корнвол|Војводството Корнвол]] - ниту пњдадањњадњњак ја наследува следниот брат на починатиот војвода, освен ако тој брат не стане и очигледен наследник. Иако Законот наведува „крал“, најстарите синови на кралиците кои владееле последователно исто така го држеле војводството. Сепак, толкувањето на зборот ''принц'' не ги вклучува жените. Затоа, во случај на претпоставена наследничка или очигледна наследничка (ова станува можност поЊФЕЕЊРБГЊФЊЕРБДРЊЕ донесуЕЊФГ24Б3РГвањеФЊЕГФЊГто на Законот за наследување на круната од 2013 година ), таа не може да стане војвотка од Ротсеј. Најстариот син на британскиот суверен, како војвода од Ротсеј, имал право да гласа на избоЕФ3РФГЊРБ4Т2ГРЕри за шкотски претставнички врсници од 1707 година. ( Актовите за унија од 1707 година помеѓу Парламентот на Шкотска и [[Парламент на Англија|Парламентот на Англија]] формално ги обединија двете кралства за да го создадат [[Кралство Велика Британија|Кралството Велика Британија]] .) Ова право продолжило до 1963 година, кога [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] го укина изборот на претставнички врсници. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> == Список на војводи од Ротсеј == Носители на војводствоФЕЊРБРГЊ32ФГБДто Ротсеј, со процесите преку кои станале војводи од Ротсеј и преку кои престанале да ја носат титулата: {| class="wikitable" !Херцог од Ротесај !Монарх !Од !На !Други титули кои ги имале додека бил војвода |- |Давид | rowspan="2" |Роберт III |1398 (создадено) |1402 (смрт) |Граф од Карик и Граф од Атол (1398), барон Ренфрев (?), Принц и голем управник на Шкотска (trad.) |- |Џејмс |1404 (создадено) |1406 (приклучен како Џејмс I) |Граф од Карик (1404), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1404) |- |Александар | rowspan="2" |Џејмс I |1430 (роден?) |1430 (смрт) |Граф од Карик (1430), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1430) |- |Џејмс |1431 (создадено) |1437 (приклучен како Џејмс II) |Граф од Карик (1431), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1431) |- |Џејмс |Џејмс II |1452 (роден?) |1460 (приклучен како Џејмс III) |Граф од Карик (1452), барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1452) |- |Џејмс |Џејмс III |1473 (роден) |1488 (приклучен како Џејмс IV) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс | rowspan="3" |Џејмс IV |1507 (роден) |1508 (смрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Артур |1509 (роден) |1510 (смрт) |Херцог од Албани (1509), граф од Карик и барон/ лорд Ренфрев, принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Џејмс |1512 (роден) |1513 (приклучен како Џејмс V) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев, принц и голем управник на Шкотска (1469) |- |Џејмс |Џејмс V |1540 (роден) |1541 (мрт) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |[[Јаков I (Англија)|Џејмс Чарлс]] |[[Мери Стјуарт|Мери]] |1566 (роден) |1567 (приклучен како Џејмс VI) |Граф од Карик и баронот / лорд Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем стјуард на Шкотска (1469) |- |Хенри Фредерик | rowspan="2" |[[Јаков I (Англија)|Џејмс VI]] |1594 (роден) |1612 (смрт) |Принцот од Велс и Граф од Честер (1610), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик и баронот Ренфрев (1469), лорд на островите (1540), принц и голем управник на Шкотска (1469) (Итализирано одсега натајло "Герлот од Каррик, итн. 1469 и 1540) " |- |[[Чарлс I|Чарлс]] |1612 (смрт на брат Хенри) |1625 (приклучен како Карл I) |Принцот од Велс и графот од Честер (1616), војводата од Корнуол (1337), војводата на Олбани (1600), војвода од Јорк (1605), маркусот од Ормонд (1600), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), графот на Рос, Лорд Ардманнох (1600) |- |Чарлс Џејмс | rowspan="2" |[[Чарлс I]] |1629 (роден) |1629 (мрт) |[[Војвода од Корнвол|Херцог од Корнуол]] (1337), граф од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс II|Чарлс I]] |1630 (роден) |1649 (приклучен како Карл II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1638), војводата од Корнуол (1337), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џејмс Франсис Едвард |Џејмс VII |1688 (роден) |1702 (приврзана) |Принцот од Велс и графот од Честер (1688-1702), војводата од Корнуол (1337-1702), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |Џорџ |[[Џорџ I]] |1714 (долувањето на татко ми) |1727 (приклучен како Џорџ II) |Принцот од Велс и графот од Честер (1714), наследствен принц од Хановер, војвода од Корнуол (1337), војвода на Кембриџ, маркуз од Кембриџ (1706), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540), граф од Милфорд Хејвен, виконт Норталлертон, барон Тевксбери (1706) |- |Фредерик |Џорџ II |1727 (наступувањето на татко ми) |1751 (мрт) |Принцот од Велс и графот од Честер (1729), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург, маркузата од Ели (1726), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540), графот на Елтам, виконт Лансенстон, баронот Сноудон (1726) |- |[[Џорџ IV|Џорџ]] |Џорџ III |1762 (роден) |1820 (приклучен како Џорџ IV) |Принц од Велс и граф од Честер (1762), војвода од Корнуол (1337), граф од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Едвард VII|Алберт Едвард]] |[[Кралица Викторија|Викторија]] |1841 (роден) |1901 (приклучен како Едвард VII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1841), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540), Граф од Дублин (1850) |- |[[Џорџ V|Џорџ]] |[[Едвард VII]] |1901 (наступувањето на татко ми) |1910 (приклучен како Џорџ V) |Принцот од Велс и графот од Честер (1901), војводата од Корнуол (1337), војводата на Јорк (1892), графот од Карик, итн (1469 и 1540), графот на Инвернес, баронот Киларни (1892) |- |[[Едвард VIII|Едвард]] |[[Џорџ V]] |1910 (наступувањето на татко ми) |1936 (приклучен како Едвард VIII) |Принцот од Велс и графот од Честер (1910), војводата од Корнуол (1337), графот од Карик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Чарлс III|Чарлс]] |[[Елизабета II|Елизабет II]] |1952 (приклучување на мајката) |2022 (приклучен како Карл III) |Принцот од Велс и графот од Честер (1958), војводата од Корнуол (1337), војводата на Единбург (1947), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |- |[[Вилијам (принц од Велс)|Вилијам]] |[[Чарлс III|Карл III]] |2022 (наступувањето на таткото) |Завршен |Принцот од Велс и графот од Честер (2022), војводата од Корнуол (1337), војводата на Кембриџ (2011), графот од Каррик, итн. (1469 и 1540) |} == Семејно дрво == {{Dukes of Rothesay family tree}} == Тековен носител == Од 2022 година [[Вилијам (принц од Велс)|, Вилијам, принцот од Велс]], ја носи титулата војвода од Ротсеј и ја користи кога е во Шкотска. Тој го има формалниот шкотски стил на ''Неговото Кралско Височество Принцот Вилијам, војвода од Ротсеј'' . Личниот грб на [[Чарлс III|претходниот војвода]] му беше доделен во 1974 година од страна на кралицата. [[Штит (хералдика)|Грбот]] му е во чест на Стјуарт од Апин ( Дејвид Стјуарт е првиот што ја носел титулата), а во првата и четвртата четвртина се прикажани грбот на Големиот управител на Шкотска, а во втората и третаддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддта четвртина се прикажани грбот на Господарот на островите . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.princeofwales.gov.uk/the-prince-of-wales/titles-and-heraldry/standards|title=Standards|publisher=The Prince of Wales and The Duchess of Cornwall|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115235349/http://www.princeofwales.gov.uk/the-prince-of-wales/titles-and-heraldry/standards|archive-date=15 November 2012|accessdate=2021-11-07}}</ref> Грбот на сегашниот војвода се разликува од оној на кланот Стјуарт од Апин преку додавање на грб на кој се прикажува грбот на наследникот на кралот на Шкотите, имено [[Грб на Шкотска|кралскиот грб на Шкотска]] со тројна етикета „азур“ за [[Каденција (хералдика)|разлика]] . Целосното достигнување на грбот на сегашниот војвода е варијација на [[Грб на Шкотска|кралскиот грб на Шкотска]] што се користел пред Унијата на круните во 1603 година.<gallery perrow="5"> Податотека:Royal_Standard_of_the_Duke_of_Rothesay.svg|алт=Royal Standard of the Duke of Rothesay, namely the Royal Banner of Scotland differenced with a plain blue label of three-points.| Кралскиот стандард на војводата од Ротсеј, имено Кралското знаме на Шкотска, се разликува со обична сина етикета од три краци. Податотека:Shield_of_Arms_of_the_Duke_of_Rothesay.svg|алт=Personal arms of Prince William, Duke of Rothesay.| Личен грб на принцот Вилијам, војвода од Ротсеј. Податотека:Personal_Banner_of_the_Duke_of_Rothesay.svg|алт=Personal banner of Prince William, Duke of Rothesay.| Лично знаме на принцот Вилијам, војвода од Ротсеј. Податотека:Coat_of_Arms_of_the_Duke_of_Rothesay.svg|алт=Full armorial achievement of His Royal Highness The Prince William, Duke of Rothesay, Earl of Carrick, Baron of Renfrew, Lord of the Isles, Prince and Great Steward of Scotland.| Целосно грбно достигнување на Неговото Кралско Височество Принцот Вилијам, војвода од Ротсеј, гроф од Карик, барон од Ренфру, господар на островите, принц и голем управител на Шкотска . </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Dukes of Rothesay}}{{British royal titles}}{{Постоечки британски војводства}}{{William, Prince of Wales}} [[Категорија:Британски престолонаследници]] [[Категорија:Шкотска монархија]] [[Категорија:Војводи од Ротси]] mqmsan0dcfwsf1rxpsz6gvzt14u1qa8 0 1390099 5530387 2026-03-27T20:03:45Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1338016173|Chimgi-Tura]]“ 5530387 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Herberstein-Moscovia-NE.png|мини|''Тумен'' (Чимги-Тура) на картата на Сигисмунд фон Херберштајн, објавена во 1549 година]] '''Чимги-Тура'''<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sqZFDwAAQBAJ|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia, Volume II: Inner Eurasia from the Mongol Empire to Today, 1260 - 2000|last=Christian|first=David|date=12 March 2018|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-631-21039-9|page=62|language=en}}</ref> или '''Чинги-Тура'''<ref name="Monahan">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RyjwCwAAQBAJ|title=The Merchants of Siberia: Trade in Early Modern Eurasia|last=Monahan|first=Erika|date=1 April 2016|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-0396-6|page=259|language=en}}</ref> ({{Langx|sty|Цемкетора}} , {{Langx|ru|Чинги-Тура}}) бил [[Среден век|средновековен]] град од 12 до 16 век, сместен во Западен Сибир . По руското освојување, бил повторно основан како [[Тјумењ|Тјумен]].<ref name="Monahan" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LUe0AAAAQBAJ|title=Islamic Peoples Of The Soviet Union|last=Akiner|first=Shirin|date=5 September 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-14266-6|page=95|language=en}}</ref> == Име == Зборот „тура“ (тора) на сибирски значи „град“, „тврдина“. == Историја == Според рускиот историчар Хади Атласи, била основана од Тајбуга како населбата која потоа била наречена Чинкидин во чест на [[Џингис-хан|Џингис Кан]], а населбата подоцна еволуирала во Чимги-тура.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vIy3AwAAQBAJ|title=Islam in Russia: The Four Seasons|last=Bukharaev|first=Ravil|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80793-0|pages=252|language=en}}</ref> Тоа бил главен град на [[Сибирски канат|Сибирскиот ханат]] до почетокот на 16 век, кога неговиот владетел Кан Мухамед одлучил да не остане во Чимги-Тура и избрал нов главен град наречен Кашлик, сместен на [[Иртиш]].<ref name="Sib_hist">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nzhq85nPrdsC&pg=PA25|title=A History of Peoples of Siberia: Russia's North Asian Colony, 1581-1990|last=Forsyth|first=James|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521477719|location=Cambridge|pages=25–26|access-date=December 11, 2015}}</ref> Откако [[Козаци|козачкиот]] атаман Јермак Тимофеевич го освоил Сибирскиот ханат во 1580-тите, градот Чимги-Тура бил напуштен или запален. Во 1586 година, во близина била изградена руската тврдина [[Тјумењ|Тјумен]] . Современ Тјумен, еден од центрите на руската нафтена индустрија, се наоѓа на местото каде што некогаш се наоѓал Чимги-Тура.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XXoiAQAAIAAJ|title=The Cossacks|last=Longworth|first=Philip|date=1970|publisher=Holt, Rinehart and Winston|isbn=978-0-03-081855-4|page=55|language=en}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Географија на Тјумењската област]] [[Категорија:Поранешни градови]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] ru4f3qn3xx3bnlzo9fxxxu92trje1oo 0 1390100 5530389 2026-03-27T20:06:32Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300499486|İske Qazan]]“ 5530389 wikitext text/x-wiki   '''Иске Казан''' (''Стар [[Казањ|Казан]])'' бил [[Волшка Бугарија|болгарско]] - [[Волшки Татари|татарски]] град од XIII-XVI век, сместен на брегот на [[Казанка|реката Казанка]] во ''[[Kazan artı|Казанскиот арт]]'' или ''Заказање'', во денешна [[Републики во Русија|Република]] [[Татарстан]] во [[Русија|Руската Федерација]]. Во татарската литература од 18 век, се вели дека Иске Казан е основан од браќата ''Алтинбек и'' Ѓалимбек за време на монголската инвазија на Волжска Бугарија . Во 13-14 век, градот бил еден од политичките и економските центри на ''казанската уметност,'' но по нападите на руските војски во 1376 и 1399 година, важноста на градот опаднала, а во 1535 година, протераниот крал Џангалски хан живеел во градот, каде што веројатно починал. Во 1552 година, Иске Казан бил разурнат од руските трупи. Денес, урнатините на ''Урис Урмати'' и ''Камај'' се урнатините на Иске Казан. == Наводи == *   {{DEFAULTSORT:Iske Qazan}} [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] [[Категорија:Поранешни градови]] 6m7p6vxshlqu4vu2dr25z7qgeu4lvpz 0 1390101 5530390 2026-03-27T20:25:51Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300499664|Kepoi]]“ 5530390 wikitext text/x-wiki '''Кепој''' или '''Чепој''' ([[Старогрчки јазик|старогрчки]]: Κῆποι, [[Руски јазик|руски]]: Кепы) бил античка хеленска колонија сместена на [[Тамански Полуостров|полуостровот Таман]] на три километри источно од Фанагорија, во денешен [[Краснодарски Крај|Краснодарски крај]] во [[Русија]]. Колонијата била основана од [[Милет|Милејците]] во 6 век п.н.е. Во хеленистичкиот период и била контролирана од кралевите на [[Керчки Проток|Кимерскиот Босфор]], кои (според Есхин) му подариле место наречено „Градините“ на Гилон, дедото на [[Демостен]]. Градот го достигнал својот врв во 1 век од нашата ера, но [[Хуни|Хуните]] и [[Готи|Готите]] ставиле крај на неговиот просперитет во 4 век. Советските ископувања, започнати во 1957 година, донеле богати наоди, вклучувајќи мермерна статуа на грчка божица („Афродита од Таман“). Повеќе од 400 погребувања биле истражени во Кепој во 1960-тите и 1970-тите години; Остатокот од локацијата е потопен од [[Азовско Море|Азовското Море]] . == Видете исто така == * Список на антички грчки градови == Референци == * Сокольский Н. И., Кепы, в сб.: Античный город (Москва, 1963). {{Pontic colonies}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места основани во 6 век п.н.е.]] [[Категорија:Поранешни градови]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] i2u5x4uvh9xixw1nyhd5ioasvlu2cc7 0 1390102 5530395 2026-03-27T20:38:43Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300499407|Khazaran]]“ 5530395 wikitext text/x-wiki   '''Хазаран''' бил град во [[Хазари|Хазарското кралство]] кој се наоѓал на источниот брег на долниот тек на [[Волга|реката Волга]] и бил поврзан со [[Атил]] со помош на понтонски мост . Хазаран подоцна бил населен првенствено од муслимани и имал бројни [[Џамија|џамии]], минариња и медреси. Тој бил жив трговски центар и лесно достапен со брод од [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] и [[Волга|реката Волга]], а многу од неговите жители биле занаетчии, рибари и трговци. Водачот на градот бил муслимански службеник познат како Хаз кој во арапските извори титулата понекогаш е [[везир]].<ref>{{Наведена книга|title=The History of the Jewish Khazars|last=Dunlop|first=Douglas M.|date=1954|publisher=Princeton University Press|page=113}}</ref> == Белешки == {{Наводи}}{{Khazaria}} 64unfotmsr18in3az4c8hbotnyq4y2y 0 1390103 5530397 2026-03-27T20:40:10Z Buli 2648 Создадена страница со: {{Infobox spaceflight | name = Voskhod 2 | image = FirstSpaceWalk.png | image_caption = Leonov spacewalking outside Voskhod 2 | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Crewed mission | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minut... 5530397 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Voskhod 2 | image = FirstSpaceWalk.png | image_caption = Leonov spacewalking outside Voskhod 2 | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Crewed mission | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 March 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 March 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 March 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Pavel Belyayev]]<br/>[[Alexei Leonov]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 minutes, 9 seconds | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Kosmos 57]] | next_mission = [[Kosmos 110]] }} '''Voskhod 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Sunrise-2''}}) was a [[Soviet Union|Soviet]] crewed space mission in March 1965. The [[Vostok programme|Vostok]]-based [[Voskhod 3KD]] spacecraft with two crew members on board, [[Pavel Belyayev]] and [[Alexei Leonov]], was equipped with an inflatable airlock. It established another milestone in space exploration when Alexei Leonov became the first person to leave the spacecraft in a specialised spacesuit to conduct a 12-minute [[Extra-vehicular activity|spacewalk]].<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> b6svhq9knh3qp9s0j5ccyghro37hohg 5530398 5530397 2026-03-27T20:40:32Z Buli 2648 5530398 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Voskhod 2 | image = FirstSpaceWalk.png | image_caption = Leonov spacewalking outside Voskhod 2 | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Crewed mission | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 March 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 March 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 March 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Pavel Belyayev]]<br/>[[Alexei Leonov]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 minutes, 9 seconds | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Kosmos 57]] | next_mission = [[Kosmos 110]] }} '''Voskhod 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Sunrise-2''}}) was a [[Soviet Union|Soviet]] crewed space mission in March 1965. The [[Vostok programme|Vostok]]-based [[Voskhod 3KD]] spacecraft with two crew members on board, [[Pavel Belyayev]] and [[Alexei Leonov]], was equipped with an inflatable airlock. It established another milestone in space exploration when Alexei Leonov became the first person to leave the spacecraft in a specialised spacesuit to conduct a 12-minute [[Extra-vehicular activity|spacewalk]].<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} 9g6um3aypjbrxlcvcs1mwibhpww41wp 5530399 5530398 2026-03-27T20:42:41Z Buli 2648 5530399 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Voskhod 2 | image = FirstSpaceWalk.png | image_caption = Leonov spacewalking outside Voskhod 2 | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Crewed mission | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 March 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 March 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 March 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Pavel Belyayev]]<br/>[[Alexei Leonov]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 minutes, 9 seconds | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Kosmos 57]] | next_mission = [[Kosmos 110]] }} '''Восход 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Изгрејсонце-2''}}) била [[Советски Сојуз|советска]] посадна мисија во март 1965. The [[Vostok programme|Vostok]]-based [[Voskhod 3KD]] spacecraft with two crew members on board, [[Pavel Belyayev]] and [[Alexei Leonov]], was equipped with an inflatable airlock. It established another milestone in space exploration when Alexei Leonov became the first person to leave the spacecraft in a specialised spacesuit to conduct a 12-minute [[Extra-vehicular activity|spacewalk]].<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} cmyk3uxvhl82515coq5xed6lzdz3g8i 5530406 5530399 2026-03-27T21:04:15Z Buli 2648 5530406 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Voskhod 2 | image = FirstSpaceWalk.png | image_caption = Leonov spacewalking outside Voskhod 2 | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Crewed mission | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 March 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 March 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 March 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Pavel Belyayev]]<br/>[[Alexei Leonov]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 minutes, 9 seconds | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Kosmos 57]] | next_mission = [[Kosmos 110]] }} '''Восход 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Изгрејсонце-2''}}) била [[Советски Сојуз|советска]] посадна мисија во март 1965. Вселенското летало [[Восход 3КД]] од серијата Восток, со двајца членови на екипажот, [[Павел Бељаев]] и [[Алексеј Леонов]], било опремено со надувлива воздушна комора. Оваа мисија означи уште еден значаен чекор во вселенските истражувања кога Алексеј Леонов стана првиот човек кој го напушти леталото во специјално вселенско одело и изврши 12-минутна прошетка во отворената вселена.<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} h5hngfeg5tu15pyc3z0y0k3jff7tbjl 5530407 5530406 2026-03-27T21:05:29Z Buli 2648 5530407 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Восход 2 | image = FirstSpaceWalk.png | image_caption = Leonov spacewalking outside Voskhod 2 | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Посадна мисија | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 март 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 март 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 март 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Павел Бељаев]]<br/>[[Алексеј Леонов]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 минути, 9 секунди | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Kosmos 57]] | next_mission = [[Kosmos 110]] }} '''Восход 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Изгрејсонце-2''}}) била [[Советски Сојуз|советска]] посадна мисија во март 1965. Вселенското летало [[Восход 3КД]] од серијата Восток, со двајца членови на екипажот, [[Павел Бељаев]] и [[Алексеј Леонов]], било опремено со надувлива воздушна комора. Оваа мисија означи уште еден значаен чекор во вселенските истражувања кога Алексеј Леонов стана првиот човек кој го напушти леталото во специјално вселенско одело и изврши 12-минутна прошетка во отворената вселена.<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} biyrk9b2ihwt01k1a0k6ur8axk0oof4 5530408 5530407 2026-03-27T21:06:07Z Buli 2648 5530408 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Восход 2 | image = | image_caption = | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Посадна мисија | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 март 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 март 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 март 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Павел Бељаев]]<br/>[[Алексеј Леонов]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 минути, 9 секунди | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Kosmos 57]] | next_mission = [[Kosmos 110]] }} '''Восход 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Изгрејсонце-2''}}) била [[Советски Сојуз|советска]] посадна мисија во март 1965. Вселенското летало [[Восход 3КД]] од серијата Восток, со двајца членови на екипажот, [[Павел Бељаев]] и [[Алексеј Леонов]], било опремено со надувлива воздушна комора. Оваа мисија означи уште еден значаен чекор во вселенските истражувања кога Алексеј Леонов стана првиот човек кој го напушти леталото во специјално вселенско одело и изврши 12-минутна прошетка во отворената вселена.<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} apso86x8prgohklkq6ktahxab1x55py 5530409 5530408 2026-03-27T21:07:24Z Buli 2648 5530409 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Восход 2 | image = | image_caption = | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Посадна мисија | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 март 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 март 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 март 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Павел Бељаев]]<br/>[[Алексеј Леонов]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 минути, 9 секунди | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Kosmos 57]] | next_mission = [[Kosmos 110]] }} '''Восход 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Изгрејсонце-2''}}) била [[Советски Сојуз|советска]] посадна мисија во март 1965. Вселенското летало [[Восход 3КД]] од серијата Восток, со двајца членови на екипажот, [[Павел Бељаев]] и [[Алексеј Леонов]], било опремено со надувлива воздушна комора. Оваа мисија означи уште еден значаен чекор во вселенските истражувања кога Алексеј Леонов стана првиот човек кој го напушти леталото во специјално вселенско одело и изврши 12-минутна прошетка во отворената вселена.<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Вселенски летала пуштени во 1965 година]] a7pue1axi93e8mhdyh3kxs1p7eoudz0 5530410 5530409 2026-03-27T21:09:35Z Buli 2648 5530410 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Восход 2 | image = | image_caption = | image_size = | insignia = Zvezda Rocket Patch.svg | mission_type = Посадна мисија | operator = [[OKB-1]] | COSPAR_ID = 1965-022A | SATCAT = 1274 | mission_duration = 1&nbsp;day, 2&nbsp;hours, 2&nbsp;minutes, 17&nbsp;seconds | orbits_completed = 17 | spacecraft = [[Voskhod (spacecraft)|Voskhod-3KD]] No.4 | manufacturer = Experimental Design Bureau [[OKB-1]] | launch_mass = {{convert|5682|kg|lb}} | landing_mass = | launch_date = {{start-date|18 март 1965, 07:00:00|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | launch_rocket = [[Voskhod (rocket)|Voskhod]] 11A57 | launch_site = [[Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Gagarin's Start|1/5]]<ref>{{cite web|url=http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|title=Baikonur LC1|access-date=2009-03-04 |publisher=Encyclopedia Astronautica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415160730/http://www.astronautix.com/sites/baiurlc1.htm|archive-date=2009-04-15}}</ref> | landing_date = {{end-date|19 март 1965, 09:02:17|timezone=yes}}{{nbsp}}UTC | landing_site = {{Coord|59|34|N|55|28|E}} | orbit_epoch = 18 март 1965 | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|475|km|mi}} | orbit_inclination = 64.8° | orbit_period = 90.9 minutes | apsis = gee | crew_size = 2 | crew_members = [[Павел Бељаев]]<br/>[[Алексеј Леонов]] | crew_callsign = {{lang|ru|Алмаз}} ({{lang|ru-Latn|Almaz}} – "Diamond")<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=37}}</ref> | crew_EVAs = 1 | crew_EVA_duration = 12 минути, 9 секунди | crew_photo = | crew_photo_caption = Voskhod 2 crew | programme = '''[[Voskhod programme]]''' | previous_mission = [[Космос-57]] | next_mission = [[Космос-110]] }} '''Восход 2''' ({{langx|ru|Восход-2||''Изгрејсонце-2''}}) била [[Советски Сојуз|советска]] посадна мисија во март 1965. Вселенското летало [[Восход 3КД]] од серијата Восток, со двајца членови на екипажот, [[Павел Бељаев]] и [[Алексеј Леонов]], било опремено со надувлива воздушна комора. Оваа мисија означи уште еден значаен чекор во вселенските истражувања кога Алексеј Леонов стана првиот човек кој го напушти леталото во специјално вселенско одело и изврши 12-минутна прошетка во отворената вселена.<ref>{{cite book|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|title=The first Soviet cosmonaut team their lives, legacy, and historical impact|date=2009|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-0387848242|page=252|edition=Online-Ausg.|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|access-date=16 August 2019|archive-date=18 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318184627/https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC&pg=PA252|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Grayzeck|first1=Dr. Edwin J.|title=Voskhod 2|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=National Space Science Data Center|access-date=20 July 2014|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514152511/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-022A|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Вселенски летала пуштени во 1965 година]] otdpibif1yn7hd26flq597n585xw8zr 0 1390104 5530401 2026-03-27T20:57:28Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300465056|Kolyvan, Altai Krai]]“ 5530401 wikitext text/x-wiki   <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|51.313889|N|82.570278|E|source:ruwiki_region:RU_type:city}} '''Коливан''' ({{Langx|ru|Колыва́нь}}) е рурална населба, село во Куринскиот округ сместен во [[Алтајски Крај|Алтајскиот крај]], [[Русија]], на падините на [[Kolyvan Range|Коливанскиот планински масив]]. Коливан е основан во првата половина на 18 век, поради изградба на фабрика за топење [[бакар]] и [[сребро]] која работела до 1799 година, а почнувајќи од 1786 година, таканаречената „полирачка мелница“ (фабрика за полирање и лапидарство од 1802 година) произведувала декоративни предмети за кралскиот двор, како што се [[Вазна|вазни]], [[Камин|камини]], [[Столб|столбови]] итн, а честопати ги користеле цртежите на сликарите Џакомо Кваренги, Андреј Воронихин, Карло Роси и други личности за да ги создадат своите луксузни предмети. Најдобрите дела на коливанските мајстори моментално се изложени во [[Ермитаж|музејот Ермитаж]] во [[Санкт Петербург|Санкт Петербург.Петербург]] . За време на [[Советски Сојуз|советските]] години, наследникот на оваа фабрика, имено ''Фабриката за сечење камен Ползунов'' ( {{Јаз|ru|Камнерезный завод имени И.&nbsp;И.&nbsp;Ползунова}}) каде се обработувало [[јаспис]], порфир, [[кварцит]] и [[мермер]] од научна и уметничка цел. {{Rural localities in Kuryinsky District}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места основани во 1727 година]] [[Категорија:Поранешни градови]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] enf9og8gf726mgkc5ez31pxfhqak4xe 0 1390105 5530402 2026-03-27T21:01:33Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300476921|Korcheva]]“ 5530402 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Korcheva|native_name=Корчева|native_name_lang=ru|settlement_type=[[Classification of inhabited localities in Russia#Urban localities|Town]]|image_skyline=Korcheva.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Korcheva in the early 20th century|image_shield=Korcheva COA (Tver Governorate) (1781).png|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Russia Tver Oblast#Russia|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|pushpin_label_position=|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Russia}}|subdivision_type1=Region|subdivision_name1=[[Tver Oblast]]|subdivision_type2=District|subdivision_name2=[[Konakovsky District|Konakovsky]]|established_title=Town status since|established_date=1781|blank_name_sec1=Abandoned|blank_info_sec1=1937}}{{Население низ историјата|1863|3317|[[1897 Russian census|1897]]|2182|1913|2518|1923|2353}} '''Корчева''' ({{Langx|ru|Корчева́}}) бил град сместен во централна [[Русија]], на територијата на современиот округ Конаковски, во [[Тверска Oбласт|Тверската област]], на [[Волга|реката Волга]], со население од неколку илјади луѓе. Првпат се споменува во 1540-тите години како [[село]],<ref name="distgen">{{Наведена мрежна страница|url=http://konakovoregion.ru/node/43|publisher=Konakovsky District Administration|language=Russian|script-title=ru:О районе|accessdate=26 August 2014}}</ref> а добила статус на град дури во 1781 година по наредба на царицата [[Катерина II (Русија)|Катерина II]] и била административен центар на Корчевскиот ујезд, еден од ујездите на Тверскиот вицекралство, а подоцна од 1803 година на Тверскиот губернија. Градот бил просперитетен сè додека не бил заобиколен од железницата во втората половина на деветнаесеттиот век. Бидејќи резервоарот Иванково и Московскиот канал биле изградени за време на [[Историја на Советскиот Сојуз (1927–1953)|сталинистичкиот развој]] на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], но во 1936 година градот бил напуштен и уништен, а поголемиот дел од населението било потопено под водите на резервоарот во 1937 година. Поголемиот дел од населението било преселено во блискиот град [[Конаково]] и сè уште може да се најде единствената преживеана куќа (која му припаѓала на трговецот Рождественски), [[гробишта]] и темели на урнатата црква Казанскаја на непрактичен брег на резервоарот.<ref name="distgen">{{Наведена мрежна страница|url=http://konakovoregion.ru/node/43|publisher=Konakovsky District Administration|language=Russian|script-title=ru:О районе|accessdate=26 August 2014}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://konakovoregion.ru/node/43 <bdi lang="ru">О районе</bdi>] (in Russian). </cite></ref> == Културни референци == == Значајни граѓани == * Владимир Минорски (1877–1966), ориенталист * Вадим Љовшин (1896–1969), физичар == Галерија == <gallery> Податотека:Дом_купцов_Рождественских_-_panoramio.jpg|алт=Rozhdestvensky house| Куќата на Рождественски Податотека:Корчева.jpeg|алт=Dumsky Lane in Korcheva by nurse Anna Zhdanova, 1910| Думски Лејн во Корчева од медицинската сестра Ана Жданова, 1910 година Податотека:Korcheva_1855.jpg|алт=1855 plan of the town| План на градот од 1855 година </gallery> == Видете исто така == * Молога * Поплавена камбанарија, Калјазин == Белешки == {{Наводи}} [[Категорија:Географија на Тверската област]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] g3swkcb05id6wssoawj267r0prcrb99 0 1390106 5530413 2026-03-27T21:33:55Z P.Nedelkovski 47736 нова страница 5530413 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Валандовски чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Valandovski činar.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Валандовскиот чинар | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Колешино]] | nearest_city = [[Струмица]] | coordinates = {{coord|41|19|6.5|N|22|33|40.32|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|5 мај 2023}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.318483" longitude="22.5612" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.5612, 41.318483 ] } } ] } </mapframe> }} '''Валандовски чинар''' — [[платан]] во градот [[Валандово]] прогласен за [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] под името „Платаново стебло – Платан, во центарот на Општина Валандово“. Со природната реткост управува Општината Валандово, а во име на општината, градоначалникот на [[Општина Валандово]].<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО ПЛАТАНОВО СТЕБЛО – ПЛАТАН ВО ЦЕНТАРОТ НА ОПШТИНА ВАЛАНДОВО ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ |url=https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=5 мај 2023 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=27 март 2026}}</ref>. ==Местоположба== Валандовскиот чинар се наоѓа во средиштето на градот Валандово, во урбана зона. Стеблото е опфатено со ниско шестаголно парапетче високо 15 см. На 5 м од чинарот се наоѓа стара руинирана куќа, а во неговата непосредна близина се наоѓаат и неколку кафулиња, стоматолошка ординација и црквата [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Валандово|„Рождество на Пресвета Богородица“]].<ref name=CV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платановo стеблo (Platanus orientalis L.) во Центар Валандово, општина Валандово| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-i9Pt.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=27 март 2026}}</ref> ==Опис== [[Крошна]]та на платанот е силно разгранета со пет главни и дебели гранки со пречник и до 0,7 м. Самото дрво е високо 21,0 м, деблото е високо 3,0 м, а висината на крошната е 18 м. Обликот на крошната е широко заоблен, полутопчест. Обемот на крошната е 86,9 м, а ширината мерена кон: <ref name=CV/> * Север 12,5 м * Исток 13,7 м * Југ 10,9 м * Запад 13,1 м Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 7,0 м, пречник на кореновиот врат 2,2 м, обемот на градна височина е 5,5 м, пречник на градна височина 1,75 м. Кората по деблото е со ситно испукани многуаголни плочки со големина од 2 до 3 см. Гранките се мазни до слабо лушпести со зеленосива боја, маскирно прошарани.<ref name=CV/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Центар Валандово, Општина Валандово“, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел (алатка)|сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста на чинарот била проценета на приближно 647 години.<ref name= CV /> ==Состојба на чинарот== На чинарот има појава на суви гранки. По деблото и гранките нема појава на ситни карпофори (габи), и не е забележена појава на платанов молец (алохтон инсект) кој во последниве години прави големи штети (некроза на листовите) по платановите стебла во некои делови на Македонија. Нема други позначајни оштетувања од абиотски и биотски чинители. Поради фактот што ова дрво се наоѓа во средиштето на градот, истото е подложено на повеќе влијанија на урбанизација. Деблото е опфатено со метална стега на кое се прикачени рефлектори. Под самото стебло се поставени контејнери за отпад, па целиот простор околу дрвото изгледа несреден.<ref name= CV /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Валандово]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] 0fxr05r4gqsv8x10d81tzq2zw8kqrd4 5530415 5530413 2026-03-27T21:39:05Z P.Nedelkovski 47736 5530415 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Валандовски чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Valandovski činar.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Валандовскиот чинар | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Колешино]] | nearest_city = [[Струмица]] | coordinates = {{coord|41|19|6.5|N|22|33|40.32|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|5 мај 2023}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.318483" longitude="22.5612" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.5612, 41.318483 ] } } ] } </mapframe> }} '''Валандовски чинар''' — [[платан]] во градот [[Валандово]] прогласен за [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] под името „Платаново стебло – Платан, во центарот на Општина Валандово“. Со природната реткост управува Општината Валандово, а во име на општината, градоначалникот на [[Општина Валандово]].<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО ПЛАТАНОВО СТЕБЛО – ПЛАТАН ВО ЦЕНТАРОТ НА ОПШТИНА ВАЛАНДОВО ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ |url=https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=5 мај 2023 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=27 март 2026}}</ref>. ==Местоположба== Валандовскиот чинар се наоѓа во средиштето на градот Валандово, во урбана зона. Стеблото е опфатено со ниско шестаголно парапетче високо 15 см. На 5 м од чинарот се наоѓа стара руинирана куќа, а во неговата непосредна близина се наоѓаат и неколку кафулиња, стоматолошка ординација и црквата [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Валандово|„Рождество на Пресвета Богородица“]].<ref name=CV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платановo стеблo (Platanus orientalis L.) во Центар Валандово, општина Валандово| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-i9Pt.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=27 март 2026}}</ref> ==Опис== [[Крошна]]та на платанот е силно разгранета со пет главни и дебели гранки со пречник и до 0,7 м. Самото дрво е високо 21,0 м, деблото е високо 3,0 м, а висината на крошната е 18 м. Обликот на крошната е широко заоблен, полутопчест. Обемот на крошната е 86,9 м, а ширината мерена кон: <ref name=CV/> * Север 12,5 м * Исток 13,7 м * Југ 10,9 м * Запад 13,1 м Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 7,0 м, пречник на кореновиот врат 2,2 м, обемот на градна височина е 5,5 м, пречник на градна височина 1,75 м. Кората по деблото е со ситно испукани многуаголни плочки со големина од 2 до 3 см. Гранките се мазни до слабо лушпести со зеленосива боја, маскирно прошарани.<ref name=CV/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Центар Валандово, Општина Валандово“, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел (алатка)|сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста на чинарот била проценета на приближно 647 години.<ref name= CV /> ==Состојба на чинарот== На чинарот има појава на суви гранки. По деблото и гранките нема појава на ситни карпофори (габи), и не е забележена појава на платанов [[молец]] (алохтон инсект) кој во последниве години прави големи штети (некроза на листовите) по платановите стебла во некои делови на Македонија. Нема други позначајни оштетувања од абиотски и биотски чинители. Поради фактот што ова дрво се наоѓа во средиштето на градот, истото е подложено на повеќе влијанија на урбанизација. Деблото е опфатено со метална стега на кое се прикачени рефлектори. Под самото стебло се поставени контејнери за отпад, па целиот простор околу дрвото изгледа несреден.<ref name= CV /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Валандово]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] j9ag3l6wojnaz4pm60po7muh5wpoubo 5530419 5530415 2026-03-27T21:39:53Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5530419 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Валандовски чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Valandovski činar.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Валандовскиот чинар | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Колешино]] | nearest_city = [[Струмица]] | coordinates = {{coord|41|19|6.5|N|22|33|40.32|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|5 мај 2023}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.318483" longitude="22.5612" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.5612, 41.318483 ] } } ] } </mapframe> }} '''Валандовски чинар''' — [[платан]] во градот [[Валандово]] прогласен за [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] под името „Платаново стебло – Платан, во центарот на Општина Валандово“. Со природната реткост управува Општината Валандово, а во име на општината, градоначалникот на [[Општина Валандово]].<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО ПЛАТАНОВО СТЕБЛО – ПЛАТАН ВО ЦЕНТАРОТ НА ОПШТИНА ВАЛАНДОВО ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ |url=https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=5 мај 2023 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=27 март 2026}}</ref>. ==Местоположба== Валандовскиот чинар се наоѓа во средиштето на градот Валандово, во урбана зона. Стеблото е опфатено со ниско шестаголно парапетче високо 15 см. На 5 м од чинарот се наоѓа стара руинирана куќа, а во неговата непосредна близина се наоѓаат и неколку кафулиња, стоматолошка ординација и црквата [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Валандово|„Рождество на Пресвета Богородица“]].<ref name=CV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платановo стеблo (Platanus orientalis L.) во Центар Валандово, општина Валандово| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-i9Pt.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=27 март 2026}}</ref> ==Опис== [[Крошна]]та на платанот е силно разгранета со пет главни и дебели гранки со пречник и до 0,7 м. Самото дрво е високо 21,0 м, деблото е високо 3,0 м, а висината на крошната е 18 м. Обликот на крошната е широко заоблен, полутопчест. Обемот на крошната е 86,9 м, а ширината мерена кон: <ref name=CV/> * Север 12,5 м * Исток 13,7 м * Југ 10,9 м * Запад 13,1 м Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 7,0 м, пречник на кореновиот врат 2,2 м, обемот на градна височина е 5,5 м, пречник на градна височина 1,75 м. Кората по деблото е со ситно испукани многуаголни плочки со големина од 2 до 3 см. Гранките се мазни до слабо лушпести со зеленосива боја, маскирно прошарани.<ref name=CV/> ==Проценка на староста== Официјални податоци за староста на овој чинар не постојат. За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Центар Валандово, Општина Валандово“, во 2021 година, се користела методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел (алатка)|сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста на чинарот била проценета на приближно 647 години.<ref name= CV /> ==Состојба на чинарот== На чинарот има појава на суви гранки. По деблото и гранките нема појава на ситни карпофори (габи), и не е забележена појава на платанов [[молец]] (алохтон инсект) кој во последниве години прави големи штети (некроза на листовите) по платановите стебла во некои делови на Македонија. Нема други позначајни оштетувања од абиотски и биотски чинители. Поради фактот што ова дрво се наоѓа во средиштето на градот, истото е подложено на повеќе влијанија на урбанизација. Деблото е опфатено со метална стега на кое се прикачени рефлектори. Под самото стебло се поставени контејнери за отпад, па целиот простор околу дрвото изгледа несреден.<ref name= CV /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Поединечни дрва]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Валандово]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] axj30g7kyhrdwrialxwzcmhnpa7vzmo 1 1390107 5530417 2026-03-27T21:39:34Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5530417 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 14 1390108 5530421 2026-03-27T21:44:50Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{cat main|Морско чудовиште}} Статии поврзани со [[Морско чудовиште|морски чудовишта]], суштества од [[фолклорот]] за кои е верувано дека живеат во морето и често се замислувани дека се со огромна големина. Морските [[чудовишта]] можат да имаат многу облици,... 5530421 wikitext text/x-wiki {{cat main|Морско чудовиште}} Статии поврзани со [[Морско чудовиште|морски чудовишта]], суштества од [[фолклорот]] за кои е верувано дека живеат во морето и често се замислувани дека се со огромна големина. Морските [[чудовишта]] можат да имаат многу облици, вклучувајќи морски [[змеј]], [[Морска змија|морски змии]] или ѕверови со [[Пипало|пипала]]. Тие можат да бидат лигави и [[Лушпа|лушпести]] и често се прикажани како заканувачки бродови или како исфрлаат млазови вода. {{Commons category|Sea monsters}} [[Категорија:Морето во културата|чудовишта]] [[Категорија:Водни криптиди]] [[Категорија:Чудовишта]] [[Категорија:Митолошки водни суштества]] l8ujrx5id3sn3726fgslmip6p7dz9iv 14 1390109 5530423 2026-03-27T21:47:11Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: [[Категорија:Криптиди]] [[Категорија:Измислени водни суштества|Криптиди]] 5530423 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Криптиди]] [[Категорија:Измислени водни суштества|Криптиди]] d21gixrws9anbu6hok2uk30lw0drogc 0 1390110 5530442 2026-03-27T23:26:20Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox animanga/Header | image = Ace of Diamond Vol 1.jpg | caption = Корица на првиот [[танкобон]] том, со Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwo... 5530442 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Ace of Diamond Vol 1.jpg | caption = Корица на првиот [[танкобон]] том, со Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse (company)|Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}'''''Ace of Diamond''''' (ダイヤのA) — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манги на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манги на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * '''Еиџун Савамура''' ([[Јапонски јазик|јап]]. 沢村 栄純) : Гласовна изведба: Рјота Осака * '''Сатору Фуруја''' (јап. ''降谷 暁'') : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * '''Казуја Мијуки''' (јап. ''御幸 一也'') : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * '''Харуичи Коминато''' (јап.: ''小湊 春市'') : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] o018uiem2ntct1tlovxpktw87dbtcm1 5530445 5530442 2026-03-27T23:28:41Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5530445 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Ace of Diamond Vol 1.jpg | caption = Корица на првиот [[танкобон]] том, со Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse (company)|Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}'''''Ace of Diamond''''' ({{Langx|ja|ダイヤのA}}) — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манги на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манги на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * '''Еиџун Савамура''' ([[Јапонски јазик|јап]]. 沢村 栄純) : Гласовна изведба: Рјота Осака * '''Сатору Фуруја''' (јап. ''降谷 暁'') : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * '''Казуја Мијуки''' (јап. ''御幸 一也'') : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * '''Харуичи Коминато''' (јап. ''小湊 春市'') : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] 0lvxf3p6x33j5vbu0mjfgph55hk8l6o 5530448 5530445 2026-03-27T23:33:09Z Andrew012p 85224 5530448 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Ace of Diamond (том 1).jpg|250px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse (company)|Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}'''''Ace of Diamond''''' ({{Langx|ja|ダイヤのA}}) — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манги на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манги на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * '''Еиџун Савамура''' ([[Јапонски јазик|јап]]. 沢村 栄純) : Гласовна изведба: Рјота Осака * '''Сатору Фуруја''' (јап. ''降谷 暁'') : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * '''Казуја Мијуки''' (јап. ''御幸 一也'') : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * '''Харуичи Коминато''' (јап. ''小湊 春市'') : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] accz7x3k4qw6ghydlxc4o8svtl7u44e 5530451 5530448 2026-03-27T23:37:23Z Andrew012p 85224 5530451 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Ace of Diamond (том 1).jpg|250px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse (company)|Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}'''''Ace of Diamond''''' ({{Langx|ja|ダイヤのA}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Дијамантски ас'') — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манги на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манги на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * '''Еиџун Савамура''' ([[Јапонски јазик|јап]]. 沢村 栄純) : Гласовна изведба: Рјота Осака * '''Сатору Фуруја''' (јап. ''降谷 暁'') : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * '''Казуја Мијуки''' (јап. ''御幸 一也'') : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * '''Харуичи Коминато''' (јап. ''小湊 春市'') : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] p8fbr7yi8zllij28q4oido59honigq8 5530452 5530451 2026-03-27T23:44:15Z Andrew012p 85224 5530452 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Ace of Diamond (том 1).jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}'''''Ace of Diamond''''' ({{Langx|ja|ダイヤのA}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Дијамантски ас'') — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манги на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манги на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * '''Еиџун Савамура''' ([[Јапонски јазик|јап]]. 沢村 栄純) : Гласовна изведба: Рјота Осака * '''Сатору Фуруја''' (јап. ''降谷 暁'') : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * '''Казуја Мијуки''' (јап. ''御幸 一也'') : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * '''Харуичи Коминато''' (јап. ''小湊 春市'') : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] s4v7ijlrvzm6vuy7e3oswq93rlraeq0 5530453 5530452 2026-03-27T23:44:54Z Andrew012p 85224 5530453 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Ace of Diamond (том 1).jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}'''''Ace of Diamond''''' ({{Langx|ja|ダイヤのA}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Дијамантски ас'') — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манги на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манги на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * '''Еиџун Савамура''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''沢村 栄純'') : Гласовна изведба: Рјота Осака * '''Сатору Фуруја''' (јап. ''降谷 暁'') : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * '''Казуја Мијуки''' (јап. ''御幸 一也'') : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * '''Харуичи Коминато''' (јап. ''小湊 春市'') : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] o7bhruy0bigx3k7g9qj7ispqbycuhd9 5530455 5530453 2026-03-27T23:46:40Z Andrew012p 85224 5530455 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Ace of Diamond (том 1).jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Daiya no Ēsu | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}'''''Ace of Diamond''''' ({{Langx|ja|ダイヤのA}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Дијамантски ас'') — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манга на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манга на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * '''Еиџун Савамура''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''沢村 栄純'') : Гласовна изведба: Рјота Осака * '''Сатору Фуруја''' (јап. ''降谷 暁'') : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * '''Казуја Мијуки''' (јап. ''御幸 一也'') : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * '''Харуичи Коминато''' (јап. ''小湊 春市'') : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] i9ocnfm3gyicu2vfxldsqu2bla52jjy 1 1390111 5530444 2026-03-27T23:26:32Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530444 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1390112 5530447 2026-03-27T23:32:32Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://www.amazon.co.jp/dp/B009KYBR4U |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Ace of Diamond |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5530447 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://www.amazon.co.jp/dp/B009KYBR4U |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Ace of Diamond |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Корица на книга}} 8noo4aolcllupzps7s2xrslm4033igq 14 1390113 5530449 2026-03-27T23:33:47Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Дела од 2015 година]] [[Категорија:Книжевноста во 2015 година]] 5530449 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Дела од 2015 година]] [[Категорија:Книжевноста во 2015 година]] 58nkwago4jtvl3azm4x6t03etyy7cdc 0 1390114 5530454 2026-03-27T23:46:13Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Фредегариева хроника]] 5530454 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Фредегариева хроника]] 7s7z8sz7qc6yibbhfa7i31jyobwtvsn 0 1390115 5530456 2026-03-27T23:48:04Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Madhouse]] 5530456 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Madhouse]] ara34jyaif235la9v0czbnm2qweqqey 0 1390116 5530483 2026-03-28T07:36:02Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: Податотека:Noneuclid mk.svg|мини|десно|исправено=1.25|Ецклидовиот простор има паралелни прави кои се протегаат до бесконечност, одржувајќи подеднакво растојание. Во неевиклидовите простори, правите нормални на трансверзалата се приближуваат или разиду... 5530483 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Noneuclid mk.svg|мини|десно|исправено=1.25|Ецклидовиот простор има паралелни прави кои се протегаат до бесконечност, одржувајќи подеднакво растојание. Во неевиклидовите простори, правите нормални на трансверзалата се приближуваат или разидуваат.]] '''Дводимензионален простор''' ('''2Д-простор''') — [[простор (математика)|математички простор]] со две [[димензија|димензии]], што значи дека [[точка (геометрија)|точките]] имаат два [[степен на слобода|степена на слобода]]: нивната местоположба може да се опише со две [[координата|координати]] и можат да се двиажат во две независни насоки. Објектите во овој простор имаат не само должина, туку и ширина.<ref name=Gush>{{нмс |url=http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |title=Гущин Д. Д. Пространство как математическое понятие |access-date=2012-02-11 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073828/http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |url-status=live }}</ref> Честите дводимензионални простори се нарекуваат ''[[рамнина (математика)|рамнини]]'', или, повоопштено, ''[[површина (математика)|површини]]''. Тие можат да бидат рамни или закривени површини како сфери, цилиндри и конуси, кои може да бидат бесконечни и конечни. Некои дводимензионални математички простори не се користат за претставување на физички положби, какви што се афината или [[комплексна рамнина|комплексната рамнина]]. ==Рамен== Најосновен пример е рамната [[Евклидова рамнина]], идеализација на рамна површина во [[простор|физички простор]] кскот лист хартија или улилишна табла. На Евклидовата рамнина, секои две точки можат да се поврзат со своја [[права]] долж која може да се измери [[Евклидово растојание|растојанието]]. Просторот е рамен бидејќи преку било кои две прави преку кои се [[трансверзала (геометрија)|повлекува]] трета линија [[нормалност (математика)|нормална]] на обете се [[паралелност|паралелни]], што значи дека тие никогаш не се [[пресек (геометрија)|пресекуваат]] и одржуваат рамномерно растојание една од друга. ==Закривен== Дводимензионалните простори можат да бидат и [[закривен простор|закривен]], како што е случај со [[сфера]]та и [[хиперболична геометрија|хиперболична рамнина]]. Иако доволно мали делови од нив изгледаат рамни, правите кои се месно паралелни не одржуваат подеднаква меѓусбна оддалеченост, туку со време се среќаваат или разидуваат. Дводимензионалните простори во месно Евклидов концепт за растојание, но што можат да имаат нерамномерна [[Гаусова закривеност|закривеност]] се нарекуваат римановски површини (различно од [[Риманова површина|Риманови површини]]). Некои површини се [[вметнување (математика)|вметнати]] во [[тридимензионален простор|тридимензионален Евклидов]] или некој друг амбиентален простор, и ја усвојуваат неговата структура; на пример, [[праволиниска површина|праволиниски површини]] како [[цилиндар]]от или [[конус]]от имаат прави линии низ секоја точка, а [[минимална површина|минималните површини]] месно ја минимизираат нивната плоштина, како што физички тоа го прават сапунестите филмови. ==Релативистички== [[Псевдориманово многуобразие#Лоренцово многуобразие|Лоренцовите]] површински месно изгледаат како дводимензионално резанки од [[специјална релативност|релативистичко]] [[простор-време]] со една просторна и една временска димензија; примери за постојана закривеност се рамната Лоренцова рамнина (дводимензионален потпростор на [[Минковскиев простор|Минковскиевиот простор]]) и закривените [[Деситеров простор|Деситерови]] и [[антидеситеров простор|антидеситерови]] рамнини. ==Неевклидов== Други видови на математички рамнини и површини ги менуваат или напуштаат структурите што ја определуваат Евклидовата рамнина. На пример, афината рамнина има поимување за паралелни прави, но нема поимување за растојание; меѓутоа, насочените површини можат со смисла да се споредат, како што можат за поопшта [[симплектичко многуобразие|симплектичка]] површина. [[Проективна рамнина|Проективната рамнина]] ги напушта и растојанието и паралелноста. Дводимензионалниот [[метрички простор]] има некаква претстава за растојание, но не мора да се совпаѓа со Евклидовата верзија. Една [[површина (топологија)|тополошка површина]] може да се растегне, исврти или свитка без да се сменат нејзините суштински својства. Алгебарската површина е дводимензионално множество на решенија на систем на полиномни равенки. ==Информациски== Некои математички простори имаат дополнителна аритметички структура поврзана со нејзините точки. [[Векторска рамнина|Векторската рамнина]] е афима рамнина чии точки, наречени ''[[вектор]]и'', имаат посебно укажан [[координатен почеток|почеток]] или нулти вектор. Векторите можат да се собираат или размеруваат со број, и можат (по потреба) да имаат Евклидов, Лоренцов или Галилеев концепт за растојание. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]], [[хиперболичен број|хиперболична бројна]] рамнина и [[дуален број|дуалнобројната]] рамнина имаат точки кои самите се сметаат за броеви, и можат да се собираат и да се множат. [[Риманова површина|Римановата]] или Лоренцовата површина имаат месен изглед на комплексна рамнина или хиперболична бројна рамнина. ==Дефиниција и значење== Математичките простори често се дефинираат или претставуваат со броеви наместо геометриски аксиоми. Еден од најосновните дводимензионални простори е реалниот координатен простор, кој се означува со <math>\R^2,</math> и се состои од парови на [[реален број|реалнобројни]] координати. Понркогаш овој простор претставува произволни велични наместо геометриски положби, како што е случај со параметарскиот простор на математички модел или конфигурацискиот простор на еден физички систем. ===Нереални броеви=== Поопшто гледано, како координати може да се користат други видови броеви. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]] е дводимензионална кога е образувана од реалнобројни координати, но [[еднодимензионален простор|еднодимензионална]] кога се работи за [[комплексен број|комплекснобројни]] координати. Дводимензионалниот комплексен простор (како дводимензионалниот комплексен координатен простор, комплексната проективна рамнина или комплексната површина) има две комплексни димензии, кои можат да се претстават и со четири реални димензии. Дводимензионалната мрежа е бесконечна мрежа на точки кои можат да се претстават со [[цел број|целобројни]] координати. Некои дводимензионални простори како [[конечна геометрија|конечните рамнини]] имаат само [[конечно множество]] од елементи. == Наводи == {{наводи}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија|2]] [[Категорија:Повеќедимензионална геометрија|2]] [[Категорија:2 (број)|Простор]] aynlw761qud0gozo1gxtwigmr8xt3px 5530488 5530483 2026-03-28T07:38:35Z Bjankuloski06 332 5530488 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Noneuclid mk.svg|мини|десно|исправено=1.25|Ецклидовиот простор има паралелни прави кои се протегаат до бесконечност, одржувајќи подеднакво растојание. Во неевиклидовите простори, правите нормални на трансверзалата се приближуваат или разидуваат.]] '''Дводимензионален простор''' ('''2Д-простор''') — [[простор (математика)|математички простор]] со две [[димензија|димензии]], што значи дека [[точка (геометрија)|точките]] имаат два [[степен на слобода|степена на слобода]]: нивната местоположба може да се опише со две [[координата|координати]] и можат да се двиажат во две независни насоки. Објектите во овој простор имаат не само должина, туку и ширина.<ref name=Gush>{{нмс |url=http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |title=Гущин Д. Д. Пространство как математическое понятие |access-date=11 февруари 2012 |archive-date=4 март 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073828/http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |url-status=live }}</ref> Честите дводимензионални простори се нарекуваат ''[[рамнина (математика)|рамнини]]'', или, повоопштено, ''[[површина (математика)|површини]]''. Тие можат да бидат рамни или закривени површини како сфери, цилиндри и конуси, кои може да бидат бесконечни и конечни. Некои дводимензионални математички простори не се користат за претставување на физички положби, какви што се афината или [[комплексна рамнина|комплексната рамнина]]. ==Рамен== Најосновен пример е рамната [[Евклидова рамнина]], идеализација на рамна површина во [[простор|физички простор]] кскот лист хартија или улилишна табла. На Евклидовата рамнина, секои две точки можат да се поврзат со своја [[права]] долж која може да се измери [[Евклидово растојание|растојанието]]. Просторот е рамен бидејќи преку било кои две прави преку кои се [[трансверзала (геометрија)|повлекува]] трета линија [[нормалност (математика)|нормална]] на обете се [[паралелност|паралелни]], што значи дека тие никогаш не се [[пресек (геометрија)|пресекуваат]] и одржуваат рамномерно растојание една од друга. ==Закривен== Дводимензионалните простори можат да бидат и [[закривен простор|закривен]], како што е случај со [[сфера]]та и [[хиперболична геометрија|хиперболична рамнина]]. Иако доволно мали делови од нив изгледаат рамни, правите кои се месно паралелни не одржуваат подеднаква меѓусбна оддалеченост, туку со време се среќаваат или разидуваат. Дводимензионалните простори во месно Евклидов концепт за растојание, но што можат да имаат нерамномерна [[Гаусова закривеност|закривеност]] се нарекуваат римановски површини (различно од [[Риманова површина|Риманови површини]]). Некои површини се [[вметнување (математика)|вметнати]] во [[тридимензионален простор|тридимензионален Евклидов]] или некој друг амбиентален простор, и ја усвојуваат неговата структура; на пример, [[праволиниска површина|праволиниски површини]] како [[цилиндар]]от или [[конус]]от имаат прави линии низ секоја точка, а [[минимална површина|минималните површини]] месно ја минимизираат нивната плоштина, како што физички тоа го прават сапунестите филмови. ==Релативистички== [[Псевдориманово многуобразие#Лоренцово многуобразие|Лоренцовите]] површински месно изгледаат како дводимензионално резанки од [[специјална релативност|релативистичко]] [[простор-време]] со една просторна и една временска димензија; примери за постојана закривеност се рамната Лоренцова рамнина (дводимензионален потпростор на [[Минковскиев простор|Минковскиевиот простор]]) и закривените [[Деситеров простор|Деситерови]] и [[антидеситеров простор|антидеситерови]] рамнини. ==Неевклидов== Други видови на математички рамнини и површини ги менуваат или напуштаат структурите што ја определуваат Евклидовата рамнина. На пример, афината рамнина има поимување за паралелни прави, но нема поимување за растојание; меѓутоа, насочените површини можат со смисла да се споредат, како што можат за поопшта [[симплектичко многуобразие|симплектичка]] површина. [[Проективна рамнина|Проективната рамнина]] ги напушта и растојанието и паралелноста. Дводимензионалниот [[метрички простор]] има некаква претстава за растојание, но не мора да се совпаѓа со Евклидовата верзија. Една [[површина (топологија)|тополошка површина]] може да се растегне, исврти или свитка без да се сменат нејзините суштински својства. Алгебарската површина е дводимензионално множество на решенија на систем на полиномни равенки. ==Информациски== Некои математички простори имаат дополнителна аритметички структура поврзана со нејзините точки. [[Векторска рамнина|Векторската рамнина]] е афима рамнина чии точки, наречени ''[[вектор]]и'', имаат посебно укажан [[координатен почеток|почеток]] или нулти вектор. Векторите можат да се собираат или размеруваат со број, и можат (по потреба) да имаат Евклидов, Лоренцов или Галилеев концепт за растојание. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]], [[хиперболичен број|хиперболична бројна]] рамнина и [[дуален број|дуалнобројната]] рамнина имаат точки кои самите се сметаат за броеви, и можат да се собираат и да се множат. [[Риманова површина|Римановата]] или Лоренцовата површина имаат месен изглед на комплексна рамнина или хиперболична бројна рамнина. ==Дефиниција и значење== Математичките простори често се дефинираат или претставуваат со броеви наместо геометриски аксиоми. Еден од најосновните дводимензионални простори е реалниот координатен простор, кој се означува со <math>\R^2,</math> и се состои од парови на [[реален број|реалнобројни]] координати. Понркогаш овој простор претставува произволни велични наместо геометриски положби, како што е случај со параметарскиот простор на математички модел или конфигурацискиот простор на еден физички систем. ===Нереални броеви=== Поопшто гледано, како координати може да се користат други видови броеви. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]] е дводимензионална кога е образувана од реалнобројни координати, но [[еднодимензионален простор|еднодимензионална]] кога се работи за [[комплексен број|комплекснобројни]] координати. Дводимензионалниот комплексен простор (како дводимензионалниот комплексен координатен простор, комплексната проективна рамнина или комплексната површина) има две комплексни димензии, кои можат да се претстават и со четири реални димензии. Дводимензионалната мрежа е бесконечна мрежа на точки кои можат да се претстават со [[цел број|целобројни]] координати. Некои дводимензионални простори како [[конечна геометрија|конечните рамнини]] имаат само [[конечно множество]] од елементи. == Наводи == {{наводи}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија|2]] [[Категорија:Повеќедимензионална геометрија|2]] [[Категорија:2 (број)|Простор]] pp0mgpw8fl3t2ukhllnqibvsmyq94md 5530490 5530488 2026-03-28T07:38:45Z Bjankuloski06 332 /* Дефиниција и значење */ 5530490 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Noneuclid mk.svg|мини|десно|исправено=1.25|Ецклидовиот простор има паралелни прави кои се протегаат до бесконечност, одржувајќи подеднакво растојание. Во неевиклидовите простори, правите нормални на трансверзалата се приближуваат или разидуваат.]] '''Дводимензионален простор''' ('''2Д-простор''') — [[простор (математика)|математички простор]] со две [[димензија|димензии]], што значи дека [[точка (геометрија)|точките]] имаат два [[степен на слобода|степена на слобода]]: нивната местоположба може да се опише со две [[координата|координати]] и можат да се двиажат во две независни насоки. Објектите во овој простор имаат не само должина, туку и ширина.<ref name=Gush>{{нмс |url=http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |title=Гущин Д. Д. Пространство как математическое понятие |access-date=11 февруари 2012 |archive-date=4 март 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073828/http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |url-status=live }}</ref> Честите дводимензионални простори се нарекуваат ''[[рамнина (математика)|рамнини]]'', или, повоопштено, ''[[површина (математика)|површини]]''. Тие можат да бидат рамни или закривени површини како сфери, цилиндри и конуси, кои може да бидат бесконечни и конечни. Некои дводимензионални математички простори не се користат за претставување на физички положби, какви што се афината или [[комплексна рамнина|комплексната рамнина]]. ==Рамен== Најосновен пример е рамната [[Евклидова рамнина]], идеализација на рамна површина во [[простор|физички простор]] кскот лист хартија или улилишна табла. На Евклидовата рамнина, секои две точки можат да се поврзат со своја [[права]] долж која може да се измери [[Евклидово растојание|растојанието]]. Просторот е рамен бидејќи преку било кои две прави преку кои се [[трансверзала (геометрија)|повлекува]] трета линија [[нормалност (математика)|нормална]] на обете се [[паралелност|паралелни]], што значи дека тие никогаш не се [[пресек (геометрија)|пресекуваат]] и одржуваат рамномерно растојание една од друга. ==Закривен== Дводимензионалните простори можат да бидат и [[закривен простор|закривен]], како што е случај со [[сфера]]та и [[хиперболична геометрија|хиперболична рамнина]]. Иако доволно мали делови од нив изгледаат рамни, правите кои се месно паралелни не одржуваат подеднаква меѓусбна оддалеченост, туку со време се среќаваат или разидуваат. Дводимензионалните простори во месно Евклидов концепт за растојание, но што можат да имаат нерамномерна [[Гаусова закривеност|закривеност]] се нарекуваат римановски површини (различно од [[Риманова површина|Риманови површини]]). Некои површини се [[вметнување (математика)|вметнати]] во [[тридимензионален простор|тридимензионален Евклидов]] или некој друг амбиентален простор, и ја усвојуваат неговата структура; на пример, [[праволиниска површина|праволиниски површини]] како [[цилиндар]]от или [[конус]]от имаат прави линии низ секоја точка, а [[минимална површина|минималните површини]] месно ја минимизираат нивната плоштина, како што физички тоа го прават сапунестите филмови. ==Релативистички== [[Псевдориманово многуобразие#Лоренцово многуобразие|Лоренцовите]] површински месно изгледаат како дводимензионално резанки од [[специјална релативност|релативистичко]] [[простор-време]] со една просторна и една временска димензија; примери за постојана закривеност се рамната Лоренцова рамнина (дводимензионален потпростор на [[Минковскиев простор|Минковскиевиот простор]]) и закривените [[Деситеров простор|Деситерови]] и [[антидеситеров простор|антидеситерови]] рамнини. ==Неевклидов== Други видови на математички рамнини и површини ги менуваат или напуштаат структурите што ја определуваат Евклидовата рамнина. На пример, афината рамнина има поимување за паралелни прави, но нема поимување за растојание; меѓутоа, насочените површини можат со смисла да се споредат, како што можат за поопшта [[симплектичко многуобразие|симплектичка]] површина. [[Проективна рамнина|Проективната рамнина]] ги напушта и растојанието и паралелноста. Дводимензионалниот [[метрички простор]] има некаква претстава за растојание, но не мора да се совпаѓа со Евклидовата верзија. Една [[површина (топологија)|тополошка површина]] може да се растегне, исврти или свитка без да се сменат нејзините суштински својства. Алгебарската површина е дводимензионално множество на решенија на систем на полиномни равенки. ==Информациски== Некои математички простори имаат дополнителна аритметички структура поврзана со нејзините точки. [[Векторска рамнина|Векторската рамнина]] е афима рамнина чии точки, наречени ''[[вектор]]и'', имаат посебно укажан [[координатен почеток|почеток]] или нулти вектор. Векторите можат да се собираат или размеруваат со број, и можат (по потреба) да имаат Евклидов, Лоренцов или Галилеев концепт за растојание. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]], [[хиперболичен број|хиперболична бројна]] рамнина и [[дуален број|дуалнобројната]] рамнина имаат точки кои самите се сметаат за броеви, и можат да се собираат и да се множат. [[Риманова површина|Римановата]] или Лоренцовата површина имаат месен изглед на комплексна рамнина или хиперболична бројна рамнина. ==Дефиниција и значење== Математичките простори често се дефинираат или претставуваат со броеви наместо геометриски аксиоми. Еден од најосновните дводимензионални простори е реалниот координатен простор, кој се означува со <math>\R^2,</math> и се состои од парови на [[реален број|реалнобројни]] координати. Понекогаш овој простор претставува произволни велични наместо геометриски положби, како што е случај со параметарскиот простор на математички модел или конфигурацискиот простор на еден физички систем. ===Нереални броеви=== Поопшто гледано, како координати може да се користат други видови броеви. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]] е дводимензионална кога е образувана од реалнобројни координати, но [[еднодимензионален простор|еднодимензионална]] кога се работи за [[комплексен број|комплекснобројни]] координати. Дводимензионалниот комплексен простор (како дводимензионалниот комплексен координатен простор, комплексната проективна рамнина или комплексната површина) има две комплексни димензии, кои можат да се претстават и со четири реални димензии. Дводимензионалната мрежа е бесконечна мрежа на точки кои можат да се претстават со [[цел број|целобројни]] координати. Некои дводимензионални простори како [[конечна геометрија|конечните рамнини]] имаат само [[конечно множество]] од елементи. == Наводи == {{наводи}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија|2]] [[Категорија:Повеќедимензионална геометрија|2]] [[Категорија:2 (број)|Простор]] d62nqyavg99rj2zbjhsx71dwqs6i566 5530499 5530490 2026-03-28T08:18:56Z Bjankuloski06 332 5530499 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Noneuclid mk.svg|мини|десно|280п|Ецклидовиот простор има паралелни прави кои се протегаат до бесконечност, одржувајќи подеднакво растојание. Во неевиклидовите простори, правите нормални на трансверзалата се приближуваат или разидуваат.]] '''Дводимензионален простор''' ('''2Д-простор''') — [[простор (математика)|математички простор]] со две [[димензија|димензии]], што значи дека [[точка (геометрија)|точките]] имаат два [[степен на слобода|степена на слобода]]: нивната местоположба може да се опише со две [[координата|координати]] и можат да се двиажат во две независни насоки. Објектите во овој простор имаат не само должина, туку и ширина.<ref name=Gush>{{нмс |url=http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |title=Гущин Д. Д. Пространство как математическое понятие |access-date=11 февруари 2012 |archive-date=4 март 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073828/http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |url-status=live }}</ref> Честите дводимензионални простори се нарекуваат ''[[рамнина (математика)|рамнини]]'', или, повоопштено, ''[[површина (математика)|површини]]''. Тие можат да бидат рамни или закривени површини како сфери, цилиндри и конуси, кои може да бидат бесконечни и конечни. Некои дводимензионални математички простори не се користат за претставување на физички положби, какви што се афината или [[комплексна рамнина|комплексната рамнина]]. ==Рамен== Најосновен пример е рамната [[Евклидова рамнина]], идеализација на рамна површина во [[простор|физички простор]] кскот лист хартија или улилишна табла. На Евклидовата рамнина, секои две точки можат да се поврзат со своја [[права]] долж која може да се измери [[Евклидово растојание|растојанието]]. Просторот е рамен бидејќи преку било кои две прави преку кои се [[трансверзала (геометрија)|повлекува]] трета линија [[нормалност (математика)|нормална]] на обете се [[паралелност|паралелни]], што значи дека тие никогаш не се [[пресек (геометрија)|пресекуваат]] и одржуваат рамномерно растојание една од друга. ==Закривен== Дводимензионалните простори можат да бидат и [[закривен простор|закривен]], како што е случај со [[сфера]]та и [[хиперболична геометрија|хиперболична рамнина]]. Иако доволно мали делови од нив изгледаат рамни, правите кои се месно паралелни не одржуваат подеднаква меѓусбна оддалеченост, туку со време се среќаваат или разидуваат. Дводимензионалните простори во месно Евклидов концепт за растојание, но што можат да имаат нерамномерна [[Гаусова закривеност|закривеност]] се нарекуваат римановски површини (различно од [[Риманова површина|Риманови површини]]). Некои површини се [[вметнување (математика)|вметнати]] во [[тридимензионален простор|тридимензионален Евклидов]] или некој друг амбиентален простор, и ја усвојуваат неговата структура; на пример, [[праволиниска површина|праволиниски површини]] како [[цилиндар]]от или [[конус]]от имаат прави линии низ секоја точка, а [[минимална површина|минималните површини]] месно ја минимизираат нивната плоштина, како што физички тоа го прават сапунестите филмови. ==Релативистички== [[Псевдориманово многуобразие#Лоренцово многуобразие|Лоренцовите]] површински месно изгледаат како дводимензионално резанки од [[специјална релативност|релативистичко]] [[простор-време]] со една просторна и една временска димензија; примери за постојана закривеност се рамната Лоренцова рамнина (дводимензионален потпростор на [[Минковскиев простор|Минковскиевиот простор]]) и закривените [[Деситеров простор|Деситерови]] и [[антидеситеров простор|антидеситерови]] рамнини. ==Неевклидов== Други видови на математички рамнини и површини ги менуваат или напуштаат структурите што ја определуваат Евклидовата рамнина. На пример, афината рамнина има поимување за паралелни прави, но нема поимување за растојание; меѓутоа, насочените површини можат со смисла да се споредат, како што можат за поопшта [[симплектичко многуобразие|симплектичка]] површина. [[Проективна рамнина|Проективната рамнина]] ги напушта и растојанието и паралелноста. Дводимензионалниот [[метрички простор]] има некаква претстава за растојание, но не мора да се совпаѓа со Евклидовата верзија. Една [[површина (топологија)|тополошка површина]] може да се растегне, исврти или свитка без да се сменат нејзините суштински својства. Алгебарската површина е дводимензионално множество на решенија на систем на полиномни равенки. ==Информациски== Некои математички простори имаат дополнителна аритметички структура поврзана со нејзините точки. [[Векторска рамнина|Векторската рамнина]] е афима рамнина чии точки, наречени ''[[вектор]]и'', имаат посебно укажан [[координатен почеток|почеток]] или нулти вектор. Векторите можат да се собираат или размеруваат со број, и можат (по потреба) да имаат Евклидов, Лоренцов или Галилеев концепт за растојание. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]], [[хиперболичен број|хиперболична бројна]] рамнина и [[дуален број|дуалнобројната]] рамнина имаат точки кои самите се сметаат за броеви, и можат да се собираат и да се множат. [[Риманова површина|Римановата]] или Лоренцовата површина имаат месен изглед на комплексна рамнина или хиперболична бројна рамнина. ==Дефиниција и значење== Математичките простори често се дефинираат или претставуваат со броеви наместо геометриски аксиоми. Еден од најосновните дводимензионални простори е реалниот координатен простор, кој се означува со <math>\R^2,</math> и се состои од парови на [[реален број|реалнобројни]] координати. Понекогаш овој простор претставува произволни велични наместо геометриски положби, како што е случај со параметарскиот простор на математички модел или конфигурацискиот простор на еден физички систем. ===Нереални броеви=== Поопшто гледано, како координати може да се користат други видови броеви. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]] е дводимензионална кога е образувана од реалнобројни координати, но [[еднодимензионален простор|еднодимензионална]] кога се работи за [[комплексен број|комплекснобројни]] координати. Дводимензионалниот комплексен простор (како дводимензионалниот комплексен координатен простор, комплексната проективна рамнина или комплексната површина) има две комплексни димензии, кои можат да се претстават и со четири реални димензии. Дводимензионалната мрежа е бесконечна мрежа на точки кои можат да се претстават со [[цел број|целобројни]] координати. Некои дводимензионални простори како [[конечна геометрија|конечните рамнини]] имаат само [[конечно множество]] од елементи. == Наводи == {{наводи}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија|2]] [[Категорија:Повеќедимензионална геометрија|2]] [[Категорија:2 (број)|Простор]] 791p42eshg245xjo4h1atx8vdy08xzw 5530500 5530499 2026-03-28T08:20:27Z Bjankuloski06 332 5530500 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Noneuclid mk.svg|мини|десно|280п|Ецклидовиот простор има паралелни прави кои се протегаат до бесконечност, одржувајќи подеднакво растојание. Во неевиклидовите простори, правите нормални на трансверзалата се приближуваат или разидуваат.]] '''Дводимензионален простор''' ('''2Д-простор''') — [[простор (математика)|математички простор]] со две [[димензија|димензии]], што значи дека [[точка (геометрија)|точките]] имаат два [[степен на слобода|степена на слобода]]: нивната местоположба може да се опише со две [[координата|координати]] и можат да се двиажат во две независни насоки. Објектите во овој простор имаат не само должина, туку и ширина.<ref name=Gush>{{нмс |url=http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |title=Гущин Д. Д. Пространство как математическое понятие |access-date=11 февруари 2012 |archive-date=4 март 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073828/http://fmclass.ru/math.php?id=49a0390719b7b |url-status=live }}</ref> Честите дводимензионални простори се нарекуваат ''[[рамнина (математика)|рамнини]]'', или, повоопштено, ''[[површина (математика)|површини]]''. Тие можат да бидат рамни или закривени површини како сфери, цилиндри и конуси, кои може да бидат бесконечни и конечни. Некои дводимензионални математички простори не се користат за претставување на физички положби, какви што се афината или [[комплексна рамнина|комплексната рамнина]]. ==Рамен== Најосновен пример е рамната [[Евклидова рамнина]], идеализација на рамна површина во [[простор|физички простор]] кскот лист хартија или улилишна табла. На Евклидовата рамнина, секои две точки можат да се поврзат со своја [[права]] долж која може да се измери [[Евклидово растојание|растојанието]]. Просторот е рамен бидејќи преку било кои две прави преку кои се [[трансверзала (геометрија)|повлекува]] трета линија [[нормалност (математика)|нормална]] на обете се [[паралелност|паралелни]], што значи дека тие никогаш не се [[пресек (геометрија)|пресекуваат]] и одржуваат рамномерно растојание една од друга. ==Закривен== Дводимензионалните простори можат да бидат и [[закривен простор|закривен]], како што е случај со [[сфера]]та и [[хиперболична геометрија|хиперболична рамнина]]. Иако доволно мали делови од нив изгледаат рамни, правите кои се месно паралелни не одржуваат подеднаква меѓусбна оддалеченост, туку со време се среќаваат или разидуваат. Дводимензионалните простори во месно Евклидов концепт за растојание, но што можат да имаат нерамномерна [[Гаусова закривеност|закривеност]] се нарекуваат римановски површини (различно од [[Риманова површина|Риманови површини]]). Некои површини се [[вметнување (математика)|вметнати]] во [[тридимензионален простор|тридимензионален Евклидов]] или некој друг амбиентален простор, и ја усвојуваат неговата структура; на пример, [[праволиниска површина|праволиниски површини]] како [[цилиндар]]от или [[конус]]от имаат прави линии низ секоја точка, а [[минимална површина|минималните површини]] месно ја минимизираат нивната плоштина, како што физички тоа го прават сапунестите филмови. ==Релативистички== [[Псевдориманово многуобразие#Лоренцово многуобразие|Лоренцовите]] површински месно изгледаат како дводимензионално резанки од [[специјална релативност|релативистичко]] [[простор-време]] со една просторна и една временска димензија; примери за постојана закривеност се рамната Лоренцова рамнина (дводимензионален потпростор на [[Минковскиев простор|Минковскиевиот простор]]) и закривените [[Деситеров простор|Деситерови]] и [[антидеситеров простор|антидеситерови]] рамнини. ==Неевклидов== Други видови на математички рамнини и површини ги менуваат или напуштаат структурите што ја определуваат Евклидовата рамнина. На пример, афината рамнина има поимување за паралелни прави, но нема поимување за растојание; меѓутоа, насочените површини можат со смисла да се споредат, како што можат за поопшта [[симплектичко многуобразие|симплектичка]] површина. [[Проективна рамнина|Проективната рамнина]] ги напушта и растојанието и паралелноста. Дводимензионалниот [[метрички простор]] има некаква претстава за растојание, но не мора да се совпаѓа со Евклидовата верзија. Една [[површина (топологија)|тополошка површина]] може да се растегне, исврти или свитка без да се сменат нејзините суштински својства. Алгебарската површина е дводимензионално множество на решенија на систем на полиномни равенки. ==Информациски== Некои математички простори имаат дополнителна аритметички структура поврзана со нејзините точки. [[Векторска рамнина|Векторската рамнина]] е афима рамнина чии точки, наречени ''[[вектор]]и'', имаат посебно укажан [[координатен почеток|почеток]] или нулти вектор. Векторите можат да се собираат или размеруваат со број, и можат (по потреба) да имаат Евклидов, Лоренцов или Галилеев концепт за растојание. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]], [[хиперболичен број|хиперболична бројна]] рамнина и [[дуален број|дуалнобројната]] рамнина имаат точки кои самите се сметаат за броеви, и можат да се собираат и да се множат. [[Риманова површина|Римановата]] или Лоренцовата површина имаат месен изглед на комплексна рамнина или хиперболична бројна рамнина. ==Дефиниција и значење== Математичките простори често се дефинираат или претставуваат со броеви наместо геометриски аксиоми. Еден од најосновните дводимензионални простори е реалниот координатен простор, кој се означува со <math>\R^2,</math> и се состои од парови на [[реален број|реалнобројни]] координати. Понекогаш овој простор претставува произволни велични наместо геометриски положби, како што е случај со параметарскиот простор на математички модел или конфигурацискиот простор на еден физички систем. ===Нереални броеви=== Поопшто гледано, како координати може да се користат други видови броеви. [[Комплексна рамнина|Комплексната рамнина]] е дводимензионална кога е образувана од реалнобројни координати, но [[еднодимензионален простор|еднодимензионална]] кога се работи за [[комплексен број|комплекснобројни]] координати. Дводимензионалниот комплексен простор (како дводимензионалниот комплексен координатен простор, комплексната проективна рамнина или комплексната површина) има две комплексни димензии, кои можат да се претстават и со четири реални димензии. Дводимензионалната мрежа е бесконечна мрежа на точки кои можат да се претстават со [[цел број|целобројни]] координати. Некои дводимензионални простори како [[конечна геометрија|конечните рамнини]] имаат само [[конечно множество]] од елементи. == Поврзано == * [[Тридимензионален простор]] * [[Еднодимензионален простор]] * [[Димензија]] == Наводи == {{наводи}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија|2]] [[Категорија:Повеќедимензионална геометрија|2]] [[Категорија:2 (број)|Простор]] l5iv8bqqbwlx7z0fhrt0xf9j8pzlzlc 0 1390117 5530484 2026-03-28T07:36:37Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Дводимензионален простор]] 5530484 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дводимензионален простор]] ceu8g0l1j24r8g6socluy6ojpmkf2lv 0 1390118 5530485 2026-03-28T07:36:40Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Дводимензионален простор]] 5530485 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дводимензионален простор]] ceu8g0l1j24r8g6socluy6ojpmkf2lv 0 1390119 5530486 2026-03-28T07:37:39Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Дводимензионален простор]] 5530486 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дводимензионален простор]] ceu8g0l1j24r8g6socluy6ojpmkf2lv 0 1390120 5530487 2026-03-28T07:37:43Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Дводимензионален простор]] 5530487 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дводимензионален простор]] ceu8g0l1j24r8g6socluy6ojpmkf2lv 0 1390121 5530493 2026-03-28T08:12:38Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: '''Степени на слобода''' — број на [[параметар|параметри]] на еден систем кои се движат (менуваат) независно еден од друг. На пример, точката на една рамнина има два степена на слобода за [[транслација (геометрија)|транслација]]: нејзините две координат... 5530493 wikitext text/x-wiki '''Степени на слобода''' — број на [[параметар|параметри]] на еден систем кои се движат (менуваат) независно еден од друг. На пример, точката на една рамнина има два степена на слобода за [[транслација (геометрија)|транслација]]: нејзините две [[координата|координати]]; неинфинитезимален објект на рамнина може да има повеќе степени на слобода поврзан со неговата ориентација. Во [[математика]]та, овој поим е формализиран како [[димензија]] на [[многуобразие]] или [[алгебарско многуобразие]]. Кога се употребува ''степени на слобода'' наместо ''димензија'', ова обично значи дека многуобразието што го моделира системот е определено само имплицитно. Погледајте: * [[Степени на слобода (механика)]] — број на независни движења кои му се допуштени на едно тело или, во случај на [[механизам]] направен од неколку тела, број на можни независни релативни движења помеѓу деловите на механизмот * [[Степени на слобода (физика)]] — поим кој ја објаснува зависноста од параметри, или димензиите на еден фазен простор * [[Степени на слобода (статистика)]] — бројот на вредности во конечната пресметка на статистика кои слободно може да се разликуваат една од друга<ref>{{наведено списание |last1=Pandey |first1=Shanta |last2=Bright |first2=Charlotte L. |title=What Are Degrees of Freedom? |journal=Social Work Research |date=2008 |volume=32 |issue=2 |pages=119–128 |doi=10.1093/swr/32.2.119}}</ref> * [[Проблем на степени на слобода]] — проблем со контролирањето на моторното движење со оглед на изобилните степени на слобода == Поврзано == * [[Шест степени на слобода]] == Наводи == {{наводи}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија]] [[Категорија:Статии за широки поими]] feoyjxhdmp9lyzf089d9t7qsa7fb9db 5530494 5530493 2026-03-28T08:13:03Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Степен на слобода]] на [[Степени на слобода]] 5530493 wikitext text/x-wiki '''Степени на слобода''' — број на [[параметар|параметри]] на еден систем кои се движат (менуваат) независно еден од друг. На пример, точката на една рамнина има два степена на слобода за [[транслација (геометрија)|транслација]]: нејзините две [[координата|координати]]; неинфинитезимален објект на рамнина може да има повеќе степени на слобода поврзан со неговата ориентација. Во [[математика]]та, овој поим е формализиран како [[димензија]] на [[многуобразие]] или [[алгебарско многуобразие]]. Кога се употребува ''степени на слобода'' наместо ''димензија'', ова обично значи дека многуобразието што го моделира системот е определено само имплицитно. Погледајте: * [[Степени на слобода (механика)]] — број на независни движења кои му се допуштени на едно тело или, во случај на [[механизам]] направен од неколку тела, број на можни независни релативни движења помеѓу деловите на механизмот * [[Степени на слобода (физика)]] — поим кој ја објаснува зависноста од параметри, или димензиите на еден фазен простор * [[Степени на слобода (статистика)]] — бројот на вредности во конечната пресметка на статистика кои слободно може да се разликуваат една од друга<ref>{{наведено списание |last1=Pandey |first1=Shanta |last2=Bright |first2=Charlotte L. |title=What Are Degrees of Freedom? |journal=Social Work Research |date=2008 |volume=32 |issue=2 |pages=119–128 |doi=10.1093/swr/32.2.119}}</ref> * [[Проблем на степени на слобода]] — проблем со контролирањето на моторното движење со оглед на изобилните степени на слобода == Поврзано == * [[Шест степени на слобода]] == Наводи == {{наводи}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија]] [[Категорија:Статии за широки поими]] feoyjxhdmp9lyzf089d9t7qsa7fb9db 5530496 5530494 2026-03-28T08:14:01Z Bjankuloski06 332 5530496 wikitext text/x-wiki '''Степени на слобода''' — број на [[параметар|параметри]] на еден систем кои се движат (менуваат) независно еден од друг. На пример, точката на една рамнина има два степена на слобода за [[транслација (геометрија)|транслација]]: нејзините две [[координата|координати]]; неинфинитезимален објект на рамнина може да има повеќе степени на слобода поврзан со неговата ориентација. Во [[математика]]та, овој поим е формализиран како [[димензија]] на [[многуобразие]] или [[алгебарско многуобразие]]. Кога се употребува ''степени на слобода'' наместо ''димензија'', ова обично значи дека многуобразието што го моделира системот е определено само имплицитно. Погледајте: * [[Степени на слобода (механика)]] — број на независни движења кои му се допуштени на едно тело или, во случај на [[механизам]] направен од неколку тела, број на можни независни релативни движења помеѓу деловите на механизмот * [[Степени на слобода (физика)]] — поим кој ја објаснува зависноста од параметри, или димензиите на еден фазен простор * [[Степени на слобода (статистика)]] — бројот на вредности во конечната пресметка на статистика кои слободно може да се разликуваат една од друга<ref>{{наведено списание |last1=Pandey |first1=Shanta |last2=Bright |first2=Charlotte L. |title=What Are Degrees of Freedom? |journal=Social Work Research |date=2008 |volume=32 |issue=2 |pages=119–128 |doi=10.1093/swr/32.2.119}}</ref> * [[Проблем на степени на слобода]] — проблем со контролирањето на моторното движење со оглед на изобилните степени на слобода == Поврзано == * [[Шест степени на слобода]] == Наводи == {{наводи}} {{Појаснување}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија]] [[Категорија:Статии за широки поими]] nots088olba07swttkndfb8ac05uyfx 0 1390122 5530495 2026-03-28T08:13:04Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Степен на слобода]] на [[Степени на слобода]] 5530495 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Степени на слобода]] suzoqay9avreo5l1yvq9bbeqeseoq4k 14 1390123 5530497 2026-03-28T08:15:03Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Категорија за Википедија|hidden=yes}} {{Cat main|:en:Wikipedia:Broad-concept articles}} [[Категорија:Статии]] 5530497 wikitext text/x-wiki {{Категорија за Википедија|hidden=yes}} {{Cat main|:en:Wikipedia:Broad-concept articles}} [[Категорија:Статии]] 42hg61f71syh1liv964op3k08cw9p6n 14 1390124 5530498 2026-03-28T08:17:13Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Категорија за одржување}} {{Повеќе|Помош:Именски простор}} [[Категорија:Википедија:Администрација]] 5530498 wikitext text/x-wiki {{Категорија за одржување}} {{Повеќе|Помош:Именски простор}} [[Категорија:Википедија:Администрација]] 1zwoq39y09a17jy90nb9x5g8abd66pw 0 1390125 5530504 2026-03-28T09:20:24Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Параметарска равенка]] 5530504 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Параметарска равенка]] emio9kbom1pavqa1w4vg9az79krk6i3 0 1390126 5530505 2026-03-28T09:23:15Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Простор]] 5530505 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Простор]] 9md2s147ui68pvb92ndn59xmnph3j36 0 1390127 5530512 2026-03-28T10:13:04Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“ и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и... 5530512 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“ и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Временска машина (роман)|Временска машина]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк]] 2li1dl5kjzsjc8bk4b3eb31m36tsm92 5530515 5530512 2026-03-28T10:16:23Z Andrew012p 85224 /* Настанок на жанрот */ 5530515 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“ и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк]] 8w5u0lf8ybkdcs26k4821mia6fm449p 5530517 5530515 2026-03-28T10:19:09Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5530517 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“ и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] rzpowq8iaaw985j4ksxbf4hqizw64fd 5530518 5530517 2026-03-28T10:24:16Z Andrew012p 85224 5530518 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“, и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] ow3oece4w5sf2ndj33rupfegj3ms86m 5530554 5530518 2026-03-28T11:17:35Z Andrew012p 85224 /* Настанок на жанрот */ 5530554 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“, и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{Почеток на цитат}}Драг „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 година, „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку ја препратите до Фарен Милер, бидејќи тоа е клучен доказ во големата дебата за тоа кој во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав. Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, доколку јас, Пауерс и Блејлок успееме да смислиме соодветен заеднички поим за нив. Нешто засновано на соодветната технологија од таа ера; како на пример, „стимпанк“ (steampunks)...<br>— К. В. Џетер {{Оригинален текст|en|Dear Locus, <br>Enclosed is a copy of my 1979 novel Morlock Night; I’d appreciate your being so good as to route it Faren Miller, as it’s a prime piece of evidence in the great debate as to who in «the Powers/Blaylock/Jeter fantasy triumvirate» was writing in the «gonzo-historical manner» first. Though of course, I did find her review in the March Locus to be quite flattering. <br>Personally, I think Victorian fantasies are going to be the next big thing, as long as we can come up with a fitting collective term for Powers, Blaylock and myself. Something based on the appropriate technology of the era; like «steampunks», perhaps… <br>K.W. Jeter}} {{Крај на цитат|извор=Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] 1xtzsm1qp1zgvi68f8yu9sk80b9lha6 5530555 5530554 2026-03-28T11:18:09Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5530554|5530554]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5530555 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“, и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] ow3oece4w5sf2ndj33rupfegj3ms86m 5530563 5530555 2026-03-28T11:29:11Z Andrew012p 85224 5530563 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“, и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. {{почеток на цитат}} Дорогой «Locus»,<br>Прилагаю копию моего романа 1979 года «Ночь морлоков». Я был бы очень признателен, если бы Вы отправили её Фарен Миллер, поскольку это первое доказательство в большой дискуссии на тему того, кто же в «фентезийном триумвирате Пауэрс—Блэйлок—Джетер» первым стал писать в «[[Гонзо-журналистика|гонзо]]-исторической манере». Хотя я, конечно, нашёл её обзор в мартовском номере «Locus» весьма лестным. <br>Лично мне кажется, что такие фантазии на викторианскую тему станут следующей «большой волной», особенно если мы с Пауэрсом и Блэйлоком сможем разработать подходящий собирательный термин для них. Что-нибудь на тему свойственных той эпохе технологий… Там, «Стимпанк», например… <br>К. У. Джетер {{oq|en| Dear Locus, <br>Enclosed is a copy of my 1979 novel Morlock Night ; I’d appreciate your being so good as to route it Faren Miller, as it’s a prime piece of evidence in the great debate as to who in «the Powers/Blaylock/Jeter fantasy triumvirate» was writing in the «gonzo-historical manner» first. Though of course, I did find her review in the March Locus to be quite flattering. <br>Personally, I think Victorian fantasies are going to be the next big thing, as long as we can come up with a fitting collective term for Powers, Blaylock and myself.Something based on the appropriate technology of the era; like «steampunks», perhaps… <br>K.W. Jeter}} {{крај на цитат|извор=Письмо Кевина Джетера в журнал Locus}} == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] hwinzy7rskgmmpt9lse10l1xe2145d7 5530583 5530563 2026-03-28T11:52:03Z Andrew012p 85224 5530583 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“, и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] ow3oece4w5sf2ndj33rupfegj3ms86m 5530584 5530583 2026-03-28T11:52:27Z Andrew012p 85224 5530584 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“, и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. {{Цитат-OQ| Драг „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман... (македонски текст)... Како на пример, „стимпанк“...<br>— К. В. Џетер {{Оригинален текст|en|Dear Locus, <br>Enclosed is a copy... (англиски текст)}} |К. В. Џетер|Писмо до списанието ''Locus''}} Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] qj65czmy6dpe5795hujyzazahjatfl9 5530591 5530584 2026-03-28T11:57:42Z Andrew012p 85224 5530591 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Robida - Cures d'air dans la montagne.jpg|мини|Дирижабл, нацртан од Албер Робида]] '''Стимпанк''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''steampunk''; ''steam'' — „пареа“, и ''punk'' — „панк“) — правец во [[научна фантастика|научната фантастика]] што вклучува [[технологија]] и применета уметност вдахната од технологиите и фантастиката на [[XIX век]], првенствено од [[парна машина|парните машини]]. Настанал во 1980-тите години како книжевен правец како противтежа на [[киберпанк|киберпанкот]], за постепено да прерасне во уметнички стил, културно движење и [[поткултура]]. Се смета за најпознатиот дериват на киберпанкот. {{Цитат-OQ | Драг „Locus“,<br>... (македонски текст) ... „стимпанк“ (steampunks)... {{Оригинален текст|en|Dear Locus, <br>... (англиски текст) ...}} | К. В. Џетер | Писмо до списанието ''Locus'' }} Како по правило, стимпанкот подразбира алтернативна варијанта на развојот на човештвото што совршено ја совладало [[механика|механиката]] и технологијата на парните машини, со изразена општа стилизација според епохата на Викторијанска Англија (втората половина на XIX век) и епохата на раниот [[капитализам]], со карактеристичен градски пејзаж и изразен социјален контраст. Во ова се пројавува врската помеѓу стимпанкот и [[ретрофутуризам|ретрофутуризмот]]. Во делата на стимпанкот е можна и појава на елементи од [[фантастика|фантазија]], [[алтернативна историја]], ужаси, детективски приказни и чиста фантастика. == Настанок на жанрот == [[File:1831-View-Whitechapel-Road-steam-carriage-caricature.jpg|thumb|Сообраќаен метеж со парни возила (карикатура од 1831 г.)]] [[File:1843 engraving of the Aerial Steam Carriage.jpg|thumb|„Воздушна парна кочија“ на [[Вилијам Хенсон]], на рекламен плакат за Ariel Transit Company]] Иако многу дела што денес се сметаат за класични примероци на стимпанкот биле објавени уште во [[1960-тите]] и [[1970-тите]], самиот поим се појавил многу подоцна. Го смислил писателот [[Кевин Џетер]] како иронична варијанта на зборот „[[киберпанк]]“, а во употреба влегол во април [[1987 во книжевноста|1987 г]]. Џетер се обидувал да најде поим што би ги обединил делата „The Anubis Gates“ на [[Тим Пауерс]] (1983), „Homunculus“ на Џејмс Блејлок (1986), како и неговите сопствени дела „Ноќта на морлоците“ (1979) и „Infernal Devices“ (1987). Во сите овие дела светот е на технолошко ниво од XIX век, а стилот на раскажување ја подражава викторијанската фантастика, како романот на [[Херберт Џорџ Велс]], „[[Времеплов (роман)|Времеплов]]“. За разлика од киберпанкот, стимпанкот се заснова на реални или барем теоретски можни технологии, каде клучна е [[пареа|пареата]], која му го дала и името на жанрот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirf.ru/worlds/steampunk-chto-eto-takoe|title=Стимпанк: что это такое {{!}} Миры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|work=www.mirf.ru|language=ru|accessdate=2026-03-28}}</ref> Во своето писмо до редакцијата на научнофантастичното списание ''[[Locus (списание)|Locus]]'', објавено во април 1987 г., Џетер напишал:<ref>{{cite web|author=Sheidlower, Jesse|title=Science Fiction Citations|date=2005-03-09|url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|access-date=2008-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/65CSgrNMQ?url=http://www.jessesword.com/sf/view/327|archive-date=2012-02-04|url-status=live}}</ref> {{цитат|Добар „Locus“,<br>Ви приложувам копија од мојот роман од 1979 г., „Ноќта на морлоците“. Би Ви бил многу благодарен доколку му ја испратите на Фарен Милер, бидејќи тоа е првиот доказ во големата дискусија на тема што во „фантастичниот триумвират Пауерс–Блејлок–Џетер“ прв почнал да пишува во „[[гонзо-новинарство|гонзо]]-историски манир“. Иако, секако, нејзиниот преглед во мартовскиот број на „Locus“ го сметам за многу ласкав.<br>Лично ми се чини дека таквите фантазии на викторијанска тема ќе станат следниот „голем бран“, особено ако јас, Пауерс и Блејлок успееме да развиеме соодветен заеднички поим за нив. Нешто на тема технологиите својствени за таа епоха... Како на пример, „стимпанк“...|извор=|Писмо на Кевин Џетер до списанието ''Locus''}} Издавањето на романот на [[Вилијам Гибсон]] и [[Брус Стерлинг]], „[[Машина на разлики]]“ (''The Difference Engine'', 1990), привлекло огромно внимание кон жанрот и значително влијаело на неговиот понатамошен развој. Токму по овој роман стимпанкот почнал да стекнува сѐ поголема популарност кај читателите. Исто така, важна улога во популаризацијата на жанрот во тој период одиграл и [[аниме]]-филмот на [[Хајао Мијазаки]], ''[[Замок на небото]]'' (1986).<ref name="steampunk">{{cite book |last1=VanderMeer |first1=Jeff |last2=Chambers |first2=S. J. |title=The Steampunk Bible: An Illustrated Guide to the World of Imaginary Airships, Corsets and Goggles, Mad Scientists, and Strange Literature |date=2012 |publisher=[[Abrams Books]] |isbn=9781613121665 |page=186}}</ref> == Поткултура == [[File:Kyle-cassidy-steampunk.jpg|thumb|Слика во стимпанк-средина]] Кон крајот на 1990-тите, стимпанкот прераснал од книжевен правец во движење на креативност и начин на живот. Додека во книжевноста постоеле само навестувања, културата стимпанк носи силна компонента на [[Применета уметност|применетата уметност]]. Стимпанкот претставува критички одговор на современите социјални и политички проблеми и индустриските производи што се непривлечни, за еднократна употреба, често направени од [[пластика]] и не се предвидени за поправка. Поддржувачите на стимпанкот го отфрлаат [[планирано застарување|планираното застарување]] и „веруваат во можноста за изградба на подобра иднина преку преработка на минатото“, покажувајќи оптимизам во однос на човечкиот потенцијал. Ентузијастите често посетуваат продавници за стара облека (секонд-хенд), пазари за стари работи и антикварници во потрага по предмети погодни за редизајн и самостојна изработка. Гледано во целина, светогледот на стимпанкот е двоен: од една страна, постои песимизам во однос на структурите на моќ и исцрпувањето на ресурсите, а од друга, обид да се извлече поука од историското минато за иднината. Според критичарите, во денешното бурно време, „тивкиот“ XIX век многумина го доживуваат како мирно пристаниште и изгубена „златна епоха“, па оттука увлекувањето во стимпанкот е типичен знак на масовен [[ескапизам]]. Некои обожаватели ја користат оваа естетика во облеката, декорот и предметите за секојдневна употреба. Овие пројавувања понекогаш се нарекуваат „неовикторијанство“, поим што ги обединува викторијанската естетика, современите технологии и начинот на размислување. === Мода === [[File:Dr. Beulenpest at Empire Mine.JPG|thumb|left|Стил стимпанк (автор: Том Банвел)]] Елементите на облеката главно ја стилизираат модата од викторијанската епоха, земајќи ја предвид разновидноста на социјалните класи. Типични елементи за жените вклучуваат долги фустани, [[корсет]]и, здолништа и кринолини; за мажите се карактеристични [[твид|твидови]] костуми, [[фрак]], палта, гамаши или облека во стил милитари. Нагласокот е ставен на додатоците: [[џебен часовник]], чадори, [[Бастун|бастуни]], [[Шешир|шешири]] (цилиндри и полуцилиндри) и заштитни очила. Современите уреди, како мобилните телефони, често се редизајнираат за да добијат „викторијански“ изглед. Исто така, често се среќаваат и механички протези како замена за делови од телото. Во 2013 г., компанијата [[IBM]], по анализа на социјалните мрежи и блогови, заклучила дека стимпанкот ќе стане главен тренд во трговијата на мало. Познати модни куќи како [[Prada]], [[Долче & Габана|Dolce & Gabbana]], [[Версаче|Versace]], [[Шанел|Chanel]] и [[Кристијан Диор|Christian Dior]] веќе претставиле свои варијанти на стимпанк на модните ревии. === Музика === [[File:Robert Brown and Finn Von Claret of Abney Park 2008.jpg|thumb|Групата „Abney Park“]] Стимпанкот како посебен музички жанр сѐ уште не е целосно определен, но постојат групи што се поврзуваат со него. Тие главно припаѓаат на жанровите [[арт-рок]], [[дарк-кабаре]], [[дарквејв]] и [[индастријал]]. Нивната „стимпанкова“ природа се изразува преку неовикторијанскиот амбиент, текстовите и употребата на осовремени мотиви од крајот на XIX век. Некои од најзначајните претставници вклучуваат: * [[Abney Park]] — група од Сиетл што сврзува индастријал, дарк-кабаре и народна музика. * [[Steam Powered Giraffe]] („Жирафа на парен погон“) — театарско-музичка група каде членовите глумат роботи во викторијански стил. * [[Dr. Steel]] — изведувач што ја игра улогата на „луд научник“. * [[Vernian Process]] — група што се сосредоточува на помрачните страни на стимпанкот и власта на машините. * [[Voltaire (музичар)|Voltaire]] — познат автор во жанрот дарк-кабаре со кубанско-американско потекло. Елементи на стимпанк се појавуваат и кај популарни музичари што не му припаѓаат на жанрот, како во спотовите на [[Давид Гета]], [[Ники Минаж]], [[Panic! At the Disco]] и во турите на рок-групата [[Rush]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * ''[https://www.pbs.org/video/off-book-off-book-steampunk/ Steampunk Culture]'' [[Категорија:Историја на модата]] [[Категорија:Ретро]] [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Стимпанк| ]] b55ksbj7kq8klspq8trbvwfxkkiqli4 1 1390128 5530513 2026-03-28T10:13:15Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530513 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1390129 5530516 2026-03-28T10:18:29Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Научна фантастика по жанр]] 5530516 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Жанрови на научна фантастика]] [[Категорија:Научна фантастика по жанр]] 8wreq9kbm9sj2ydlac0m82fwg20lvkf 10 1390130 5530519 2026-03-28T10:39:03Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: <templatestyles src="Предлошка:Оригинален текст/styles.css" /> {{Скриено-почеток | class = ts-oq | title = Оригинален текст ({{#if: {{{1|}}} | {{{1|}}} | en }}) | titlestyle = text-align: left; {{{style|}}} | bodystyle = font-style: italic; }} <div lang="{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}" dir="auto"> {{langx|{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}|{{{2|}}}}} </div> {{#if: {{{извор|}}} | <br><cite... 5530519 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Предлошка:Оригинален текст/styles.css" /> {{Скриено-почеток | class = ts-oq | title = Оригинален текст ({{#if: {{{1|}}} | {{{1|}}} | en }}) | titlestyle = text-align: left; {{{style|}}} | bodystyle = font-style: italic; }} <div lang="{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}" dir="auto"> {{langx|{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}|{{{2|}}}}} </div> {{#if: {{{извор|}}} | <br><cite style="font-style: normal;">Извор: {{{извор|}}}</cite> }} {{Скриено-крај}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] </noinclude> ovs252rb1fcorpzfmy68trhh2xjkhkm 5530521 5530519 2026-03-28T10:44:35Z Andrew012p 85224 5530521 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Предлошка:Оригинален текст/styles.css" /> {{Скриено-почеток | class = ts-oq mw-collapsed | title = Оригинален текст ({{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en }}) | class_header = ts-oq-header | class_content = ts-oq-content }} <div lang="{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}" dir="auto"> {{#if: {{{2|}}} | {{langx|{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}|{{{2}}}}} | <span style="color:gray;">(нема внесен текст)</span> }} </div> {{#if: {{{извор|}}} | <br><cite style="font-style: normal; font-size: 90%;">Извор: {{{извор}}}</cite> }} {{Скриено-крај}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] </noinclude> ietv9pt6gx8sps4jg5lvt3514i62lyj 5530551 5530521 2026-03-28T11:11:24Z Andrew012p 85224 5530551 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Предлошка:Оригинален текст/styles.css" /> {{Скриено-почеток | class = ts-oq mw-collapsed | title = Оригинален текст ({{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en }}) | class_header = ts-oq-header | class_content = ts-oq-content }} <div lang="{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}" dir="auto"> {{#if: {{{2|}}} | {{langx|{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}|{{{2}}}}} | <span style="color:gray;">(нема внесен текст)</span> }} </div> {{#if: {{{извор|}}} | <br><cite style="font-style: normal; font-size: 90%;">Извор: {{{извор}}}</cite> }} {{Скриено-крај}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] <noinclude>{{документација}}</noinclude> 2zmk97wg3ruez2di928yif3d0haztbk 5530558 5530551 2026-03-28T11:23:04Z Andrew012p 85224 5530558 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Предлошка:Оригинален текст/styles.css" /> {{Скриено-почеток | class = ts-oq mw-collapsed | title = Оригинален текст ({{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | англ. }}) | class_header = ts-oq-header | class_content = ts-oq-content }}<div lang="{{#if: {{{1|}}} | {{#ifeq: {{{1}}} | англ. | en | {{{1}}} }} | en}}" dir="auto" style="font-size: 100%; font-style: italic;"> {{{2|}}}</div>{{#if: {{{извор|}}} | <br><cite style="font-style: normal; font-size: 90%;">Извор: {{{извор}}}</cite> }}{{Скриено-крај}}</includeonly><noinclude> {{документација}} </noinclude> cmhahfc605fl6ge5aobsfz0rvmldnma 5530560 5530558 2026-03-28T11:23:19Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5530558|5530558]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5530560 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Предлошка:Оригинален текст/styles.css" /> {{Скриено-почеток | class = ts-oq mw-collapsed | title = Оригинален текст ({{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en }}) | class_header = ts-oq-header | class_content = ts-oq-content }} <div lang="{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}" dir="auto"> {{#if: {{{2|}}} | {{langx|{{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en}}|{{{2}}}}} | <span style="color:gray;">(нема внесен текст)</span> }} </div> {{#if: {{{извор|}}} | <br><cite style="font-style: normal; font-size: 90%;">Извор: {{{извор}}}</cite> }} {{Скриено-крај}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] <noinclude>{{документација}}</noinclude> 2zmk97wg3ruez2di928yif3d0haztbk 10 1390131 5530520 2026-03-28T10:42:22Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: .ts-oq.ts-oq { border: 0; overflow: auto; padding: 0; font-style: normal; font-size: 100%; } .ts-oq .ref-info { font-size: 100%; } /* Изглед на лентата за наслов */ .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header { background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 95%; padding-left: 1em; padding-right: 1em; font-weight: bold; } .ts-oq-content { font-size: 95%; font-... 5530520 sanitized-css text/css .ts-oq.ts-oq { border: 0; overflow: auto; padding: 0; font-style: normal; font-size: 100%; } .ts-oq .ref-info { font-size: 100%; } /* Изглед на лентата за наслов */ .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header { background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 95%; padding-left: 1em; padding-right: 1em; font-weight: bold; } .ts-oq-content { font-size: 95%; font-style: italic; padding: 10px; } /* Прилагодување кога е внатре во блок-цитат (<blockquote>) */ /* Македонската предлошка {{Цитат}} користи <blockquote> со класа .toccolours во некои верзии */ blockquote .ts-oq { margin: 0 -15px -10px; /* Прилагодени маргини за македонската {{Цитат}} */ } blockquote .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header, blockquote .ts-oq .ts-oq-content { padding-left: 15px; padding-right: 15px; } /* Јазици без курсив (италик) */ .ts-oq-content:lang(ar), .ts-oq-content:lang(fa), .ts-oq-content:lang(he), .ts-oq-content:lang(ja), .ts-oq-content:lang(ko), .ts-oq-content:lang(th), .ts-oq-content:lang(ur), .ts-oq-content:lang(zh) { font-style: normal; } /* Порамнување на копчето [покажи] */ .ts-oq.ts-oq .mw-collapsible-toggle { float: none; font-size: 90%; margin-left: 1em; text-align: left; font-weight: normal; } /* Мобилна верзија (Minerva-сајт) */ body.skin-minerva .ts-oq-header { background-color: transparent; font-weight: normal; } /* Адаптација за македонските имиња на предлошки во Minerva */ body.skin-minerva blockquote .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header, body.skin-minerva blockquote .ts-oq .ts-oq-content { padding: 5px 0; font-size: 100%; } @media print { blockquote .ts-oq { margin: 0 !important; } } /* [[Категорија:Предлошки:Потстраници за CSS]] */ j2zy20c1z8fo3bl6wgf2rtahm96edia 5530562 5530520 2026-03-28T11:25:20Z Andrew012p 85224 5530562 sanitized-css text/css /* Главаната рамка на оригиналниот текст */ .ts-oq.ts-oq { border: 0; overflow: auto; padding: 0; margin: -20px 0 0 0 !important; /* Го влече копчето нагоре за да нема дупка под преводот */ font-size: 100%; } /* Изглед на лентата за наслов (Оригинален текст англ.) */ .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header { background-color: #eaecf0; color: #54595d; font-size: 90%; padding: 2px 15px; /* Намален пад за да биде поелегантна лентата */ font-weight: bold; cursor: pointer; } /* Содржината на англискиот текст */ .ts-oq-content { font-size: 100% !important; /* Иста големина како македонскиот текст */ font-style: italic; padding: 10px 20px; background-color: #f8f9fa; } /* КРИТИЧНО: Прилагодување кога е внатре во Почеток на цитат */ .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq { margin: -10px -20px -10px -20px !important; /* Ги поништува внатрешните маргини на <blockquote> */ } /* Поправка за изворот на крајот (да оди десно) */ .ts-Крај_на_цитат-извор { display: block; text-align: right !important; margin: 0.5em 0 1em 0; width: 100%; clear: both; } /* Порамнување на копчето [покажи] кај македонската Википедија */ .ts-oq.ts-oq .mw-collapsible-toggle { float: right; /* Го ставаме копчето десно за да не пречи на насловот */ font-size: 85%; font-weight: normal; } /* Јазици без курсив */ .ts-oq-content:lang(ar), .ts-oq-content:lang(ja), .ts-oq-content:lang(ko), .ts-oq-content:lang(zh) { font-style: normal; } /* Мобилна верзија (Minerva) */ body.skin-minerva .ts-oq-header { padding: 8px 10px; } /* [[Категорија:Предлошки:Потстраници за CSS]] */ tozmxgo7i5bgqzbhqrv1vp83noshmv4 5530569 5530562 2026-03-28T11:31:20Z Andrew012p 85224 5530569 sanitized-css text/css .ts-oq.ts-oq { border: 0; overflow: auto; padding: 0; /* Го зголемуваме влечењето нагоре на -25px за да го поништиме параграфот */ margin: -25px 0 0 0 !important; font-size: 100%; } /* Изглед на лентата за наслов */ .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header { background-color: #eaecf0; color: #54595d; font-size: 90%; padding: 2px 15px; font-weight: bold; cursor: pointer; /* Ги тргаме сите можни маргини од самиот наслов */ margin: 0 !important; } /* Содржината на англискиот текст */ .ts-oq-content { font-size: 100% !important; font-style: italic; padding: 10px 20px; background-color: #f8f9fa; } /* КРИТИЧНО: Прилагодување кога е внатре во Почеток на цитат */ /* Ова е главниот виновник за празниот простор */ .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq { /* Првата вредност (-35px) е за одозгора - ова буквално го лепи до преводот */ margin: -35px -20px -10px -20px !important; } /* Поправка за изворот на крајот (десно порамнет) */ .ts-Крај_на_цитат-извор { display: block; text-align: right !important; margin: 0.5em 0 1em 0; width: 100%; clear: both; } /* Порамнување на копчето [покажи] десно */ .ts-oq.ts-oq .mw-collapsible-toggle { float: right; font-size: 85%; font-weight: normal; } /* Јазици без курсив */ .ts-oq-content:lang(ar), .ts-oq-content:lang(ja), .ts-oq-content:lang(ko), .ts-oq-content:lang(zh) { font-style: normal; } /* Мобилна верзија (Minerva) */ body.skin-minerva .ts-oq-header { padding: 8px 10px; } /* [[Категорија:Предлошки:Потстраници за CSS]] */ jrfwjfafw1mkbsk9bhx55hk1jibtrzq 5530573 5530569 2026-03-28T11:34:09Z Andrew012p 85224 5530573 sanitized-css text/css /* Главната рамка на оригиналниот текст */ .ts-oq.ts-oq { border: 0; overflow: auto; padding: 0; /* Ги враќаме маргините на 0 за да не влегува во претходниот текст */ margin: 0 !important; font-size: 100%; } /* Изглед на лентата за наслов */ .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header { background-color: #eaecf0; color: #54595d; font-size: 90%; padding: 4px 15px; font-weight: bold; cursor: pointer; margin: 0 !important; } /* Содржината на англискиот текст */ .ts-oq-content { font-size: 100% !important; font-style: italic; padding: 10px 20px; background-color: #f8f9fa; } /* ПРИЛАГОДУВАЊЕ ЗА ЦИТАТОТ: Ова го средува просторот внатре во рамката */ .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq { /* Ги тргаме големите негативни маргини. -5px одозгора е доволно за да се залепи, но да остане под текстот. */ margin: -5px -20px -10px -20px !important; } /* Поправка за изворот на крајот (десно порамнет) */ .ts-Крај_на_цитат-извор { display: block; text-align: right !important; margin: 0.5em 0 1em 0; width: 100%; clear: both; } /* Порамнување на копчето [покажи] десно */ .ts-oq.ts-oq .mw-collapsible-toggle { float: right; font-size: 85%; font-weight: normal; } /* [[Категорија:Предлошки:Потстраници за CSS]] */ ojijr3ghn9kdslb16i7y5ois63hsxie 5530579 5530573 2026-03-28T11:40:10Z Andrew012p 85224 5530579 sanitized-css text/css /* Главната рамка */ .ts-oq.ts-oq { border: 0; overflow: auto; padding: 0; margin: 0 !important; font-size: 100%; } /* Изглед на лентата (потемна сива и стегната) */ .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header { background-color: #eaecf0; /* Стандардна вики-сива */ color: #202122; font-size: 85%; /* Малку помала лента за поелегантен изглед */ padding: 2px 10px; font-weight: bold; cursor: pointer; margin: 0 !important; display: block; text-align: left; } /* КЛУЧОТ: Копчето [прикажи] веднаш до насловот */ .ts-oq.ts-oq .mw-collapsible-toggle { float: none !important; /* Го исклучуваме „лебдењето“ десно */ margin-left: 0.5em; /* Мал размак од (англ.) */ font-size: 85%; font-weight: normal; } /* Содржината на англискиот текст */ .ts-oq-content { font-size: 100% !important; font-style: italic; padding: 8px 15px; background-color: #f8f9fa; border-left: 2px solid #eaecf0; /* Суптилна линија за да се знае дека е под-рамка */ } /* ПРИЛАГОДУВАЊЕ ЗА ЦИТАТОТ: Ги влечеме маргините за да се залепи до рабовите на сивата кутија */ .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq { /* -5px одозгора го влече копчето поблиску до името на Џетер */ margin: -5px -20px -10px -20px !important; } /* Изворот (Locus) десно */ .ts-Крај_на_цитат-извор { display: block; text-align: right !important; margin: 0.5em 0 1em 0; width: 100%; clear: both; } /* [[Категорија:Предлошки:Потстраници за CSS]] */ 4gkberu8cei8t0q6voin83oqcv2u14q 10 1390132 5530522 2026-03-28T10:49:30Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: <includeonly><templatestyles src="Предлошка:Почеток на цитат/styles.css" />{{#ifexpr: {{NAMESPACENUMBER}} mod 2 = 0 and {{NAMESPACENUMBER}} != 4 and {{NAMESPACENUMBER}} != 104 | <nowiki /><nowiki /> }}{{#if: {{{извор|{{{1|}}}}}} | <p class="ts-Начало_цитаты-source"><cite>{{{извор|{{{1|}}}}}}</cite>:</p> }}<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">{{#ifexpr: {{NAMESPACENUMBER}} mod 2 = 0 and {... 5530522 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Предлошка:Почеток на цитат/styles.css" />{{#ifexpr: {{NAMESPACENUMBER}} mod 2 = 0 and {{NAMESPACENUMBER}} != 4 and {{NAMESPACENUMBER}} != 104 | <nowiki /><nowiki /> }}{{#if: {{{извор|{{{1|}}}}}} | <p class="ts-Начало_цитаты-source"><cite>{{{извор|{{{1|}}}}}}</cite>:</p> }}<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">{{#ifexpr: {{NAMESPACENUMBER}} mod 2 = 0 and {{NAMESPACENUMBER}} != 4 and {{NAMESPACENUMBER}} != 104 | <nowiki /><nowiki /> }}</includeonly><noinclude> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] </noinclude> 0xydau4q5g2zdzy7teynr67in7025dy 5530523 5530522 2026-03-28T10:51:50Z Andrew012p 85224 5530523 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Предлошка:Почеток на цитат/styles.css" />{{#ifexpr: {{NAMESPACENUMBER}} mod 2 = 0 and {{NAMESPACENUMBER}} != 4 and {{NAMESPACENUMBER}} != 104 | <nowiki /> <nowiki /> }}{{#if: {{{извор|{{{1|}}}}}} | <p class="ts-Почеток_на_цитат-извор"><cite>{{{извор|{{{1|}}}}}}</cite>:</p> }}<blockquote class="ts-Почеток_на_цитат-рамка">{{#ifexpr: {{NAMESPACENUMBER}} mod 2 = 0 and {{NAMESPACENUMBER}} != 4 and {{NAMESPACENUMBER}} != 104 | <nowiki /> <nowiki /> }}</includeonly><noinclude> {{документација}} </noinclude> 9pn1z9a7sde0lqrguz8la1kcigkqmed 10 1390133 5530525 2026-03-28T10:55:56Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}}{{TOC right}} {{onTS|Предлошка:Почеток на цитат/styles.css}} Комбинацијата од '''{{т|почеток на цитат}}''' и '''{{т|крај на цитат}}''' се користи за воедначено обликување на цитати (заедно со предлошката {{т|оригинален текст}} за преведени ц... 5530525 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}}{{TOC right}} {{onTS|Предлошка:Почеток на цитат/styles.css}} Комбинацијата од '''{{т|почеток на цитат}}''' и '''{{т|крај на цитат}}''' се користи за воедначено обликување на цитати (заедно со предлошката {{т|оригинален текст}} за преведени цитати). == Употреба == За наведување на изворот на цитатот може да се користи параметарот {{пара|извор}} (во која било од двете предлошки). Не ставајте само ознаки {{tag|ref}} или директни врски во параметарот {{para|извор}}! Наведете го името на изворот (или авторот на цитатот) и по потреба додајте ознаки {{tag|ref}} на крајот. Ако изворот бил споменат претходно, параметарот не мора да се користи — ознаките {{tag|ref}} може да се додадат на самиот крај на текстот во цитатот. Предлошката понекогаш се користи внатре во списоци и со различни вовлекувања — пожелно е при менување на предлошката да се провери нејзиниот приказ и во такви услови. Пред предлошката ''треба да има празен ред'', за да може пасусот пред цитатот да биде достапен за [[Википедија:Визуелно уредување|визуелно уредување]] без потреба од преминување во режим на код. == Примери == <pre>{{почеток на цитат}} Долг цитат. {{крај на цитат}}</pre> {{почеток на цитат}} Долг цитат. {{крај на цитат}} <pre>{{почеток на цитат}} Долг цитат со наведување на изворот на крајот. {{крај на цитат|извор=И. И. Иванов. „Книга“}}</pre> {{почеток на цитат}} Долг цитат со наведување на изворот на крајот. {{крај на цитат|извор=И. И. Иванов. „Книга“}} <pre>{{почеток на цитат|извор=И. И. Иванов. „Книга“}} Долг преведен цитат со оригинален текст. {{оригинален текст|de|Ein ziemlich langes Zitat.}} {{крај на цитат}}</pre> {{почеток на цитат|извор=И. И. Иванов. „Книга“}} Долг преведен цитат со оригинален текст. {{оригинален текст|de|Ein ziemlich langes Zitat.}} {{крај на цитат}} == Поврзано == * {{т|цитат}} * {{т|blockquote}} — ги проширува можностите на ознаката {{tago|blockquote}} == Параметри на предлошката за Визуелен уредник == <templatedata> { "description": "Комбинацијата {{почеток на цитат}}{{крај на цитат}} се користи за воедначено обликување на цитати (заедно со предлошката {{оригинален текст}}).", "params": { "извор": { "label": "извор", "aliases": ["1"], "description": "Извор на текстот на цитатот. На пример: ако внесете „И. И. Иванов. „Книга““, пред блокот на цитатот ќе се појави тој текст. Ако изворот бил споменат претходно, не мора да се користи.", "type": "string", "required": false } } } </templatedata> <includeonly> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] </includeonly> glpogqu42x5yga5y9zvl9tpwaf79v4d 10 1390134 5530529 2026-03-28T10:57:47Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: .ts-Почеток_на_цитат-извор { margin: 1em 0 0 5%; } /* Кога Оригинален текст е внатре во рамката на цитатот */ .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq { margin: 0 -20px -10px; /* Ги поништува внатрешните маргини на цитатот за да се рашири до рабовите */ } /* Прилагодување за мобилната ве... 5530529 sanitized-css text/css .ts-Почеток_на_цитат-извор { margin: 1em 0 0 5%; } /* Кога Оригинален текст е внатре во рамката на цитатот */ .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq { margin: 0 -20px -10px; /* Ги поништува внатрешните маргини на цитатот за да се рашири до рабовите */ } /* Прилагодување за мобилната верзија (Minerva) */ body.skin-minerva .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq { margin-left: 0; } /* Порамнување на содржината на Оригиналниот текст со текстот на цитатот */ .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq .ts-oq-header.ts-oq-header, .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq .ts-oq-content { padding-left: 20px; padding-right: 1em; } .ts-Почеток_на_цитат-рамка .ts-oq .ts-oq-content { padding: 8px 20px; } /* Ако цитатот се најде внатре во фуснота (reference) */ .reference-text .ts-Почеток_на_цитат-рамка { margin: 0; padding: 5px 10px; } /* [[Категорија:Предлошки:Потстраници за CSS]] */ tgkbnxlefcxy2itjtkln42nj95wlcb8 1 1390135 5530531 2026-03-28T10:58:33Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530531 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1390136 5530533 2026-03-28T10:59:22Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: <includeonly>{{#if: {{{извор|{{{1|}}}}}} | <templatestyles src="Предлошка:Почеток на цитат/styles.css" /><div class="ts-Крај_на_цитат-извор">— <cite>{{{извор|{{{1|}}}}}}</cite></div> }}</blockquote></includeonly><noinclude>{{документација|Предлошка:Почеток на цитат/doc}}</noinclude> 5530533 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if: {{{извор|{{{1|}}}}}} | <templatestyles src="Предлошка:Почеток на цитат/styles.css" /><div class="ts-Крај_на_цитат-извор">— <cite>{{{извор|{{{1|}}}}}}</cite></div> }}</blockquote></includeonly><noinclude>{{документација|Предлошка:Почеток на цитат/doc}}</noinclude> 48rmvm8ll2j0qoilfob58ijx83m1608 10 1390137 5530537 2026-03-28T11:01:39Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: .ts-Крај_на_цитат-извор { margin: 1em 2em 0 0; /* 1em одозгора, 2em од десно за мал залет */ text-align: right; font-style: normal; line-height: 1.5; } /* Обезбедува дека цитатот внатре во потписот не е секогаш италик */ .ts-Крај_на_цитат-извор cite { font-style: normal; font-weight: bold; } /* Категорија за органи... 5530537 sanitized-css text/css .ts-Крај_на_цитат-извор { margin: 1em 2em 0 0; /* 1em одозгора, 2em од десно за мал залет */ text-align: right; font-style: normal; line-height: 1.5; } /* Обезбедува дека цитатот внатре во потписот не е секогаш италик */ .ts-Крај_на_цитат-извор cite { font-style: normal; font-weight: bold; } /* Категорија за организација на системот */ /* [[Категорија:Предлошки:Потстраници за CSS]] */ t4ec0d0wsttx962c75mazya01s6ro9x 1 1390138 5530538 2026-03-28T11:02:21Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530538 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1390139 5530543 2026-03-28T11:04:48Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Оригинален текст]] 5530543 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Оригинален текст]] t5him7la2iav881c4d7k1h1bdsetpwz 1 1390140 5530544 2026-03-28T11:04:51Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530544 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1390141 5530545 2026-03-28T11:05:16Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530545 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1390142 5530546 2026-03-28T11:05:52Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530546 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1390143 5530547 2026-03-28T11:06:24Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: {{СЗР}} 5530547 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1390144 5530552 2026-03-28T11:12:46Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{потстраница за документација}} Предлошката '''{{т|оригинален текст}}''' служи за скратување на должината на цитатите на два јазика. Со нејзина помош, изворниот текст на цитатот е скриен по стандард, а се прикажува само преводот на македонски. == Употр... 5530552 wikitext text/x-wiki {{потстраница за документација}} Предлошката '''{{т|оригинален текст}}''' служи за скратување на должината на цитатите на два јазика. Со нејзина помош, изворниот текст на цитатот е скриен по стандард, а се прикажува само преводот на македонски. == Употреба == Еве пример за таква цитат-врска: {{почеток на цитат}} Википедија — слободна енциклопедија која секој може да ја уредува. {{оригинален текст|en|Wikipedia is a free encyclopedia that anyone can edit.}} {{крај на цитат}} Код на примерот: <pre> {{почеток на цитат}} Википедија — слободна енциклопедија која секој може да ја уредува. {{оригинален текст|en|Wikipedia is a free encyclopedia that anyone can edit.}} {{крај на цитат}} </pre> Параметарот `en` во овој случај е ознака за јазикот. Ако јазикот е англиски, може да се остави празно или да се напише `англ.`, на пример: {{nobrc|<nowiki>{{оригинален текст|en|English text.}}</nowiki>}} При користење на ознаката {{tag|br}} (нов ред) во кодот, не треба да се пренесува нов ред во самиот вики-код веднаш по неа, за одводите да останат рамномерни. Правилно: <pre>{{оригинален текст|sr|Прва линија<br>Втора линија.}}</pre> Доколку сакате да додадете извор специфично за оригиналниот текст, користете го параметарот {{пара|извор}}: <pre> {{оригинален текст|en|Wikipedia is a free encyclopedia that anyone can edit.|извор=Wikipedia}} </pre> == Поврзано == * {{т|почеток на цитат}} + {{т|крај на цитат}} * {{т|цитат}} == Параметри на предлошката за Визуелен уредник == <templatedata> { "description": "Овозможува криење на оригиналниот текст на цитатот под преводот.", "params": { "1": { "label": "јазик", "description": "Кратенка за јазикот на кој е напишан оригиналот (на пр. en, de, fr).", "type": "string", "example": "en", "required": false }, "2": { "label": "текст", "description": "Самиот оригинален текст на цитатот. Ако користите <br>, не пренесувајте нов ред во кодот.", "type": "string", "required": true }, "извор": { "label": "извор", "description": "Извор специфичен за оригиналниот текст.", "type": "string", "required": false } } } </templatedata> <includeonly> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] </includeonly> bisj5zyf7ju02895ucprerymdi84c50 5530577 5530552 2026-03-28T11:38:38Z Andrew012p 85224 5530577 wikitext text/x-wiki {{потстраница за документација}} Предлошката '''{{т|оригинален текст}}''' служи за прикажување на изворниот текст на цитатите. По стандард, овој текст е скриен во рамка која се расклопува, за да не го прекинува текот на читање на преводот. == Употреба == Пример во статија: {{почеток на цитат}} Википедија — слободна енциклопедија која секој може да ја уредува. {{оригинален текст|en|Wikipedia is a free encyclopedia that anyone can edit.}} {{крај на цитат}} Код на горниот пример: <pre> {{почеток на цитат}} Википедија — слободна енциклопедија која секој може да ја уредува. {{оригинален текст|en|Wikipedia is a free encyclopedia that anyone can edit.}} {{крај на цитат}} </pre> === Параметри === * '''Првиот параметар''' (на пр. `en`, `de`, `fr`) е ознака за јазикот. Ако јазикот е англиски, може да се напише и `англ.` или да се остави празно. * '''Вториот параметар''' е самиот оригинален текст. * '''извор''' — (незадолжително) овозможува наведување на изворот специфично за оригиналот. == Технички напомени == За да нема празен простор (дупки) во текстот: 1. Не оставајте празен ред помеѓу текстот на цитатот и оваа предлошка. 2. Ако користите {{tag|br}} внатре во текстот, не притискајте „Enter“ во кодот веднаш по него. == Поврзано == * {{т|почеток на цитат}} * {{т|крај на цитат}} == Параметри на предлошката == <templatedata> { "description": "Скриена рамка за изворен текст на цитат.", "params": { "1": { "label": "јазик", "description": "Кратенка за јазикот (en, de, fr или англ.).", "type": "string", "required": false }, "2": { "label": "текст", "description": "Оригиналниот текст на цитатот.", "type": "string", "required": true }, "извор": { "label": "извор", "description": "Специфичен извор за оригиналот.", "type": "string", "required": false } } } </templatedata> <includeonly> [[Категорија:Предлошки за цитирање]] </includeonly> kad1djqcr4pqezx11rymtmff4myy5tb 14 1390145 5530561 2026-03-28T11:25:04Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: [[Категорија:Драмче]] [[Категорија:Луѓе од Делчевско|Драмче]] [[Категорија:Луѓе од Општина Делчево|Драмче]] [[Категорија:Луѓе по села во Македонија|Драмче]] 5530561 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Драмче]] [[Категорија:Луѓе од Делчевско|Драмче]] [[Категорија:Луѓе од Општина Делчево|Драмче]] [[Категорија:Луѓе по села во Македонија|Драмче]] 9sqjk4dtieu2jogelsralcpjdlsj1g0 0 1390146 5530566 2026-03-28T11:30:44Z Dandarmkd 31127 Dandarmkd ја премести страницата [[Ева Кософски Сеџвик]] на [[Ив Кософски Сеџвик]]: Правилен изговор и со тоа правопис 5530566 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Ив Кософски Сеџвик]] 3y9gbzsxmlixdz5n58mjz5oe5fnsxfe 1 1390147 5530568 2026-03-28T11:30:44Z Dandarmkd 31127 Dandarmkd ја премести страницата [[Разговор:Ева Кософски Сеџвик]] на [[Разговор:Ив Кософски Сеџвик]]: Правилен изговор и со тоа правопис 5530568 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Ив Кософски Сеџвик]] saeu3jaaq6b36vrnhgc02h41dphcl9d 10 1390148 5530580 2026-03-28T11:50:48Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: <includeonly><templatestyles src="Предлошка:Цитат-OQ/styles.css" /> <div class="ts-quote-oq"> <blockquote class="ts-quote-oq-text"> {{{1|{{{содржина|}}}}}} </blockquote> {{#if:{{{2|{{{автор|}}}}}}{{{3|{{{извор|}}}}}}| <div class="ts-quote-oq-footer"> {{#if:{{{2|{{{автор|}}}}}}|— {{{2|{{{автор}}}}}}}}{{#if:{{{3|{{{извор|}}}}}}|, {{{3|{{{извор}}}}}}}} </div>... 5530580 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Предлошка:Цитат-OQ/styles.css" /> <div class="ts-quote-oq"> <blockquote class="ts-quote-oq-text"> {{{1|{{{содржина|}}}}}} </blockquote> {{#if:{{{2|{{{автор|}}}}}}{{{3|{{{извор|}}}}}}| <div class="ts-quote-oq-footer"> {{#if:{{{2|{{{автор|}}}}}}|— {{{2|{{{автор}}}}}}}}{{#if:{{{3|{{{извор|}}}}}}|, {{{3|{{{извор}}}}}}}} </div> }} </div></includeonly><noinclude> {{документација}} </noinclude> pm0443bztixo43coutxo62wevk1uvpk 5530589 5530580 2026-03-28T11:56:43Z Andrew012p 85224 5530589 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Предлошка:Цитат-OQ/styles.css" /> <div class="ts-quote-oq"> <div class="ts-quote-oq-text"> {{{1|}}} </div> {{#if:{{{2|}}}| <div class="ts-quote-oq-footer"> — {{{2}}}{{#if:{{{3|}}}|, {{{3}}}}} </div> }} </div></includeonly><noinclude> {{документација}} </noinclude> 5pl00je3mbna8n52g4osf4m5sxax9cz 10 1390149 5530581 2026-03-28T11:51:31Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: /* Контејнер на цитатот */ .ts-quote-oq { margin: 1.2em 0; padding: 15px 20px; background-color: #f8f9fa; border-left: 4px solid #eaecf0; overflow: hidden; } /* Главниот текст на цитатот */ .ts-quote-oq-text { margin: 0 !important; padding: 0 !important; border: none !important; font-style: italic; line-height: 1.6; color: #202122; } /* Го лепиме Ориги... 5530581 sanitized-css text/css /* Контејнер на цитатот */ .ts-quote-oq { margin: 1.2em 0; padding: 15px 20px; background-color: #f8f9fa; border-left: 4px solid #eaecf0; overflow: hidden; } /* Главниот текст на цитатот */ .ts-quote-oq-text { margin: 0 !important; padding: 0 !important; border: none !important; font-style: italic; line-height: 1.6; color: #202122; } /* Го лепиме Оригинален текст веднаш под македонскиот превод */ .ts-quote-oq .ts-oq { margin-top: 5px !important; /* Мал размак под името на авторот */ margin-left: -20px !important; /* Ги поништува внатрешните padding-а на кутијата */ margin-right: -20px !important; margin-bottom: -15px !important; /* Го влече дното нагоре */ } /* Потписот (автор и извор) */ .ts-quote-oq-footer { text-align: right; margin-top: 8px; font-size: 90%; font-style: normal; color: #54595d; } o6kfwnt563y4a2e241zb98mt3hovyu5 5530586 5530581 2026-03-28T11:54:51Z Andrew012p 85224 5530586 sanitized-css text/css /* Контејнер на цитатот */ .ts-quote-oq { margin: 1.2em 0; padding: 15px 20px; background-color: #f8f9fa; border-left: 4px solid #eaecf0; position: relative; display: flex; flex-direction: column; } /* Главниот текст на цитатот */ .ts-quote-oq-text { margin: 0 !important; padding: 0 !important; border: none !important; font-style: italic; line-height: 1.6; color: #202122; } /* МПрилагодување на Оригинален текст внатре во кутијата */ .ts-quote-oq .ts-oq { margin-top: 5px !important; margin-left: -20px !important; margin-right: -20px !important; /* Го тргаме долниот простор за да не го турка изворот прениско */ margin-bottom: 0 !important; } /* Потписот (авторот и изворот) */ .ts-quote-oq-footer { text-align: right; margin-top: 10px; font-size: 90%; font-style: normal; color: #54595d; /* Ова гарантира дека изворот секогаш ќе биде најдолу и десно */ align-self: flex-end; width: 100%; } ggautfin4ptubn3pm39jqs5dx17fw3z 5530590 5530586 2026-03-28T11:57:12Z Andrew012p 85224 5530590 sanitized-css text/css .ts-quote-oq { margin: 1em 0; padding: 15px 20px; background-color: #f8f9fa; border-left: 4px solid #eaecf0; clear: both; } .ts-quote-oq-text { font-style: italic; line-height: 1.6; color: #202122; margin-bottom: 5px; } /* Ова го „залепува“ Оригиналниот текст веднаш под македонскиот */ .ts-quote-oq .ts-oq { margin: 5px -20px 0 -20px !important; display: block; } /* Ова го средува изворот (авторот) */ .ts-quote-oq-footer { text-align: right; margin-top: 10px; font-size: 90%; font-style: normal; color: #54595d; display: block; width: 100%; } /* Ако има Оригинален текст пред изворот, малку го затегнуваме просторот */ .ts-oq + .ts-quote-oq-footer { margin-top: 5px; } 1bi5ox4j1gd4nela6gvx014nvrluouh 0 1390150 5530582 2026-03-28T11:51:39Z Bojan9Spasovski 91316 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1336821205|Czerwonogród]]“ 5530582 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Chervonohorod_chateu_ruins_Far.jpg|мини|300x300пкс|Урнатините на замокот Червонохород.]] '''Червонохород''' или '''Червоне''' (до 1970 година {{Langx|uk|Червоне}}, порано {{Langx|uk|Червоногород}}, {{Langx|pl|Czerwonogród}}), што значи „Црвен град“ (од бојата на земјата) — поранешен [[Паланка|град]] во Залишчичкиот крај, [[Тернополска Област|Тернополската област]] во [[Украина]], кој бил дел од општинскиот округ Нирков (Нирків). Бил основан во 1434 година и бил седиште на [[Окрузи во Полска|повојат]] во Подолското војводство. Во текот на 19 век, Червонохород ослабел по важност, а неговото население било намалено на 500 до времето на [[Инвазија на Полска (1939)|Септемвриската инвазија на Полска]] (1939). Локалниот замок бил изграден во почетокот на 17 век како седиште на семејството магнат Данилович. Принцот Понински го стекнал урнатиот замок од [[Хабсбурговци|Хабсбурзите]] во 1778 година и го срушил.<ref name="тес">{{ТЕС|3|589|Бойко В.|Червоногородський замок-палац}}</ref> Нова кнежевска резиденција била изградена за да ја замени. Принцот и неговото семејство биле погребани во семејниот гроб, кој се фалел со релјеф нарачан од Бертел Торвалдсен. Украинските националистички цивили за време на Втората светска војна го истребиле етничкото полско население и го отстраниле Червонохород од картата. Подоцна, Советите го демонтирале дворецот Понински-Лубомирски (освен двете кули) и на крајот го укинале локалитетот. == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Chervonohorod (Ukraine)}} == Наводи == <references /> [[Категорија:Уништени градови]] dse2v79ve0zg2hlgy1a6frei3h566vg 0 1390151 5530585 2026-03-28T11:54:08Z Bojan9Spasovski 91316 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300475376|Torchesk]]“ 5530585 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Кагарлик._Ландшафтний_парк.jpg|десно|мини|300x300пкс|Знак во градскиот парк Кахарлик во спомен на градот Торческ]] '''Торческ''' ({{Langx|uk|Торчеськ}}; {{Langx|ru|Торческ}}) — [[Среден век|средновековен]] град, сместен помеѓу денешните села Олшаница и Шарки во [[Киевска Област|Киевската област]] во централна Украина, во близина на Кахарлик. Торческ првпат се споменува во хроника под 1093 година како центар на Торките (а подоцна и на Чорни Клобуки), кои се населиле по долината на реката Рос и им служеле на [[Киев|киевските]] кнезови.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JlOlaThn_xUC&dq=%22Torchesk%22+-wikipedia+torks&pg=PA74|title=The Slavonic Review|date=1927|publisher=School of Slavonic Studies in the University of London, Kings̓ College|language=en}}</ref> Во втората половина на 12 век, Торческ станал главен град на кнежевство, а неговите владетели биле назначувани од големите кнезови на Киев. Торческ последен пат се споменува во хроника во 1234 година. Се чини дека градот бил уништен од [[Монголци|монголските]] инвазии. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Украина]] [[Категорија:Киевска Русија]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Статии со краток опис]] 5y7nj4iks300fnp2ampu247fg1u1td3